Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/34

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>72293</id>
    <revision>
      <id>284172</id>
      <parentid>238777</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T14:50:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284172</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6301" sha1="0pt230dqzm1k8g92jzrkzki0vl22p6z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{Rh|16|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;febres, Quartanas non minus hic quam in Europa graves, licet minus durabiles incurrunt, quod ingentem adu{{s}}tionem recipiant humores {{ae}}{{s}}tate exi{{s}}tente {{s}}icca, ob con{{s}}umptionem tenui{{s}}{{s}}imi, {{et}} perman{{s}}ionem acerrimi {{et}} cra{{s}}{{s}}i{{s}}{{s}}imi. Quibus, malo exi{{s}}tente in Hepate, non raro Hydrops {{s}}uccedit.

Quotidian{{ae}} rari{{s}}{{s}}ime hic dantur. Cum Galeno a{{s}}{{s}}erere audeo, me numquam quoque ullum juvenem aut virum, natura calidos utcunque {{et}} bilio{{s}}os, iis febribus corripi vidi{{s}}{{s}}e, excipe pueros voraces, hyeme imprimis exi{{s}}tente calida {{et}} valde humida. Ephemeros ob accen{{s}}ionem {{s}}pirituum, vel ex {{s}}ola mora {{s}}ub Sole verticali experimur, quas multa frigid{{ae}} irroratione per totum corpus facta, Empyrici re{{s}}tituunt in athletis, in{{s}}tinctu naturali, an Hippocratis {{et}} Galeni pr{{ae}}ceptis ducti, ignoro.

Hi plerique morbi progno{{s}}i {{et}} curatione aliquando ab Europ{{ae}}is differunt, ii{{s}}que partim ex veterum in{{s}}titutis, medemur. In quibu{{s}}dam vero, Regioni, victui, c{{ae}}teri{{s}}que admodum ab Europ{{ae}}is diver{{s}}is, plurimum concedendum. Empyrici {{s}}olertiores {{s}}ynochos illas atque ardentes continuas promi{{s}}cue {{s}}anguinis creberrima mi{{s}}{{s}}ione, tribus modis, {{s}}cilicet venarum arteriarumque {{s}}ectione {{et}} cutis {{s}}carificationibus in{{s}}titutis; accedente frigid{{ae}} potu {{et}} {{s}}ola pti{{s}}ana ex radice ''Mandioca'' facta, pa{{s}}{{s}}im emendant. Nonnulli vero potioni ex aqua fontana, cum {{s}}acchari momento {{et}} recenti Limonum {{s}}ucco, ad {{s}}yrupi con{{s}}i{{s}}tentiam coct{{ae}}, {{s}}e fidunt, eamque calidam felici cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u reiterant, bis terve de die, atque hoc modo turgentem fervidum illum humorem, aciditate tanta fremant {{s}}edantque: {{s}}icut in olla bullienti {{s}}{{ae}}pe contingit.

Somnum per externa {{s}}oporifera, eorundemque hau{{s}}tus conciliant, (ad amara quoque {{AE}}gyptios confugere te{{s}}tis e{{s}}t Pro{{s}}per Alpinus) tum imprimis cum imtempe{{s}}tiv{{ae}}, ut {{s}}olent, comitantur vigili{{ae}}, atque febris {{s}}ubjectum eff{{oe}}minatum, atque ab immoderata forte venere exhau{{s}}tum, corripuerit, ut Lu{{s}}itanis pariter ac Indis frequenti{{s}}{{s}}ime contigit. Tunc enim pr{{ae}}{{s}}ens jactura virium {{et}} {{s}}pirituum humorumque accen{{s}}io, magnis illis remediis evacuantibus omi{{s}}{{s}}is, per narcotica, qu{{ae}} coagulo {{s}}int ruentibus humoribus, re{{s}}titui po{{s}}tulat: quod totius corporis, pr{{ae}}cipue capitis Unctione {{et}} diver{{s}}is medicamentis, accedente vi{{s}}cida quadam {{et}} frigida materia è ramulis cardui littoris contu{{s}}a, in{{s}}tituitur.

Porro neglectus in horum morborum principiis, ut ubivis terrarum, ita in Indiis nocet; nec attendendum ad Avicenn{{ae}} con{{s}}ilium, qui non ni{{s}}i po{{s}}t concoctiones, venas {{s}}ecandas pr{{ae}}cipit, principio {{et}} {{s}}tatu morbi jam elap{{s}}is. Febres enim acut{{ae}} qu{{ae}} mentem dejiciunt, adeo invale{{s}}cunt, {{s}}i ip{{s}}o {{s}}tatim initio magna illa enarrata remedia non adhibeantur, ut non raro lethum {{s}}ecum trahant. Ita ut po{{s}}t {{s}}ecundum diem non movendum, quod motum non e{{s}}t: imo in acuti{{s}}{{s}}imis turgente materia {{s}}{{ae}}pe po{{s}}t primum, ob exolutas vires {{s}}ilendum {{s}}it. Cujus rei veritas ut experientia deprehen{{s}}a in Gr{{ae}}ci{{ae}} in{{s}}ula Co, {{s}}ic indies magis magi{{s}}que in Bra{{s}}ilia elucet. Atque has quidem {{s}}anguinis evacuationes inter advenas {{et}} no{{s}}trates poti{{s}}{{s}}imum {{s}}trictius ob{{s}}ervandas cen{{s}}ebis, quod Lu{{s}}itanorum calori a{{s}}{{s}}ueta corpora, amplis va{{s}}is, raraq; pinguedine infarcta; Indorum {{s}}olida, den{{s}}a {{et}} compacta tutius {{et}} diutius fatigare licet. A prima namque infantia ad ip{{s}}am u{{s}}que {{s}}enectam (qu{{ae}} utraque valida {{et}} firma ut pluriumm e{{s}}{{s}}e {{s}}olet) cito, tuto {{et}} jucunde non tantum Chirurgi, {{s}}ed amici pro{{s}}pero {{s}}ucce{{s}}{{s}}u, venas incidunt. In illo Rha{{s}}in. in hoc Avicennam imitantes, invitis tot Galeni aliorumque veterum interdictis. Cel{{s}}ique illud dictum lib. {{sc|ii}}. re{{s}}piciunt, non qu{{ae}} {{ae}}tas {{s}}it, neque quid intus in corpore geratur, {{s}}ed qu{{ae}} vires {{s}}int. Ea tamen cautione, ut quantum Europ{{ae}}is {{et}} Borealibus iteratione {{et}} promtitudine pr{{ae}}{{s}}tent; tantum illi quantitate, qu{{ae}} unica vice fit, deficiant. Nec umquam Hippocratis pr{{ae}}ceptum a{{s}}{{s}}ecutos memini, ut ad animi deliquium {{s}}anguinem emi{{s}}erint, quod requi{{s}}ita ad id uno {{s}}ubjecto raro concurrant. In vegeto {{et}} juvenili plethorico corpore vix {{s}}eptem uncias excedunt, quater tamen, imo quinquies die eodem feliciter inci{{s}}ionem repetunt. Raro hirudinibus, qu{{ae}} {{s}}unt Europ{{ae}}is minores, utuntur. Scarificationibus autem frequenti{{s}}{{s}}ime; tum {{et}} cucurbitulis corneis rite applicatis, phlebotomi{{ae}} defectum in mulieribus pinguioribus, {{s}}enibus debilioribus {{et}} infantibus molliori carne pr{{ae}}ditis optime {{s}}upplent. Solus cornearum cucurbitularum apud Americanos u{{s}}us exi{{s}}tit; e{{ae}}que {{s}}unt taurorum parv{{ae}} perpolit{{ae}}, quibus altera extremitas lati{{s}}{{s}}ima, altera angu{{s}}ti{{s}}{{s}}ima parvo meatu con{{s}}tat, quas non igne vel aqua calenti, {{s}}ed oris {{s}}uctione, retracta re{{s}}piratione cuti validi{{s}}{{s}}ime affigunt, reiterantque pro libitu. ''Quam tutum {{et}} validum {{s}}it remedium u{{s}}us cucurbitularum contra plurima mala externa {{et}} interna, pr{{ae}}ter Galenum {{et}} Cel{{s}}um, Oriba{{s}}ius de Herodoto refert lib.'' {{sc|VIIII}}. ''cap.'' 17. Hoc idem faciunt {{s}}anguinem volentes trahere eadem cute {{s}}carificata, hincque copio{{s}}ior quam cucurbitulis educi {{s}}olet. Verum dict{{ae}} ill{{ae}} magn{{ae}} {{s}}carificationes ab{{s}}que cucurbitulis, nec attrahendi modo nec {{s}}anguinis quantitate cum Europ{{ae}}orum conveniunt, quippe e{{ae}} raro cultello, {{s}}ed {{s}}pinis arborum vel dentibus pi{{s}}cis Lami{{ae}} profunde in{{s}}tituuntur, non in malleolis ad veterum normam, alii{{s}}que externis membris {{s}}icut {{AE}}gyptii&lt;noinclude&gt;{{rh|||alii-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0pt230dqzm1k8g92jzrkzki0vl22p6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>74164</id>
    <revision>
      <id>284293</id>
      <parentid>246236</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>284293</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="27j7xztdac9wv72fsvybvbwxkjseh45" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;4&quot; user=&quot;JimKillock&quot; /&gt;{{dhr|4}}&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{x-larger|[[w:la:Henricus III (rex Francorum)|HENRICO III]] SERENISS.}}&lt;br&gt;
{{larger|Gallorum, Polonorùmque}}&lt;br&gt;
Regi, &amp;c. Philotheus &lt;br&gt;
Iordanus Brunus&lt;br&gt;
Nolanus.

S. P.}}
{{dhr|4}}
''Quis ignorat (sacratissima Maiestas) principalia dona principalibus; principaliora maioribus: et maximis principalissima deberi? Nullus ergo ambigat, cur opus istud, tum nobilitate subiecti circa quod versatur; tum singularitate inuentionis, cui innittitur; tum grauitate demonstrationis, qua communicatur, inter maxima numerandum: in te {{ae}}gregium populorum spectaculum, virtute pr{{ae}}stantis animi spectatissimum, celsitudine sublimis ingenij celeberrimum, ideóque clarissimorum, magnanimum, doctorúmque omnium obsequio iure colendissimum respexerit. Tuum est ipsum gratioso animo acceptare, magno fauore tueri, maturoque iudicio examinare: Cum eminenter generosus, potens, atque sapiens videaris.''

{{c|''VALE.''}}
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>27j7xztdac9wv72fsvybvbwxkjseh45</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>83657</id>
    <revision>
      <id>284383</id>
      <parentid>272189</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284383</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13103" sha1="5541clpoiwhjnhabtwa4ybtsrkkpyew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Trooper57&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|{{larger|SVMMARIA}}}}
{{c|{{x-larger|LIBRORVM SEQVENTIVM.}}}}
{{Multicol|line=1px solid}}
{{Dotted TOC page listing||[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I|{{Initiummagnum|L}}{{sc|Iber Primvs}} ''agit de Bra{{s}}ili{{ae}} Aëre, Aquis {{et}} Locis.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing||{{sc|Liber Secvndvs}} ''de Morbis Endemiis; nimirum'' Cap.||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|I.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/I|''De Febribus.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|II.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II|''De Oculorum vitiis.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|III.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/III|''De Spa{{s}}mo.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|IV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IV|''De Stupore.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|V.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/V|''De Catharris.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|VI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VI|''De prolap{{s}}u Cartilaginis mucronat{{ae}}.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|VII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VII|''De obſtructionibus Vi{{s}}cerum naturalium.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|VIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VIII|''De Oppilatione Hepatis {{et}} Lienis.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|IX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IX|''De Hydrope.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|X.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/X|''De Lumbricis.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XI|''De Ventris fluxibus.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XII|''De Tene{{s}}mo.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIII|''De Cholera.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XIV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIV|''De Dy{{s}}enteria.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XV|''De fluxu Alvi hepatico.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XVI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVI|''De Ulcere {{et}} Inflammatione ani.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XVII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVII|''De Morbis mulieribus {{et}} infantibus familiaribus.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XVIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVIII|''De Morbis contagioſis.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XIX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIX|''De Lue Venerea.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XX|''De Vulneribus {{et}} Ulceribus.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XXI|''De Papulis {{et}} Impetigine.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XXII|''De externis malis.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing||[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/III|{{sc|Liber Tertivs}} ''agit de Venenis eorumque Antidotis: in quo ſunt Icones novem.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing||{{sc|Liber Quartus}} ''agit de Facultatibus Simplicium: in quo ſunt Icones decem ſupra centum: {{et}} h{{ae}}c'' Capita.||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|I.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/I|''De Saccharo.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|II.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/II|''De Mandiboca.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|III.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/III|''De Melle Silveſtri.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|IV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IV|''De Copaba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|V.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/V|''De Cabureiba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|VI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VI|''De Acaja arbore.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|VII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VII|''De Licariiba, {{et}} illius reſina Licia.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|VIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/VIII|''De Ietaiba {{et}} ejus lachryma.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|IX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/IX|''De Capita arbore.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|X.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/X|''De Palmis, earumque variis ſpeciebus.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XI|''De Aroeira.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XII|''De Vrucu.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIII|''De Zabucayo arbore.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XIV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIV|''De Gueticoroya.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XV|''De Iampaba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XVI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVI|''De Acatia ſeu Ibimetara.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XVII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVII|''De Tapia arbore.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XVIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XVIII|''De Araticu ſpeciebus.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XIX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XIX|''De Caroba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XX|''De Embira, ſeu Pindaiiba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXI|''De Ibraire.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXII|''De Ambaiba.'']]||dottext=}}
{{Multicol-break}}
{{Dotted TOC page listing|XXIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIII|''De Anda.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXIV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIV|''De Guajaba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXV|''De Aracaba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXVI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVI|''De Guajaba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXVII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVII|''De Bacoba {{et}} Banana.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXVIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXVIII|''De Mangaiiba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXIX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXIX|''De Vrbue, vel Vrape guacu.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXX|''De Guabi poca iba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXXV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXV|''De Zamouna.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXXVI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVI|''De Andira Ibaiariba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXXVII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVII|''De Cambui.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXXVIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXVIII|''De Loco arbore.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XXXIX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XXXIX|''De Cupouna.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XL.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XL|''De Pinhones do Brafil.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XLI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLI|''De Iurepcha.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XLII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLII|''De Mamanaga.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XLIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIII|''De Acarica.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XLIV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIV|''De Pagimirioba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XLV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLV|''De Camara juba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XLVI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVI|''De Amaras.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XLVII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVII|''De Betiis, vel Betre.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XLVIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLVIII|''De Nhambi.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|XLIX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/XLIX|''De Caa-apia.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|L.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/L|''De Acaricoba, ſeu Erva do Capitaon.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LI|''De Nhambuguacu.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LII|''De Tangaraca.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIII|''De Ieticucu, ſeu Atechoacan.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LIV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIV|''De Caapeba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LV|''De Tajoaba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LVI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVI|''De Immabaja, ſeu Silva de praya.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LVII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVII|''De Nhamdi, ſeu Pipere longo.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LVIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LVIII|''De Iacape, vel Sape.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LIX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LIX|''De Iaborandi.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LX|''De Iacuacanga.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LX|''De Sa{{s}}{{s}}a{{s}}ras.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXII|''De Iupicanga.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIII|''De Iamacaru.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXIV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIV|''De Potimcoba, ſeu Pulgera.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXV|''De Iepcambia.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXVI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVI|''De Caacica.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXVII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVII|''De Iuricara.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXVIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXVIII|''De Capijpuba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXIX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXIX|''De Sal{{s}}a de praya.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXX.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXX|''De Aninga.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXXI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXXI|''De Agaxima, ſeu Malua d'I{{s}}co.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXXII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXXII|''De Caapomonga.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXXIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXXIII|''De Murucuja.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXXIV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXXIV|''De Murucuja-miri.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXXV.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXXV|''De Quiya.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXXVI.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXXVI|''De Aguaraquiya.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXXVII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXXVII|''De Aguaraicumba.'']]||dottext=}}
{{Dotted TOC page listing|LXXVIII.|[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/IV/LXXVIII|''De Secunda Caapomonga.'']]||dottext=}}
{{Multicol-end}}&lt;noinclude&gt;{{d|{{sc|lxxviii}}. ''De''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5541clpoiwhjnhabtwa4ybtsrkkpyew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De situ Chroatiae Albae sive Magnae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85608</id>
    <revision>
      <id>284098</id>
      <parentid>284097</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T11:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.2 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati */</comment>
      <origin>284098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111557" sha1="cdeddbo5tsqyrrmgneajnqcsnlz9eph" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horwath'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit ''Horwata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'' etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exstet. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>cdeddbo5tsqyrrmgneajnqcsnlz9eph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284431</id>
      <parentid>284098</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:44:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis */</comment>
      <origin>284431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111890" sha1="9dmsddplte3kxpudkrir6yx06jeummf" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horwath'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit ''Horwata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'' etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exstet. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>9dmsddplte3kxpudkrir6yx06jeummf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284433</id>
      <parentid>284431</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis */</comment>
      <origin>284433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="111962" sha1="fd7bdd6apb6xusxcd4f3m76r67usqyf" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horwath'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit ''Horwata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'' etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exstet. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam.

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>fd7bdd6apb6xusxcd4f3m76r67usqyf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284442</id>
      <parentid>284433</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:04:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis */</comment>
      <origin>284442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112155" sha1="t0px07rhrh5o4nhaj0w7uze7klshc34" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horwath'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit ''Horwata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'' etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exstet. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroat'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>t0px07rhrh5o4nhaj0w7uze7klshc34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284444</id>
      <parentid>284442</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:09:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis */</comment>
      <origin>284444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112157" sha1="ls8a6oz1lsmk6u5tt5e2xxyquy01toe" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Lingua sua Chroati indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horwath'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit ''Horwata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'' etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exstet. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>ls8a6oz1lsmk6u5tt5e2xxyquy01toe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284811</id>
      <parentid>284444</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:18:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici Horvata in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum */</comment>
      <origin>284811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112198" sha1="rf26q50zmjih7zvnng9tj1abjgpok3f" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exstet. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>rf26q50zmjih7zvnng9tj1abjgpok3f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284812</id>
      <parentid>284811</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici Horvata in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum */</comment>
      <origin>284812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112211" sha1="motmxb116a04uq1ropcc0ue85y5nw0r" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam ''Horvata'' aut ''Horoata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'', quae latissime diffunditur et inscriptionibus Tanaidis forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' sive fortasse ''Horoata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>motmxb116a04uq1ropcc0ue85y5nw0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284813</id>
      <parentid>284812</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici Horvata in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum */</comment>
      <origin>284813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112222" sha1="cxtb3vmiw4j74l29nmy5xaee84phf42" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>cxtb3vmiw4j74l29nmy5xaee84phf42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284814</id>
      <parentid>284813</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:49:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici Horvata in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum */</comment>
      <origin>284814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112225" sha1="qitv5di9qdkighnqvdvmtf33m8r35ba" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum, una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>qitv5di9qdkighnqvdvmtf33m8r35ba</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284815</id>
      <parentid>284814</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:18:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici Horvata in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum */</comment>
      <origin>284815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="112231" sha1="q2p4mlvubhgbm1ti0cpijtq60r10oyh" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>q2p4mlvubhgbm1ti0cpijtq60r10oyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284816</id>
      <parentid>284815</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T10:49:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis */</comment>
      <origin>284816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117790" sha1="9dpkolkexzh6v782fgdzf9wmadulej0" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

== 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis sarmaticis).

Praeterea notum est regnum Alaniae media aetate situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Oseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna osetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa arcaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et arcaica proprietates lingua osetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Oseti et oseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Oseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Osetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Osetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Oseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Oseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>9dpkolkexzh6v782fgdzf9wmadulej0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284817</id>
      <parentid>284816</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T10:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis */</comment>
      <origin>284817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118475" sha1="2xbl5lt9nu5gb9kjane7yt7uv7udu54" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

== 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis sarmaticis).

Praeterea notum est regnum Alaniae media aetate situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Oseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna osetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa arcaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et arcaica proprietates lingua osetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Oseti et oseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Oseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Osetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Osetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Oseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Oseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Osetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>2xbl5lt9nu5gb9kjane7yt7uv7udu54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284818</id>
      <parentid>284817</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:04:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis */</comment>
      <origin>284818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118588" sha1="72tu56lhg5kd7xq7yz61ovsb48yfu6v" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

== 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

'''De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis'''

Praeterea notum est regnum Alaniae media aetate situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Oseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna osetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua osetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Oseti et oseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Oseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

'''De investigationibus geneticis Ossetorum'''

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Osetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Osetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Oseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Oseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Osetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>72tu56lhg5kd7xq7yz61ovsb48yfu6v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284819</id>
      <parentid>284818</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:09:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis */</comment>
      <origin>284819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118604" sha1="iez1sf71o154ae88h5uunupnpa4upvd" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

== 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

=== De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>iez1sf71o154ae88h5uunupnpa4upvd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284820</id>
      <parentid>284819</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.3 Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati */</comment>
      <origin>284820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118603" sha1="j46osm2htdr5v4ph05ajj0eparzi2fk" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

== 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

=== De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>j46osm2htdr5v4ph05ajj0eparzi2fk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284821</id>
      <parentid>284820</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 19.4 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis */</comment>
      <origin>284821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118603" sha1="721l4g5z7mu7u0dt41rfya8yhk5jmg6" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

=== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ===

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

== 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

=== De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>721l4g5z7mu7u0dt41rfya8yhk5jmg6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284822</id>
      <parentid>284821</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati */</comment>
      <origin>284822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118601" sha1="mlfcouo7lp3c9etj80u6jacn82hiutc" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

== 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

=== De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>mlfcouo7lp3c9etj80u6jacn82hiutc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284823</id>
      <parentid>284822</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 20. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis */</comment>
      <origin>284823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118610" sha1="3j1zo97yakmd5m0rzlk3wih9glsj8q1" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>3j1zo97yakmd5m0rzlk3wih9glsj8q1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284824</id>
      <parentid>284823</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna et in regionibus vicinis */</comment>
      <origin>284824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="118585" sha1="9zuokvguy8s7awzboifvowi7dopshep" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>9zuokvguy8s7awzboifvowi7dopshep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/109</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86357</id>
    <revision>
      <id>284286</id>
      <parentid>282233</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284286</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2755" sha1="kv364hn58d5s6httoznxzwqwfc3gv8l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Micnous&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;litibus, sicubi res postulat, et hi, quibus non interdicitur testimonium, nec ulla lege a dicendo monio excusantur.

§ 2. - Quamquam quibusdam legibus amplissimus numerus testium definitus sit, tamen ex Constitutionibus Principum haec licentia ad sufficientem numerum testium coarctatur, ut iudices moderentur, et eum solum numerum testium, quem necessarium esse putaverint, evocari patiantur, ne effrenata potestate ad vexandos homines
superflua multitudo testium protrahatur.

2. MODESTINUS libro VIII. Regularum . In testimoniis (1) &lt;ref&gt;testibus, Vulg.&lt;/ref&gt; autem dignitas, fides, mores, gravitas examinanda est; et ideo testes, qui adversus fidem suae (2) testationis vacillant, audiendi non sunt.

3. CALLISTRATUS libro IV. de Cognitionibus.Testium fides diligenter examinanda est. Ideoque in persona eorum exploranda erunt in primis conditio cuiusque, utrum quis decurio, an plebeius sit, et an honestae et inculpatae vitae, an vero notatus quis et reprehensibilis, an locuples vel egens sit, ut lucri causa quid facile admittat, vel an inimicus ei sit, adversus quem testimonium fert, vel amicus ei sit, pro quo testimonium dat; nam si careat suspicione testimonium vel propter personam, a qua fertur, quod honesta sit, vel propter causam, quod neque lucri, neque gratiae, neque inimicitiae causa sit, admittendus est.


§ 1.-Ideoque Divus Hadrianus Vivio (3) Varo
Legato provinciae Ciliciae rescripsit, eum, qui iudicat, magis posse scire, quanta fides habenda sit
testibus. Verba epistolae haec sunt: «Tu magis
scire potes, quanta fides habenda sit testibus, qui,
et cuius dignitatis, et cuius existimationis sint, et
qui simpliciter visi sint dicere, utrum unum eundemque meditatum sermonem attulerint, an ad ea,
quae interrogaveras, ex tempore verisimilia responderint» .
§ 2. Eiusdem quoque Principis extat Rescriptum ad Valerium (4) Verum (5) de excutienda cripto dirigido á Valerio Vero sobre la investigafide testium in haec verba: «Quae argumenta ad quem modum probandae cuique rei sufficiant, nullo certo modo satis definiri potest, sicut non semper, ita saepe sine publicis monumentis cuiusque rei veritas deprehenditur, alias numerus testium, alias dignitas et auctoritas, alias veluti consentiems fama confirmat rei, de qua quaeritur, fidem. Нос ergo solum tibi rescribere possum summatim, non utique ad unam probationis speciem cognitionem 
statim alligari debere, sed ex sententia animi tui se 
te aestimare oportere, quid aut credas, aut parum probatum tibi opineris» (6).
§ 3. Idem Divus Hadrianus Iunio Rufino Pro-

(1) testibus, Vulg.
(4) Valerianum, Hal.
(2) Hal.; suam, el códice Fl.
(3) lunio, Hal. Vulg.
(5) Varum, Vulg.
(6) Hal.; opinaris, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kv364hn58d5s6httoznxzwqwfc3gv8l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284288</id>
      <parentid>284286</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:31:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284288</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2897" sha1="26rignnrj9p5pm2nip702j8teakad95" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Micnous&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;litibus, sicubi res postulat, et hi, quibus non interdicitur testimonium, nec ulla lege a dicendo monio excusantur.

§ 2. - Quamquam quibusdam legibus amplissimus numerus testium definitus sit, tamen ex Constitutionibus Principum haec licentia ad sufficientem numerum testium coarctatur, ut iudices moderentur, et eum solum numerum testium, quem necessarium esse putaverint, evocari patiantur, ne effrenata potestate ad vexandos homines
superflua multitudo testium protrahatur.

2. MODESTINUS libro VIII. Regularum . In testimoniis (1) &lt;ref&gt;testibus, Vulg.&lt;/ref&gt; autem dignitas, fides, mores, gravitas examinanda est; et ideo testes, qui adversus fidem suae &lt;ref&gt;Hal.; suam, el códice Fl.&lt;/ref&gt; testationis vacillant, audiendi non sunt.

3. CALLISTRATUS libro IV. de Cognitionibus.Testium fides diligenter examinanda est. Ideoque in persona eorum exploranda erunt in primis conditio cuiusque, utrum quis decurio, an plebeius sit, et an honestae et inculpatae vitae, an vero notatus quis et reprehensibilis, an locuples vel egens sit, ut lucri causa quid facile admittat, vel an inimicus ei sit, adversus quem testimonium fert, vel amicus ei sit, pro quo testimonium dat; nam si careat suspicione testimonium vel propter personam, a qua fertur, quod honesta sit, vel propter causam, quod neque lucri, neque gratiae, neque inimicitiae causa sit, admittendus est.


§ 1.-Ideoque Divus Hadrianus Vivio &lt;ref&gt;lunio, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Varo
Legato provinciae Ciliciae rescripsit, eum, qui iudicat, magis posse scire, quanta fides habenda sit
testibus. Verba epistolae haec sunt: «Tu magis
scire potes, quanta fides habenda sit testibus, qui,
et cuius dignitatis, et cuius existimationis sint, et
qui simpliciter visi sint dicere, utrum unum eundemque meditatum sermonem attulerint, an ad ea,
quae interrogaveras, ex tempore verisimilia responderint» .
§ 2. Eiusdem quoque Principis extat Rescriptum ad Valerium &lt;ref&gt;Valerianum, Hal.&lt;/ref&gt; Verum &lt;ref&gt;Varum, Vulg.&lt;/ref&gt; de excutienda cripto dirigido á Valerio Vero sobre la investigafide testium in haec verba: «Quae argumenta ad quem modum probandae cuique rei sufficiant, nullo certo modo satis definiri potest, sicut non semper, ita saepe sine publicis monumentis cuiusque rei veritas deprehenditur, alias numerus testium, alias dignitas et auctoritas, alias veluti consentiems fama confirmat rei, de qua quaeritur, fidem. Нос ergo solum tibi rescribere possum summatim, non utique ad unam probationis speciem cognitionem 
statim alligari debere, sed ex sententia animi tui se 
te aestimare oportere, quid aut credas, aut parum probatum tibi opineris» &lt;ref&gt;Hal.; opinaris, el códice Fl.
&lt;/ref&gt;.
§ 3. Idem Divus Hadrianus Iunio Rufino Pro-

(1) testibus, Vulg.
(4) Valerianum, Hal.
(2) Hal.; suam, el códice Fl.
(3) lunio, Hal. Vulg.
(5) Varum, Vulg.
(6) Hal.; opinaris, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>26rignnrj9p5pm2nip702j8teakad95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/5</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86372</id>
    <revision>
      <id>284285</id>
      <parentid>282565</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:06:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284285</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="153" sha1="8o2b1bqessv58zxb1czsvtmv909zr9k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:GasparSchottCursusMathematicus vol1 copperplate1.jpg|center|Copperplate frontispiece for the 1677 edition of Gaspar Schott's Cursus Mathematicus]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8o2b1bqessv58zxb1czsvtmv909zr9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/10</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86378</id>
    <revision>
      <id>284175</id>
      <parentid>282582</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284175</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1255" sha1="5be6oe6e8xp7d3n6it6h29x7tn6ai92" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;chartacea excepisti; affectus, quo Opus præsens animo tunc conceptum, ac Maiestati Tuæ submisissime oblatum acceptasti; desiderium quod, idem ut quam maturrime conscriptum videret lucem, et tunc, et deinceps non semel ostendisti. Quæ me omnia, tametsi sponte currentem, adeo excitarunt, atque animarunt, ut sepositis confestim aliis studiis, spatio non plus quam annuo immensum Mathematicarum Disciplinarum pelagus legendo ac pensitando percurrerem, ac intra præsentis Voluminis angustias scribendo coarctarem. Adeo ex voto provehitur, quem aura propellit Cæsarea. Ingenti igitur (iterum dico) fiduciâ Mathesis mea Maiestatis Tuæ pedibus advolvitur. Nec minori tamen timore perculsa trepidat. Scit enim vero, Te, Imperator Sapientissime, quanto ceteris antestas dignitate, tanto præstare ingenio, iudicio, doctrinâ, et Mathematicarum Disciplinarum peritiâ, adeo ut vel primo oculorum coniectu intelligas, sitne in Opere, quod offert, aliquid perfectum ingenio, elaboratum industriâ, dignum Litteraria Republica, dignum {{sc|Cæsare}}, ac tanto {{sc|Cæsare}}. Non ex eorum es numero, qui arma solum, non libros; paludamentum, non togam; hastam, non calamum decereautumant Imperatores. Noveras iam antea, quam Imperii habenas susciperes moderan-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5be6oe6e8xp7d3n6it6h29x7tn6ai92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/11</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86379</id>
    <revision>
      <id>284177</id>
      <parentid>282583</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:33:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284177</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1220" sha1="4d53kfdo0n0tjf0csawjq269bta8byk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;das, unam et eandem esse armorum ac litterarum præsidem Minervam; Musagetæ, hoc est, Musarum Ducis ac Moderatoris cognomenti gloriari Herculem; eiusdem clavam, fortitudinis symbolum, et rerum præclare gestarum instrumentum, non e quercu et robore, sed ex olea, quæ sapientiæ est arbor, excisam. Sciebas, neminem plura et meliora scire debere, quam Principem; populi stabilimentum esse Regem sapientem; tum demum beatam fore Rem publicam, cum Principes philosophantur. Sciebas, Mathematicas scientias cum Philosophiæ peritia coniunctas, in plebeis quidem argentum, in Nobilibus aurum, at in Principibus, Regibus, Imperatoribus, esse gemmas. Sciebas denique earundem Scientiarum studium omni ævo cordi fuisse Regibus, ac Mundi Monarchis: Mauritaniæ Regem Atlantem, Aegypti Ptolemæum, Castellæ Alphonsum, Romanæ Monarchiæ fundatorem Cæsarem, Occidentis Imperatorem Carolum Magnum, et (ut alios innumeros omittam) gloriosissimæ memoriæ Parentem Ferdinandum III. eiusdem studii cultores fuisse eximios, et munificentissimos fautores. Horum vestigiis, Cæsar ter Auguste, ut insisteres, et gradum ad summum Imperii Romani vestigium, quo Te cœlum vocabat, parares; post emensum amœniorum Litterarum curriculum,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4d53kfdo0n0tjf0csawjq269bta8byk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/183</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86427</id>
    <revision>
      <id>284643</id>
      <parentid>282701</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284643</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2611" sha1="5xropmgc97miexigyxvc5trnd2ysakb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;in maritum contulit, uxor passa est, eum pro filia in dotem dare, benigne dici potest, etsi prima donatio nullius momenti est, attamen ex sequenti consensu valere dotis dationem.

35. IDEM ''libro XXXIV. ad Edictum.''—Si non secundum legitimam observationem divortium factum sit, donationes post tale divortium factae nullius momenti sunt, quum non videatur solutum matrimonium.

36. PAULUS ''libro XXXVI.''&lt;ref&gt;XXXV., Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Edictum.''—Si donatae res extant, etiam vindicari poterunt; sed quia causam possidendi donatio praestitit, nisi reddatur res, aestimatio facienda est iusto pretio, caverique possidenti debebit de evictione simpli, quanti ea res sit; idque etiam Pedio videtur.

§ 1.—&lt;ref&gt;Si, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Sponsus alienum annulum sponsae muneri misit, et post nuptias pro eo suum dedit; quidam et&lt;ref&gt;ut (en lugar de et), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Nerva putant, fieri eum mulieris quia tunc factam donationem confirmare videtur, non novam inchoare; quam sententiam veram esse accepi.

37. IULIANUS ''libro XVII. Digestorum.''—Si mulier dolo fecerit, ne res extaret sibi a marito donata, vel ad exhibendum, vel damni iniuriae cum ea agi poterit, maxime si post divortium id commiserit.

38. ALFENUS ''libro III. Digestorum a Paulo epitomatorum.''—Servus communis viri et fratris eius, puerum donavit uxori fratris; pro qua parte is servus, qui donasset, viri esset, pro ea parte munus non esse factum mulieris respondit.

§ 1.—Idem iuris erit, si ex tribus fratribus unus uxorem haberet, et rem communem uxori donasset; nam ex tertia parte mulieris res facta non est, ex duabus autem partibus reliquis, si id sciissent fratres, aut, posteaquam donata esset, ratum habuissent, non debere mulierem reddere.

39. IULIANUS ''libro V. ex Minicio.''&lt;ref&gt;Minutio, Hal.&lt;/ref&gt;—Vir uxori pecuniam quum donare vellet, permisit ei, ut a debitore suo stipuletur&lt;ref&gt;stipularetur, Hal.&lt;/ref&gt;; illa quum id fecisset, priusquam pecuniam auferret, divortium fecit; quaero, utrum vir eam summam petere debeat, an&lt;ref&gt;ex, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ea promissione propter donationis causam actio nulla esset? Respondi, inanem fuisse eam stipulationem. Sed si promissor mulieri ignorans solvisset, si quidem pecunia extat, vindicare eam debitor potest; sed si actiones suas marito praestare paratus est, doli mali exceptione se tuebitur, ideoque maritus hanc pecuniam debitoris nomine vindicando consequetur. Sed si pecunia non extat, et mulier locupletior facta est, maritus eam petet; intelligitur enim ex re mariti locuple.

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5xropmgc97miexigyxvc5trnd2ysakb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/244</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86428</id>
    <revision>
      <id>284104</id>
      <parentid>282703</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284104</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2480" sha1="77j56a6w82qbxn4z0z1win6y8tbqko1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;esse, sed quum aliquid ei testamento datum esset,
teneri eum ex fideicommisso; si non curam susci-
peret, nisi id, quod ei datum esset, nollet petere,
aut reddere esset paratus.

§ 1.—Item quaesitum est, an iste curator satis-
dare nepotibus debeat? Respondit, quasi curato-
rem non debere, sed quum fideicommissum ab eo
peti posset, fideicommissi nomine satisdare debere.

{{c|{{maior|TIT. IV}}}}

{{c|DE LEGITIMIS TUTORIBUS}}
{{c|[Cf. Cod. V. 30.]}}

1. ULPIANUS libro XIV. ad Sabinum.—Legiti-
mae tutelae lege duodecim tabularum agnatis de-
latae sunt, et consanguineis, item patronis, id est
his, qui ad legitimam hereditatem admitti possint.
Hoc summa providentia, ut, qui sperarent hanc
successionem, iidem tuerentur bona, ne dilapida-
rentur.

§ 1.—Interdum alibi est hereditas, alibi tutela,
utputa si sit consanguinea pupillo; nam hereditas
quidem ad agnatam pertinet, tutela autem ad
agnatum. Item in libertinis, si sit patrona, et pa-
troni filius; nam tutelam patroni filius, heredita-
tem patrona obtinebit, tantundemque erit, et si
sit patroni filia et nepos.

§ 2.—Si apud hostes sit frater, inferioris gradus
agnato tutela non defertur; nam et si patronus
apud hostes sit, patroni filio tutela non defertur,
sed interim a Praetore datur.

§ 3.—Interdum autem etiam sine hereditate tu-
tela defertur, interdum hereditas sine tutela, utpu-
ta in eo, qui latitavit, quum servum suum rogatus
esset manumittere. Nam generaliter Divus Pius
rescripsit Aurelio Basso, ius patroni eum non ha-
bere, his verbis: «Plane tergiversatio eorum, qui
subvertere fideicommissam (1) libertatem velint,
eo modo puniatur, ne ius patroni acquirant in eo,
quem liberum esse nolunt». Idem erit, si filiae as-
signatus libertus sit, tutela quidem apud fratres
remanebit, ut Marcellus notat, legitima autem he-
reditas ad sororem pertinebit.

2. IDEM libro XXXVII. ad Sabinum. — Legiti-
mam tutelam capitis deminutione pupilli, etiam
ea, quae salva civitate contingit, amitti, nulla du-
bitatio est.

3. IDEM libro XXXVIIII. ad Sabinum.— Tute-
la legitima, quae patronis defertur e lege duode-
cim tabularum, non quidem specialiter vel nomi-
natim delata est, sed per consequentias heredita-
tum, quae ex ipsa lege patronis datae sunt.

§ 1.—Ergo manumissor ex lege duodecim tabu-
larum tutor est, sive sponte manumisit, sive etiam
compulsus ex causa fideicommissi manumisit.

(1) fideicommissariam, *Hal. Vulg.*&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>77j56a6w82qbxn4z0z1win6y8tbqko1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/683</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86531</id>
    <revision>
      <id>284765</id>
      <parentid>282915</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KAROL CHURA</username>
        <id>33232</id>
      </contributor>
      <origin>284765</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2615" sha1="9rh6rin8lxiazqiecd41mqk9ht1f0ki" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;KAROL CHURA&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO.- LIBRO XXXIV : TÍTULO III

voluntas fuit, et ad hoc pervenietur exemplo luitionis.

'''2.''' POMPONIUS libro VI. ''ad Sabinum''.-Heredem damnatum a fideiussore non petere, a &lt;ref&gt;Hal. Vulg .; possim, el códice Fl.&lt;/ref&gt;reo
petere posse ; sed a reo petere vetitum, si a fideiussore petat, reo ex testamento teneri Celsus putat.

§ 1.-Idem Celsus ait, nullam dubitationem habere, quin herede petere a debitore vetito, nec heres heredis petere possit.

'''3.''' ULPIANUS ''libro XXIII. ad Sabinum'' .- Liberationem debitori posse legari,iam certum est.

§ 1. Sed et si chirographum quis decedens debitori suo dederit, exceptionem ci competere puto, quasi pro fideicommisso huiusmodi datione valitura.
§ 2. Iulianus etiam libro quadragesimo Digestorum scripsit, si quis decedens chirographum
Seii Titio dederit, ut post mortem suam Seio det, aut, si convaluisset, sibi redderet, deinde Titius defuncto donatore, Seio dederit, et heres eius petat debitum, Seius doli exceptionem habet.

§ 3.- Nunc de effectu legati videamus; et si quidem mihi liberatio sit relicta, quum solus sim debitor, sive a me petatur, exceptione uti possum, sive non petatur, possum &lt;ref&gt;Hal. Vulg .; possim, el códice Fl.&lt;/ref&gt;agere, ut liberer per acceptilationem. Sed etsi cum alio sim debitor, puta duo rei fuimus promittendi, et mihi soli testator consultum voluit, agendo consequar, non ut accepto liberer, ne etiam correus meus liberetur contra testatoris voluntatem, sed pacto liberabor. Sed quid si socii fuimus. Videamus ne per acceptilationem debeam liberari, alioquin, dum a correo meo petitur, ego inquietor. Et ita Iulianus libro trigesimo secundo Digestorum scripsit, si quidem socii non simus, pacto me debere liberari, si socii, per acceptilationem .

§ 4.-Consequenter quaeritur, an et ille socius 
pro legatario habeatur, cuius nomen in testamento scriptum non est, licet commodum ex testamento ad utrumque pertineat, si socii sunt. Et est verum, non solum eum, cuius nomen in testamento scriptum est, legatarium habendum, verum eum quoque, qui non est scriptus, si et eius contemplatione liberatio relicta esset.

§ 5. Utrique autem legatarii habentur et in hoc
casu; namet si quod ego debeo Titio, sit ei legatum mei gratia, ut ego liberer, nemo me negabit legatarium, ut et Iulianus eodem libro scribit, et Marcellus notat, utriusque legatum esse, tam moum, quam creditoris mei, et si solvendo fuero; interesse enim creditoris, duos reos habere.

'''4.''' POMPONIUS ''libro VII. ex Plautio'' . -Quid ergo est, quum agere poterit creditor ex testamen-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rh6rin8lxiazqiecd41mqk9ht1f0ki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/754</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86576</id>
    <revision>
      <id>284734</id>
      <parentid>284022</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284734</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2966" sha1="5astjpesjwfb0gljyf62gt09ai94jj8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tenetur exemplo eodem Falcidiae; nam quartam retineo ex persona servi, quamvis de mea portione nihil exhaustum sit.

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;'''22.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XVII. Quaestionum.''—Nesennius Apollinaris Iulio Paulo. Ex facto, domine, species eiusmodi incidit: Titia filias suas tres numero aequis ex partibus scripsit heredes, et a singulis legata invicem dedit, ab una tamen ita legavit tam coheredibus eius, quam extraneis, ut Falcidiae sit locus; quaero, an adversus coheredes suos (1), a quibus legata et ipsa accepit, uti possit Falcidia, et, si non possit, vel doli exceptione summovenda sit (2), quemadmodum adversus extraneos computatio Falcidiae iniri possit. Respondi: id quidem, quod a coherede legatorum nomine percipitur, non solet legatariis proficere, quominus Falcidiam patiantur, sed quum is, qui legatum praestiturus est, ab eodem aliquid ex testamento petit, non est audiendus desiderans, uti adversus eum Falcidiae beneficio, si id, quod perceptum est, ex voluntate testatoris suppleat, quod deducere desiderat. Plane ceteris legatariis non universum, quod coheredi praestat, imputabit, sed quantum daturus esset, si nihil ab eo perciperet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 1.—Servo herede instituto, si a domino fideicommissa, a servo legata data sunt, prius ratio legatorum habenda est, deinde ex eo, quod superest, fideicommissorum. Dominus enim ideo tenetur, quod ad eum pervenit; pervenit autem, quod deductis legatis superest; plane Falcidiam exercet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 2.—Sed et si dominus omissa hereditatis aditione servum sibi substitutum adire iussit, prius erogantur, quae ab ipso domino data sunt, tunc eorum, quae a servo relicta sunt, ratio initur, si patitur Falcidia.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 3.—Si debitori liberatio legata sit, quamvis solvendo non sit, totum legatum computabitur, licet nomen hoc non augeat hereditatem, nisi ex eventu. Igitur si Falcidia locum habeat, hoc plus videbitur legatum, quod huic legatum sit, cetera quoque minuentur legata per hoc, et ipsum hoc per alia; capere enim videtur eo, quod liberatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;§ 4.—Si alii hoc nomen legetur, nullum legatum erit, nec ceteris contribuetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;'''23.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Scaevola&lt;/span&gt; ''libro XV. Quaestionum.''—Si fundus mihi legetur et via, in Falcidiae ratione, si tantum sit in via, quantum (3) amplius est in Falcidia, inde fundus capietur, et via perit. Sed si via legetur, nec solvendo sit hereditas, non debetur. Videndum etiam, si fundo et via legatis nemo ex utroque desideret (4), quam sit viae pretium; potest coacta ratione dici, non tantum fundum solidum capi, sed etiam, (5) ut doli exceptio tantum sarciat, quantum deest, ne plus habeat, quam Falcidia desiderat, ut tunc solum via inter-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5astjpesjwfb0gljyf62gt09ai94jj8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/755</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86577</id>
    <revision>
      <id>284736</id>
      <parentid>284023</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:13:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284736</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2989" sha1="0g3k97hwqqccaqbuin3c2im1vcmfiax" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;cidat, quoties plus Falcidia desiderat, quam est viae pretium.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''24.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro XIV.'' (1) ''Responsorum respondit.''—Falcidiae legis rationem, si haberi oportet, ita habendam, ac si hae res, quae ab herede subtractae sunt, in hereditate relictae non fuissent.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Idem respondit, partus ancillarum ante diem fideicommissi editos ad heredes eius, qui rogatus est, pertinere, eosque in quartam et in quartae fructus computandos, si de lege Falcidia quaestio intercedat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Idem respondit, fructus ex propria re heredis, quae legata est, post (2) diem fideicommissi cedentem perceptos, etsi non sint restituendi fideicommissario, heredi in quartam imputari non solere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''25.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Scaevola&lt;/span&gt; ''libro IV. Responsorum.''—Maritum suum et filium communem aequis partibus heredes instituit; quaesitum est, an in ratione legis Falcidiae imputandum sit marito, quod ad eum ex eadem hereditate per filium pervenit. Respondit, si ex institutione filii tantum retineat (3), quantum ad Falcidiam satis sit, nihil quartae nomine deducendum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—A liberto, cui fundum legaverat, per fideicommissum Seiae annua decem dedit; quaesitum est, si lex Falcidia liberti legatum minuerit, an Seiae quoque annuum fideicommissum minutum videatur, quum reditus largiatur annuum praestationem. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, non videri minutum, nisi alia mens testatoris probetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''26.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro V. Responsorum.''—Lineam margaritorum (4) triginta quinque legavit, quae linea apud legatarium fuerat mortis tempore; quaero, an ea linea heredi restitui deberet propter legem Falcidiam. Respondit, posse heredem consequi, ut ei restituatur, ac, si malit, posse vindicare partem in ea linea, quae propter legis Falcidiae rationem deberet remanere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Quaesitum est, an pretium statuarum Falcidiam (5) pati debeat. Respondi, debere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''27.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro VI. Responsorum.''—«Seius et Agerius (6), si intra diem trigesimum mortis meae Rempublicam nostrae caverint, contentos se futuros tot aureis legis Falcidiae beneficio omisso, heredes mihi sunto; quos invicem substituo; quodsi voluntati meae non consenserint, exheredes sunto; quaesitum est, an heredes instituti hereditatem adire possint, si conditioni parere nolunt, quum habeant substitutos eadem conditione praescripta. Respondit, Seium et Agerium primo loco&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0g3k97hwqqccaqbuin3c2im1vcmfiax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/756</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86578</id>
    <revision>
      <id>284733</id>
      <parentid>284027</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284733</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2662" sha1="g2tk9e5xlg75pmycbqbajmfbzkxuwt2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;institutos perinde adire posse, ac si ea conditio,
quae fraudis causa adscripta est, adscripta non
esset.

'''28.''' MAECIANUS ''libro I. Fideicommissorum''.—
Pater quoque in legatis, quae filius ei dedit alio
herede instituto, legis Falcidiae rationem patitur.

'''29.''' PAULUS (1) ''libro II. Fideicommissorum''.—
Si a me tibi fideicommissum vel legatum est, tuque
id post tempus rogatus sis mihi restituere, non
puto, hoc imputandum esse in Falcidiam, quia in-
cipio postea quasi fideicommissarius id recipere.

'''30.''' MAECIANUS ''libro VIII. Fideicommissorum''.
—In ratione legis Falcidiae mortes servorum cete-
rorumque animalium, furta, rapinae, incendia, rui-
nae, naufragia, vis hostium, praedonum, latronum,
debitorum facta pecora nomina, in summa quod-
cunque damnum, si modo culpa legatarii careant,
heredi percunt, quemadmodum ad heredis fuerunt
pertinent fructus, partus ancillarum, et quae per
servos acquisita sunt, et stipulationes, rerum tra-
ditiones, legata, hereditatesve his datae, ceterae
donationes, item servitutes, quibus liberata prae-
dia pretiosiora fierent, actionesque acquisitae, ut
furti, damni iniuriae, similesque, quorum nihil in
rationem legis Falcidiae cadit.

§ 1.—Vendere autem vel emere iussus certo
pretio fundum aliamve quampiam rem, in legis
Falcidiae ratione, quum, quantum sit legatum, re-
quiratur, tantum ex nomine inducetur (2), quanto
pluris minorisve sit res ea quantitate, quam quo
pretio testator accipi darive iussit, sed (3) ei qui-
dem portioni, quae legatis deductis facienda erit,
amplius deducetur, quippe non nostri causa eum
id (4) pretium; sed eo deducto pretium reliquum
legatum esse intellectum est.

§ 2.—Rursus (5) diligenter animadvertendum
est, ne, quod dicitur, damna post mortem testatoris
illata ad solum heredem respicere, usquequaque et
sine ulla distinctione recipiatur; quod enim remota
lege Falcidia in totum iuris foret, hoc idem fore
in ea parte, quae lege Falcidia constituerit, hoc
enim attinet, damna postea facta non deduci, ne
amota portio legatis ideo commissis detrahatur.

§ 3.—Verum est autem, his solis, quae pondere,
numero, mensura constant, nec damno postea inci-
dente ex portione, quae fieri solet (6) ad aestima-
tionem eorum honorum, quae mortis tempore fue-
runt, quidquam detrahi.

§ 4.—Certis vero corporibus et iis ipsis ita reli-
ctis: speciebus, quam in illa area, vinum, quod in
illis dolis, pondus argenti, quod in illis horreis
habeos, si sine culpa heredis deperierunt, vel de-
teriora sunt facta, proculdubio aut nihil debebitur,
aut eorum, quae exstabunt, qualia erunt, ea portio&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g2tk9e5xlg75pmycbqbajmfbzkxuwt2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/250</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86594</id>
    <revision>
      <id>284102</id>
      <parentid>283104</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:26:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284102</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5114" sha1="152chyve94t3rrsa8ianjnzmogl0ktb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

21. IDEM libro I. rem&lt;ref&gt;&quot;III., Hal.; el mismo omite el texto griego en los fr. 21. y 22.&quot;&lt;/ref&gt; Excusationum.— Εἰδέναι δεῖ τοὺς ἄρχοντας, ὅτι κουράτορας ἀφήλιξι γυναῖκας οὐ χειροτονήσουσιν.   [Scire oportet magistratus, quod curatrices minoribus mulieres non creabunt.] rem&lt;ref&gt;&quot;Esta versión latina, y la de los siguientes párrafos, es la de la Vulgata.&quot;&lt;/ref&gt;   

§ 1.—Ἐὰν μήτηρ ἐπὶ ταύτῃ τῇ αἱρέσει γράψῃ υἱοὺς κληρονόμους, ἐὰν ἀπολυθῶσι τῆς τοῦ πατρὸς ἐξουσίας, ἀπολυθέντων τούτων, καὶ διὰ τοῦτο κληρονομησάντων, αὐτὸς ὁ πατὴρ κουράτωρ χειροτονηθῆναι οὐ δύναται, κἂν βούληται, ἵνα μὴ ἄλλῃ ὁδῷ τοῦτο, ὅπερ οὐκ ἠβουλήθη ἡ διαθεμένη, γένηται· καὶ τοῦτο οὕτως ὑπὸ τοῦ Θείου Σεβήρου νενομοθέτηται.   

[§ 1.—Si mater sub hac conditione scripserit filios heredes, si soluti patris potestate fuerint, solutis his et propter hoc heredibus ipse pater curator creari non poterit, etiamsi voluerit, ut non alia via hoc, quod noluit testatrix, fiat; et hoc ita a Divo Severo promulgatum est.]   

§ 2.—Ἀλλὰ κἂν τις ἀπὸ γονέων κωλύθῃ ἐπιτροπεύειν, τοῦτον οὔτε χειροτονεῖσθαι προσήκει· κἂν χειροτονηθεὶς μὴ παραιτήσηται, κωλύεσθαι αὐτὸν ἐπιτροπεύειν μενούσης τῆς ἐπιτιμίας. 

§ 2.—Ἀλλὰ κἂν τις ἀπὸ γονέων κωλύθῃ ἐπιτροπεύειν, τοῦτον οὔτε χειροτονεῖσθαι προσήκει· κἂν χειροτονηθεὶς μὴ παραιτήσηται, κωλύεσθαι αὐτὸν ἐπιτροπεύειν μενούσης τῆς ἐπιτιμίας.   

[§ 2.—Sed et si quis a parentibus prohibitus fuerit tutor esse, hunc neque creari oportet; et si creatus sit, nec recusaverit, prohiberi eum esse tutorem manente epitimia.]   

§ 3.—Τοὺς ἐν πρεσβείᾳ ὄντας μὴ χειροτονείτωσαν ἐπιτρόπους ἢ κουράτορας οἱ ἄρχοντες, ἐπειδήπερ παρ' ὃν χρόνον πρεσβεύουσιν, ὁ κίνδυνος αὐτοῖς οὐ διαφέρει.   

[§ 3.—Eos, qui in legatione sunt, nec creent tutores vel curatores magistratus, quia per id tempus, quo in legatione sunt, periculum ad eos non pertinet.]   

§ 4.—Ἐὰν ἐπαρχιακὸν ἄνθρωπον πρεσβεύοντα ὁ ἐν Ῥώμῃ ἄρχων δῷ ἐπίτροπον, ἀφεθήσεται. 
  
[§ 4.—Si praefectorium hominem in legatione existentem Romanus Princeps dederit tutorem, dimittetur.]   

§ 5.—Πρὸς τοῖς λοιποῖς δικαίοις δεῖ τὸν ἄρχοντα καὶ τοὺς τρόπους τῶν μελλόντων χειροτονηθήσεσθαι σκοπεῖν, οὔτε γὰρ οὐσία, οὔτε ἀξίωμα οὕτως ἱκανὸν πρὸς πίστιν, ὡς ἀγαθὴ προαίρεσις, καὶ χρηστοὶ τρόποι.   

[§ 5.—Cum reliquis oportet magistratum et mores creandorum investigare, neque facultates enim, neque dignitas ita sufficiens est ad fidem, ut bona electio, vel voluntas rem&lt;ref&gt;&quot;vel voluntas, omítelas Hal.&quot;&lt;/ref&gt;, et benigni mores.]   

§ 6.—Διὰ παντὸς δὲ μάλιστα τοῦτο παρατηρείτωσαν οἱ ἄρχοντες, μὴ χειροτονεῖν τοὺς βουλομένους ἐπιρίπτειν ἑαυτούς, ἵνα χειροτονηθῶσιν, καὶ ἀργύριον διδόντας· τούτους γὰρ καὶ κολάσει ὑπευθύνους εἶναι νενομοθέτηται. 
  
[§ 6.—Semper autem maxime hoc observent magistratus, ne creent eos, qui se ipsos volunt ingerere, ut creentur, quique pecuniam dant; hos enim et poenae obnoxios esse rem&lt;ref&gt;&quot;lege, inserta Hal.&quot;&lt;/ref&gt;  promulgatum est.]

22. IDEM libro V. Excusationum.— Καὶ οἱ μὴ βουλευταὶ βουλευτῶν παισὶ χειροτονοῦνται ἐπίτροποι, ὥσπερ καὶ βουλευταὶ τοῖς μὴ ἐκ βουλευτῶν.   [Et qui non sunt consiliarii vel senatores rem&lt;ref&gt;&quot;vel senatores, omítelas acertadamente Hal.&quot;&lt;/ref&gt;, consiliariorum vel senatorum rem&lt;ref&gt;&quot;vel senatorum, omítelas acertadamente Hal.&quot;&lt;/ref&gt; filiis tutores creantur, sicut et consiliarii vel senatores rem&lt;ref&gt;&quot;vel senatores, omítelas acertadamente Hal.&quot;&lt;/ref&gt; his, qui non sunt ex consiliariis vel senatoribus rem&lt;ref&gt;&quot;vel senatoribus, omítelas acertadamente Hal.—La versión latina es la de la Vulgata.&quot;&lt;/ref&gt;.]   

23. IDEM libro IV. Pandectarum.— Simul plures tutores dari possunt.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>152chyve94t3rrsa8ianjnzmogl0ktb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Formula:Sangría</title>
    <ns>10</ns>
    <id>86869</id>
    <revision>
      <id>284182</id>
      <parentid>283747</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:51:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Grufo</username>
        <id>8765</id>
      </contributor>
      <comment>+{{Delenda}}</comment>
      <origin>284182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46" sha1="smdr167tcfohiv5uih09bgqbyeopgxp" xml:space="preserve">{{sangría}}&lt;noinclude&gt;{{Delenda}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>smdr167tcfohiv5uih09bgqbyeopgxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/110</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86892</id>
    <revision>
      <id>284305</id>
      <parentid>283827</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284305</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3482" sha1="r4pdxw9c42yjgzo9xwdby23rgcgme27" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;104
consuli Macedoniac rescripsit, testibus se, non testimoniis crediturum. Verba epistolae ad hanc partem pertinentia haec sunt. «Quod crimen obiecit &lt;ref&gt;obiiciebat, Hal.&lt;/ref&gt; apud me Alexander Apro, et quia non probabat, nec testes producebat, sed testimoniis uti volebat, quibus apud me locus non est—nam ipsos interrogare soleo—, quem &lt;ref&gt;eum (en lugar de quem), Hal.; quem, omitela la Vulg.&lt;/ref&gt; remisi ad provinciae Praesidem, ut is de fide testium quaereret, et et nisi implesset, quod iutenderat, relegaretur.

§ 4.—Gabinio &lt;ref&gt;Caninio, Hal.; Sabino, otros en el mismo.&lt;/ref&gt; quoque Maximo idem Princeps in haec verba rescripsit: «Alia est auctoritas praesentium testium, alia testimoniorum, quae recitari solent; tecum ergo delibera, ut, si retinere &lt;ref&gt;detinere, al margen interior del códice Fl.
&lt;/ref&gt; eos velis, des iis impendias.

§ 5.—&lt;ref&gt; Véase Collat. leg. Mos. et Rom. IX. § 2.&lt;/ref&gt; Lege Iulia de vi cavetur, ne hac lege in reum testimonium dicere liceret, qui se ab eo parenteve eius liberaverit, quive impuberes erunt &lt;ref&gt;impubes erit, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, quique iudicio publico damnatus erit, qui eorum in integrum restitutus non erit, quive in vinculis custoditve publica erit, quive ad bestias, ut depugnaret, se locaverit, quaeve palam quaestum faciet feceritve, quive ob testimonium dicendum vel non dicendum pecuniam accepisse iudicatus vel convictus erit. Nam quidam propter reverentiam personarum, quidam propter lubricum consilii sui, alii vero propter notam et infamiam vitae suae admittendi non sunt ad testimonii fidem.

§ 6.—Testes non temere evocandi sunt per longum iter, et multo minus milites avocandi sunt a signis vel muneribus perhibendi testimonii causa; idque Divus Hadrianus rescripsit. Sed et Divi fratres rescripserunt: «Quod ad testes evocandos pertinet, diligentiae iudicantis est explorare, quae consuetudo in ea provincia, in qua &lt;ref&gt; Hal.; quam, el códice Fl.&lt;/ref&gt; iudicat, fuerit; nam si probabitur, saepe in aliam civitatem testimonii gratia plerosque evocatos, non esse dubitandum, quin evocandi sint, quos necessarios in ipsa cognitione deprehenderit, qui iudicat.»

4. PAULUS libro II. ad legem Iuliam et Papiam.—Lege Iulia &lt;ref&gt;et Papia, insertan otros en Hal.; réase Collat. leg. &lt;/ref&gt;indiciorum publicorum &lt;ref&gt;Taur, según la escritura original.; publicorum iudiciorum, según corrección del códice Fl., Br. &lt;/ref&gt;cavetur, ne invito denuntietur, ut testimonium litis dicat adversus parentem, generum, vitricum, privignum, sobrinum, sobrinam, sobrino &lt;ref&lt;sobrinave, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; natum, cosvo, qui priore &lt;ref&gt;propiore, Vulg.&lt;/ref&gt; gradu sint; item, ne libero ipsius, liberorum cits, parentum, viri, uxoris, item patroni, patronae &lt;ref&gt;item patroni, patronae, omitelas Hal.&lt;/ref&gt;, et ut ne patroni, patronae adversus libertos, neque liberti adversus patronum cogantur testimonium dicere.

(1)obiiciebat, Hal.
(2)eum (en lugar de quem), Hal.; quem, omitela la Vulg.
(3)Caninio, Hal.; Sabino, otros en el mismo.
(4)detinere, al margen interior del códice Fl.
(5) Véase Collat. leg. Mos. et Rom. IX. § 2.
(6) impubes erit, Hal. Vulg.
(7) Hal.; quam, el códice Fl.
(8) et Papia, insertan otros en Hal.; réase Collat. leg.
(9) Taur, según la escritura original.; publicorum iudiciorum, según corrección del códice Fl., Br.
(10) sobrinave, inserta la Vulg.
(11) propiore, Vulg.
(12) item patroni, patronae, omitelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r4pdxw9c42yjgzo9xwdby23rgcgme27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/111</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86893</id>
    <revision>
      <id>284324</id>
      <parentid>283828</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284324</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2735" sha1="gen19wiuxjzl6wnt3ecwxeik4av2t0t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;5. GAIUS libro IV. ad legem Iuliam et Papiam.—In legibus, quibus excipitur, ne gener aut socer invitus testimonium dicere cogeretur, generi appellatione sponsum quoque filiae contineri placet; item soceri sponsae patrem.

6. LICINIUS &lt;ref&gt;Hal.; Licinnius, el códice Fl.; luianus, (en lugar de&lt;/ref&gt; RUFINUS libro II. Regularum.—Idonei non videntur esse testes, quibus imperari potest, ut testes fiant.

7. MODESTINUS libro III. Regularum.—Servi responso tunc credendum est, quam alia probatio ad eruendam veritatem non est.

8. SCAEVOLA &lt;ref&gt;Ιαβολ. , Βας .&lt;/ref&gt; libro IV. &lt;ref&gt;III., Hal .&lt;/ref&gt; Regularum.—Inviti testimonium dicere non coguntur senes, valetudinarii, vel milites, vel qui cum Magistratu Reipublicae causa absunt, vel quibus venire non licet.

9. PAULUS libro I. ad Sabinum.—Testis idoneus pater filio, aut filius patri non est.

10. POMPONIUS libro I. ad Sabinum.—Nullus idoneus testis in re sua intelligitur.

11. IDEM libro XXXIII. ad Sabinum.—Ad fidem rei gestae faciendam etiam non rogatus testis intelligitur.

12. ULPIANUS libro XXXVII. ad Edictum.—Ubi numerus testium non adicitur, etiam duo sufficiunt; pluralis enim elocutio duorum numero contenta est.

13. PAPINIANUS libro I. de adulteriis.—Quaesitum scio, an in publicis iudiciis calumniae damnati testimonium iudicio publico perhibere possunt? Sed neque lege Remmia &lt;ref&gt;Rhemmia, Hal.; Rhemia, las ediciones preferidas por&lt;/ref&gt; prohibentur, et Iulia lex de vi, et repetundarum &lt;ref&gt;Hal.; repetendarum, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, et peculatus eos homines testimonium dicere non vetuerunt; verumtamen quod legibus omissum est, non omittetur religione iudicantium, ad quorum officium pertinet, eius quoque testimonio fidem, quod integrae frontis homo dixerit, perpendere.

14. IDEM libro singulari de adulteriis &lt;ref&gt;Iulianus libro singu'ari de ambiguitatibus, Hal.&lt;/ref&gt;.—Scio quidem tractatum esse, an ad testamentum faciendum adhiberi possit adulteri damnatus? Et hane iuste testimonio officio ei interdicetur. Existimo ergo neque iure civili testamentum valere, ad quod huiusmodi testis processit, neque iure Praetorio, quod ius civile subsequitur, ut neque hereditas adiri, neque bonorum possessio dari possit.

15. PAULUS libro III. Sententiarum.—Repetundarum damnatus nec ad testamentum, nec ad testimonium adhiberi potest.
§ 1.—Hermaphroditus an ad testamentum ad-


(1) Hal.; Licinnius, el códice Fl.; luianus, (en lugar de
Licinius Rufinus ), Vulg.
(2) Ιαβολ. , Βας .
(3) III., Hal .
Томо 11-14
(4) Rhemmia, Hal.; Rhemia, las ediciones preferidas por
Schrad.
(5) Hal.; repetendarum, el códice Fl.
(6) Iulianus libro singu'ari de ambiguitatibus, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gen19wiuxjzl6wnt3ecwxeik4av2t0t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/112</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86894</id>
    <revision>
      <id>284326</id>
      <parentid>283829</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284326</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="qgrxbeqhsclzoj4vbpki3oyc9ngqco6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;106

liberi possit, qualitas sexus incalescentis &lt;ref&gt; invalescentis, otros en Hal.&lt;/ref&gt;ostendit.
16. IDEM libro V. Sententiarum &lt;refVéanse Pauli Sentt, recc. V. 15. §. 5.&lt;/ref&gt;.—Qui falso vel varie testimonia dixerunt, vel utrique parti prodiderunt, a iudicibus competentur puniantur.

17. ULPIANUS libro singulari Regularum &lt;ref&gt;Veanse Ulpiani Fragm. XX. §. 6.&lt;/ref&gt;.—Pater et filius, qui in potestate eius est, item duo fratres, qui in eiusdem patris potestate sunt, testes utrimque in eodem testamento vel eodem negotio fieri possunt, quoniam nihil nocet, ex una domo plures testes alieno negotio adhiberi.

18. PAULUS libro II. de Adulteriis.—Ex eo, quod prohibet lex Iulia de adulteriis testimonium dicere condemnatam mulierem, colligitur, etiam mulieres testimonii in iudicio dicendi ius habere.

19. ULPIANUS libro VIII. de Officio Proconsulis.—Inviti testimonium non dicunt publicani, item is, qui non decretandi testimonii causa abierit, item is, qui quid exercitui praebendum conduxerit.

§ 1.—Sed nec pupillis testimonium denuntiari potest.

20. VENULEIUS libro II. de Iudiciis publicis.—In testimonium accusator citare non debet eum, qui iudicio publico reus erit, aut qui minor viginti annis erit.

21. ARCADIUS, qui et CHARISIUS, libro singulari de testibus.—Ut carmen famosum damnatus intestabilis sit.

§ 1.—Illud quoque inenarrabile est, ut, si res exigat, non tantum privati, sed etiam Magistratus, si in praesenti sint, testimonium dicant. Item Senatus censuit, Praetores testimonium dare debere in iudicio adulterii causa.

§ 2.—Si ea res condito sit, ubi arenarium testem, vel similem personam admittere cogimur, sine tormentis testimonium eius credendum non est.

§ 3.—Si testes omnes eiusdem honestatis et existimationis sint, et negotii qualitas ac iudicis motus cum his concurrit, sequenda sunt omnia testimonia; si vero ex his quidam eorum aliud dixerint, licet impari numero, credendum est; sed quod natura negotii convenit, et est quod inimicitiae aut gratiae suspicione caret; confirmabitque index motus animi sui ex argumentis, et testimoniis, et quae rei arbitra, et vero proximior esse compererit; non enim ad multitudinem respici oportet, sed ad sinceram testimoniorum fidem, et testimonia, quibus potius lux veritatis assistit.

22. VENULEIUS libro II. de Officio Proconsulis.—Cavent Magistratus cuiusque loci, testari volentibus et se ipsos, et alios testes vel signatores

(1) invalescentis, otros en Hal.
(2) Véanse Pauli Sentt, recc. V. 15. §. 5.
(3) Veanse Ulpiani Fragm. XX. §. 6.

así de ponerse ellos mismos, como de poner á otros
(4) Hal.; detractandi, el códice Fl.

(5) Taur, según corrección del codice Fl.; qui exercitui
praebendam, según la escritura original; Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qgrxbeqhsclzoj4vbpki3oyc9ngqco6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/113</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86895</id>
    <revision>
      <id>284328</id>
      <parentid>283830</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:31:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284328</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2424" sha1="ixgy4b3l287rxlvcj9687fyy7w9h759" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;107

praebere, quo facilius negotia explicentur, et probatio rerum salva sit.

23. IDEM libro I. de Iudiciis publicis.Produci testis is non potest, qui ante in eum reum testimonium dixit.

24. PAULUS libro V. Sententiarum &lt;ref&gt;Vénée Pauli Sent. rec. V. 13. §. 1., Collat. leg. Mos.  
a Rom. IX. §. 3.&lt;/ref&gt;.Testes eos, quos accusator de domo produxerit, interrogarit non placuit.

25. ARCADIUS, qui et CHARISIUS, libro singulari de testibus.—Mandatis cavetur, ut Praesides attendant, ne patroni in causa, cui patrocinium praestiterunt, testimonium dicant; quod et in exsecutoribus negotiorum observandum est.

TIT. VI

DE IURIS ET FACTI IGNORANTIA  
(Cf. Cod. I. 18. l. 5.)

1. PAULUS libro XLIV. ad Edictum.—Ignorantia vel facti, vel iuris est.

§ 1.—Nam si quis nesciat decessisse eum, cuius bonorum possessio defertur, non nocet ei tempus. Sed si sciat quidem defunctum esse cognatum, nesciat autem proximitatis nomine bonorum possessionem sibi deferri, aut se sciat scriptum heredem, nesciat autem, quod scriptis heredibus bonorum possessionem Praetor promittit, cedit ei tempus, quia in iure errat. Idem est, si frater consanguineus defuncti credat matrem potiorem esse.

§ 2.—Si quis nesciat se cognatum esse, interdum in iure, interdum in facto errat; nam si et liberum se esse, et ex quibus natus sit sciat, iura autem cognationis habere se nesciat, in iure errat. At si quis forte expositus, quorum parentum esset ignoret, fortasse et serviat alicui putans se servum esse, in facto magis, quam in iure errat.

§ 3.—Item si quis sciat quidem alii delatam esse bonorum possessionem, nesciat autem ei tempus praeterisse bonorum possessionis, in facto errat. Idem est, si putet cum bonorum possessionem accepisse. Sed si sciat eum non petiisse, tempusque ei praeterisse, ignoret autem sibi ex successorio capite competere bonorum possessionem, cedit ei tempus, quia in iure errat.

§ 4.—Idem dicimus, si ex asse heres institutus non putet se bonorum possessionem petere posse ante apertas tabulas; quodsi nesciat esse tabulas, in facto errat.

2. NERATIUS libro V. Membranarum.—In omni parte error in iure non eodem loco, quo facti ignorantia, haberi debebit, quum ius sit, et possit esse, et debeat, facti interpretatio plerumque etiam prudentissimos fallat.

(1) Vénée Pauli Sent. rec. V. 13. §. 1., Collat. leg. Mos.  
a Rom. IX. §. 3.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ixgy4b3l287rxlvcj9687fyy7w9h759</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/114</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86896</id>
    <revision>
      <id>284330</id>
      <parentid>283831</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284330</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="esgl0u15z2rp1z6c82j61uehxfi8oh5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;108
3.POMPONIUS libro III. ad Sabinum.Plurimum interest, utrum quis de alterius causa et facto non sciret, an de iure suo ignoret &lt;ref&gt;Hal ; ignorat, el códice Fl,&lt;/ref&gt;.

§ 1.—Sed Cassius ignorantiam Sabinum ita accipiendam existimasse refert, non deperditi et nimium securi hominis.

4. IDEM libro XIII. ad Sabinum.—Iuris ignorantiam in usu actione negantis prodesse, facti vero ignorantiam prodesse constat.

5. TERENTIUS CLEMENS libro II. ad legem Iuliam et Papiam.—Iniquissimum videtur, cuiquam scientiam alterius, quam suam nocere, vel ignorantiam alterius alii profuturam.

6. ULPIANUS libro XVIII. ad legem Iuliam et Papiam.—Nec supina ignorantia ferenda est factum ignorantis, ut nec scrupulosa inquisitio exigenda; scientia enim hoc modo aestimanda est, ut neque negligentia crassa, aut nimia securitas satis expedita sit, neque delatoria curiositas exigatur.

7. PAPINIANUS libro XIX. Quaestionum.—Iuris ignorantia non prodest acquirere volentibus, suum vero petentibus non nocet.

8. IDEM libro I. Definitionum.—Error facti ne maribus quidem in damnis vel compendiis obest, iuris autem error nec feminis in compendiis prodest; ceterum omnibus iuris error in damnis amittendae rei suae non nocet.

9. PAULUS libro singulari de iuris et facti ignorantia.—Regula est, iuris quidem ignorantiam cuique nocere, facti vero ignorantiam non nocere. Videamus igitur, in quibus speciebus locum habere possit, ante praemisso, quod minoribus vigintiquinque annis ius &lt;ref&gt;ius, omitela Hal,&lt;/ref&gt; ignorare permissum est, quod et in feminis in quibusdam causis propter sexus infirmitatem dicitur; et ideo sicubi non est delictum, sed iuris ignorantia, non laeduntur. Hac ratione, si minor vigintiquinque annis filiofamilias crediderit, subvenitur ei, ut non videatur filiofamilias credidisse.

§ 1.—Si filiusfamilias miles a coemptionione heres institutus nesciat sibi etiam sine patre licere adire, per Constitutiones principales ius ignorare potest, et ideo ei dies aditionis (non)&lt;ref&gt; καὶ τρέχει ὁ χρόνος τῆς κληρονομίας, [et cedit dies aditionis,Bas.&lt;ref&gt; cedit.

§ 2.—Sed facti ignorantia ita demum cuique non nocet, si non ei summa negligentia obiiciatur; quid enim, si omnes in civitate sciant, quod ille solus ignorat? Et recte Labeo definit, scientiam neque curiosissimi, neque negligentissimi hominis accipiendam, verum eius, qui eam rem diligenter inquirendo notam habere possit.

(1) Hal ; ignorat, el códice Fl,
(2) ius, omitela Hal,
(3) καὶ τρέχει ὁ χρόνος τῆς κληρονομίας, [et cedit dies aditionis,Bas.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>esgl0u15z2rp1z6c82j61uehxfi8oh5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/217</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86909</id>
    <revision>
      <id>284099</id>
      <parentid>283855</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284099</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="9wnc5gaebhq8kegcipgiixhwf8r8i1c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ro, et prosocero furtum facere possunt; furti au-
tem non tenentur, nisi forte emancipatus sit filius,
tunc enim nurus patri eius et furtum facit, et furti
tenetur.  

16. HERMOGENIANUS libro II. iuris Epitoma-
rum &lt;ref&gt;III. iuris ἐπιτομῶν, Hal..&lt;/ref&gt;. — Ad fiscum mariti bonis devolutis uxor
rerum amotarum nomine in simplum convenitur,
quamvis alii in quadruplum condemnentur. 

17. ULPIANUS libro XXX. ad Edictum.—Si con-
cubina res amoverit, hoc iure utimur, ut furti te-
neatur; consequenter dicemus, ubicunque cessat
matrimonium, utputa in ea, quae tutori suo nu-
psit, vel contra mandata convenit, vel sicubi alibi
cessat matrimonium, cessare rerum amotarum
actionem, quia competit divortii causa.   

§ 1.—Res amotas dicimus non solum eas, quas
mulier amovit, quum divortii consilium iniisset,
sed etiam eas, quas nupta amoverit, si, quum dis-
cederet, eas celaverit.   

§ 2.—Non solum eas res, quae extant, in rerum
amotarum iudicium venire Iulianus ait, verum
etiam eas, quae in rerum natura esse desierunt;
simili modo etiam certi condici eas posse ait.   

§ 3.—Quae viro suo res pignori datas amoverit,
hoc iudicio tenebitur.

18. PAULUS libro VI. Quaestionum. &lt;ref&gt;VII. ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt;— Sed et domino condictio competet, sed alterutri agere permittendum est.   

19. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum. &lt;ref&gt;XXXV. ad Sabinum, Hal..&lt;/ref&gt;— Sed et si divortii tempore fures in domum mariti induxerit, et per eos res amoverit ita, ut ipsa non contrectaverit, rerum amotarum iudicio tenebitur. Verum est itaque, quod Labeo scripsit, uxorem rerum amotarum teneri, etiamsi ad eam res non pervenerit.   

20. MARCELLUS libro VII. Digestorum.—Si rem, quam maritus bona fide emerat, uxor amovit, vel opem furi tulit, idque fecit divortii causa, rerum amotarum iudicio damnabitur.   

21. PAULUS libro XXXVII. ad Edictum. &lt;ref&gt;VII. ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt; — Si mulier, quum de viri vita desperasset, surreptis quibusdam rebus divortisset, si convaluerit vir, utilis rerum amotarum actio ei danda est.   

S§ 1.—Si servus mulieris iussu dominae divortii causa res amoverit, Pedius putat, ne &lt;ref&gt;nec, Hal.&lt;/ref&gt; furtum eum facere, quoniam nihil lucri sui causa contrectet, nec videri furtum facienti opem ferre, quum mulier furtum non faciat, quamvis servus in faci-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9wnc5gaebhq8kegcipgiixhwf8r8i1c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/218</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86910</id>
    <revision>
      <id>284100</id>
      <parentid>283857</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284100</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2401" sha1="laa1zi75tufnm20n2y6sdny00jqa81p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;noribus domino dicto audiens esse non debeat; sed rerum amotarum actio erit.   

§ 2.—At si in dotem servus datus furtum viro fecerit, si quidem mulier talem esse eum scierit, totum damnum viro sarcietur; quodsi ignoraverit, tunc non ultra condemnationem noxae muletanda erit.   

§ 3.—Rerum amotarum actio damnum repraesentat, etiamsi postea dotis exactio competat.   § 4.—Commodi quoque, si quod amotis rebus amiserit vir, ratio habenda est.   

§ 5.—Haec actio, licet ex delicto nascatur, tamen rei persecutionem continet; et ideo non anno finitur, sicut et &lt;ref&gt;sicuti nec, Hal.&lt;/ref&gt; condictio &lt;ref&gt;ex causa, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; furtiva. Praeterea et heredibus competit.   

§ 6.—Nec viro, nec mulieri prodest in hoc iudicio, si facere non possunt; pendet enim id ex furto.   

22. IULIANUS libro XIX. &lt;ref&gt;XVII., Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum.—Si propter res amotas egero cum muliere, et lis aestimata sit, an actio ei danda sit, si amiserit possessionem? Movet me, quia dolo acquisiit possessionem. Respondit, qui litis aestimationem suffert, emtoris loco habendus est, ideo si mulier, cum qua rerum amotarum actum est, aestimationem litis praestiterit, adversus vindicantem maritum vel heredem mariti exceptionem habet, et si amiserit possessionem, in rem actio ei danda est. 

§ 1.—Si mulier mortis causa res amoverit, dein-
de mortuus est maritus, hereditatis petitione vel
actione ad exhibendum consequi poterit heres id,
quod amotum est.   

23. AFRICANUS libro VIII. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; Quaestionum.—
Redintegrato matrimonio si iterum divortium fa-
ctum erit, ob res amotas prioris divortii causa,
item ob impensas donationesque priore matrimonio
factas manere actionem existimavit.   

24. ULPIANUS libro V. Regularum.—Ob res
amotas vel proprias viri, vel etiam dotales tam vin-
dicatio, quam condictio viro adversus mulierem
competit, et in potestate est, qua velit actione uti.   

25. MARCIANUS libro III. Regularum. &lt;ref&gt;XI. Institutionum, Hal.&lt;/ref&gt; — Re-
rum quidem amotarum iudicium sic habet locum,
si divortii consilio res amotae fuerint, et secutum
divortium fuerit; sed si in matrimonio uxor marito
res subtraxerit, licet cessat &lt;ref&gt;cesset, Hal.&lt;/ref&gt; rerum amotarum
actio, tamen ipsas res maritus condicere potest,
nam iure gentium condici puto posse res ab his,
qui non ex iusta causa possident.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>laa1zi75tufnm20n2y6sdny00jqa81p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/760</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86912</id>
    <revision>
      <id>284728</id>
      <parentid>284035</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284728</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3350" sha1="obx67eaf3rctf6r4mhrlopdfsqlvqi7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Cuius usufructus alienus est, in dominio proprietarii (1) connumeratur, pignori dati in debitoris, sub lege commissoria distracti, item ad diem addicti in venditoris.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''39.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro III. Sententiarum.''—Aeris alieni loco deducuntur non solum pretia eorum, quibus libertas data est, et eorum, qui supplicio sunt affecti, sed et eius, quem Praetor propter indicium proditae mortis, vel detectae eorum (2) coniurationis, libertate donavit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''40.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Hermogenianus&lt;/span&gt; ''libro IV. iuris Epitomarum.''—Ad veterani testamentum, sive paterfamilias, sive filiusfamilias sit, licet intra annum missionis decedat, lex Falcidia pertinet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Si cui, si decem dedisset, viginti fundus fuisset legatus, is in toto fundo legatarius habebitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''41.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro IX. ad Edictum.''—Dolo carere non videtur, si iam mota quis controversia hereditati legata sine cautionibus det.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''42. [44.]''' (3) &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro XIV. ad Edictum.''—In Falcidia aestimatio pretii rerum ex veritate facienda est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''43. [42.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XIX. ad Edictum.''—Servi, qui apud hostes sunt, post mortem testatoris reversi, quod ad Falcidiam pertinet, locupletiorem faciunt hereditatem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''44. [43.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XXI. ad Edictum.''—Falcidia intervenire non potest, si statuliber de alieno dedit, non de bonis defuncti, vel alius est homo liber, qui conditionem implevit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''45.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro LX. ad Edictum.''—In lege Falcidia non habetur pro puro, quod in diem relictum est; medii enim temporis commodum computatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—In his legatis, quae sub conditione relicta sunt, Proculus putabat, quum quaeritur de lege Falcidia, tantum esse in legato, quanti venire possunt. Quod si est, et deductio sic potest fieri, ut tantum videatur (4) deberi, quum nomen venire potest; sed haec sententia non probatur; cautionibus ergo melius res temperabitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''46.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro LXXVI. ad Edictum.''—Qui, quod per Falcidiam retinere poterat, voluntatem testatoris secutus spopondit, se daturum, cogendus est solvere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''47.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro LXXIX. ad Edictum.''—Lex Falcidia, si interveniat, in omnibus pensionibus locum habet. Sed hoc ex postfacto apparebit, utputa in annos singulos legatum relictum est; quamdiu Falcidia nondum locum habet, integrae pensiones au-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>obx67eaf3rctf6r4mhrlopdfsqlvqi7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/219</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86913</id>
    <revision>
      <id>284105</id>
      <parentid>283866</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284105</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="3kg4erxxv4f01as4z098y9cf5vpcekf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;vinciale. — Rerum amotarum actio condictio est.   

27. PAPINIANUS libro IV. Responsorum. &lt;ref&gt;I. de adulteriis, Hal.&lt;/ref&gt; — Rerum amotarum actio ob adulterii crimen, quo mulier postulata est, non differtur.   

28. PAULUS libro VI. Quaestionum. &lt;ref&gt;XXXIX. ad edictum, Hal.&lt;/ref&gt; — Si uxor rem viri ei, cui eam vir commodaverat, surripuerit, isque conventus sit, habebit furti actionem, quamvis vir habere non possit.   

29. TRYPHONINUS libro XI. &lt;ref&gt;VIII., Hal.&lt;/ref&gt; Disputationum. — Rerum amotarum aestimatio ad tempus, quo amotae sunt, referri debet; nam veritate furtum fit, etsi lenius coërcetur mulier. Quare nec a bonae fidei possessore ita res amotae usucapiuntur, sed si pluris factae non restituuntur, quae amotae sunt, crescit aestimatio, ut in condictione furtivae rei.   

30. PAPINIANUS libro XI. Quaestionum.—Quum soluto matrimonio rerum amotarum iudicium contra mulierem instituitur, redintegrato rursus matrimonio solvitur iudicium.   

{{t3|TIT. III}}   

{{c|DE AGNOSCENDIS ET &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; ALENDIS LIBERIS, VEL PARENTIBUS, VEL PATRONIS, VEL LIBERTIS|clase=titulo}}   

''[Cf. Cod. V. 24. 25.]''

1. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.—Sena-
tusconsultum, quod factum est de liberis agno-
scendis, duas species complectitur, unam eorum,
qui agnoscunt, aliam earum, quae &lt;ref&gt;alteram eorum, qui, la Vulg.&lt;/ref&gt; falsum par-
tum subiiciunt.   

§ 1.—Permittit igitur mulieri parentive, in cuius
potestate est, vel ei, cui mandatum ab iis est, si
putet praegnantem, denuntiare intra dies triginta
post divortium connumerandos ipsi marito, vel pa-
renti, in cuius potestate est, aut domum denuntia-
re, si nullius eorum copiam habeat.   

§ 2.—Domum accipere debemus hospitium, si in
civitate maneat, quodsi non sit, sed in villa, vel in
municipio, illic, ubi larem matrimonio collocarent.   

§ 3.—Denuntiare autem hoc tantum, esse mulie-
rem ex eo praegnantem; non ergo hoc denuntiat,
ut mittat custodes maritus, sufficit enim mulieri
hoc notum facere, quod sit praegnans, mariti est
iam aut mittere custodes, aut ei denuntiare &lt;ref&gt;renuntiare, Hal.&lt;/ref&gt;,
quod non sit ex se &lt;ref&gt;eo (en lugar de se), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; praegnans. Hoc autem vel
ipsi marito, vel alii nomine eius facere permittitur.   

§ 4.—Poena autem mariti ea est, ut, nisi aut cu-
stodes praemiserit, aut contra denuntiaverit, non
esse ex se praegnantem, cogatur maritus partum
agnoscere; et si non agnoverit, extra ordinem
coërcetur. Debebit igitur respondere, non esse ex&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3kg4erxxv4f01as4z098y9cf5vpcekf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/437</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86915</id>
    <revision>
      <id>284713</id>
      <parentid>283880</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284713</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2572" sha1="0ldwlwu2lpxj12nus738qz2jg01zf6a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate &lt;ref&gt;Véase la nota 4 de la página anterior&lt;ref&gt; inchoavit,
non videri miscuisse se (2) hereditati patris, scripsit.
§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit,
sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.
§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi
peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit (3), non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.

'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.

'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.
§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium (4) acquiruntur, ad virum pertineant.
§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.
§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.
§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire
hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in
stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.

'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.

'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum

(2) Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.
(3) Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la
escritura original, Br .

(4) servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ldwlwu2lpxj12nus738qz2jg01zf6a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284716</id>
      <parentid>284713</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284716</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="bbcdib8gakant4j7f7qyii2glna8v51" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate &lt;ref&gt;Véase la nota 4 de la página anterior&lt;ref&gt;inchoavit,
non videri miscuisse se (2) hereditati patris, scripsit.
§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit,
sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.
§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi
peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit (3), non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.

'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.

'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.
§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium (4) acquiruntur, ad virum pertineant.
§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.
§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.
§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire
hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in
stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.

'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.

'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum

(2) Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.
(3) Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la
escritura original, Br .

(4) servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bbcdib8gakant4j7f7qyii2glna8v51</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284721</id>
      <parentid>284716</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284721</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2752" sha1="ezyeeql8imvmksim2x5yjuk1ggt0r8p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate &lt;ref&gt;Véase la nota 4 de la página anterior&lt;/ref&gt;inchoavit,
non videri miscuisse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.&lt;/ref&gt; hereditati patris, scripsit.
§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit,
sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.
§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi
peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.

'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.

'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.
§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium &lt;ref&gt;servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; acquiruntur, ad virum pertineant.
§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.
§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.
§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire
hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in
stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.

'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.

'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum

(2) Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.
(3) Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la escritura original, Br.

(4) servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ezyeeql8imvmksim2x5yjuk1ggt0r8p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284723</id>
      <parentid>284721</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:02:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284723</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2578" sha1="276lq8dsitcweyocze3b0v1fa38etfc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate &lt;ref&gt;Véase la nota 4 de la página anterior&lt;/ref&gt;inchoavit,
non videri miscuisse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.&lt;/ref&gt; hereditati patris, scripsit.
§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit,
sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.
§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi
peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.

'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.

'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.
§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium &lt;ref&gt;servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; acquiruntur, ad virum pertineant.
§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.
§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.
§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire
hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in
stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.

'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.

'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>276lq8dsitcweyocze3b0v1fa38etfc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284758</id>
      <parentid>284723</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:56:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284758</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2766" sha1="hvtnd90bpjts31n53n64p6hat3r2fmg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate &lt;ref&gt;Véase la nota 4 de la página anterior&lt;/ref&gt;inchoavit,
non videri miscuisse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.&lt;/ref&gt; hereditati patris, scripsit.
{{sangría|1em|§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit,
sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.}}
{{sangría|1em|§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi
peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.}}

{{sangría|1em|'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.}}

{{sangría|1em|'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.}}

{{sangría|1em|'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.}}
{{sangría|1em|§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium &lt;ref&gt;servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; acquiruntur, ad virum pertineant.}}

{{sangría|1em|§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.}}
{{sangría|1em|§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.}}
{{sangría|1em|§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.}}

{{sangría|1em|'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.}}

{{sangría|1em|'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum}}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hvtnd90bpjts31n53n64p6hat3r2fmg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284760</id>
      <parentid>284758</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284760</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2734" sha1="jh67mbtz8d5acfcm81qrc0n1mzkmj7f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate &lt;ref&gt;Véase la nota 4 de la página anterior&lt;/ref&gt;inchoavit,
non videri miscuisse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.&lt;/ref&gt; hereditati patris, scripsit.
:§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit,
sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.
:§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

{{sangría|1em|'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.}}

{{sangría|1em|'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.}}

{{sangría|1em|'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.}}
{{sangría|1em|§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium &lt;ref&gt;servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; acquiruntur, ad virum pertineant.}}

{{sangría|1em|§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.}}
{{sangría|1em|§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.}}
{{sangría|1em|§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.}}

{{sangría|1em|'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.}}

{{sangría|1em|'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum}}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jh67mbtz8d5acfcm81qrc0n1mzkmj7f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284761</id>
      <parentid>284760</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:06:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284761</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="h8nxa2cw5o8svgs1boeb919jjsamn1f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate &lt;ref&gt;Véase la nota 4 de la página anterior&lt;/ref&gt;inchoavit,
non videri miscuisse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.&lt;/ref&gt; hereditati patris, scripsit.
:§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit, sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.
:§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

:'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.

:'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.

:'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.
:§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium &lt;ref&gt;servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; acquiruntur, ad virum pertineant.

:§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.
:§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.
:§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.

:'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.

:'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8nxa2cw5o8svgs1boeb919jjsamn1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284762</id>
      <parentid>284761</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284762</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="6njylaix63cbehnca6h3w71t775vczb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate &lt;ref&gt;Véase la nota 4 de la página anterior&lt;/ref&gt;inchoavit,
non videri miscuisse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.&lt;/ref&gt; hereditati patris, scripsit.
:§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit, sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur..
:§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

:'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.

:'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.

:'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.
:§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium &lt;ref&gt;servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; acquiruntur, ad virum pertineant.

:§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.
:§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.
:§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.

:'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.

:'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6njylaix63cbehnca6h3w71t775vczb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284763</id>
      <parentid>284762</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:10:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284763</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="h8nxa2cw5o8svgs1boeb919jjsamn1f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate &lt;ref&gt;Véase la nota 4 de la página anterior&lt;/ref&gt;inchoavit,
non videri miscuisse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.&lt;/ref&gt; hereditati patris, scripsit.
:§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit, sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.
:§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

:'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.

:'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.

:'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.
:§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium &lt;ref&gt;servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; acquiruntur, ad virum pertineant.

:§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.
:§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.
:§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.

:'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.

:'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8nxa2cw5o8svgs1boeb919jjsamn1f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284787</id>
      <parentid>284763</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:24:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284787</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2584" sha1="bq0yimfynbn5dc5bqprndgnc5jfbulg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vit; nam si quid novum in societate &lt;ref&gt;Véase la nota 4 de la página anterior&lt;/ref&gt;inchoavit,
non videri miscuisse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omitelu el códice Fl.&lt;/ref&gt; hereditati patris, scripsit.

§ 2.-Si servum paternum filius manumiserit, sine dubio miscuisse se paternae hereditati videbitur.

§ 3.-Proponebatur filius a patre de castrensi peculio servos comparasse , eosque a patre manumittere rogatus, quum heres esset ab eo institutus; quaerebatur, si se abstinuisset paterna hereditate, eosque manumisisset, an miscuisse se paternae hereditati videatur. Dicebamus, nisi evidenter quasi heres manumiserit &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; manumisit, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, non debere eum calumniam pati, quasi se miscuerit hereditati.

'''43'''. IULIANUS ''libro XXX. Digestorum''.-Heres per servum hereditarium eiusdem hereditatis partem, vel id, quod ei usdem hereditatis sit, acquirere non potest.

'''44'''. IDEM ''libro XLVII. Digestorum''.-Quoties pupillus patri heres extitit, et abstinet se hereditate, quamvis patris bona sub creditoribus fiant, tamen rata haberi debent, quaecunque pupillus bona fide gesserit; et ideo ei, qui fundum tutore auctore a pupillo emerit, succurrendum erit, nec interest, pupillus solvendo sit, necne.

'''45'''. IDEM ''libro I. ad Urseium Ferocem''.-Aditio hereditatis non est in opera servili.

§ 1.-Idcirco, si servus dotalis adierit, actione
de dote eam hereditatem mulier recuperabit, quamvis ea, quae ex operis dotalium &lt;ref&gt;servorum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; acquiruntur, ad virum pertineant.

§ 2.-Et quum quaestus et compendii societas initur, quidquid ex operis suis socius acquisierit, inmedium conferet, sibi autem quisque hereditatem acquirit.

§ 3.-Praeterea nec fructuarius quidem servus
iussu eius, qui usumfructum in eo habet, adire hereditatem poterit.

§ 4.-Et quod a quibusdam respondetur, si liber homo, qui bona fide mihi serviebat, propter me heres institutus erit, posse eum iussu meo adire hereditatem, potest verum esse, ut intelligatur non
opera sua mihi acquirere, sed ex re mea, sicut in stipulando et per traditionem accipiendo ex re mea mihi acquirat.

'''46'''. AFRICANUS ''libro I. Quaestionum''.-Quum falsum testamentum diceretur, si quidem ipse heres accusaretur, quoniam certus esse debeat, se
falsum non fecisse, recte adibit hereditatem; sin
autem alius argueretur citra conscientiam eius,
non potest adire, quasi dubitet, verum esse testamentum.

'''47'''. IDEM ''libro IV. Quaestionum''.-Qui servum&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bq0yimfynbn5dc5bqprndgnc5jfbulg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86919</id>
    <revision>
      <id>284592</id>
      <parentid>283886</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284592</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="nzrtfblux29m2ozmn1753bte0qvsca6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Aiunt Aediles: QUI MANCIPIA VENDUNT,
CERTIORES FACIANT &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; EMTORES, QUID MORBI VI-
TIIVE CUIQUE SIT, QUIS FUGITIVUS ERROVE SIT,
NOXAVE SOLUTUS NON SIT; EADEMQUE &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt; OMNIA,
CUM EA MANCIPIA VENIBUNT &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt;, PALAM &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt; RECTE
PRONUNTIANTO &lt;small&gt;(5)&lt;/small&gt;. QUOD SI MANCIPIUM ADVERSUS
EA VENISSET &lt;small&gt;(6)&lt;/small&gt;, SIVE ADVERSUS QUOD &lt;small&gt;(7)&lt;/small&gt; DI-
CTUM PROMISSUMVE FUERIT &lt;small&gt;(8)&lt;/small&gt;, CUM VENIRET,
FUISSET &lt;small&gt;(9)&lt;/small&gt;; QUOD EIUS &lt;small&gt;(10)&lt;/small&gt; PRAESTARI OPORTERE
DICETUR, EMTORI OMNIBUSQUE, AD QUOS EA RES
PERTINET, IUDICIUM DABIMUS, UT ID MANCIPIUM
REDHIBEATUR. SI QUID AUTEM POST VENDITIONEM
TRADITIONEMQUE DETERIUS EMTORIS OPERA, FA-
MILIAE, PROCURATORISVE EIUS FACTUM ERIT, SIVE
QUID EX EO POST VENDITIONEM NATUM, ADQUISI-
TUM FUERIT, ET SI QUID ALIUD &lt;small&gt;(11)&lt;/small&gt; IN VENDITIONE
EI ACCESSERIT, SIVE QUID &lt;small&gt;(12)&lt;/small&gt; EX EA RE FRUCTUS
PERVENERIT AD EMTOREM, UT EA OMNIA &lt;small&gt;(13)&lt;/small&gt; RE-
STITUAT. ITEM &lt;small&gt;(14)&lt;/small&gt; SI QUAS ACCESSIONES IPSE
PRAESTITERIT, UT RECIPIAT. ITEM SI QUOD MANCI-
PIUM CAPITALEM FRAUDEM ADMISERIT, MORTIS CON-
SCISCENDAM SIBI CAUSA &lt;small&gt;(15)&lt;/small&gt; QUID FECERIT INVE
HARENAM &lt;small&gt;(16)&lt;/small&gt; DEPUGNANDI CAUSA AD BESTIAS IN-
TROMISSUS &lt;small&gt;(17)&lt;/small&gt; FUERIT, EA OMNIA IN VENDITIONE
PRONUNTIANTO &lt;small&gt;(18)&lt;/small&gt;; EX HIS ENIM CAUSIS IUDICIUM
DABIMUS. HOC AMPLIUS, SI QUIS ADVERSUS EA
SCIENS DOLO MALO VENDIDISSE DICETUR, IUDICIUM
DABIMUS.

§ 2.—Causa huius Edicti proponendi est, ut oc-
curratur fallaciis vendentium, et emtoribus suc-
curratur, quicunque decepti a venditoribus fuerint;
dummodo sciamus, venditorem, etiamsi ignoravit
ea, quae Aediles praestari iubent, tamen teneri
debere. Nec est hoc iniquum, potuit enim ea nota
habere venditor; neque enim interest emtoris, cur
fallatur, ignorantia venditoris, an calliditate.

§ 3.—Illud sciendum est, Edictum hoc non per-
tinere ad venditiones fiscales.
§ 4.— Si tamen Respublica aliqua &lt;small&gt;(19)&lt;/small&gt; faciat
venditionem, Edictum hoc locum habebit.
§ 5.—In pupillaribus quoque venditionibus erit
Edicto locus.
§ 6.—Si intelligatur vitium morbusve mancipii,
ut plerumque signis quibusdam solent demonstra-
ri &lt;small&gt;(20)&lt;/small&gt; vitia, potest dici, Edictum cessare; hoc enim
tantum intuendum est, ne emtor decipiatur.

§ 7.—Sed sciendum est, «morbum» apud Sabinum
sic definitum esse: habitum cuiusque corporis con-
tra naturam, qui usum eius ad id facit deteriorem,
cuius causa natura nobis eius corporis sanitatem
dedit. Id autem alias in toto corpore, alias in parte
accidere—namque totius corporis morbus est, puta
&lt;small&gt;𝜙𝜗𝑖𝜎𝑖𝜍&lt;/small&gt; &lt;small&gt;[tabes]&lt;/small&gt;, febris, partis, veluti caecitas, licet
homo ita &lt;small&gt;(21)&lt;/small&gt; natus sit —, vitiumque a morbo mul-
tum differe, utputa si quis balbus sit, nam hunc
vitiosum magis esse, quam morbosum. Ego puto&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nzrtfblux29m2ozmn1753bte0qvsca6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/438</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86920</id>
    <revision>
      <id>284735</id>
      <parentid>283887</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:09:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284735</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="hx7hutx806q7caxv3hrbyh3vcwgv76u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
suum heredem institutum adire iusserat , priusquam ille adiret , furiosus est factus; negavit, recte
servum aditurum, quoniam non nisi voluntate domini acquiri hereditas potest, furiosi autem voluntas nulla est.

'''48'''. PAULUS ''libro I. Manualium''.- Si quis alicui mandaverit, ut, si aestimaverit, peteret sibi
bonorum possessionem, et postquam ille petiit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;,
furere coeperit, nihilominus acquisita est ei bonorum possessio . Quodsi , antequam ille petat, is , qui mandavit petendum, furere coeperit, dicendum est, non &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; non est, statim, Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt; statim ei acquisitam bonorum possessionem; igitur bonorum possessionis petitio ratihabitione debet confirmari.

'''49'''. AFRICANUS ''libro IV. Quaestionum''.-Pupillum etiam eo tutore auctore, qui tutelam nongerat, hereditatem adeundo obligari ait.

'''50'''. MODESTINUS ''libro singulari de Heurematicis''.-Si per epistolam servo pupilli tutor hereditatem adire iusserit, si post subscriptam &lt;ref&gt;scriptam, Hal.&lt;/ref&gt; epistolam tutor moriatur, antequam ex epistola servus adiret, nemo dicturus est, obligari postea pupillum
hereditati.

'''51'''. AFRICANUS ''libro IV. Quaestionum''.-Eum,
qui duobus testamentis eiusdem testatoris heres
scribitur , quum dubitet, num posterius falsum sit,
ex neutro eorum posse adire hereditatem placet.
§ 1.-Filiusfamilias heres scriptus patrem suum
certiorem fecerat, videri sibi solvendo esse hereditatem; pater rescripserat, sibi parum idoneam renuntiari, itaque debere eum diligentius explorare; et ita adire, si idoneam comperisset; filius acceptis literis patris adiit hereditatem; dubitatum est, an
recte adiisset. Probabilius diceretur, quamdiu persuasum ei non sit, solvendo esse hereditatem, patrem non obligasse.

§ 2.-Sed et si quis ita dixerit:« si solvendo hereditas est, adeo hereditatem,» nulla aditio est.

'''52'''. MARCIANUS ''libro IV. Institutionum''.-Quum heres institutus erat filius, et habebat patrem furiosum, in cuius erat potestate, interponere se suam benevolentiam Divus Pius rescripsit, ut, si
filiusfamilias adierit, perinde habeatur, atque si
paterfamilias adiisset, permisitque ei, et servos
hereditatis manumittere.

§ 1.-Qui ex parte heres institutus est pure, ex
parte sub conditione solus, etiam pendente conditione si adierit hereditatem, ex asse heres erit, quia solus heres futurus est omnimodo, nisi habeat in conditionalem partem substitutum.

'''53'''. GAIUS ''libro XIV. &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; tertio quarto decimo, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;ad legem Iuliam et''&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hx7hutx806q7caxv3hrbyh3vcwgv76u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284766</id>
      <parentid>284735</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284766</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="jnpmmzx1kdscs7xhim8d3osnk75e3vg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
suum heredem institutum adire iusserat , priusquam ille adiret, furiosus est factus; negavit, recte servum aditurum, quoniam non nisi voluntate domini acquiri hereditas potest, furiosi autem voluntas nulla est.

:'''48'''. PAULUS ''libro I. Manualium''.- Si quis alicui mandaverit, ut, si aestimaverit, peteret sibi
bonorum possessionem, et postquam ille petiit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;,
furere coeperit, nihilominus acquisita est ei bonorum possessio . Quodsi , antequam ille petat, is , qui mandavit petendum, furere coeperit, dicendum est, non &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; non est, statim, Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt; statim ei acquisitam bonorum possessionem; igitur bonorum possessionis petitio ratihabitione debet confirmari.

:'''49'''. AFRICANUS ''libro IV. Quaestionum''.-Pupillum etiam eo tutore auctore, qui tutelam nongerat, hereditatem adeundo obligari ait.

:'''50'''. MODESTINUS ''libro singulari de Heurematicis''.-Si per epistolam servo pupilli tutor hereditatem adire iusserit, si post subscriptam &lt;ref&gt;scriptam, Hal.&lt;/ref&gt; epistolam tutor moriatur, antequam ex epistola servus adiret, nemo dicturus est, obligari postea pupillum
hereditati.

:'''51'''. AFRICANUS ''libro IV. Quaestionum''.-Eum,
qui duobus testamentis eiusdem testatoris heres
scribitur , quum dubitet, num posterius falsum sit,
ex neutro eorum posse adire hereditatem placet.
:§ 1.-Filiusfamilias heres scriptus patrem suum
certiorem fecerat, videri sibi solvendo esse hereditatem; pater rescripserat, sibi parum idoneam renuntiari, itaque debere eum diligentius explorare; et ita adire, si idoneam comperisset; filius acceptis literis patris adiit hereditatem; dubitatum est, an recte adiisset. Probabilius diceretur, quamdiu persuasum ei non sit, solvendo esse hereditatem, patrem non obligasse.

:§ 2.-Sed et si quis ita dixerit:« si solvendo hereditas est, adeo hereditatem,» nulla aditio est.

:'''52'''. MARCIANUS ''libro IV. Institutionum''.-Quum heres institutus erat filius, et habebat patrem furiosum, in cuius erat potestate, interponere se suam benevolentiam Divus Pius rescripsit, ut, si
filiusfamilias adierit, perinde habeatur, atque si
paterfamilias adiisset, permisitque ei, et servos
hereditatis manumittere.

:§ 1.-Qui ex parte heres institutus est pure, ex
parte sub conditione solus, etiam pendente conditione si adierit hereditatem, ex asse heres erit, quia solus heres futurus est omnimodo, nisi habeat in conditionalem partem substitutum.

:'''53'''. GAIUS ''libro XIV. &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; tertio quarto decimo, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;ad legem Iuliam et''&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jnpmmzx1kdscs7xhim8d3osnk75e3vg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/220</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86921</id>
    <revision>
      <id>284106</id>
      <parentid>283892</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284106</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2948" sha1="n69sno55uijbpszkmnlx9r6w64sb0ny" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;se praegnantem, aut nomine eius responderi. Quodsi factum fuerit, non alias necesse habebit agnoscere, nisi vere filius fuerit.   

§ 5.—Illud notandum est, quod denuntiatio a marito non incipit, sed a muliere.   

§ 6.—Sed si maritus ultro custodes offerat, et ea non admittat, vel si non denuntiaverit mulier, aut si denuntiaverit quidem, custodes autem arbitrio iudicis non admiserit, liberum est marito parentive eius, partum non agnoscere.   

§ 7.—Si mulier esse se praegnantem intra triginta dies &lt;ref&gt;continuos, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; non denuntiaverit &lt;ref&gt;et, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, postea denuntians causa cognita audiri debebit.   

§ 8.—Quin imo et si in totum omiserit denuntiationem, Iulianus ait, nihil hoc nocere ei, quod editur.   

§ 9.—Dies autem triginta continuos accipere debemus ex die divortii, non utiles.   

§ 10.—Eleganter autem apud Iulianum libro nonodecimo Digestorum quaeritur, si intra dies triginta mulier marito non denuntiaverit, et intra triginta partum ediderit, an Senatusconsulto locus sit? Et ait, Plancianum &lt;ref&gt;Plantianum, Hal.&lt;/ref&gt; Senatusconsultum cessare, quia de eo partu non videtur sentire, qui intra diem trigesimum nascatur, quippe dies triginta ad denuntiandum praestituit Senatus; sed hanc rem non facere praeiudicium partui arbitror.

§ 11.—Quemadmodum per contrarium si maritus uxore denuntiante custodes miserit, nullum praeiudicium sibi faciet &lt;ref&gt;Según antigua corrección del códice Fl., Br.; faciat, Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt;; licebit igitur ei partum editum ex se negare, nec ei nocebit, quod ventrem custodierit. Et ita Marcellus libro septimo Digestorum scripsit; ait enim, sive quis neget &lt;ref&gt;suam, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; uxorem &lt;ref&gt;fuisse, añaden otras ediciones.—N. del Tr.&lt;/ref&gt;, sive ex se praegnantem, sine praeiudicio recte mittet custodes, maxime si missurus id ipsum protestetur.   

§ 12.—Iulianus libro nonodecimo Digestorum scripsit: quod Senatusconsulto comprehensum est, si mulier viro denuntiaverit, se ex eo concepisse, et is, cui denuntiatum erit, custodes ad ventrem custodiendum inspiciendumque non miserit, neque contestato dixerit, eam ex se praegnantem non esse, ut ei id, quod editum sit, agnoscere sit necesse, non eo pertinet, ut, si quis &lt;ref&gt;pertinere, ut quasi iudicio (en lugar de pertinere, ut, si quis), Hal.&lt;/ref&gt; agnoscere se filium diceret, suum heredem haberet, quamvis ex alio conceptus sit; quandoque enim, inquit, coepit &lt;ref&gt;quamquam (inquit) quum coeperit, otros en Hal.&lt;/ref&gt; causa agi, grande praeiudicium affert pro filio confessio patris.   

§ 13.—Idem per contrarium quoque ait, si mulier divortio facto non fecerit ea, quae Senatusconsulto praecipiuntur, ut liceat patri non agnoscere, non eo pertinere, ut filius natus suum se dicere non possit, sed ad id tantum, ut ita pater alere eum cogatur, si constiterit, eum filium esse.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n69sno55uijbpszkmnlx9r6w64sb0ny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86924</id>
    <revision>
      <id>284340</id>
      <parentid>283898</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284340</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2569" sha1="e1pmapayfwe92twg57ucus56uc4yxrq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Aediles tollendae dubitationis gratia bis κατὰ τοῦ
αὐτοῦ [de eadem re] idem dixisse, ne qua dubitatio
superesset.

§ 8.—Proinde si quid tale fuerit vitii sive morbi,
quod usum ministeriumque hominis impediat, id
dabit redhibitioni locum, dummodo meminerimus,
non utique quodlibet quam levissimum efficere, ut
morbosus vitiosusve habeatur. Proinde levis febri-
cula, aut vetus quartana, quae tamen iam sperni
potest, vel vulnusculum modicum, nullum habet
in se delictum, quasi pronuntiatum non sit, con-
temni enim haec potuerunt; exempli itaque gratia
referamus, qui morbosi vitiosique sunt.

§ 9.—Apud Vivianum quaeritur, si servus inter
fanaticos non semper caput iactaret, et aliqua pro-
fatus esset, an nihilominus sanus videretur; et ait
Vivianus, nihilominus hunc sanum esse; neque
enim nos, inquit, minus animi vitiis &lt;small&gt;(1)&lt;/small&gt; aliquos
sanos esse intelligere debere; alioquin, inquit, fu-
turum, ut in infinito &lt;small&gt;(2)&lt;/small&gt; hac ratione multos sanos
esse negaremus, utputa levem, superstitiosum,
iracundum, contumacem, et si qua similia sunt
animi vitia, magis enim de corporis sanitate, quam
de animi vitiis promitti &lt;small&gt;(3)&lt;/small&gt;. Interdum tamen, in-
quit, vitium corporale usque ad animum perveni-
re, et eum vitiare, veluti contingeret μανικόν [fu-
rioso], quia id ei ex febribus acciderit. Quid ergo
est, si quid sit animi vitium tale, ut id a venditore
excipi oporteret, neque id venditor, quum sciret,
pronuntiasset? Ex emto eum teneri.

§ 10.—Idem Vivianus ait, quamvis aliquando
quis circa fana bacchatus sit, et responsa reddide-
rit, tamen si nunc hoc non faciat, nullum vitium
esse; neque eo nomine, quod aliquando id fecit,
actio est, sicuti si aliquando febrem habuit. Cete-
rum si nihilominus permaneret in eo vitio, ut circa
fana bacchari soleret, et quasi demens responsaita-
ret &lt;small&gt;(4)&lt;/small&gt;, etiamsi per luxuriam id factum est, vi-
tium tamen esse, sed vitium animi, non corporis,
ideoque redhiberi non posse, quoniam Aediles de
corporalibus vitiis loquuntur; attamen ex emto
actionem admittit.

§ 11.—Idem dicit etiam in his, qui praeter mo-
dum timidi, cupidi avarique sunt, aut iracundi,

'''2. P'''AULUS &lt;small&gt;(5)&lt;/small&gt; ''libro I. ad Edictum Aedilium''
''currulium.''—vel melancholici,

'''3. G'''AIUS ''libro I.'' &lt;small&gt;(6)&lt;/small&gt; ''ad Edictum Aedilium''
''currulium.''—vel protervi, vel gibberosi, vel cur-
vi, vel pruriginosi, vel scabiosi; item muti et
surdi;

'''4. U'''LPIANUS ''libro I. ad Edictum Aedilium''&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e1pmapayfwe92twg57ucus56uc4yxrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/439</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86926</id>
    <revision>
      <id>284742</id>
      <parentid>283908</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:24:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284742</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2464" sha1="h5llufmyu2whciluyydkk3z9rzyn59k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
Papiam.-Qui ex duabus partibus heres institutus
fuerit, ex alia pure, ex alia sub conditione, et ex
pura institutione adierit, et decesserit, posteaque
conditio extiterit, ea quoque pars ad heredem eius pertinet.

§ 1.-Qui semel aliqua ex parte heres extiterit,
deficientium partes etiam invitus excipit, id est,
tacite ei deficientium partes etiam invito accrescunt&lt;ref&gt;id est accrescunt, omitelas Hal.&lt;/ref&gt;.

'''54'''. FLORENTINUS ''libro VIII. Institutionum''.- Heres quandoque adeundo hereditatem, iam tune
a morte successisse defuncto intelligitur.

'''55'''. MARCIANUS ''&lt;ref&gt;Marcellus, Hal.
Томо ІІ - 55&lt;/ref&gt; libro II. Regularum''.-Quum hereditate patris necessarius heres se abstineat, conditio coheredi, sive suo, sive extraneo , defertur. ut aut totam agnoscat, aut a toto recedat, et ita se abstinere potest propter alium, qui per suam
personam non poterat; si tamen creditores dicant,
se contentos esse cius portione, quia non potest exonerari, nisi deferatur conditio, et alterius parte abstinere se creditores debent, ut eius actiones ei, qui convenitur, dentur.

'''56'''. ULPIANUS ''libro LVII. ad Edictum''. Si is,qui immiscuit se hereditati, decessisset, deinde alter se abstinet, eadem conditio deferenda est heredi eius, quaeet ipsi; quod Marcellus ait.

'''57'''. GATUS ''libro XXIII. ad Edictum provinciale''.-Necessariis heredibus non solum impuberibus, sed etiam puberibus abstinendi se ab hereditate Proconsul potestatem facit, ut, quamvis creditoribus hereditariis iure civili teneantur, tamen in eos actio non detur, si velint derelinquere hereditatem. Sed impuberibus quidem, etiamsi se immiscuerint hereditati, praestat abstinendi facultatem, puberibus autem ita, si se non immiscuerint.

§ 1.-Sed tamen et puberibus minoribus viginti
quinque annis, si temere damnosam hereditatem
parentis appetierint, ex generali Edicto, quod est
de minoribus viginti quinque annis &lt;ref&gt;quod est—annis, omitentas otros en Hal,&lt;/ref&gt;, succurrit, quum, et si extranei damnosam hereditatem adierint, ex ea parte Edicti in integrum eos restituit.

§ 2.-Servis autem necessariis heredibus, sive puberes, sive impuberes sint, hoc non permittitur.

'''58'''. PAULUS ''libro II. Regularum''.-Ex parte
heres institutus servus, et nondum adita hereditate a coherede, sed a scmet ipso aceipit libertatem, nisi ita institutus fuerit: «quum mihi quis heres erit, Stichus liber et heres esto».&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h5llufmyu2whciluyydkk3z9rzyn59k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/440</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86929</id>
    <revision>
      <id>284752</id>
      <parentid>283909</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:49:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284752</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2866" sha1="4297fv66infw1luno46bjw1lnqzw675" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
'''59'''. NERATIUS ''libro II. Membranarum''.—Qui patri heres extitit, si idem filio impuberi substitutus est, non potest hereditatem eius praetermittere. Quod sic recipiendum est, etiam &lt;ref&gt;etiam, omítela Hal.&lt;/ref&gt;si vivo pupillo mortuus erit, deinde pupillus impubes decesserit; nam is, qui heres extiterit, pupillo quoque heres necessario erit; nam si ipsum invitum obligat, coniungi eam paternae hereditati, et accrescendi
iure acquiri cuicunque patris heredi, existimandum est.

'''60'''. IAVOLENUS ''libro I. ex Posterioribus Labeonis''.-Filium emancipatum pater solum heredem instituit, et si is heres non esset , servum liberum et heredem esse iusserat; filius, tanquam pater demens fuisset, bonorum eius &lt;ref&gt;eius, se considera añadida por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; possessionem ab intestato petiit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, et ita hereditatem possedit; Labeo ait, si probaretur sana mente pater testamentum fecisse, filium ex testamento patri heredem esse. Hoc falsum puto, nam filius emancipatus, quum hereditatem testamento datam ad se pertinere noluit, continuo ea ad substitutum heredem transit, nec potest videri pro herede gessisse, qui, ut hereditatem omitteret, ex alia parte Edicti possessionem bonorum petat. Pauluset Proculus Labeonis
sententiam improbat, et in Iavoleni sententia est &lt;ref&gt;Marcellus, adiciona Hal.&lt;/ref&gt;.

'''61'''. MACER ''libro I. de Officio Praesidis''.—Si minor annis , posteaquam ex parte heres extitit, in integrum restitutus est, Divus Severus constituit,
ut eius partis onus coheres suscipere non cogatur,
sed bonorum possessio creditoribus detur.

'''62. [61.]''' &lt;ref&gt;Hal. une el fr. 61. con el fr. 60.&lt;/ref&gt; IAVOLENUS ''libro I. ex Posterioribus Labeonis''.-Antistius Labeo ait, si ita institutus sit: «si iuraverit, heres esto» , quamvis iuraverit, non tamen eum statim heredem futurum, antequam pro herede aliquid gesserit, quia iurando voluntatem magis suam declarasse videatur. Ego puto, satis eum pro herede gessisse, si ut heres iuraverit; Proculus idem, eoque iure utimur.

§ 1.—Si servus heres institutus post iussum domini, antequam adiret, alienatus esset, novum iussum posterioris domini, non iussum prioris exigitur.

'''63. [62.]''' ''Libro singulari Regularum Pomponii &lt;ref&gt;Taur, según la escritura original; Pomponii regula
rum, corrección del codice Fl., Br.; Marcellus libro singulari regularum Pomponii uotat, Hal,&lt;/ref&gt;Marcellus notat''.—Furiosus acquirere sibi commodum hereditatis ex testamento non potest,
nisi si necessarius patri aut domino heres existat; per alium autem acquiri ei potest, veluti per servum, vel eum, quem in potestate habet.

'''64. [63.]''' IAVOLENUS ''libro II. ex Posterioribus Labeonis''.- Servus duorum heres institutus, et
adire iussus, si alterius domini iussu adierit, dein-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4297fv66infw1luno46bjw1lnqzw675</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/221</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86933</id>
    <revision>
      <id>284108</id>
      <parentid>283933</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284108</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2719" sha1="kbucfxz8dmvt9wrbdcpn6wplszvlh1x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 14.—Idem Iulianus scribit, si uxore denuntiante se praegnantem maritus non negaverit, non utique suum illi partum effici, cogendum tamen alere. Ceterum si &lt;ref&gt;sic (en lugar de si), según conjetura Bynkersh. (Obs. I. 28.)&lt;/ref&gt; esse &lt;ref&gt;Ceterum si esset:, Hal.&lt;/ref&gt; satis iniuriosum ait, si quis longo tempore abfuerit, et reversus uxorem praegnantem invenerit, et idcirco reiecerit, si quid ex his, quae Senatusconsulto continentur, omiserit, suum heredem ei nasci.

§ 15.—Ex his apparet, sive uxor omiserit, quae eam ex Senatusconsulto observare oportuit, nihil praeiudicare filio, si filius est — non tantum in iure sui, verum ne in alimentis quidem secundum Divi Pii Rescriptum —, sive maritus neglexerit facere, quae ex Senatusconsulto debet, natum cogitur omnimodo alere; ceterum recusare poterit filium.   

§ 16.—Plane si denuntiante muliere negaverit, ex se esse praegnantem, tametsi custodes non miserit, non evitabit, quominus quaeratur, an ex eo mulier praegnans sit. Quae causa si fuerit acta apud iudicem, et pronuntiaverit, quum de hoc agetur, quod ex eo praegnans fuerit, nec ne, in ea causa esse &lt;ref&gt;est, Hal.&lt;/ref&gt;, ut agnosci debeat, sive filius non fuit, sive fuit, esse suum,   

2. IULIANUS libro XIX. Digestorum.— in omnibus causis; quare et fratribus suis consanguineus erit;   

3. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.— sive contra pronuntiaverit, non fore suum, quamvis suus fuerit, placet enim eius rei iudicem ius facere; et ita Marcellus libro septimo Digestorum probat, eoque iure utimur.   

§ 1.—Quia Plancianum &lt;ref&gt;Véase la nota 3. de la página 214.&lt;/ref&gt; Senatusconsultum ad eos partus pertinet, qui post divortium eduntur, aliud Senatusconsultum temporibus Divi Hadriani factum est, ut etiam si constante matrimonio partus sit editus, de agnoscendo eo agatur.

§ 2.—Quid ergo, si quis post mortem patris na-
scatur avo superstite, in cuius potestate &lt;ref&gt;potestatem, la Vulg.&lt;/ref&gt; reca-
surus est, ut si ex filio eius susceptus probetur?
Videndum, quid dici debeat; et certe probandum
est, cum avo praeiudicium de partu agnoscendo
similiter agendum.

§ 3.—Quid, si hoc ipsum in quaestionem veniat, utrum in matrimonio, an postea editus sit? Dicendum est, et super hoc ex Senatusconsultis &lt;ref&gt;Senatusconsulto, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; agendum.   

§ 4.—Et quid sit, si, an uxor fuerit, disceptetur? Et Iulianus Sexto Caecilio Africano respondit, locum esse praeiudicio.   

§ 5.—Illud tenendum, haec Senatusconsulta post mortem parentis cessare, si is supersit, in cuius potestate &lt;ref&gt;Véase la nota 5.&lt;/ref&gt; recasuri non sunt. Quid ergo est in petitione hereditatis, quam filius intendit? Quaere-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kbucfxz8dmvt9wrbdcpn6wplszvlh1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/222</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86935</id>
    <revision>
      <id>284109</id>
      <parentid>283936</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:29:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284109</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2654" sha1="oq43s6rzknkgmeh8v7tnhuw6c3lyqyy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tur, utrum ex eo natus sit, cuius hereditatem pe-
tit, an non. Adeo hoc verum est, ut Iulianus libro
nonodecimo Digestorum scribat, si vivo patre red-
ditum sit praeiudicium, et antequam sententia fe-
ratur, pater decesserit, transeundum ad Carbonia-
num Edictum.   

§ 6.—Item haec Senatusconsulta pertinent ad
eos, qui sui heredes agnascantur; ceterum si forte
non sint in potestatem recasuri, verius est, Sena-
tusconsulta cessare.   

4. PAULUS libro II. Sententiarum.— Necare vi-
detur non tantum is, qui partum suffocat &lt;ref&gt;praefocat, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, sed
et is, qui abiicit, et qui alimonia denegat, et is,
qui publicis locis misericordiae causa exponit,
quam ipse non habet.   

5. ULPIANUS libro II. de Officio Consulis.— Si
quis a liberis ali desideret, vel si liberi, ut a paren-
te exhibeantur, iudex de ea re cognoscet.   

§ 1.—Sed utrum eos tantum liberos, qui sunt in
potestate, cogatur quis exhibere, an vero etiam
emancipatos, vel ex alia causa sui iuris constitu-
tos, videndum est. Et magis puto, etiamsi non sunt
liberi in potestate, alendos a parentibus, et vice
mutua alere parentes debere.   

§ 2.—Utrum autem tantum patrem, avumve pa-
ternum, proavumve paterni avi patrem, ceterosque
virilis sexus parentes alere cogamur, an vero etiam
matrem, ceterosque parentes et per illum sexum
contingentes cogamur alere, videndum. Et magis
est, ut utrobique se iudex interponat quorumdam
necessitatibus facilius succursurus, quorumdam
aegritudini; et quum ex aequitate haec res descen-
dat caritateque sanguinis, singulorum desideria
perpendere iudicem oportet.

§ 3.—Idem in liberis quoque exhibendis a pa-
rentibus dicendum est.   

§ 4.—Ergo et matrem cogemus praesertim vulgo
quaesitos liberos alere, nec non ipsos eam.   

§ 5.—Item Divus Pius significat, quasi avus
quoque maternus alere compellatur.   

§ 6.—Idem rescripsit, ut filiam suam pater ex-
hibeat, si constiterit apud iudicium, iuste eam pro-
creatam.   

§ 7.—Sed si filius possit se exhibere, aestimare
iudices debent, ne non debeant ei alimenta decer-
nere. Denique idem Pius ita rescripsit: «Aditi a
te &lt;ref&gt;ad Titianum (en lugar de aditi a te). Comp., Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; competentes iudices ali te a patre tuo iube-
bunt pro modo facultatum eius, si modo, quum
opificem te esse dicas, in ea valetudine es, ut ope-
ris sufficere non possis».   

§ 8.—Si vel parens neget filium, idcircoque ale-
re se non debere contendat, vel filius neget paren-
tem, summatim iudices oportet super ea re cogno-
scere; &lt;ref&gt;et, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; si constiterit filium vel parentem esse,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oq43s6rzknkgmeh8v7tnhuw6c3lyqyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/223</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86936</id>
    <revision>
      <id>284110</id>
      <parentid>283938</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:30:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284110</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2796" sha1="rao9d20a86nwirojddk0a3xpj999dma" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tunc ali iubebunt, ceterum si non constiterit, nec decernunt alimenta.   § 9.—Meminisse autem oportet, et si pronuntiaverint ali oportere, attamen eam rem praeiudicium non facere veritati; nec enim hoc pronuntiatur, filium esse, sed ali debere; et ita Divus Marcus rescripsit.   

§ 10.—Si quis ex his alere detrectet, pro modo facultatum alimenta constituentur; quodsi non praestentur, pignoribus captis et distractis cogetur sententiae satisfacere.   

§ 11.—Idem iudex aestimare debet, num habeat aliquid parens, vel an pater, quod &lt;ref&gt;quod, omítela Hal.&lt;/ref&gt; merito filios suos nolit alere; Trebatio denique Marino rescriptum est, merito patrem eum nolle alere, quod &lt;ref&gt;qui, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; eum detulerat.   

§ 12.—Non tantum alimenta, verum etiam cetera quoque onera liberorum patrem ab iudice cogi praebere, Rescriptis continetur.   

§ 13.—Si impubes sit filius emancipatus, patrem inopem alere cogetur; iniquissimum enim quis merito dixerit, patrem egere, quum filius sit in facultatibus.

§ 14.—Si mater alimenta, quae fecit in filium, a patre repetat, cum modo &lt;ref&gt;commodo, la Vulg.&lt;/ref&gt; eam audiendam. Ita &lt;ref&gt;audiendam, divus Marcus, Hal.&lt;/ref&gt; Divus Marcus rescripsit Antoniae Montanae in haec verba: «Sed et quantum tibi alimentorum nomine, quibus necessario filiam tuam exhibuisti, a patre eius praestari oporteat, iudices aestimabunt; nec impetrare debes ea, quae exigente materno affectu in filiam tuam erogatura esses, etiamsi a patre suo educeretur».   

§ 15.—A milite quoque filio, qui in facultatibus sit, exhibendos parentes esse, pietatis existimat &lt;ref&gt;exigit, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ratio.   

§ 16.—Parens quamvis ali a filio ratione naturali debeat, tamen aes alienum eius non esse cogendum exsolvere filium, rescriptum est.   

§ 17.—Item rescriptum est, heredes filii ad ea praestanda, quae vivus filius ex officio pietatis suae dabit &lt;ref&gt;Taur.; davit, el códice Fl.; dabat, Hal.&lt;/ref&gt;, invitos cogi non oportere, nisi in summam egestatem pater deductus est.   

§ 18.—Solent iudices cognoscere et inter patronos et libertos, si de &lt;ref&gt;Hal.; de, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; alendis his agatur; itaque si negent, se esse libertos, cognoscere eos oportebit, quodsi libertos &lt;ref&gt;esse, inserta Hal.&lt;/ref&gt; constiterit, tunc demum decernere, ut alant. Nec tamen alimentum decretum tollet liberto facultatem, quominus praeiudicio certare possit, si libertum se neget.   

§ 19.— Alimenta autem pro modo facultatum erunt praebenda egentibus scilicet patronis; ceterum si sit, unde se exhibeant, cessabunt partes iudicis.   

§ 20.—Utrum autem tantum patroni alendi sint, an etiam patronorum liberi, tractari potest. Et puto, causa cognita iudices et liberos quoque patro-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rao9d20a86nwirojddk0a3xpj999dma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/249</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86937</id>
    <revision>
      <id>284103</id>
      <parentid>283942</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:26:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284103</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2502" sha1="n402y011a0sfi0ufeptx2qq4nksif9h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;gendum, ut tamen pupillo, pupillae tutor ab eo, cui ius dandi erit, detur, qui tutelam tineat, quoad restituatur hereditas, et rem salvam fore ab herede caveatur. Postea Divus Hadrianus, ut idem in eo servetur, &lt;ref&gt;quod in eo, inserta Hal.&lt;/ref&gt; cui directa libertas data fuerit, rescripsit.   

§ 1.—Quamvis autem a patrono, rem salvam pupillo fore non facile cautio exigatur, tamen Senatus pro extraneo haberi voluit eum, qui, quod in ipso fuit, etiam libertate privavit impuberem; et ius quidem liberti, quod habet, quia &lt;ref&gt;qui, Hal.&lt;/ref&gt; ex causa fideicommissi manumittit, non est ei ablatum, tutela vero sine vinculo cautionis non committitur. Quid ergo, si non caveat? Non dubie tutela non erit apud patronum.   

§ 2.—Sed si puella duodecimum annum impleverit, tutor desinit esse; quoniam tamen &lt;ref&gt;esse, quoniam tum minoribus — solent. Si, Hal.&lt;/ref&gt; minoribus annorum &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; annis, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; desiderantibus curatores dari solent, si curator patronus petatur, fides inquisitionis pro vinculo cedet cautionis.   

14. IDEM libro XII. Quaestionum.— Libertus non aliis patroni patronaeve liberis tutor esse cogitur, quam qui iura patronatus sperare possunt.   

15. PAULUS libro II. ad Edictum.— In omnem rem curator &lt;ref&gt;tutor, Hal.&lt;/ref&gt; dandus est in eius tutoris locum, qui reipublicae causa abfuit;   

16. IDEM libro LXXIII. ad Edictum.— nec ille desinit tutor esse; quod et in omnibus, qui ad tempus excusantur, iuris est.   

17. ULPIANUS libro IX. ad Edictum. — Ei, qui de statu suo litigat, tutorem dari posse, Pomponius scribit; et verum est; ut ita demum teneat datio, si liber est. 

18. IDEM libro LXI. ad Edictum.— In dando tutore ex inquisitione et in eum inquiritur, qui Senator est; et ita Severus rescripsit &lt;ref&gt;scripsit, Hal.&lt;/ref&gt;.   

19. PAULUS libro XVI. ad Plautium.—Ubi absunt hi, qui tutores dare possunt, decuriones iubentur dare tutores, dummodo maior pars conveniat; ubi non est dubium, quin unum ex se dare possint.   

§ 1.—Magistratus municipalis collegam suum quin dare tutorem possit &lt;ref&gt;Hal.; possint, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, non est dubium.   

20. MODESTINUS libro VII. Differentiarum.— Ventri tutor a magistratibus populi Romani dari non potest, curator potest, nam de curatore constituendo Edicti comprehensum est.   

§ 1.—Curatorem habenti quo minus alius curator detur, regula iuris non est impedimento.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n402y011a0sfi0ufeptx2qq4nksif9h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/224</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86938</id>
    <revision>
      <id>284112</id>
      <parentid>283944</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:30:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284112</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="edpzzk1p84dy69utcx9dkwzojla8rjk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;norum alendos decernere, non quidem tam facile ut patronos, sed nonnunquam et ipsos; nam et obsequium non solum patronis, verum etiam liberis eorum debere praestari.   

§ 21.—Sed et libertus maternus alere cogitur.   

§ 22.—Si quis a liberti liberto ali se desideret, vel ab eo, quem ex causa fideicommissi manumisit, quemque suis numis redemit, non debet audiri, ut et Marcellus scribit; exaequatque eum &lt;ref&gt;qui exsequatur eum ei, qui, Hal.&lt;/ref&gt;, qui mercedes exigendo ius libertorum amisit.   

§ 23.—Sed et patroni filium, qui capitis accusavit libertum paternum, negat exhibendum.   

§ 24.—Sed et liberta cogitur patronum alere.   

§ 25.—De alimentis patroni arbiter solet dari arbitraturus, quantum sit in facultatibus, ut perinde possint alimenta moderari, quae tamdiu praestabuntur, quamdiu liberto supersit, patrono desit.   

§ 26.—Patrem et matrem patroni, quum patronus et filii eius minime supersint, alere egentes &lt;ref&gt;liberti (en lugar de egentes), Hal.&lt;/ref&gt; ipsi, si idonei facultatibus sunt, coguntur.   

6. MODESTINUS libro singulari de Manumissionibus.— Alimenta liberto petente, non praestando patronus amissione libertatis causa impositorum et hereditatis liberti punitur; non autem necesse habebit praestare, etiam si potest.

§ 1.—Imperatoris Commodi Constitutio talis pro-
fertur, quum probatum sit, contumeliis patronos a
libertis esse violatos, vel illata manu atroci esse
pulsatos, aut etiam paupertate vel corporis valetudine
laborantes relictos, primum eos in potesta-
tem &lt;ref&gt;Según conjetura Br.; potestate, el códice Fl.&lt;/ref&gt; patronorum redigi, et ministerium dominis
praebere &lt;ref&gt;ibimus, inserta Hal.&lt;/ref&gt; cogi; sin autem nec hoc modo admo-
neantur, vel a Praeside emtori addicentur, et pre-
tium patronis tribuetur.   

7. IDEM libro V. Responsorum.— Si neget, qui
maritus fuisse dicitur, matrimonium esse contra-
ctum, eo, quod eam, quae se uxorem fuisse dicit,
ancillam esse probare paratus sit, alimenta quidem
liberis praestare interim compellendum; sin autem
constiterit, eam servam fuisse, nihil ei, qui pascen-
dos curavit &lt;ref&gt;Taur.; curabit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ex hoc praeiudicium generari &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; generare, el códice Fl.&lt;/ref&gt;
respondi &lt;ref&gt;Según la escritura original del códice Fl., Br.; respondit, Taur. según corrección.&lt;/ref&gt;.   

8. MARCELLUS libro I. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Non quemadmodum masculorum liberorum
nostrorum liberi ad onus nostrum pertinent, ita et
in feminis est; nam manifestum est, id, quod filia
parit, non avo, sed patri suo esse oneri, nisi pater
aut &lt;ref&gt;avi (en lugar de aut), Hal.&lt;/ref&gt; non sit superstes, aut egeus est &lt;ref&gt;sit, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;. 

Aquí tienes la transcripción del texto de la imagen:

9. Pᴀᴜʟᴜs libro singulari de iure patronatus.
In bonis superstitum libertorum nullum omnino&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>edpzzk1p84dy69utcx9dkwzojla8rjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/225</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86939</id>
    <revision>
      <id>284115</id>
      <parentid>283949</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284115</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="dh3nitbfa9m132icec3lbcgvtmc9xgd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ius patroni liberive patronorum habent, nisi si tam esse se &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; se, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; infirmos tamque pauperes praesidibus probaverint, ut merito menstruis alimentis a libertis suis adiuvari debeant. Idque ius ita plurimis Principum Constitutionibus manifestatur.

   {{t3|TIT. IV}}   

{{c|DE INSPICIENDO VENTRE CUSTODIENDOQUE PARTU}}   

1. ULPIANUS libro XXIV. &lt;ref&gt;XXXIV., Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.—Temporibus Divorum Fratrum quum hoc incidisset, ut maritus quidem praegnantem mulierem diceret, uxor negaret, consulti Valerio Prisciano Praetori Urbano rescripserunt in haec verba: «Novam rem desiderare Rutilius Severus videtur, ut uxori, quae ab eo diverterat, et se non esse praegnantem profiteatur, custodem &lt;ref&gt;custodes, Hal.&lt;/ref&gt; apponat; et ideo nemo mirabitur, si nos quoque novum consilium et remedium suggeramus. Igitur si perstat in eadem postulatione, commodissimum est, eligi honestissimae feminae domum, in quam &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; qua, el códice Fl.&lt;/ref&gt; Domitia veniat; et ibi tres mefetrices probatae et artis, et fidei, quae a te assumtae fuerint, eam inspiciant; et si quidem vel omnes, vel duae renuntiaverint, praegnantem videri, tunc persuadendum mulieri erit, ut perinde custodem admittat, atque si ipsa hoc desiderasset. Quodsi enixa non fuerit, sciat maritus, ad invidiam existimationemque suam pertinere, ut non immerito possit videri captasse hoc ad aliquam mulieris iniuriam; si autem vel omnes, vel plures, non esse gravidam renuntiaverint, nulla causa custodiendi erit».

§ 1.—Ex hoc Rescripto evidentissime apparet, Senatusconsulta de liberis agnoscendis locum non habuisse, si mulier dissimularet se praegnantem, vel etiam negaret; nec immerito, partus enim, antequam edatur, mulieris portio est vel viscerum; post editum plane partum a muliere iam potest maritus iure suo filium per interdictum desiderare aut exhiberi sibi, aut ducere permitti, extra ordinem. Igitur Princeps in causa necessaria subvenit.   

§ 2.—Secundum quod Rescriptum evocari mulier ad Praetorem poterit, et apud eum interrogari, an se putet praegnantem, cogendaque erit respondere.   

§ 3.—Quid ergo, si non responderit, aut non veniat ad Praetorem, numquid Senatusconsulti poenam adhibemus, scilicet ut liceat marito non agnoscere? Sed finge, non esse eo contentum maritum, qui se patrem potius optet, quam carere filio velit. Cogenda igitur erit remediis Praetoriis, et in ius venire, et si venit, respondere, pignoraque eius capienda, et distrahenda, si contemnat, vel mulctis coërcenda.   

§ 4.—Quid ergo, si interrogata dixerit se prae-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dh3nitbfa9m132icec3lbcgvtmc9xgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/226</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86940</id>
    <revision>
      <id>284117</id>
      <parentid>283955</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:32:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284117</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3099" sha1="mqrjz14883mlwzlzllx00m8h5tvv1yr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;gnantem? Ordo Senatusconsultis &lt;ref&gt;Senatusconsulti, Hal.&lt;/ref&gt; expositus se-
quetur; quodsi negaverit, tunc secundum hoc Re-
scriptum Praetor debebit mefetrices adhibere.   

§ 5.—Et notandum, quod non permittitur marito
vel mulieri mefetricem adhibere, sed omnes a
Praetore adhibendae sunt.   

§ 6.—Item Praetor domum honestae matronae
eligere debet, in quam &lt;ref&gt;Hal.; qua, el códice Fl.&lt;/ref&gt; mulier veniat, ut possit
inspici.   

§ 7.—Quid ergo, si inspici se non patiatur, vel
ad domum non veniat? Aeque Praetoris auctoritas
interveniet.   

§ 8.—Si omnes, vel plures renuntiaverint, prae-
gnantem non esse, an mulier possit iniuriarum ex-
periri ex hac causa? Et magis puto, agere eam
iniuriarum posse, sic tamen, si iniuriae faciendae
causa id maritus desideravit; ceterum si non iniu-
riae faciendae animo, sed quia iuste credidit, vel
nimio voto liberorum suscipiendorum ductus est,
vel ipsa eum illexerat, ut crederet, quod constante
matrimonio hoc fingebat, aequissimum erit ignosci
marito.   

§ 9.—Meminisse autem oportet, tempus non esse
praestitutum Rescripto, quamvis in Senatuscon-
sultis de liberis agnoscendis triginta dies praesti-
tuantur mulieri. Quid ergo, semper dicemus mari-
to licere uxorem ad Praetorem evocare, an vero et
ipsi triginta dies praestituimus? Et putem, Praeto-
rem causa cognita, debere maritum et post triginta
dies audire.

§ 10.—De inspiciendo ventre custodiendoque partu sic Praetor ait:SI MULIER MORTUO MARITO PRAEGNANTEM SE ESSE DICET, HIS &lt;ref&gt;DICAT, IIS, la Vulg.&lt;/ref&gt;, AD QUOS EA RES PERTINEBIT, PROCURATORIVE EORUM BIS IN MENSE DENUNTIANDUM CURET, UT MITTANT, SI VELINT, QUAE VENTREM INSPICIENT &lt;ref&gt;INSPICIANT, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;. MITTANTUR AUTEM &lt;ref&gt;AUTEM, omítela Hal.&lt;/ref&gt;MULIERES LIBERAE DUMTAXAT QUINQUE, HAEQUE SIMUL OMNES INSPICIANT, DUM &lt;ref&gt;ET (en lugar de DUM), Hal.&lt;/ref&gt; NE QUA EARUM, DUM INSPICIT, INVITA MULIERE VENTREM TANGAT. MULIER IN DOMU &lt;ref&gt;DOMO, Hal.&lt;/ref&gt; HONESTISSIMAE FEMINAE PARIAT, QUAM EGO CONSTITUAM. MULIER ANTE DIES TRIGINTA, QUAM PARITURAM SE PUTAT &lt;ref&gt;PUTET, la Vulg.&lt;/ref&gt;, DENUNTIET HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM, UT MITTANT, SI VELINT, QUI VENTREM CUSTODIANT. IN QUO CONCLAVI MULIER PARITURA ERIT, IBI NE PLURES ADITUS SINT, QUAM UNUS; SI ERUNT, EX UTRAQUE PARTE TABULIS &lt;ref&gt;TABULAE, la Vulg.&lt;/ref&gt; PRAEFIGANTUR. ANTE HOSTIUM EIUS CONCLAVIS LIBERI TRES, ET TRES LIBERAE CUM BINIS COMITIBUS CUSTODIANT. QUOTIENSCUMQUE EA MULIER IN ID CONCLAVE ALIUDVE QUOD, SIVE IN BALINEUM IBIT, CUSTODES, SI VOLENT, ID ANTE PROSPICIANT, ET EOS, QUI INTROIERINT, EXCUTIANT; CUSTODES, QUI ANTE CONCLAVE POSITI ERUNT, SI VOLUNT &lt;ref&gt;VOLUERINT, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, OMNES, QUI CONCLAVE AUT &lt;ref&gt;IN, inserta Hal.&lt;/ref&gt; DOMUM INTROIERINT, EXCUTIANT. MULIER, CUM PARTURIRE INCIPIAT &lt;ref&gt;INCIPIET, Hal.&lt;/ref&gt;, HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM DENUNTIET, UT MITTANT &lt;ref&gt;MULIERES, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, QUIBUS PRAESENTIBUS PARIAT. MITTANTUR MULIERES LIBERAE DUMTAXAT QUINQUE, ITA UT PRAETER OBSTETRICES DUAS IN EO&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mqrjz14883mlwzlzllx00m8h5tvv1yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/115</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86947</id>
    <revision>
      <id>284332</id>
      <parentid>283966</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:43:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284332</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2986" sha1="346n1by7poiraq8k1v6t12lur3muhh4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 3.—Sed iuris ignorantiam non prodesse, Labeo ita accipiendum existimat, si iurisconsulti copiam haberet, vel sua prudentia instructus sit, ut, cui facile sit scire, ei detrimento sit iuris ignorantia; quod raro accipiendum est.

§ 4.—Qui ignoravit dominum esse rei venditorem, plus in re est, quam in existimatione mentis, et ideo tametsi existimet, se non a domino emere, tamen, si a domino ei tradatur, dominus efficitur.

§ 5.—Si quis ius ignorans lege Falcidia usus non sit, nocere ei dicit epistola Divi Pii. Sed et Imperatores Severus et Antoninus in haec verba rescripserunt: «Quod ex causa fideicommissi indebitum datum est, si non per errorem solutum est, repeti non potest, quanobrem Cargiliani &lt;ref&gt; h καὶ τρέχει ὁ χρόνος τῆς κληρονομίας, [et cedit dies aditionis,Bas.&lt;/ref&gt;eredes, qui, quum ex testamento eius pecuniam ad opus aquaeductus Reipublicae Cirtensium &lt;ref&gt;Cvcenensium, Hal. Vulg.
&lt;/ref&gt; reliquam solverint, non solum cautiones non exegerunt, quae interponi solent, ut quod amplius cepissent municipes, quam per legem Falcidian licuisset, redderent, verum etiam stipulati sunt, ne ea summa in alios usus converteretur, et scientes prudentesque passi sunt, eam pecuniam in opus aquaeductus impendi; frustra postulant reddi sibi a Republica Cirtensium &lt;ref&gt;Cvrenensium, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, quasi plus debito dederint, quum sit utrumque iniquum, pecuniam, quae ad opus aquaeductus data est, repeti, et Rempublicam ex corpore patrimonii sui impendere, et in id opus, quod totum alienae liberalitatis gloriam repraesentet. Quodsi ideo repetitionem eius pecuniae habere credunt &lt;ref&gt;dicunt, Hal,iure scire intelliguntur, Hal.&lt;/ref&gt;, quod imperitia lapsi legis Falcidiae beneficio usi non sunt, sciant, ignorantiam facti, non iuris prodesse, nec stultis solere succurri, sed errantibus». Et licet municipium metu in hac epistola fiat, tamen et in qualibet persona idem observabitur. Sed nec, quod in opere aquaeductus relicta esse pecunia proponitur, in hunc solum casum cessaro repetitionem dicendum est; nam initium Constitutionis generale est, demonstrat enim, si non per errorem solutum sit fideicommissum, quod indebitum fuit, non posse repeti. Item et illa pars aeque generalis est, ut, qui iuris ignorantia legis Falcidiae beneficio usi non sunt, (nec) possint repetere; ut secundum hoc possit dici, etiamsi pecunia, quae per fideicommissum relicta est, quanque soluta est, non ad aliquid faciendum relicta sit, et licet consumpta non sit, sed extet apud eum, cui soluta est, cessaro repetitionem.

10. PAPINIANUS libro VI. Responsorum. — Impuberes sine tutore agentes nihil posse vel &lt;ref&gt;Según la escritura original, Br.; vel, omitela Taur.&lt;/ref&gt; scire intelligantur.

(1) Gargiliani, conjetura Br.
(2) Cvcenensium, Hal. Vulg.
(3) Cvrenensium, Hal. Vulg.
(4) dicunt, Hal,iure scire intelliguntur, Hal.
(5) Según la escritura original, Br.; vel, omitela Taur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>346n1by7poiraq8k1v6t12lur3muhh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/116</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86949</id>
    <revision>
      <id>284334</id>
      <parentid>283969</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:49:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284334</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2186" sha1="3ofwsgywxw7bbiu9aauxcufaxq9ikw9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;LIBER VICESIMUSTERTIUS

TIT. I

DE SPONSALIBUS  
[SC. Cod. V. 1. 2.]

1. FLORENTINUS libro III. Institutionum.—  
Sponsalia sunt mentio et repromissio duptiarum futurorum.

2. ULPIANUS libro singulari de Sponsalibus.—  
Sponsalia autem dicta sunt a spondendo, nam prius fuit veteribus stipulari et spondere sibi uxores futuras;

3. FLORENTINUS libro III. Institutionum.—  
unde et sponsi sponsaeque appellatio nata est.

4. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum.—  
Sufficit nudus consensus ad constituenda sponsalia.

§ 1.—Denique constat, et absenti absentem desponderi &lt;ref&gt;desponsari, Hal.&lt;/ref&gt; posse, et hoc quotidie fieri.

5. POMPONIUS libro XVI. ad Sabinum.—  
Haec ita, si scientibus his, qui absint, sponsalia fiant, aut si postea ratum habuerint.

6. ULPIANUS libro XXXVI. &lt;ref&gt;XXV, Hal. &lt;/ref&gt; ad Sabinum.—  
Si puellae tutores ad finienda &lt;ref&gt;infringenda, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; sponsalia nuntium miserunt, non paternum suffecerunt ad dissolvendam nuptiarum spem hunc nuntium, non magis, quam sponsalia per eos solos constituere, nisi forte omnia ista ex voluntate puellae facta sint.

7. PAULUS libro XXXV. ad Edictum.—  
In sponsalibus nihil interest, utrum testatio interponatur, an aliquis sine scriptura spondeat.

§ 1.—In sponsalibus etiam consensus eorum exigendus est, quorum in nuptiis desideratur; intelligi tamen semper filiae patrem consentire, nisi evidenter dissentiat, Iulianus scribit.

8. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.—  
Furor quin sponsalibus impedimento sit, plusquam manifestum est, sed postea interveniens sponsalia non infirmat.

9. ULPIANUS libro XXXVI. ad Edictum.—  
Quaestio est apud Iulianum, an sponsalia sint ante duodecimum annum &lt;ref&gt;XII. annos, Vulg.&lt;/ref&gt;
, si fuerint nuptiae collatae. Et semper Labeonis sententiam probabo existimantis, si quidem praecesserint sponsalia, durare ea, quamvis in domo locum nuptiae esse coeperit (5); si vero non praecesserint, hoc ipsum, quod in domum deducta est, non videri sponsalia facta; quam sententiam Papinianus quoque probat.

(1) desponsari, Hal.  
(2) XXV, Hal.  
(3) infringenda, Hal. Vulg.  
(4) XII. annos, Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ofwsgywxw7bbiu9aauxcufaxq9ikw9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/117</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86950</id>
    <revision>
      <id>284335</id>
      <parentid>283970</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284335</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2806" sha1="et12qdg778ljdyjjmrcahe2leyesuxr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;10. IDEM libro III. Disputationum.—In potestate manente filia pater sponso nuntium remittere potest, et sponsalia dissolvere; enimvero si emancipata est, non potest neque nuntium remittere, neque quae dotis causa data sunt, condicere; ipsa enim filia nubendo efficiet dotem esse, condictionemque extinguet, quae causa non secuta nasci poterit, nisi forte quis proponat, ita dotem patrem pro emancipata filia dedisse, ut, si nuptiis non consentiret vel contractis, vel non contractis &lt;ref&gt;vel contractis, vel non contractis, omissus Hal.&lt;/ref&gt;
, repeteret, quae dederat; tunc enim habebit repetitionem.

11. ULPIANUS libro XVI. Digestorum.—Sponsalia, sicut nuptiae, consensu contrahentium fiunt; et ideo sicut nuptiis, ita sponsalibus filiamfamilias consentire oportet.

12. ULPIANUS libro singulari de Sponsalibus.
—Sed quae patris voluntati non repugnat, consentire intelligitur.
§ 1.—Tunc autem solum dissentiendi a patre licentia filiae conceditur, si indignum moribus, vel turpem sponsum ei pater eligat.

13. PAULUS libro V. ad Edictum.—Filiofamilias &lt;ref&gt;Taur. sexta anterior correctionis del codice Fl.; filiofamilias, regina la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; dissentiente sponsalia nomine eius fieri non possunt.

14. MODESTINUS libro IV. Differentiarum.
In sponsalibus contrahendis aetas contrahentium definita non est, ut in matrimoniis; quapropter et a primordio aetatis sponsalia effici possunt, si modo id fieri ab utraque persona intelligatur, id est, si non sint minores, quam septem annis.

15. IDEM libro singulari de enucleatis casibus.
—Tutor factam pupillam suam nec ipse uxorem ducere, nec filio suo in matrimonio adiungere potest; scias tamen, quod de nuptiis tractamus, et ad sponsalia pertinere.

16. ULPIANUS libro III. ad legem Iuliam et Papiam.—Oratio Imperatorum Antonini et Commodi, quae quasdam nuptias in personam (3) Senatorum inhibuit, de sponsalibus nihil locuta est; recte tamen dicitur, etiam sponsalia in his casibus ipso iure nullius esse momenti, ut suppleatur, quod Orationi deest.

17. GAIUS libro I. ad legem Iuliam et Papiam.
—Saepe iustae ac necessariae causae non solum annum vel biennium, sed etiam triennium et quadriennium, et ulterius trahunt sponsalia, veluti valetudo sponsi sponsaeve, vel mortes parentum, aut capitalia crimina, aut longiores peregrinationes, quae ex necessitate fiunt.

18. ULPIANUS libro VI. ad Edictum.—In sponsalibus constituendis parvi refert, per se et coram, an per internuntium (4), vel per epistolam, an per alium (5) hoc factum est, et fere plerumque conditiones interpositis personis expediuntur.

(1) vel contractis, vel non contractis, omissus Hal.
(2) Taur. sexta anterior correctionis del codice Fl.; filiofamilias, regina la escritura original, Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>et12qdg778ljdyjjmrcahe2leyesuxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/519</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86952</id>
    <revision>
      <id>284666</id>
      <parentid>283972</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>284666</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3010" sha1="aw5me5uporkxr0tcv9kyttlavu1nmft" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ominatim plures res in legato exprimuntur, plura legata sunt, si autem suppellex, aut argentum, aut peculium, aut instrumentum legatum sit, unum legatum est.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''3.''' IDEM ''libro IV. ad Plautium.''—Si ita legetur: «heres dare damnas esto, si in capitolium non ascenderit, utile legatum est, quamvis in potestate eius sit, ascendere, vel non ascendere.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''4.''' IDEM ''libro VIII. ad Plautium.''—Neminem eiusdem rei legatae sibi partem velle, partem nolle, verius est.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''5.''' IDEM ''libro VII. Quaestionum.''—Sed duobus legatis relictis unum quidem repudiare, alterum vero amplecti posse, respondetur.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Sed si unum ex legatis onus habeat&lt;ref&gt;Hal.; habet, el códiceFl.&lt;/ref&gt;, et hoc repellatur, non idem dicendum est; pone eum, cui decem et Stichus legatus est, rogatum servum manumittere, si Falcidia locum habet, ex decem utriusque legati quarta deducetur; igitur repudiato servo non evitabitur onus deductionis, sed legatarius ex pecunia duas quartas relinquet.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''6. '''IDEM ''libro singulari ad legem Falcidiam''.—Grege autem legato non possunt&lt;ref&gt;Hal.; potest, el códice Fl.&lt;/ref&gt; quaedam&lt;ref&gt;non potest quaedam res sperni, la ''Vulg''.&lt;/ref&gt; unum legatum est. Idemque dicemus peculio legato, aut veste, aut argento, et similibus.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''7.''' IDEM ''libro VIII. ad Plautium.''—Si Titio et ei, qui capere non potest, decem legata sint, quia duobus heres dare damnatur, et unus capere non potest, quinque sola Titio dantur.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''8.''' IDEM ''libro IX. ad Plautrum.''- Si quis servum heredis vel alienum legaverit, et is fugisset, cautiones interponendae sunt de reducendo eo; sed si quidem vivo testatore fugerit, expensis legatarii reducitur, si post mortem, sumtibus heredis.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Si ita legetur: «Sempronio decem, aut, si noluerit, hominem Stichum lego, hoc casu duo
legata sunt, sed uno&lt;ref&gt;Hal . Vulg.; uni, el códice Fl.; unico, conjetura Br.&lt;/ref&gt; contentus esse debet.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 2.—Si quis legaverit ex illo dolio amphoras decem, etsi non decem, sed pauciores inveniri possint, non extinguitur legatum, sed hoc tantummodo accipit, quod invenitur.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 3.—Si inter duos dubitetur de eodem legato, cui potius dari oportet, utputa si Titio relictum est, et duo eiusdem nominis amici testatoris veniant, et legatum petant, et heres solvere paratus sit, deinde ambo defendere heredem parati sint, eligere debere heredem, cui solvat, ut ab eo defendatur&lt;ref&gt;constat, inserta Hal.&lt;/ref&gt;.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 4.—Certa, pecmniam legatam si et legatarius, et substituti legatarii peterent, et heres solvere paratus sit, si ambo defendere heredem parati sint, eligere debet heres, cui solvat, ut ab eo de-&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aw5me5uporkxr0tcv9kyttlavu1nmft</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/118</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86953</id>
    <revision>
      <id>284336</id>
      <parentid>283973</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284336</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2380" sha1="6vnpu9axxcql8nm2wokoig5au6edblq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;112

TIT. II

DE RITU NUPTIARUM  
[cf. Cod. V. 1–10.]

1. MODESTINUS libro I. Regularum. — Nuptiae sunt coniunctio maris et feminae, et &lt;ref&gt;et, omittet Hal.  &lt;/ref&gt; consortium omnis vitae, divini et humani iuris communicatio.

2. PAULUS libro XXXV. ad Edictum. — Nuptiae consistere non possunt, nisi consentiant omnes, id est, qui coëunt, quorumque in potestate sunt.

3. IDEM libro I. ad Sabinum. — Si nepotem ex filio, et neptem ex altero filio in potestate habeam, nuptias inter eos me solo auctore contrahi posse, Pomponius scribit; et verum est.

4. POMPONIUS libro III. ad Sabinum. — Minorem annis duodecim nuptam tunc legitimam uxorem fore, quum apud virum expresset duodecim annos.

5. IDEM libro IV. ad Sabinum. — Mulierem absenti per literas eius, vel per nuntium posse nubere placet, si in domum eius deduceretur; eam vero, quae abesset, ex literis vel nuntio suo duci a marito non posse, deductione enim opus esse in mariti, non in uxoris domum, quasi in domicilium matrimonii.

6. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum. — Denique Cinna scribit: eum, qui absentem accepit uxorem, deinde rediens a coena iuxta Tiberim perisset, ab uxore lugendum, responsum est;

7. PAULUS libro singulari ad legem Falcidiam &lt;ref&lt;libro I. ad legem Iuliam, Hal.  &lt;/ref&lt;. — ideoque potest fieri, ut in hoc casu aliquis virgo et dotem, et de dote habeat actionem.

8. POMPONIUS libro V. ad Sabinum. — Libertinus libertinam matrem aut sororem uxorem ducere non potest, quia hoc ius moribus, non legibus introductum est.

9. ULPIANUS libro XXVI. &lt;ref&gt;XXXV. Hal.  &lt;/ref&gt; ad Sabinum. — Si nepos uxorem velit ducere avo furente, omnimodo patris auctoritas erit necessaria, sed si pater fuerit &lt;ref&gt;Hal.; furit, et codice Fl.
&lt;/ref&gt;, avus sapiat, sufficit avi voluntas.

§ 1. — Is, cuius pater ab hostibus captus est, si non intra triennium revertatur, uxorem ducere potest.

10. PAULUS libro XXXV. (5) ad Edictum. — Si ita pater absit, ut ignoretur, ubi sit, et an sit, quid faciendum est (6), merito dubitatur. Et si triennium effluxerit, postquam apertissime fuerit pater ignotus, ubi degit (7), et an superstes sit, non prohibeantur liberi eius utriusque sexus matrimonium vel nuptias legitimas contrahere.

(1) et, omittet Hal.  
(2) libro I. ad legem Iuliam, Hal.  
(3) XXXV. Hal.  
(4) Hal.; furit, et codice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6vnpu9axxcql8nm2wokoig5au6edblq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284337</id>
      <parentid>284336</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:57:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284337</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="2dahtkr2mzhono2jmzfptuny9pn3dn5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;112

TIT. II

DE RITU NUPTIARUM  
[cf. Cod. V. 1–10.]

1. MODESTINUS libro I. Regularum. — Nuptiae sunt coniunctio maris et feminae, et &lt;ref&gt;et, omittet Hal.  &lt;/ref&gt; consortium omnis vitae, divini et humani iuris communicatio.

2. PAULUS libro XXXV. ad Edictum. — Nuptiae consistere non possunt, nisi consentiant omnes, id est, qui coëunt, quorumque in potestate sunt.

3. IDEM libro I. ad Sabinum. — Si nepotem ex filio, et neptem ex altero filio in potestate habeam, nuptias inter eos me solo auctore contrahi posse, Pomponius scribit; et verum est.

4. POMPONIUS libro III. ad Sabinum. — Minorem annis duodecim nuptam tunc legitimam uxorem fore, quum apud virum expresset duodecim annos.

5. IDEM libro IV. ad Sabinum. — Mulierem absenti per literas eius, vel per nuntium posse nubere placet, si in domum eius deduceretur; eam vero, quae abesset, ex literis vel nuntio suo duci a marito non posse, deductione enim opus esse in mariti, non in uxoris domum, quasi in domicilium matrimonii.

6. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum. — Denique Cinna scribit: eum, qui absentem accepit uxorem, deinde rediens a coena iuxta Tiberim perisset, ab uxore lugendum, responsum est;

7. PAULUS libro singulari ad legem Falcidiam &lt;ref&lt;libro I. ad legem Iuliam, Hal.  &lt;/ref&lt;. — ideoque potest fieri, ut in hoc casu aliquis virgo et dotem, et de dote habeat actionem.

8. POMPONIUS libro V. ad Sabinum. — Libertinus libertinam matrem aut sororem uxorem ducere non potest, quia hoc ius moribus, non legibus introductum est.

9. ULPIANUS libro XXVI. &lt;ref&gt;XXXV. Hal.  &lt;/ref&gt; ad Sabinum. — Si nepos uxorem velit ducere avo furente, omnimodo patris auctoritas erit necessaria, sed si pater fuerit &lt;ref&gt;Hal.; furit, et codice Fl&lt;/ref&gt;, avus sapiat, sufficit avi voluntas.

§ 1. — Is, cuius pater ab hostibus captus est, si non intra triennium revertatur, uxorem ducere potest.

10. PAULUS libro XXXV. (5) ad Edictum. — Si ita pater absit, ut ignoretur, ubi sit, et an sit, quid faciendum est (6), merito dubitatur. Et si triennium effluxerit, postquam apertissime fuerit pater ignotus, ubi degit (7), et an superstes sit, non prohibeantur liberi eius utriusque sexus matrimonium vel nuptias legitimas contrahere.

(1) et, omittet Hal.  
(2) libro I. ad legem Iuliam, Hal.  
(3) XXXV. Hal.  
(4) Hal.; furit, et codice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2dahtkr2mzhono2jmzfptuny9pn3dn5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284471</id>
      <parentid>284337</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284471</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2322" sha1="fve5xki8xvezknt722j2f84trrdd5lv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
1. MODESTINUS libro I. Regularum. — Nuptiae sunt coniunctio maris et feminae, et &lt;ref&gt;et, omittet Hal.  &lt;/ref&gt; consortium omnis vitae, divini et humani iuris communicatio.

2. PAULUS libro XXXV. ad Edictum. — Nuptiae consistere non possunt, nisi consentiant omnes, id est, qui coëunt, quorumque in potestate sunt.

3. IDEM libro I. ad Sabinum. — Si nepotem ex filio, et neptem ex altero filio in potestate habeam, nuptias inter eos me solo auctore contrahi posse, Pomponius scribit; et verum est.

4. POMPONIUS libro III. ad Sabinum. — Minorem annis duodecim nuptam tunc legitimam uxorem fore, quum apud virum expresset duodecim annos.

5. IDEM libro IV. ad Sabinum. — Mulierem absenti per literas eius, vel per nuntium posse nubere placet, si in domum eius deduceretur; eam vero, quae abesset, ex literis vel nuntio suo duci a marito non posse, deductione enim opus esse in mariti, non in uxoris domum, quasi in domicilium matrimonii.

6. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum. — Denique Cinna scribit: eum, qui absentem accepit uxorem, deinde rediens a coena iuxta Tiberim perisset, ab uxore lugendum, responsum est;

7. PAULUS libro singulari ad legem Falcidiam &lt;ref&lt;libro I. ad legem Iuliam, Hal.  &lt;/ref&lt;. — ideoque potest fieri, ut in hoc casu aliquis virgo et dotem, et de dote habeat actionem.

8. POMPONIUS libro V. ad Sabinum. — Libertinus libertinam matrem aut sororem uxorem ducere non potest, quia hoc ius moribus, non legibus introductum est.

9. ULPIANUS libro XXVI. &lt;ref&gt;XXXV. Hal.  &lt;/ref&gt; ad Sabinum. — Si nepos uxorem velit ducere avo furente, omnimodo patris auctoritas erit necessaria, sed si pater fuerit &lt;ref&gt;Hal.; furit, et codice Fl&lt;/ref&gt;, avus sapiat, sufficit avi voluntas.

§ 1. — Is, cuius pater ab hostibus captus est, si non intra triennium revertatur, uxorem ducere potest.

10. PAULUS libro XXXV. (5) ad Edictum. — Si ita pater absit, ut ignoretur, ubi sit, et an sit, quid faciendum est (6), merito dubitatur. Et si triennium effluxerit, postquam apertissime fuerit pater ignotus, ubi degit (7), et an superstes sit, non prohibeantur liberi eius utriusque sexus matrimonium vel nuptias legitimas contrahere.

(1) et, omittet Hal.  
(2) libro I. ad legem Iuliam, Hal.  
(3) XXXV. Hal.  
(4) Hal.; furit, et codice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fve5xki8xvezknt722j2f84trrdd5lv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/119</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86955</id>
    <revision>
      <id>284339</id>
      <parentid>283975</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:01:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284339</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2725" sha1="hck1hd2e3utnmutuing101k6t87qdsf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;11. IULIANUS libro LXII. &lt;ref&gt;XVI., Hal.&lt;/ref&gt;Digestorum.—Si filius eius, qui apud hostes est, vel absit, ante triennium capivitatis vel absentiae patris uxorem duxit, vel si filia nupserit, puto, recte matrimonium vel nuptias contrahi, dummodo eam filius ducat uxorem, vel filia tali nubat, cuius conditionem certum sit patrem non repudiaturum.

12. ULPIANUS libro XXVI. ad Sabinum.—Si qua mihi uxor fuit, deinde a me repudiata nupsit Seio, quem ego postea arugavi, non sunt nuptiae incestae.
§ 1.—Inter me et sponsam patris mei nuptiae contrahi non possunt, quamquam noverca mea non proprie dicatur.
§ 2.—Sed et per contrarium sponsa mea patri meo nubere non poterit, quamvis nurus non proprie dicatur.
§ 3.—Si uxor mea post divortium alii nupserit, et filiam susceperit, putat Iulianus, hanc quidem privignam non esse, verum nuptiis eius abstinendum.
§ 4.—Adoptivae sororis filiam possum uxorem ducere, cognata enim mea non est filia eius, quia avunculus nemo fit per adoptionem; et eaedem cognationes contrahuntur in adoptionibus, quae legitimae essent, id est, quae agnatorum ius haberent; pari ratione et sororem patris mei adoptivi possum ducere, si non fuit eodem patre nata.

13. IDEM libro XXXIV. ad Sabinum.—Si patrona tam ignobilis sit, ut ei honestae sint, vel saltem liberti sui nuptiae, officio iudicis super hoc cognoscentis hae prohiberi non debent.

14. PAULUS libro XXXV. &lt;ref&gt;XV., Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.—Adoptivus filius si emancipetur, eam, quae patris adoptivi uxor fuit, ducere non potest, quia novercae locum habet.
§ 1.—Item si quis filium adoptaverit, uxorem eiusdem, quae nurus loco est, ne quidem post emancipationem filii ducere poterit, quoniam aliquando nurus ei fuit.
§ 2.—Serviles quoque cognationes in hoc iure observandae sunt; igitur suam matrem manumissus non ducit uxorem; tantundem iuris est et in sorore, et sororis filia. Idem e contrario dicendum est, ut pater filiam non possit ducere, si ex servitute manumissi sint, etsi &lt;ref&gt;etsi ex—vel dubitetur (en lugar de si—etsi), Hal.&lt;/ref&gt; dubitetur, patrem eum esse. Unde nec vulgo quaesitam filiam pater naturalis potest uxorem ducere, quoniam in con-trahendis matrimoniis naturale ius et pudor inspiciendus est, contra pudorem est autem, filiam uxorem suam (4) ducere.
§ 3.—Idem tamen, quod in servilibus cognationibus constitutum est, etiam in servilibus affinita-tibus servandum est, veluti ut eam, quae in contubernio patris fuerit, quasi novercam non possim ducere, et contra eam, quae in contubernio filii fuerit, patrem (5) quasi nurum non ducere, aeque

(1) XVI., Hal.
(2) XV., Hal.
(3) etsi ex—vel dubitetur (en lugar de si—etsi), Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hck1hd2e3utnmutuing101k6t87qdsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/120</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86956</id>
    <revision>
      <id>284341</id>
      <parentid>283977</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284341</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2722" sha1="a1x6fkgbfk9r4fvtqgm7eo58o5zc029" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nec matrem eius, quam quis in servitute uxorem habuit, quasi socrum; quum enim cognatio servilis intelligitur, quae non et affinitas intelligatur? Sed in re dubia certius et modestius est, huiusmodi nuptiis abstinere.

§ 4.—Nunc videamus, quomodo noverca, et privigna, et socrus, et nurus intelligantur, ut sciamus, quas non liceat ducere. Quidam novercam per se patris uxorem, et nurum filii uxorem, et privignam uxoris ex alio marito filiam intelligunt; sed quod ad hanc causam, verius est, nec avi uxorem, nec proavi duci posse. Dabis ergo vel plures noverecas ducere non poterit; non mirum, nam et is, qui adoptivus est, nec naturalis patris, nec adoptivi uxorem ducere potest; sed et si plures uxores pater &lt;ref&gt; adoptivus, inserta Hal.&lt;/ref&gt; habuerit, nullam earum ducere possum. Itaque socrus appellatione non tantum uxoris meae mater, sed et avia, et proavia intelligitur, ut nullam earum ducere possim. Nurus quoque appellatione non tantum filii uxor, sed et nepotis et pronepotis continetur, licet quidam has pronurus appellant &lt;ref&gt;appalent, Hal.&lt;/ref&gt;. Privigna quoque non solum ea mihi intelligitur, quae uxoris meae filia est, sed et neptis et proneptis, ut nullam earum ducere possim. Item eius matrem, quam sponsam habui, non posse me uxorem ducere, Augustus interpretatus est, fuisse enim eam socrum.

15. PAPINIANUS libro IV. Responsorum.—Uxorem quondam privigni coniungi matrimonio vitrici non oportet, nec in matrimonium convenire novercam eius &lt;ref&gt;Hal.; potestatem, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, qui privignae maritus fuit.

16. PAULUS libro XXXV. ad Edictum. — Oratione Divi Marci cavetur, ut, si Senatoris filia libertino nupsisset, nec nuptiae essent; quam et Senatusconsultum secutum est.

§ 1.—Nepote uxorem ducente et filius consentire debet, neptis vero si nubat, voluntas et auctoritas avi sufficiet.

§ 2.—Furor contrahi matrimonium non sinit, quia consensu opus est; sed recte contractum non impedit.

17. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.—Per adoptionem quaesita fraternitas eosque impedit nuptias, donec manet adoptio; ideoque eam, quam pater meus adoptavit, et emancipavit, potero uxorem ducere, aeque et si me emancipato illam in potestate &lt;ref&gt;novercam ei conve ire, Hal.&lt;/ref&gt; retinuerit, poterimus iungi matrimonio.

§ 1.—Itaque volenti generum adoptare suadetur, ut filiam emancipet &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; emanciparet, el códice Fl.&lt;/ref&gt;; similiter suadetur ei, qui nurum velit adoptare, ut emancipet illum.

§ 2.—Amitam quoque et materteram, item ma-

(1) adoptivus, inserta Hal.
(2) appalent, Hal.
(3) Hal.; potestatem, el códice Fl.
(4) novercam ei conve ire, Hal.
(5) Hal. Vulg.; emanciparet, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a1x6fkgbfk9r4fvtqgm7eo58o5zc029</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/121</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86957</id>
    <revision>
      <id>284345</id>
      <parentid>283978</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284345</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2767" sha1="ojw7b8ugzkot2umv8gnkqc1q2vnu1kr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quam quoque amitam et materteram magnam prohibemur uxorem ducere, quamvis magna amita et matertera quarto gradu sint. Utique autem amitam &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; emanciparet, el códice Fl.&lt;/ref&gt; et amitam magnam prohibemur uxorem ducere, etsi per adoptionem nobis coniunctae sint.

18. IULIANUS libro XVI. Digestorum. — Nuptiae inter easdem personas nisi volentibus parentibus renovatae iustae non habentur.

19. MARCIANUS libro XVI. Institutionum. — Capite trigesimoquinto legis Iuliae &lt;ref&gt;libro XVI. Institutionum cap. 53. legis Iuliae.-Qri ,
Hal&lt;/ref&gt;, qui liberos, quos habent in potestate, iniuria prohibuerint ducere uxores, vel nubere, vel qui dotem dare non volunt, ex Constitutione Divorum Severi et Antonini per Proconsules Praesidesque provinciarum coguntur in matrimonium collocare, et dotare; prohibere autem videtur, et qui conditionem non quaerit.

20. PAULUS libro singulari ad Orationem Divi Severi et Commodi. — Sciendum est, ad officium curatoris (non) pertinere, nubat pupilla, an non, quia officium eius in administratione negotiorum constat; et ita Severus et Antoninus rescripserunt in haec verba: «Ad officium curatoris administratio &lt;ref&gt;rerum, inserta Ilal.&lt;/ref&gt; pupillae pertinet, nubere autem pupillae suo arbitrio potest».

21. TERENTIUS CLEMENS libro III. ad legem Iuliam et Papiam. — Non cogitur filiusfamilias uxorem ducere.

22. CELSUS libro XV. Digestorum. — Si patre cogente ducit uxorem, quam non duceret, si sui arbitrii esset, contraxit tamen matrimonium, quod inter invitos non contrahitur, maluisse hoc videtur.

23. IDEM libro XXX. Digestorum. — Lege Papia cavetur, omnibus ingenuis praeter Senatores eorumque liberos libertinam uxorem habere licere.

24. MODESTINUS libro I. Regularum. — In liberae mulieris consuetudine non concubinatus, sed nuptiae intelligendae sunt, si non corpore quaestum fecerit.

25. IDEM libro II. Regularum. — Filius emancipatus etiam sine consensu patris uxorem ducere potest, et susceptus filius ei heres erit.

26. IDEM libro V. Responsorum respondit. &lt;ref&gt;respondit, omitela Hal.&lt;/ref&gt; — Reas adulterii factas nec ante damnationem vivente &lt;ref&gt;Taur, según corrección del códice Fl.; vidente, la escritura original, Br.
&lt;/ref&gt; marito uxores duci posse.

27. ULPIANUS libro III. ad legem Iuliam et Papiam. — Si quis in Senatorio ordine agens libertinam habuerit uxorem, quamvis interim uxor non sit, attamen in ea conditione est, ut, si amiserit dignitatem, uxor esse incipiat.

(1)Hal. Vulg.; emanciparet, el códice Fl.
(2). libro XVI. Institutionum cap. 53. legis Iuliae.-Qri ,
Hal
(3) rerum, inserta Ilal.

(4) respondit, omitela Hal.
(5) Taur, según corrección del códice Fl.; vidente, la escritura original, Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ojw7b8ugzkot2umv8gnkqc1q2vnu1kr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/227</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86958</id>
    <revision>
      <id>284118</id>
      <parentid>283979</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284118</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2793" sha1="qe4ahrvb8itwrplfjtlsfqcy38dzx40" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;CONCLAVI NE PLURES MULIERES LIBERAE SINT, QUAM DECEM, ANCILLAE, QUAM SEX. &lt;ref&gt;SED, inserta Hal.&lt;/ref&gt; HAE, QUAE INTUS FUTURAE ERUNT, EXCUTIANTUR OMNES IN EO CONCLAVI, NE QUA PRAEGNANS SIT. TRIA LUMINA, NE &lt;ref&gt;NEC (en lugar de NE), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;MINUS, IBI SINT, SCILICET QUIA TENEBRAE AD SUBIICIENDUM &lt;ref&gt;PARTUM, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; APTIORES SUNT. QUOD NATUM ERIT, HIS, AD QUOS EA RES PERTINET, PROCURATORIBUSVE EORUM, SI INSPICERE VOLENT, OSTENDATUR. APUD EUM EDUCATUR &lt;ref&gt;EDUCETUR, la Vulg.&lt;/ref&gt;, APUD QUEM PARENS IUSSERIT. SI AUTEM NIHIL PARENS IUSSERIT, AUT IS, APUD QUEM VOLUERIT EDUCARI, CURAM NON RECIPIET, APUD QUEM EDUCETUR, CAUSA COGNITA CONSTITUAM. IS, APUD QUEM EDUCABITUR, QUOD NATUM ERIT, QUOAD TRIUM MENSUM &lt;ref&gt;MENSIUM, Hal.&lt;/ref&gt; SIT, BIS IN MENSE, EX EO TEMPORE, QUOAD SEX MENSUM &lt;ref&gt;MENSIUM, Hal.&lt;/ref&gt;SIT SEMEL IN MENSE, A SEX MENSIBUS, QUOAD ANNICULUS FIAT, ALTERNIS MENSIBUS, AB ANNICULO, QUOAD FARI POSSIT, SEMEL IN SEX MENSIBUS, UBI VOLET, OSTENDAT. SI CUI VENTREM INSPICI, CUSTODIRIVE, ADESSE &lt;ref&gt; CUSTODIRI ADESSEVE, Hal.&lt;/ref&gt; PARTUI LICITUM NON ERIT, FACTUMVE QUID ERIT, QUO MINUS EA ITA FIANT, UTI SUPRA COMPREHENSUM &lt;ref&gt;COMPRAEHENSUM, Hal.&lt;/ref&gt; EST, EI, QUOD NATUM ERIT, POSSESSIONEM CAUSA COGNITA NON DABO. SIVE QUOD NATUM ERIT, UT SUPRA CAUTUM EST, INSPICI NON LIQUERIT, QUAS UTIQUE ACTIONES ME DATURUM POLLICEOR HIS, QUIBUS EX EDICTO MEO BONORUM POSSESSIO DATA SIT, EAS, SI MIHI IUSTA CAUSA VIDEBITUR ESSE, EI NON DABO.

§ 11.—Quamvis sit manifestissimum Edictum Praetoris, attamen non est negligenda interpretatio eius.   

§ 12.—Denuntiare igitur mulierem oportet his scilicet, quorum interest, partum non edi, vel totam habituris hereditatem, vel partem eius, sive ab intestato, sive ex testamento.   

§ 13.—Sed et si servus heres institutus fuerit, si nemo natus sit, Aristo scribit, hic &lt;ref&gt;huic, al margen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt; quoque servo, quamvis non omnia, quaedam tamen circa partum custodiendam arbitrio Praetoris esse concedenda. Quam sententiam puto veram, publice enim interest, partus non subiici, ut ordinum dignitas familiarumque salva sit; ideoque etiam servus iste, quam sit in spe constitutus successionis, qualisqualis sit, debet audiri rem et publicam, et suam gerens.   

§ 14.—Denuntiari autem oportet his, quos proxima spes successionis contingit &lt;ref&gt;Taur.; contiuguit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, utputa primo gradu heredi instituto, non etiam substituto, et si intestatus paterfamilias sit, his, qui primum locum ab intestato tenent, si vero plures sint simul successuri, omnibus denuntiandum est.   

§ 15.—Quod autem Praetor ait, causa cognita se possessionem non daturum, vel actiones denegaturum, eo pertinet, ut, si per rusticitatem ali-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qe4ahrvb8itwrplfjtlsfqcy38dzx40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/757</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86960</id>
    <revision>
      <id>284732</id>
      <parentid>284043</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:08:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284732</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3042" sha1="97bkdgbxdg2z7nuwa0rr3vlysml5c3x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;debebitur, quae per legem Falcidiam efficiatur ex aestimatione bonorum, quae mortis testatoris tempore fuerint.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 5.—Incertae autem res relictae distinctionem recipiunt, nam si ex suis rebus incertam rem testator reliquisset, veluti: «argentum, quod elegerit», et omne argentum testatoris interiisset sine culpa heredis, nihil deberetur; sin vero argenti pondus pure relictum esset, quamvis omne argentum testatoris deperiisset, admissa lege Falcidia portio eius quantitatis sumetur, quae fuit in bonis eo tempore, quo testator decessit; nec ad imminuendam eam quidquam damna postea incidentia proficient.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 6.—Res tamen, quae interierint, pro nulla parte, ac ne aestimatio quidem debeatur, non magis, quam si omnes res per speciem enumeratae relictae essent.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 7.—Tametsi autem (1) legis Falcidiae ratione, quae conditionis implendae causa heredi sunt data, in quartam non computantur, tamen id, quod non figura conditionis accipere iussus est ab eo, cui hereditatem restituere rogatus est, Celso et Iuliano nostro placuit computari, quemadmodum si a summa heres venderet eas res iussus esset, quia non conditionis implendae causa, sed quodammodo pro pretio inferre sunt iussi. Quo loco amplius quaesitum est, an fideicommissarius quoque invitus cogatur dare eam summam, et recipere hereditatem, quasi et ipsius fideicommissum esset. Sed id verisimile non est, quum talis oratio magis ipsius causa, quam contra ipsum posita videatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 8.—Quum lex Falcidia intervenit, non veniunt in contributionem, quae ipsi heredi a semetipso vel servo eius legata fideive commissa sunt. Alia causa est eorum, quae in die certa dantur; nam si libertas dies coepit cedere, ei debebuntur, et in contributionem veniunt. Ac ne ea quidem, quae servis suis inutiliter sine libertate legavit fideive commissit, in computationem eius legis cedunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 9.—Res, quae neque per fideicommissum relinqui posse certum est, in legis Falcidiae computationem non veniunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''31.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Pomponius&lt;/span&gt; ''libro II. Fideicommissorum.''—Is, cui fideicommissum solvitur, sicut is, cui legatum est, satisdare debet, quod amplius ceperit, quam per legem Falcidiam ei licuerit, reddi, veluti quum propter conditionem aliorum fideicommissorum vel legatorum legis Falcidiae causa pendebit. Sed et secundum Cassii et veterum opinionem, si a pupillo fideicommissa capiuntur, propter ea, quae a substituto erunt relicta, cavere debebit is, cui solvatur. Nam quamvis repetitio sit eorum, quae fideicommissi nomine non debita solventur, tamen satisdato cautum debet esse ei, a quo pecunia proficiscitur (2), ne damnum sentiat deficiente eo, cui solutum erit.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>97bkdgbxdg2z7nuwa0rr3vlysml5c3x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/228</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86961</id>
    <revision>
      <id>284119</id>
      <parentid>283985</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:32:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284119</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2636" sha1="g7xynnccgdzcfn4a0l87wmmeykhit1p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quid fuerit omissum ex his, quae Praetor servari
voluit, non obsit partui. Quale est enim, si quid ex
his, quae leviter observanda Praetor edixit, non
sit factum, partui denegari bonorum possessionem?
Sed mos regionis inspiciendus est, et secundum
eum et observari ventrem, et partum, et infantem
oportet.   

2. IULIANUS libro XXIV. &lt;ref&gt; XIX., Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum.—Edi-
ctum de custodiendo partu derogatorium est eius,
quod ad Carboniani Decreti exemplum compara-
tum est.   

§ 1.—Sed hoc aliquando remittere Praetor de-
bet, si non malitia, sed imperitia mulieris factum
fuerit, ne venter inspiceretur, aut partus custodi-
retur.   

3. PAULUS libro XIV. ad Plautium.—Qui ven-
tri substitutus est, vel institutus, si ventrem ser-
vare velit, audiendus est.   

4. SCAEVOLA libro XX. Digestorum.—Is, a quo,
si sine liberis decessisset, quidquid ad eum ex bo-
nis pervenisset, sorori fideicommissum relictum
erat, decessit postuma herede instituta &lt;ref&gt;postumo-instituto, Hal.&lt;/ref&gt;, et sub-
stitutis aliis; quaesitum est, quum uxor defuncti
praegnantem se dicat, an sorori procuratorive eius
secundum formam Edicti ventrem inspicere, et
partum custodire permittendum sit? Respondit, in
eiusmodi specie, de qua quaereretur, posse videri
ad eius, cui fideicommissum datum esset, sollicitudi-
nem prospiciendum &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; perspiciendum, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, idque causa cognita sta-
tuendum. 

{{c|TIT. V}}   

{{c|SI VENTRIS NOMINE MULIERE IN POSSESSIONEM MISSA EADEM POSSESSIO DOLO MALO AD ALIUM TRANSLATA ESSE DICATUR}}   

1. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum. — Hoc Edicti rectissime Praetor prospexit, ne, dum in favorem partus possessionem polliceatur, aliis praedae occasionem praebeat.   

§ 1.—Idcirco constituit actionem &lt;ref&gt;in factum, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;in mulierem, quae in alium hanc possessionem dolo malo transtulit. Non solum mulierem Praetor coërcet, verum eum quoque, in cuius potestate ea fuerit, scilicet si dolo ipsorum alius in possessionem fuerit admissus, actionemque in tantum pollicetur in eos, quanti interfuerit eius, qui experitur.   

§ 2.—Necessario Praetor adiecit, ut, qui per dolum venit in possessionem, cogatur decedere. Coget autem eum decedere non Praetoria potestate, vel manu ministrorum, sed melius et civilius faciet, si eum per interdictum ad ius ordinarium remiserit.  

§ 3.—Interest autem eius, qui experitur, admissum alium in possessionem non fuisse, quum forte bona fide fructus perceptos consumserit, aut si praedo venerit in possessionem, a quo fructus consequi non possit, quia solvendo non est.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g7xynnccgdzcfn4a0l87wmmeykhit1p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/122</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86962</id>
    <revision>
      <id>284351</id>
      <parentid>283987</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284351</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="cy5ji5ujm1apo54msn593cbwn6a7s23" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;28. MARCIANUS libro X. Institutionum.—Invitam libertam uxorem ducere patronus non potest,

29. ULPIANUS libro III. ad legem Iuliam et Papiam.—quod et Aterius Capito Consultatu suo &lt;ref&gt;consultus fertur, otros en Hal.&lt;/ref&gt; fertur decrevisse; hoc tamen ita observandum est, nisi patronus ideo eam manumisit, ut uxorem eam ducat.

30. GAIUS libro II. &lt;ref&gt;III., Hal.&lt;/ref&gt; ad legem Iuliam et Papiam.—Simulatae nuptiae nullius momenti sunt.

31. ULPIANUS libro VI. &lt;ref&gt;III.,Hal.
&lt;/ref&gt; ad legem Iuliam et Papiam.—Si Senatori indulgentia Principis fuerit permissum libertinam iustam uxorem habere, potest iusta uxor esse.

32. MARCELLUS libro I. ad legem Iuliam et Papiam.—Sciendum est, libertinum, qui se ingenuo dedit arrogandum, quamvis in eius familia ingenui iura sit consecutus, ut libertinum tamen a Senatoris nuptiis repellendum esse.

33. IDEM libro III. ad legem Iuliam et Papiam.—Plerique opinantur, quam eadem mulier ad eundem virum revertatur, id matrimonium idem esse; quibus assentior, si non multo tempore interposito reconciliati fuerint, nec inter moras aut illa alii nupserit, aut hic aliam duxerit, maxime si nec dotem vir reddiderit.

34. PAPINIANUS libro IV. Responsorum.—Generali mandato quaerendi mariti filiaefamilias non fieri nuptias rationis est; itaque personam eius patri demonstrari, qui matrimonio consenserit, ut nuptiae contrahantur, necesse est.

§ 1.—Ream adulterii, quam vir iure mariti postulavit, non prohibetur post abolitionem uxorem denuo ducere; sed et si non iure mariti ream postulavit, iure contractum matrimonium videbitur.

§ 2.—Inter privignos contrahi nuptiae possunt, etsi fratrem communem ex novo parentum matrimonio susceptum habeant.

§ 3.—Filiam Senatoris nuptias libertini secutum patris casus non faciat &lt;ref&gt;facit, Hal. Vulg .&lt;/ref&gt;uxorem; nam quaesita dignitas liberis propter crimen patris auferenda (non) est.

35. IDEM libro VI. Responsorum.—Filiusfamilias miles matrimonium sine patris voluntate non contrahit.

36. PAULUS libro V. Quaestionum.—Tutor, vel curator &lt;ref&lt;pupillam, inserta Hal.
&lt;/ref&lt; adultam uxorem ducere non potest, nisi a patre desponsata testamento-ve nominata condicione nuptiis secuta fuerit.

(1) consultus fertur, otros en Hal.
(2) III., Hal.
(3) III.,Hal.
(4) facit, Hal. Vulg .
(5) pupillam, inserta Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cy5ji5ujm1apo54msn593cbwn6a7s23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/758</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86963</id>
    <revision>
      <id>284731</id>
      <parentid>284039</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:07:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284731</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3171" sha1="ondh7k01z23blg89ig36dz44s50ouy2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;'''32.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Maecianus&lt;/span&gt; ''libro IX. Fideicommissorum.''—Poenales actiones, sive legitimae, sive honorariae, exceptis popularibus in bonis actoris non ideo minus computandae sunt, quia morte reorum intercidere possunt; e contrario autem easdem actiones nihil bonis rei defuncto eo detrahunt. Sed ne in actoris quidem bonis, defuncto eo, iniuriarum actio poterit computari, quia et ipsa simul cum eo intercidit, ut usufructus, et id, quod in dies, mense, annove singulos alicui, quoad vivat, debeatur; etenim ea demum obligatio rei bonis deminutionem praestat, quae in heredem transit. Nec contrarium est, quod vivente reo eo minus in bonis eius intelligebatur; nam etsi ita stipulatus esset, ut, quum moreretur, debere ei inciperet, tamen augerentur bona eius, quemadmodum, si ipse sub eadem conditione promisisset, defuncto eo minuerentur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 1.—Honorariae quoque actiones, quae intra certum tempus a Praetore promittuntur (1), cum bonis actoris defuncto eo augmentum (2) rei decessionemve, si tales erunt, ut in heredem quoque transeant, praestabunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Iulianus scribit, si utriusque heredis pars exhausta est legatis, et alter ex heredibus cautionem praetoriam accepit a legatariis, nec aequaliter, sed pro suo modo legis Falcidiae rationem, et actionem ex stipulatu habiturum, omnes enim praetorias stipulationes eiusdem interpretationis esse; nam constare, ex indicatum solvi stipulatione, sive a parte actoris, sive a rei plures heredes extitissent, non omnibus, nec adversus omnes actionem contingere, sed duntaxat his, qui vicissent, et adversus victos, hisque, adversus quos res defensa non esset, adversus eos, qui rem non defendissent.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 3.—Annua, bina, trina die aureis centenis legatis, ex omnibus summis, non tantum ex posterioribus, portionem legis Falcidiae detrahi placuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 4.—Si Titio viginti legatis portio per legem Falcidiam detracta esset, quum ipse quoque quinque (3) Seio rogatus esset restituere, Vindius noster tantum Seio pro portione ex quinque (4) detrahendum ait, quantum Titio ex viginti detractum esset. Quae sententia et aequitatem, et rationem magis habet, quia exemplo heredis legatarius ad fideicommissa praestanda obligabitur; nec, quia ex sua persona legatarius inducere legem Falcidiam non possit, idcirco, quod passus esset, non imputaturum, nisi forte testator ita fidei eius commisisset, ut totum, quidquid ex testamento cepisset, restitueret.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 5.—Si autem manumittere servum vel suum, vel alienum rogatus sit, omnimodo praestare debebit libertatem; nec hoc contrarium est superiori, quia favor libertatis saepe et alias benigniores sententias exprimit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''33.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro III. Fideicommissorum.''—Si&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ondh7k01z23blg89ig36dz44s50ouy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/123</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86964</id>
    <revision>
      <id>284368</id>
      <parentid>283990</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284368</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2514" sha1="lfxqnrc5sy3jlgxd8xheqodq185hcyd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;37. IDEM libro VII. Responsorum.—Libertum curatoris puellae prohiberi oportet uxorem eam ducere.

38. IDEM libro II. Sententiarum.—Si quis officium in aliqua provincia administrat, inde oriundam, vel ibi domicilium habentem uxorem ducere non potest, quamvis sponsare non prohibeatur; ita scilicet, ut, si post officium depositum noluerit mulier nuptias contrahere, liceat ei hoc facere arrhis tantummodo redditis, quas acceperat.

§ 1.—Veterem sponsam in provincia, quam &lt;ref&gt;pupillam, inserta Hal.&lt;/ref&lt;quis administrat, uxorem ducere potest, et dos dicta non fit caduca.

§ 2.—Qui in provincia aliquid administrat, in ea provincia filias suas in matrimonium collocare, et dotem constituere non prohibetur.

39. IDEM &lt;ref&gt;Taur; Paulus, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; libro VI. ad Plautium.—Sororis proneptem non possum ducere uxorem, quoniam parentis loco ei sum.

§ 1.—Si quis ex his, quas &lt;ref&gt;legibus vel, inserta la Vulg.&lt;7ref&gt; moribus prohibeatur uxores ducere, duxerit, incestum dicitur committere.

40. POMPONIUS libro IV. &lt;ref&gt;III., Hal.&lt;/ref&gt; ex Plautio.—Aristo respondit, privignae filiam non magis uxorem duci posse, quam ipsam privignam.

41. MARCELLUS libro XXVI. Digestorum.—Probrum intelligitur etiam in his mulieribus esse, quae turpiter viverent, vulgoque quaestum facerent, etiamsi non palam.

§ 1.—Et si qua se in concubinatu &lt;ref&gt;concubinatum, Hal.&lt;/ref&gt; alterius, quam patroni tradidisset, matrisfamilias honestatem non habuisse eam (6) dico.

42. MODESTINUS libro singulari de Ritu nuptiarum.—Semper in coniunctionibus non solum quid liceat, considerandum est, sed et quid honestum sit.

§ 1.—Si Senatoris filia, neptis, proneptis libertino vel qui artem ludicram exercuit, eiusve pater materve id fecerit, nupserit, nuptiae non erunt.

43. ULPIANUS libro I. ad legem Iuliam et Papiam.—Palam quaestum facere dicemus non tantum eam, quae in lupanario se prostituit, verum etiam si qua, ut assolet, in taberna cauponia, vel qua alia pudori suo non parcit.

§ 1.—Palam autem sic accipimus, passim, hoc est sine delectu ; non si qua adulteris vel stupratoribus se committi, sed quae vicem prostitutae sustinet.

§ 2.—Item, quod cum uno et altero pecunia accepta commiscuit, non videtur palam corpore quaestum facere.

§ 3.—Octavenus tamen rectissime ait, etiam

(1) Hal. Vulg.; qua, el códice Fl.
(2) Taur; Paulus, el códice Fl., Br.
(3) legibus vel, inserta la Vulg.
(4) III., Hal.
(5) concubinatum, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lfxqnrc5sy3jlgxd8xheqodq185hcyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284373</id>
      <parentid>284368</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:40:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284373</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="5xmdkiv2a2oksyx1zxtwu43ym9x94n5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;37. IDEM libro VII. Responsorum.—Libertum curatoris puellae prohiberi oportet uxorem eam ducere.

38. IDEM libro II. Sententiarum.—Si quis officium in aliqua provincia administrat, inde oriundam, vel ibi domicilium habentem uxorem ducere non potest, quamvis sponsare non prohibeatur; ita scilicet, ut, si post officium depositum noluerit mulier nuptias contrahere, liceat ei hoc facere arrhis tantummodo redditis, quas acceperat.

§ 1.—Veterem sponsam in provincia, quam &lt;ref&gt;pupillam, inserta Hal.&lt;/ref&lt;quis administrat, uxorem ducere potest, et dos dicta non fit caduca.

§ 2.—Qui in provincia aliquid administrat, in ea provincia filias suas in matrimonium collocare, et dotem constituere non prohibetur.

39. IDEM &lt;ref&gt;Taur; Paulus, el códice Fl.,Br&lt;/ref&gt;. libro VI. ad Plautium.—Sororis proneptem non possum ducere uxorem, quoniam parentis loco ei sum.

§ 1.—Si quis ex his, quas &lt;ref&gt;legibus vel, inserta la Vulg.&lt;7ref&gt; moribus prohibeatur uxores ducere, duxerit, incestum dicitur committere.

40. POMPONIUS libro IV. &lt;ref&gt;III., Hal.&lt;/ref&gt; ex Plautio.—Aristo respondit, privignae filiam non magis uxorem duci posse, quam ipsam privignam.

41. MARCELLUS libro XXVI. Digestorum.—Probrum intelligitur etiam in his mulieribus esse, quae turpiter viverent, vulgoque quaestum facerent, etiamsi non palam.

§ 1.—Et si qua se in concubinatu &lt;ref&gt;concubinatum, Hal.&lt;/ref&gt; alterius, quam patroni tradidisset, matrisfamilias honestatem non habuisse eam (6) dico.

42. MODESTINUS libro singulari de Ritu nuptiarum.—Semper in coniunctionibus non solum quid liceat, considerandum est, sed et quid honestum sit.

§ 1.—Si Senatoris filia, neptis, proneptis libertino vel qui artem ludicram exercuit, eiusve pater materve id fecerit, nupserit, nuptiae non erunt.

43. ULPIANUS libro I. ad legem Iuliam et Papiam.—Palam quaestum facere dicemus non tantum eam, quae in lupanario se prostituit, verum etiam si qua, ut assolet, in taberna cauponia, vel qua alia pudori suo non parcit.

§ 1.—Palam autem sic accipimus, passim, hoc est sine delectu ; non si qua adulteris vel stupratoribus se committi, sed quae vicem prostitutae sustinet.

§ 2.—Item, quod cum uno et altero pecunia accepta commiscuit, non videtur palam corpore quaestum facere.

§ 3.—Octavenus tamen rectissime ait, etiam

(1) Hal. Vulg.; qua, el códice Fl.
(2) Taur; Paulus, el códice Fl., Br.
(3) legibus vel, inserta la Vulg.
(4) III., Hal.
(5) concubinatum, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5xmdkiv2a2oksyx1zxtwu43ym9x94n5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284375</id>
      <parentid>284373</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284375</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2435" sha1="6le16ziiymhic9tsijr2qb2c0rvgh0s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;37. IDEM libro VII. Responsorum.—Libertum curatoris puellae prohiberi oportet uxorem eam ducere.

38. IDEM libro II. Sententiarum.—Si quis officium in aliqua provincia administrat, inde oriundam, vel ibi domicilium habentem uxorem ducere non potest, quamvis sponsare non prohibeatur; ita scilicet, ut, si post officium depositum noluerit mulier nuptias contrahere, liceat ei hoc facere arrhis tantummodo redditis, quas acceperat.

§ 1.—Veterem sponsam in provincia, quam  administrat, uxorem ducere potest, et dos dicta non fit caduca.

§ 2.—Qui in provincia aliquid administrat, in ea provincia filias suas in matrimonium collocare, et dotem constituere non prohibetur.

39. IDEM &lt;ref&gt;Taur; Paulus, el códice Fl.,Br&lt;/ref&gt;. libro VI. ad Plautium.—Sororis proneptem non possum ducere uxorem, quoniam parentis loco ei sum.

§ 1.—Si quis ex his, quas moribus prohibeatur uxores ducere, duxerit, incestum dicitur committere.

40. POMPONIUS libro IV. &lt;ref&gt;III., Hal.&lt;/ref&gt; ex Plautio.—Aristo respondit, privignae filiam non magis uxorem duci posse, quam ipsam privignam.

41. MARCELLUS libro XXVI. Digestorum.—Probrum intelligitur etiam in his mulieribus esse, quae turpiter viverent, vulgoque quaestum facerent, etiamsi non palam.

§ 1.—Et si qua se in concubinatu &lt;ref&gt;concubinatum, Hal.&lt;/ref&gt; alterius, quam patroni tradidisset, matrisfamilias honestatem non habuisse eam (6) dico.

42. MODESTINUS libro singulari de Ritu nuptiarum.—Semper in coniunctionibus non solum quid liceat, considerandum est, sed et quid honestum sit.

§ 1.—Si Senatoris filia, neptis, proneptis libertino vel qui artem ludicram exercuit, eiusve pater materve id fecerit, nupserit, nuptiae non erunt.

43. ULPIANUS libro I. ad legem Iuliam et Papiam.—Palam quaestum facere dicemus non tantum eam, quae in lupanario se prostituit, verum etiam si qua, ut assolet, in taberna cauponia, vel qua alia pudori suo non parcit.

§ 1.—Palam autem sic accipimus, passim, hoc est sine delectu ; non si qua adulteris vel stupratoribus se committi, sed quae vicem prostitutae sustinet.

§ 2.—Item, quod cum uno et altero pecunia accepta commiscuit, non videtur palam corpore quaestum facere.

§ 3.—Octavenus tamen rectissime ait, etiam

(1) Hal. Vulg.; qua, el códice Fl.
(2) Taur; Paulus, el códice Fl., Br.
(3) legibus vel, inserta la Vulg.
(4) III., Hal.
(5) concubinatum, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6le16ziiymhic9tsijr2qb2c0rvgh0s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/124</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86965</id>
    <revision>
      <id>284378</id>
      <parentid>283992</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284378</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2975" sha1="pycxt89jg7ezvyboit4ein0xf5g8lo8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;eam, quae sine quaestu palam se prostituerit, debuisse his connumerari.

§ 4.—Non solum autem ea, quae facit, verum ea quoque, quae fecit, et si facere desiit, lege notatur; neque enim aboletur turpitudo, quae postea intermissa est.

§ 5.—Non est ignoscendum ei, quae obtentu paupertatis turpissimam vitam egit.

§ 6.—Lenocinium facere non minus est, quam corpore quaestum exercere.

§ 7.—Lenas autem eas dicimus, quae mulieres quaestuarias prostituunt.

§ 8.—Lenam accipiemus et eam, quae alterius nomine hoc vitae genus exercet.

§ 9.—Si qua cauponam exercens in ea corpora quaestuaria habeat, ut multae assolent sub praetextu instrumenti cauponii prostitutas mulieres habere, dicendum, hanc quoque lenae appellatione contineri.

§ 10.—Senatus censuit, non conveniens esse ulli Senatori, uxorem ducere aut retinere damnatum publico iudicio; quo iudicio quilibet ex populo experiri licet, nisi si cui lege aliqua accusandi publico iudicio non est potestas.

§ 11.—Si qua calumniae iudicio damnata sit ex causa publici iudicii, et quae praevaricationis damnata est, publico iudicio damnata esse non videtur.

§ 12.—Quae in adulterio deprehensa est, quasi publico iudicio damnata est: proinde si adulterii condemnata esse proponatur, non tantum quia deprehensa est, erit notata, sed quia et publico iudicio damnata est. Quodsi non sit deprehensa, damnata autem, idcirco notetur, quia publico iudicio damnata est; at si deprehensa quidem sit, damnata autem non sit, notata erit. Ergo puto, etsi absoluta sit post deprehensionem, adhuc tamen notam illi obesse debere, quia verum est, eam in adulterio deprehensam, quia factum lex, non sententiam notaverit.

§ 13.—Non adicitur hic, ut in lege Iulia de adulteriis, a quo, vel ubi deprehensa sit &lt;ref&gt;Hal. Vulg .; deprehensam, (omitiendo sit), el códice Fl.&lt;/ref&gt;; provide sive maritus, sive quis alius deprehendisse proponatur, videtur notata; sed et si non in domo mariti vel patris sui deprehensa sit, erit notata secundum verba legis.

44. PAULUS libro I. ad legem Iuliam et Papiam.—Lege Iulia ita cavetur: QVI SENATOR EST, QVIVE FILIVS, NEPOSVE EX FILIO, PRONEPOSVE EX FILIO NATO &lt;ref&gt; PRONEPOSVE EX EIUS FILIO NATUS, Hal.; PRONEPOSVE EX FILII NATO, conjetura Geb.&lt;/ref&gt; CVIVS EORVM EST, ERIT, NE QVIS EORVM SPONSAM VXOREMVE SCIENS DOLO MALO HA-BETO LIBERTINAM, AVT EAM, QVAE IPSA, CVIVSVE PATER MATERVE ARTEM LVDICRAM FACIT, FECERIT; NEVE SENATORIS FILIA, NEPTISVE EX FILIO, PRONEPTISVE EX NEPOTE &lt;ref&gt;EX, inserta Hal .&lt;/ref&gt; FILIO NATO, NAT. LIBERTINO EIVE, QVI IPSE CVIVSVE PATER MATERVE ARTEM LVDICRAM FACIT, FECERIT &lt;ref&gt;FECITVE, Vulg.
&lt;/ref&gt;, SPONSA NEPTA-VE SCIENS DOLO MALO ESTO; NEVE QVIS EORVM DOLO MALO SCIENS SPONSAM VXOREMVE EAM HA-BETO.

(1) Hal. Vulg .; deprehensam, (omitiendo sit), el códice Fl.
(2) PRONEPOSVE EX EIUS FILIO NATUS, Hal.; PRONEPOSVE EX FILII NATO, conjetura Geb.
(3) EX, inserta Hal .
(4) FECITVE, Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pycxt89jg7ezvyboit4ein0xf5g8lo8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/230</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86966</id>
    <revision>
      <id>284113</id>
      <parentid>283996</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284113</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="j3w39g5pbd1m284juxxwm01grgprev8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nihil praestabit mulier, quae &lt;ref&gt;Indudablemente debe leerse, (y asi traducimos), quae, como observa Pothier.—N. del Tr.&lt;/ref&gt; sine causa alta est &lt;ref&gt;quasi sine causa alta sit, Hal.&lt;/ref&gt; sub praetextu ventris.   

§ 8.—Nonnunquam augebitur, quod interest, si quis forte dubitans, an praegnans sit, exclusus sit hereditate; nam heredi eius, qui exclusus est, dandam hanc actionem Iulianus ait, siquidem eius quoque interfuit, non fuisse calumniae causa in possessione mulierem, quia hoc si non fuisset, adeundo hereditatem institutus heredi suo locupletiorem hereditatem suam relinqueret. Sed et hoc imputatur mulieri, quod deminuta sunt multa in hereditate, dum hic contemplatione ventris non attigit hereditatem.   

§ 9.—[2.] &lt;ref&gt;Según ediciones vulgares.&lt;/ref&gt; Idem Iulianus libro nonodecimo Digestorum sic ait: si substitutus manente muliere in possessione decesserit, heres eius eadem actione pretium hereditatis a muliere exiget.   

§ 10.—Sed an decedant legata ceteraque onera hereditatis, videndum. Et mihi videtur posse dici, legatarios potius cum muliere usuros hac actione, quia et ipsorum interfuit, adiri hereditatem.   

§ 11.—Libertati plane subveniendum erit adversus eum, qui propter hereditatem hac actione egit, scilicet ut fideicommissarias cogatur is praestare, qui pretium utique etiam eorum consequitur; sed et directis credo Praetorem succurrere oportere, ut interventu suo tueatur eorum libertatem.   

§ 12.—Si dolus filiaefamilias intervenerit, et particeps doli fuerit pater, suo nomine tenebitur.  

{{c|TIT. VII}}   

{{c|DE CONCUBINIS}}

{{c|[Cf. Cod. V. 26. 27.] }}  

1. ULPIANUS libro II. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Quae in concubinatu est, ab invito patrono
poterit discedere, et alteri se aut in matrimonium,
aut in concubinatum dare. Ego quidem probo in
concubina adimendum ei connubium, si patronum
invitum deserat, quippe quum honestius sit patro-
no libertam concubinam, quam matremfamilias
habere.   

§ 1.—Cum Atilicino sentio, et puto, solas eas in
concubinatu habere posse sine metu criminis, in
quas stuprum non committitur.   

§ 2.—Qui autem damnatam adulterii in concu-
binatu habuit, non puto lege Iulia de adulteriis
teneri, quamvis, si uxorem eam duxisset, tene-
retur.   

§ 3.—Si qua in patroni &lt;ref&gt;patris, Steph.&lt;/ref&gt; fuit concubinatu,
deinde filii esse coepit, vel in nepotis, vel contra,
non puto eam recte facere, quia prope &lt;ref&gt;pro (en lugar de prope), Hal. conforme con las Bas.&lt;/ref&gt;nefaria
est huiusmodi coniunctio; et ideo huiusmodi faci-
nus prohibendum est.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j3w39g5pbd1m284juxxwm01grgprev8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/759</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86967</id>
    <revision>
      <id>284730</id>
      <parentid>284036</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284730</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="rbbj054xf256k4b9hccxn20s8ikvtta" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;servus tibi legatus sit, eumque rogatus sis manumittere, nec praeterea capias, unde quartam, quae per Falcidiam retinetur, recipere possis, Senatus censuit, cessare Falcidiam.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''34.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcellus&lt;/span&gt; ''libro XLII. Digestorum Iuliani notat'' (1).—In testatoris servo non erit Falcidiae locus; si vero pecuniam, aliudve quid legaverit, fideique legatarii commisserit, ut alienum servum vel legatarii manumitteret, locus erit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''35.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro VI. Disputationum.''—Plane si quid sit praeterea legatum ipsi servo, Falcidiae locum fore Senatus declaravit; unde Scaevola ait in eo, quod praeterea servo legatum est, ita Falcidiam admittendam, ut inde et quod pro servo praestandum est, sumatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''36.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro III. Fideicommissorum.''—Sed si non servus ipse legatus sit, sed pecunia, rogatusque sit legatarius servum suum manumittere, Falcidiam patietur, et nihilominus cogetur manumittere, quia tanti aestimasse videbitur servum suum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Quid, si alienus servus fuerit? In eo non plus, quam accepit, ad redimendum cogitur impendere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Sin vero heres servum rogatus sit manumittere, placet, pretium eius, ut aes alienum, deducendum esse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 3.—Si solus servus legatus, et fideicommissa libertate donatus fuerit, licet Falcidia intervenierit, totus vindicari potest; sed etsi aliud praeterea capiat legatarius, adhuc servus totus peti potest, quartam autem utriusque ex legato retinendam, ne impediatur libertas.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 4.—Si incertum sit, an libertas praestari debeat, veluti quod sub conditione, vel post tempus data sit, numquid incerto eo, an praestetur, quum possit aut servus mori, aut conditio deficere, interim Falcidia admittenda sit? Deinde quum libertas competere vel deberi coeperit, tum legatarius illam partem recipiet (2), quam Falcidia detraxit? Caecilio placebat, si quid ex operis eius medio tempore consecutus fuerit heres, id in pretium eius erogare eum debere propter legis Falcidiae rationem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''37.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Valens&lt;/span&gt; ''libro VI. de Fideicommissis.''—eius servi aestimatio, perinde ac statuliberi fieri debet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Sed et si heres servum alienum rogatus est manumittere, placuit, ut etiam huius pretium ex aestimatione hereditatis deduci debeat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''38.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Hermogenianus&lt;/span&gt; ''libro I. iuris Epitomarum.''—Statuliber heredis non auget familiam.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Communes servi in utriusque patrimonio connumerantur.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rbbj054xf256k4b9hccxn20s8ikvtta</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/232</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86968</id>
    <revision>
      <id>284114</id>
      <parentid>284000</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284114</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="amesiixofdo567lyvvca0gahrdhivax" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;coeperint, in ea causa sunt, ut in tutela nihilominus durent; quae sententia Quinti quoque Mucii fuit, et ea Iuliano probatur; eoque iure utimur, ut cesset cura, si tutelae &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; tutela, según corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; aetas indigeat. Quare si tutores habent, per furorem in curam non rediguntur; sive non habent, et furor iis accesserit, nihilominus tutores accipere poterunt, quia lex duodecim tabularum ita accepta est, ut ad pupillos vel pupillas non pertineat.   

§ 1.—Quia autem in pupillorum &lt;ref&gt;furiosorum, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; persona agnatos curatores non admittimus, idcirco putavi, etsi minor viginti quinque annis furiosus sit, curatorem ei non ut furioso, sed ut adolescenti dari, quasi aetatis esset impedimentum; et ita definimus, ei, quem aetas curae vel tutelae subiicit, non esse necesse quasi dementi quaeri curatorem; et ita Imperator Antoninus Augustus rescripsit, quum magis aetati, quam dementiae tantisper sit consulendum.   

§ 2.—Si pupillus pupillave cum iusto tutore, tutorve cum eorum quo &lt;ref&gt;tutorve cum eorum quo, omítelas Hal.&lt;/ref&gt; litem agere vult, et curator in eam rem petitur, utrum ipsis poscentibus datur, an vero et adversario &lt;ref&gt;petente, adiciona la Vulg.&lt;/ref&gt;? Et sciendum est, sive agant, sive conveniantur, dari &lt;ref&gt;his, inserta Hal.&lt;/ref&gt; hunc curatorem posse, sed non alias, quam si ipse petat, cui dari eum oportet. Denique Cassius libro sexto scripsit, talem curatorem neminem dari posse, nisi praesentem, neque cuique &lt;ref&gt;cuiquam, Hal.&lt;/ref&gt;, nisi praesenti et postulanti. Itaque infanti non potest dari. Idem Cassius ait, si pupillus curatorem poscere non vult, quominus cum eo agatur, cogi eum a Praetore debuisse. 

§ 3.—Quolibet loco et tempore hunc curatorem dari posse Pomponius libro sextodecimo ad Sabinum scripsit.   

§ 4.—Si pupillus petat talem curatorem, nec addat, in quam rem, an in omnes controversias datus sit? Et ait Celsus, Servium constituisse, in omnes res datum videri.   

4. PAULUS libro VIII. &lt;ref&gt;IX., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.— Quod dicitur, si indistincte datus sit curator, in totam litem datum videri, fortasse eo spectet, si familiae erciscundae, aut communi dividundo, aut finium regundorum actio esset cum tutore; et si indistincte datus esset, non solum eo nomine curator esset, quod ageret pupillus pupillave, sed invicem quoque, quod &lt;ref&gt;quo ag.—quo cum his, Hal.&lt;/ref&gt; cum his ageretur.   

§ 1.—Possunt autem vel plures in plurium locum, vel unus in plurium, vel unus unius loco, vel in unam litem, vel in plures curator peti.   

5. POMPONIUS libro XVII. &lt;ref&gt; XVI., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.— Quum semel petitus sit talis curator, quamdiu is curator maneat, alius in eandem litem curator peti non potest.   

§ 1.—Et si Titius verbi gratia adversus Seium curator petitus sit, idem Titius adversus alium tu-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>amesiixofdo567lyvvca0gahrdhivax</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/125</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86969</id>
    <revision>
      <id>284382</id>
      <parentid>284001</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284382</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2614" sha1="kxehdzi9s3ao9fgcsmtf0ozfhebu2fh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 1.—Hoc capite prohibetur Senator libertinam
ducere eamve, cuius pater materve artem ludi-
cram fecerit, item libertinus Senatoris filiam
ducere.

§ 2.—Non obest, avum et aviam artem ludicram
fecisse.

§ 3.—Nec distinguitur, pater in potestate habeat
filiam, necne; tamen iustum patrem intelligendum
Octavens ait, matrem, etiamsi vulgo conceperit.

§ 4.—Item nihil refert, naturalis sit pater, an
adoptivus.

§ 5.—An et noceat, qui, antequam adoptaret,
artem ludicram fecerit, atque si naturalis pater,
antequam filia nasceretur, fecerit? Et si huius no-
tae homo adoptavit, deinde emancipaverit, an
non possit dici, ac si talis pater naturalis deces-
sisset? Sed de hoc casu contrariam legis senten-
tiam esse, Pomponius recte putat, ut iis non con-
numeretur &lt;ref&gt;Taur; connumerentur, el códice Fl.&lt;/ref&gt;

§ 6.—Si postea ingenuae uxoris pater materve
artem ludicram facere coeperit, iniquissimum est,
dimittere eam debere, quum nuptiae honestae con-
tractae sint, et fortasse iam liberi procreati sint.

§ 7.—Plane si ipsa artem ludicram facere co-
eperit, utique dimittenda erit.

§ 8.—Eas, quas ingenui ceteri prohibentur du-
cere uxores, Senatores non ducent.

45. ULPIANUS libro III. ad legem Iuliam et
Papiam.—In eo iure, quod dicit: INVITO PATRONO
LIBERTAM, QUAE EI NUPTA EST, ALII NUBERE NON
POSSE, «patronum» accipimus, ut Rescripto Impe-
ratoris nostri, et Divi &lt;ref&gt;, inserta Hal,
&lt;/ref&gt; patris eius continetur, et
eum, qui hac lege emit, ut manumittat, quia ma-
numissa liberta emptoris habetur.

§ 1.—Qui autem iuravit se patronum, hoc idem
non habebit.

§ 2.—Ne is quidem debet habere, qui non suis
numis comparavit.

§ 3.—Plane si filiusfamilias miles ex propona-
tur, non dubitamus, si castrensi peculii ancillam
manumiserit, conpeteri ei hoc ius; est enim patro-
nus secundum Constitutiones; nec patri eius hoc
ius competit.

§ 4.—Hoc caput ad nuptam tantum libertam
pertinet, ad sponsam non pertinet; et ideo invito
patrono nuntio sponsa liberta si miserit, cum
alio conubium habet.

§ 5.—Deinde ait lex: «invito patrono»; invitum
accipere debemus eum, qui non consentit ad di-
vortium; idcirco nec a furioso divertendo solvitur
huius legis necessitate, nec si ab ignorante divor-
tit; rectius enim hic invitus dicitur, quam qui
dissensit.

§ 6.—Si ab hostibus patronus captus esse propo-
natur, vereor, ne possit ista conubium habere
nubendo, quemadmodum haberet, si mortuus
esset; et qui Iuliani sententiam probant, dice-

(1) Taur; connumerentur, el códice Fl.
(2) Severi, inserta Hal,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxehdzi9s3ao9fgcsmtf0ozfhebu2fh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/234</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86970</id>
    <revision>
      <id>284111</id>
      <parentid>284003</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:30:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284111</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2488" sha1="qo7k7w7nsepjw8imc1905u85bbfltyn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;operam dedisse, ut non idoneus tutor daretur, vel
consulto in edendo patrimonio quantitatem mi-
nuerit, vel evidenti fraude pupillorum bona alie-
nasset.   

10. ULPIANUS libro II. ad Edictum.—Etiam
non &lt;ref&gt;non, omítela la Vulg.&lt;/ref&gt; municeps tutor dari potest, dummodo mu-
nicipi detur.   

11. PAULUS libro III. ad Vitellium.— Furiosus,
si tutor datus fuerit, potest intelligi ita dari, quum
suae &lt;ref&gt;anuae, la Vulg.&lt;/ref&gt;mentis esse coeperit.   

12. IDEM libro X. Responsorum.—Quaesitum
est, an hi, qui in locum absentis reipublicae causa
tutores dati sunt, mortuo illo tutores perseverent,
an alii petendi essent? Paulus respondit, eos, qui
in locum absentis dati sunt, non reverso eo in ea-
dem causa perseverare usque ad tempus puber-
tatis.   

13. POMPONIUS libro II. Enchiridii.— Solet
etiam curator dari aliquando tutorem habenti pro-
pter adversam tutoris valetudinem, vel senium ae-
tatis, qui magis administrator rerum, quam cura-
tor esse intelligitur.   

§ 1.—Est etiam adiutor &lt;ref&gt;actor (en lugar de adjutor), Hal.&lt;/ref&gt; tutelae, quem solet
Praetor permittere tutoribus constituere, qui non
possunt sufficere administrationi tutelae, ita ta-
men, ut suo periculo eum constituant.   

14. ULPIANUS libro XXXVII. ad Sabinum.— Si
adrogati sunt adhuc impuberes, vel deportati sint
pupilli, tutores habere desinunt.  

§ 1.—Item si in servitutem pupillus redigatur, utique finitur tutela.   

§ 2.—Aliis quoque modis desinunt esse tutores, si forte quis ab hostibus fuerit captus, vel pupillus, vel tutor.   

§ 3.—Sed etsi ad tempus fuerit quis datus, tempore finito tutor esse desinit.   

§ 4.—Praeterea si &lt;ref&gt;tanquam, inserta Hal.&lt;/ref&gt; suspectus quis fuerit remotus, desinit esse tutor.   

§ 5.—Sed etsi ad certam conditionem datus sit, aeque evenit, ut desinat esse tutor existente conditione.   

15. IDEM libro XXXVIII. ad Sabinum.—Si quis tutor non sit captus ab hostibus, sed missus ad eos quasi legatus, aut etiam receptus ab iis, aut transfugerit, quia servus non efficitur, tutor manet, sed interim a Praesidibus alius tutor dabitur.   

16. GAIUS libro XII. ad Edictum provinciale.—Tutela plerumque virile officium est. 
  
§ 1.—Et sciendum est, nullam tutelam hereditario iure ad alium transire. Sed &lt;ref&gt;Et licet (en lugar de Sed), Hal.&lt;/ref&gt; ad liberos virilis sexus perfectae aetatis descendunt legitimae, ceterae &lt;ref&gt;tamen, inserta Hal.&lt;/ref&gt;non descendunt.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qo7k7w7nsepjw8imc1905u85bbfltyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/126</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86971</id>
    <revision>
      <id>284410</id>
      <parentid>284004</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284410</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2801" sha1="dis9zvoabhiy6hw22nq27tgnd1u42bo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;rent &lt;ref&gt;et quidem Iuliani sententia probatur dicentis , Hal.&lt;/ref&gt;, non habiturum conubium; putat enim
Iulianus, durare eius libertate matrimonium etiam
in captivitate propter patroni reverentiam. Certe,
si in aliam servitutem patronus sit deductus, pro-
culdubio dissolutum esset matrimonium.

46. GAIUS libro VIII. &lt;ref&gt;ΙΧ . , Hal.&lt;/ref&gt; ad legem Iuliam et
Papiam.—Illud dubitationis est, an et qui con-
iunctam liberam uxorem duxerit, ad hoc ius ad-
mittatur? Iavolenus negavit, quia non proprie vi-
detur eius liberta, quae etiam alterius sit. Aliis
contra visum est, quia libertas eius esse nequeat
non potest, licet alterius quoque sit liberta; quam
sententiam plerique recte probaverunt.

47. PAULUS libro II. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Senatoris filia, quae corpore quaestum vel
artem ludicram fecerit, aut indicio publico damna-
ta fuerit, impune liberta nubit; nec enim honos
ei servatur, quae se in tantum foedus (3)&lt;ref&gt;scelus, Hal.; foedus es considerada aqui palabra sos-&lt;/ref&gt; de-
duxit.

48. TERENTIUS CLEMENS libro VIII. ad legem
Iuliam et Papiam.—Filio patroni in libertam pa-
ternam eamdemque uxorem idem iuris, quod ipsi
patrono daretur, ex sententia accommoda-
tur. Idemque dicendum erit, et si alterius patroni
filius alio vero libertam eorum uxorem duxerit.

§ 1.—Si ignominiosam libertam suam patronus
uxorem duxerit, placet, quia contra legem maritus
sit, non habere eum hoc legis beneficium.

§ 2.—Si uni ex filiis assignatam al ter uxorem
duxerit, non idem ius, quod in &lt;ref&gt;(in). tour,sin necesidad.&lt;/ref&gt; patrono, tri-
buendum; nihil enim iuris habebit, quia Senatus
omne ius libertorum assignatorum ad eum trans-
tulit, cui id pater tribuit.

49. MARCELLUS &lt;ref&gt;Martianus, Vulg.pechosa.&lt;/ref&gt;libro I. ad legem Iuliam et
Papiam.—Observandum est, ut inferioris gradus
homines ducant uxores eas, quas hi, qui altioris
dignitatis sunt, ducere nequeant propter dignitatem
prohibentur; at contra inferioris gradus homi-
nes non possunt eas ducere, quas his, qui inferio-
ris dignitatis sunt, ducere non licet.

50. IDEM libro III. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Proxime constitutum dicitur, ut quum
quis libertam suam duxerit uxorem, quam ex
fideicommissi causa manumiserit, liceat libertae
invito eo nuptias contrahere; puto, quia non erat
fereundus is, qui ex necessitate manumisit, non
suo arbitrio; magis enim debitam libertatem prae-
stitit, quam ullum beneficium in mulierem con-
tulit.

51. LICINIUS &lt;ref&gt;Hal.; Licinnius, el códice Fl.
&lt;/ref&gt; RUFINUS libro I. Regularum.

(1) et quidem Iuliani sententia probatur dicentis , Hal.
(2) ΙΧ . , Hal.
(3) scelus, Hal.; foedus es considerada aqui palabra
(4) (in). tour,sin necesidad.
(5) Martianus, Vulg.pechosa.
(6) Hal.; Licinnius, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dis9zvoabhiy6hw22nq27tgnd1u42bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/127</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86972</id>
    <revision>
      <id>284414</id>
      <parentid>284005</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:23:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284414</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="7iwwuttj3f1w5rud22a9v0bip8zeqvn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
—Matrimonii causa ancilla manumissa a nullo alio
uxor duci potest, quam a quo manumissa est, nisi
patronus matrimonio eius renuntiaverit.

§ 1.—Si autem filiusfamilias matrimonii causa
iussu patris ancillam manumiserit, Iulianus putat,
perinde eam haberi, atque si a patre eius manu-
missa esset; et ideo potest eam uxorem ducere.

52. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—Incestae
nuptiae neque dotem habent, et ideo omne, quod
perceptum est, licet fructuum nomine, auferetur.

53. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.
—Nuptiae consistere non possunt inter eas perso-
nas, quae in numero parentum liberorumque sunt,
sive proximi, sive ulterioris gradus sint, usque ad
infinitum.

54. SCAEVOLA libro I. Regularum.—Et nihil
interest, ex iustis nuptiis cognatio descendat, an
vero non; nam et vulgo quaesitam sororem quis ve-
latur uxorem ducere.

55. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.
—Quin etiam nunc existimatur, eum quoque uxo-
rem ducere, quae per adoptionem filia neptisve
esse coeperit, in tantum, ut, etsi per emancipatio-
nem adoptio dissoluta sit, idem iuris maneat.

§ 1.—Patris adoptivi mei matrem, aut materte-
ram, aut neptem ex filio uxorem ducere non pos-
sum, scilicet si in familia eius sim; aliquin si
emancipatus fuero ab eo, sive dubio nihil impedit
nuptias, scilicet quia post emancipationem extra-
neus intelligor.

56. ULPIANUS libro III. &lt;ref&gt;IV., Hal.&lt;/ref&lt; Disputationum.—
Etiamsi concubinam quis habuerit sororis filiam,
licet libertinam, incestum committitur.

57. MARCIANUS libro II. Institutionum.—Qui
in provincia officium aliquid &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; aliquid, el códice Fl. según costumbre.&lt;/ref&gt; gerit, prohibetur
etiam consanguineo filio suo uxorem ducenti.

§ 1.—[58.] &lt;ref&gt;Según la edición de Hal.&lt;/ref&gt;Iubemus secundo de adopteriis Pa-
piniani Marcianus notat: Divus Marcus et Lucius
Imperatores Flaviae Tertullac &lt;ref&gt;Tertyllae, Hal.; Tertylliae, Vulg.&lt;/refr&gt; per Mensorem
libertum ita rescripserunt: «Movemur et temporis
dignitate, quo ignara iuris in matrimonio avun-
culi tui fuisti, et quod ab avia tua collocata es, et
numero liberorum vestrorum; eoque magnum
hac omnia in unum concurrunt, confirmamus sta-
tum liberorum vestrorum in eo matrimonio quae-
sitorum, quod ante annos quadraginta contractum
est, perinde atque si legitime concepti fuissent».

58. [59.] IDEM &lt;ref&gt;Tertyllae, Hal.; Tertylliae, Vulg.&lt;/ref&gt; libro IV. Regularum.—A
Divo Pio rescriptum est, si libertina Senatorem
deceperit, quasi ingenua, et ei nupta est, ad exem-
plum Praetoris Edicti dandam in eam actionem,
quia ex dote nullum lucrum habet, quae nulla est.

(1) IV., Hal.
(2) Hal. Vulg.; aliquid, el códice Fl. según costumbre.
(4) Tertyllae, Hal.; Tertylliae, Vulg.
(3) Según la edición de Hal.
(5)c&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7iwwuttj3f1w5rud22a9v0bip8zeqvn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284415</id>
      <parentid>284414</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:28:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284415</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2690" sha1="l04qe1pee58hbwi6q2sorsoypt46hlq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
—Matrimonii causa ancilla manumissa a nullo alio
uxor duci potest, quam a quo manumissa est, nisi
patronus matrimonio eius renuntiaverit.

§ 1.—Si autem filiusfamilias matrimonii causa
iussu patris ancillam manumiserit, Iulianus putat,
perinde eam haberi, atque si a patre eius manu-
missa esset; et ideo potest eam uxorem ducere.

52. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—Incestae
nuptiae neque dotem habent, et ideo omne, quod
perceptum est, licet fructuum nomine, auferetur.

53. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.
—Nuptiae consistere non possunt inter eas perso-
nas, quae in numero parentum liberorumque sunt,
sive proximi, sive ulterioris gradus sint, usque ad
infinitum.

54. SCAEVOLA libro I. Regularum.—Et nihil
interest, ex iustis nuptiis cognatio descendat, an
vero non; nam et vulgo quaesitam sororem quis ve-
latur uxorem ducere.

55. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.
—Quin etiam nunc existimatur, eum quoque uxo-
rem ducere, quae per adoptionem filia neptisve
esse coeperit, in tantum, ut, etsi per emancipatio-
nem adoptio dissoluta sit, idem iuris maneat.

§ 1.—Patris adoptivi mei matrem, aut materte-
ram, aut neptem ex filio uxorem ducere non pos-
sum, scilicet si in familia eius sim; aliquin si
emancipatus fuero ab eo, sive dubio nihil impedit
nuptias, scilicet quia post emancipationem extra-
neus intelligor.

56. ULPIANUS libro III. &lt;ref&gt;IV., Hal.&lt;/ref&lt; Disputationum.—
Etiamsi concubinam quis habuerit sororis filiam,
licet libertinam, incestum committitur.

57. MARCIANUS libro II. Institutionum.—Qui
in provincia officium aliquid gerit, prohibetur
etiam consanguineo filio suo uxorem ducenti.

§ 1.—[58.] &lt;ref&gt;Según la edición de Hal.&lt;/ref&gt;Iubemus secundo de adopteriis Pa-
piniani Marcianus notat: Divus Marcus et Lucius
Imperatores Flaviae Tertullac per Mensorem
libertum ita rescripserunt: «Movemur et temporis
dignitate, quo ignara iuris in matrimonio avun-
culi tui fuisti, et quod ab avia tua collocata es, et
numero liberorum vestrorum; eoque magnum
hac omnia in unum concurrunt, confirmamus sta-
tum liberorum vestrorum in eo matrimonio quae-
sitorum, quod ante annos quadraginta contractum
est, perinde atque si legitime concepti fuissent».

58. [59.] IDEM &lt;ref&gt;Tertyllae, Hal.; Tertylliae, Vulg.&lt;/ref&gt; libro IV. Regularum.—A
Divo Pio rescriptum est, si libertina Senatorem
deceperit, quasi ingenua, et ei nupta est, ad exem-
plum Praetoris Edicti dandam in eam actionem,
quia ex dote nullum lucrum habet, quae nulla est.

(1) IV., Hal.
(2) Hal. Vulg.; aliquid, el códice Fl. según costumbre.
(3) Según la edición de Hal.
(4) Tertyllae, Hal.; Tertylliae, Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l04qe1pee58hbwi6q2sorsoypt46hlq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284416</id>
      <parentid>284415</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284416</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2669" sha1="5tfx3in90ud2o8spx3kmr6a6xa9hy3k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
—Matrimonii causa ancilla manumissa a nullo alio
uxor duci potest, quam a quo manumissa est, nisi
patronus matrimonio eius renuntiaverit.

§ 1.—Si autem filiusfamilias matrimonii causa
iussu patris ancillam manumiserit, Iulianus putat,
perinde eam haberi, atque si a patre eius manu-
missa esset; et ideo potest eam uxorem ducere.

52. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—Incestae
nuptiae neque dotem habent, et ideo omne, quod
perceptum est, licet fructuum nomine, auferetur.

53. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.
—Nuptiae consistere non possunt inter eas perso-
nas, quae in numero parentum liberorumque sunt,
sive proximi, sive ulterioris gradus sint, usque ad
infinitum.

54. SCAEVOLA libro I. Regularum.—Et nihil
interest, ex iustis nuptiis cognatio descendat, an
vero non; nam et vulgo quaesitam sororem quis ve-
latur uxorem ducere.

55. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.
—Quin etiam nunc existimatur, eum quoque uxo-
rem ducere, quae per adoptionem filia neptisve
esse coeperit, in tantum, ut, etsi per emancipatio-
nem adoptio dissoluta sit, idem iuris maneat.

§ 1.—Patris adoptivi mei matrem, aut materte-
ram, aut neptem ex filio uxorem ducere non pos-
sum, scilicet si in familia eius sim; aliquin si
emancipatus fuero ab eo, sive dubio nihil impedit
nuptias, scilicet quia post emancipationem extra-
neus intelligor.

56. ULPIANUS libro III. Disputationum.—
Etiamsi concubinam quis habuerit sororis filiam,
licet libertinam, incestum committitur.

57. MARCIANUS libro II. Institutionum.—Qui
in provincia officium aliquid gerit, prohibetur
etiam consanguineo filio suo uxorem ducenti.

§ 1.—[58.] &lt;ref&gt;Según la edición de Hal.&lt;/ref&gt;Iubemus secundo de adopteriis Pa-
piniani Marcianus notat: Divus Marcus et Lucius
Imperatores Flaviae Tertullac per Mensorem
libertum ita rescripserunt: «Movemur et temporis
dignitate, quo ignara iuris in matrimonio avun-
culi tui fuisti, et quod ab avia tua collocata es, et
numero liberorum vestrorum; eoque magnum
hac omnia in unum concurrunt, confirmamus sta-
tum liberorum vestrorum in eo matrimonio quae-
sitorum, quod ante annos quadraginta contractum
est, perinde atque si legitime concepti fuissent».

58. [59.] IDEM &lt;ref&gt;Tertyllae, Hal.; Tertylliae, Vulg.&lt;/ref&gt; libro IV. Regularum.—A
Divo Pio rescriptum est, si libertina Senatorem
deceperit, quasi ingenua, et ei nupta est, ad exem-
plum Praetoris Edicti dandam in eam actionem,
quia ex dote nullum lucrum habet, quae nulla est.

(1) IV., Hal.
(2) Hal. Vulg.; aliquid, el códice Fl. según costumbre.
(3) Según la edición de Hal.
(4) Tertyllae, Hal.; Tertylliae, Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5tfx3in90ud2o8spx3kmr6a6xa9hy3k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/128</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86973</id>
    <revision>
      <id>284425</id>
      <parentid>284006</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284425</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2864" sha1="rb2y5z3p3sx7xvm6ycc79qgukskjuxl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;122

59. [60.] PAULUS &lt;ref&gt;Caius, Vulg.&lt;/ref&gt;libro singulari de Assi-
gnatione libertorum. &lt;ref&gt;libertinorum, Hal.&lt;/ref&gt; — Senatusconsulto, quo
cautum est, ne tutor pupillam vel filio suo, vel
sibi nuptum collocet, etiam nepos significatur.

60. [61.] IDEM libro singulari ad Orationem
Divi Antonini et Commodi. — Si quis tutor quidem
non sit, periculum tamen tutelae ad eum perti-
neat, an sententia Orationis contineatur, veluti si
pupilla ab hostibus capta fuerit, aut falsis allega-
tionibus a tutela se excusaverit, ut &lt;ref&gt;aut, Hal.&lt;/ref&gt;ex sacris
Constitutionibus periculum ad eum pertineat? Et
dicendum est, hoc quoque ad Senatusconsultum
pertinere; nam et huiusmodi periculum in nume-
rum trium tutelarum computari comprobatum est.

§ 1. — Sed si propter alterius personam pericu-
lum ad eum pervenerit, videamus, ne extra senten-
tiam Senatusconsulti sit, veluti si Magistratus in
tutelae periculum incidit, vel fideiusserit quis pro
tutore vel curatore, quia nec in numerum trium
tutelarum haec imputantur; et consequens est,
hoc probare.

§ 2. — Quid ergo, si honoris causa tutor datus sit,
quatenus nec huiusmodi tutela in numerum com-
putatur, numquid idem sit? Sed ratio in contra-
rium ducit, quod dictum est, et honorarium tu-
torem periculum solere pati, si male passus sit
administrari tutelam.

§ 3. — Quin autem ille, qui, quum datus est tu-
tor, cessat in administratione, pertineat ad Oratio-
nem, non est dubitandum, quia perinde tenetur ex
sacris Constitutionibus, atque si gessisset.

§ 4. — Quid ergo, si, quum se vellet excusare
aliquo titulo, nec in promptu probationes haberet,
excusationis negotium fuerit dilatum, et inter mo-
ras pupilla adoleverit, an ad Senatusconsultum
pertineat? Quaestio in eo est, an et post puberta-
tem officio finito excusationem eius recipi opor-
teat; nam si recipitur, et excusaverit &lt;ref&gt;se, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, impune
potest ducere, si vero non debeat recipi post offi-
cium finitum, non recte ducit. Et ait Papinianus
libro quinto Responsorum, officio finito excusatio-
nem recipi non oportere, et ideo exacti temporis
periculum ad eum pertinere; sed mihi nequa-
quam placet, iniquum enim est, propter dilatio-
nem, quae forte non dolo, sed quae ex necessitate
contingit, non excusari, vel nuptiis impediri ex-
cusatione recepta.

§ 5. — Quamvis verbis Orationis cautum sit, ne
uxorem tutor pupillam suam ducat, tamen intelli-
gendum est, ne desponderi quidem posse; nam
cum qua nuptiae contrahi non possunt, haec ple-
rumque ne quidem desponderi nam quae
duci potest, iure despondetur.

§ 6. — Quid ergo, si adoptivus filius tutoris du-
xerit pupillam illicite, posteaque emancipatus fue-
rit? Credendum est, de adoptivis emancipatis Sc-

(1) Caius, Vulg.
(3) aut, Hal.
(2) libertinorum, Hal.
(4) se, inserta la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rb2y5z3p3sx7xvm6ycc79qgukskjuxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/764</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86974</id>
    <revision>
      <id>284724</id>
      <parentid>284015</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:02:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284724</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2840" sha1="irvlmbud4i1ebu8rppycfpv6js9lrnh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''62.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro I. ad legem Iuliam et Papiam.''—In lege Falcidia hoc esse servandum Iulianus ait, ut, si duo rei promittendi fuerint, vel duo rei stipulandi, si quidem socii sint, in ea re dividi inter eos debere obligationem (1), atque si singuli partem pecuniae stipulati essent, vel promississent; quodsi societas inter eos nulla fuisset, in pendenti esse, in utrius bonis computari oporteat id, quod debetur, vel ex cuius bonis detrahi.

§ 1.—Corpora, si qua sunt in bonis defuncti, secundum rei veritatem aestimanda erunt, hoc est secundum praesens pretium; nec quidquam eorum formali pretio aestimandum esse sciendum est.

'''63.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro II. ad legem Iuliam et Papiam.''—Pretia rerum non affectu, nec utilitate singulorum, sed communiter funguntur (2). Nec enim qui filium naturalem possidet, tanto locupletior esse, quod eum, si alius possideret, plurimo redemturus fuisset; sed nec ille, qui filium alienum possidet, tanto habet bonis, quanti eum pater vendere potest, vel exspectandum est, dum vendat; sed in praesentia, non qua filius alicuius, sed qua homo aestimatur. Eadem causa est eius servi, qui noxam nocuit; nec enim delinquendo quisque pretiosior fit. Sed nec heredem post mortem testatoris institutum servum tanto pluris esse, quo pluris venire potuisset, Pedius scribit; est enim absurdum, ipsum me heredem institutum non esse locupletiorem, antequam adeam, si autem servus heres institutus sit, statim me locupletiorem effici, quum multis causis accidere possit, ne iussu nostro adeat—acquirit nobis certe—, quum adierit, esse autem praeposterum, ante nos locupletes esse, quam acquisierimus.

§ 1.—Cuius debitor solvendo non est, tantum habet in bonis, quantum exigere potest.

§ 2.—Nonnullam tamen pretio varietatem loca temporaque afferunt; nec enim tantidem Romae et in Hispania oleum aestimabitur, nec continuis sterilitatibus tantidem, quanti secundis fructibus, dum hic quoque non ea momentis temporum, nec ex ea, quae raro accidit, caritate pretia constituantur.

'''64.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro XIII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si in testamento ita scriptum sit: heres meus Lucio Titio decem dare damnas esto; et quanto quidem minus per legem Falcidiam capere poterit, tanto amplius ei dare damnas esto), sententiae testatoris standum est.

'''65.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro VI. ad legem Iuliam et Papiam.''—Si fundus legatus sit quinquaginta dignus sub hac conditione, si quinquaginta heredi (3) dederit, pletque puta, utile esse legatum, quae conditionis implendae causa datur; nam constat, etiam Falcidiam eum pati posse; sed si quinquaginta&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>irvlmbud4i1ebu8rppycfpv6js9lrnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/251</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86975</id>
    <revision>
      <id>284101</id>
      <parentid>284010</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:26:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284101</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2818" sha1="1xdtvanm7rzb5xncr54irxzn8v77l0p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;24. PAULUS libro IX. Responsorum.— «Divi Marcus et Verus &lt;ref&gt;Severus, la Vulg.&lt;/ref&gt; Cornelio Proculo. Si quando desint in civitate, ex qua pupilli oriundi sunt, qui idonei videantur esse tutores, officium sit &lt;ref&gt; erit, Hal.&lt;/ref&gt; magistratuum, inquirere ex vicinis civitatibus honestissimum quemque, et nomina Praesidi provinciae mittere, non ipsos arbitrium dandi sibi vindicare».   

25. IDEM libro X. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt; Responsorum.— Curatorem impuberi datum quacunque ex causa perseverare in diem pubertatis in eadem cura, respondi; ergo post pubertatem alium curatorem sibi petere debebit.   

26. SCAEVOLA libro II. Responsorum &lt;ref&gt;IV. Digestorum, Hal.&lt;/ref&gt;.— Seiae egressae annos duodecim decreto Praetoris ex inquisitione datus est tutor quasi minori; quaero, an excusare se deberet? Respondit, secundum ea, quae proponerentur, neque excusationem necessariam esse, neque obligari, quod non gereret.   

27. HERMOGENIANUS libro II. Iuris Epitomatorum &lt;ref&gt;V. ἐπιτομῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.— Pupillo, qui tam Romae, quam in provincia facultates habet, rerum, quae sunt Romae, Praetor, provincialium Praeses tutorem dare potest.   

§ 1.—Libertino tutores liberti &lt;ref&gt;libertini, Hal.&lt;/ref&gt; dandi sunt, sed etsi ingenuus detur, nec se excusaverit, tutor perseverabit.   

28. PAULUS libro II. &lt;ref&gt;IV., Hal.&lt;/ref&gt; Decretorum.— Roma-
nius Appulus ab iudice appellaverat, dicens, se
non debuisse dari in tutela collegam ei, quem
ipse, quum magistratus esset, nominasset suo pe-
riculo, ne in una tutela duplex periculum sustine-
ret; decrevit Imperator, posse quem et fideiusso-
rem pro tutore esse, et nihilominus tutorem dari.
Itaque detentus est in tutela.   

29. IDEM libro singulari de Cognitionibus.—Si
peregre agant, qui tutores vel curatores dati sunt,
ut intra diem trigesimum &lt;ref&gt; intra dies triginta, Hal.&lt;/ref&gt; notum his a magi-
stratibus fiat, Divus Marcus rescripsit.   

{{t3|TIT. VI}}

{{c|QUI PETANT TUTORES VEL CURATORES,
ET UBI PETANTUR}}

{{c|[Cf. Cod. V. 31. 32.]}}

1. MODESTINUS libro VII. Differentiarum &lt;ref&gt;IV. πανδεκτῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.—
Matris sollicitudo in petendis filio tutoribus, non
etiam curatoribus, observatur, nisi quo casu impu-
beri curator petendus est.   2. IDEM libro I. &lt;ref&gt;II., Hal.; el mismo omite el texto griego de este fr. ?.&lt;/ref&gt; Excusationum.— Ἐὰν οἱ ἀφή-
λικες μὴ ἔχωσι τοὺς ἐκ τῶν νόμων κηδεμόνας, ἐὰν μὲν
ἐπιτρόπων δέωνται &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; δέονται, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; διὰ τὴν ἡλικίαν, δύνανται αἰτῆσαι
αὐτοῖς ἐπιτρόπους κατασταθῆναι οἵτε συγγενεῖς, καὶ&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1xdtvanm7rzb5xncr54irxzn8v77l0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/129</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86977</id>
    <revision>
      <id>284430</id>
      <parentid>284012</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:43:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284430</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="5wthy1vkyg05z9ap8l3ueilvo94au56" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
natum non sensisse, quia post emancipationem in
totum adoptivae familiae obliviscuntur.

§ 7.—Naturales liberi, licet in adoptionem dati
fuerint, Senatusconsulto continentur.

§ 8.—Quid ergo, si tutor datus provocavit, et
postea heres eius victus est, praeteriti temporis
periculum praestare debet, an vero, si filius heres
fuerit, et victus est, ad Orationem pertineat? Et
consequens est, hoc probare, quoniam rationem
debet reddere.

61. [62.] PAPINIANUS libro XXXII. Quaestio-
num.—Dote propter illicitum matrimonium cadu-
ca facta exceptis impensis necessariis, quae dotem
ipso iure minuere solent, quod iudicio de dote red-
diturus esset maritus, solvere debet.

62. [63.] IDEM libro IV. Responsorum.—
Quamquam in arbitrio matris pater esse voluerit,
cui nuptum filia communis collocaretur, frustra
tamen ab ea tutor datus eligetur; neque enim in-
telligitur pater de persona tutoris cogitasse, quum
ideo maxime matrem praetulit, ne filiae nuptias
tutori committeret.

§ 1.—Mulier liberto viri ac patroni sui mala ra-
tione coniungitur.

§ 2.—Tutor, qui rationes curatori reddidit, puel-
lam &lt;ref&gt;pupillam, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; suam ante constitutum tempus aetatis
eius uxorem ducere, nec matrem ex alio matrimo-
nio factam potest.

63. [64.] IDEM libro I. &lt;ref&gt;II., Hal.&lt;/ref&gt; Definitionum.—
Praefectus cohortis vel equitum, aut tribunus (3)
contra interdictum eius provinciae duxit uxorem,
in qua officium gerebat; matrimonium non erit;
quae species pupillae comparanda est, quam ratio
potentatus nuptias prohibuerit. Sed an huic quo-
que si virgo nupsit, non sit auferendum, quod te-
stamento relictum est, deliberari potest. Exemplo
tamen pupillae nuptae tutori, quod relictum est,
potest mulier consequi, pecuniam tamen in dotem
datam mulieris heredi restitui necesse est.

64. [65.] CALLISTRATUS libro II. Quaestio-
num.—Libertum eundemque tutorem pupillae eo,
quod in matrimonium collocata ipsi tutori suo vel
filio eius est, Senatus relegandum censuit.

§ 1.—Senatusconsulti, quo prohibentur tutores
et filii eorum pupillas suas ducere, puto heredem
quoque tutoris extraneum sententia comprehendi;
quum ideo prohibuerit huiusmodi nuptias, ne pu-
pillae in re familiari circumscribantur ab his, qui
rationes iis gestae tutelae reddere compellantur.

§ 2.—Tutor autem pupilli non prohibetur filiam
suam collocare pupillo suo in matrimonium.

65. [66.] PAULUS libro VII. (4) Responsorum.
—Eos, qui in patria sua militant, non videri con-

(1) pupillam, Hal. Vulg.
(2) II., Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5wthy1vkyg05z9ap8l3ueilvo94au56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/130</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86978</id>
    <revision>
      <id>284436</id>
      <parentid>284016</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284436</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="2ddminskenbkgl8kealp313cmudx0gb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tra mandata ex eadem provincia uxorem ducere,
idque etiam quibusdam mandatis contineri.

§ 1.—Idem eodem respondit, mihi placere, etsi
contra mandata contractum sit matrimonium in
provincia, tamen post depositum officium, si in
eadem voluntate perseverat, iustas nuptias effici,
et ideo postea liberos natos ex iusto matrimonio
legitimos esse.

66. [67.] IDEM libro II. Sententiarum.— Non
est matrimonium, si tutor vel curator pupillam
suam intra vicesimum et sextum &lt;ref&gt;septimum (en lugar de sextun), Hal.&lt;/ref&gt; annum non
desponsam a patre, nec testamento destinatam du-
cat uxorem, vel eam filio suo iungat; quo facto
uterque infamatur, et preterea pupillae extra
ordinem coërcebitur; nec interest, filius sit iuris, an
in patris potestate sit.

§ 1.—Curatoris &lt;ref&gt;an in patris potestate sit, tutoris curatoris&lt;/ref&gt; libertum eam pupillam, cuius
patronus res administrinat, uxorem ducere satis in-
civile est.

67. [68.] THRASYPHONUS libro IX. Disputatio-
num.—Non solum vivo tutore, sed et post mortem
eius filius tutoris ducere uxorem prohibetur eam,
cuius tutelae ratio obnoxia patris fuit. Nec
puto interesse, extiterit ei heres filius, an absti-
nuerit paterna hereditate, an nec heres fuit, forte
exheredatus, aut praeteritus &lt;ref&gt;vel , insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; emancipatus; nam
et fieri potest, ut per fraudem in eum collocata &lt;ref&gt;collata, Hal. Vulg.&lt;/ref&lt;
bona patris propter tutelam revocari oporteat.

§ 1.—De uno dubitari potest, si avus tutelam
gesisit neptis ex filio emancipato natus, an nepos
ex altero filio eam collocare possit sive emancipa-
to, sive manenti in potestate, quia par affectionis
causa suspiciendus fraudis avocet. Sed etsi Sena-
tusconsultum stricte continet omnes tutores uxori-
tur, attamen summae affectionis avitae nihil
imputari nuptiae confidunt.

§ 2.—Sed et si filiusfamilias tutor puellae vel
curator fuit, puto, vel magis patre eius non opor-
tere eam nubere; numquid nec fratri, qui est in
eiusdem potestate?

§ 3.—Sed videamus, si Titi filius duxerit uxo-
rem eam, quae fuit pupilla Titi, deinde Titium,
vel alium eum adoptavisse, an perimantur &lt;ref&lt;Según la escritura original, Br.; perimentur, Taur .&lt;/ref&gt; nu-
ptiae, ut in genero adoptato dictum est, an ado-
ptio impediatur &lt;ref&gt;impediatur, Hal.&lt;/ref&gt;? Quod magis dicendum est, et
si curator, tum dum gerit, adopteravit maritum
eius puellae, cuius curator est &lt;ref&gt;idem iuris est, adiciona Hal.&lt;/ref&gt;; nam finita &lt;ref&gt;Taur.; namsfinita (acaso: nam si finita), el códice Fl.&lt;/ref&gt;
iam tutela, et nupta puella timere, ne longum
sit, adoptionem mariti eius impedire, quasi propter
hoc interponatur, ut ratio tutelae reddendae cogi-
betur; quam causam prohibitionis nuptiarum con-
trahendarum Oratio Divi Marci continet.

§ 4.—Et si quis curator ventri bonisque datus

(1) septimum (en lugar de sextun), Hal.
(2) an in patris potestate sit, tutoris curatorisve Libertum, contra la autoridad de las Bas . , Hal 
(3) vel , insertan Hal. Vulg.
(4) collata, Hal. Vulg.
(5) Según la escritura original, Br.; perimentur, Taur .
(6) impediatur, Hal.
(7) idem iuris est, adiciona Hal.
(8) Taur.; namsfinita (acaso: nam si finita), el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ddminskenbkgl8kealp313cmudx0gb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284438</id>
      <parentid>284436</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284438</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3219" sha1="ckug1cq8k6qll5y74thvawus7oz68js" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tra mandata ex eadem provincia uxorem ducere,
idque etiam quibusdam mandatis contineri.

§ 1.—Idem eodem respondit, mihi placere, etsi
contra mandata contractum sit matrimonium in
provincia, tamen post depositum officium, si in
eadem voluntate perseverat, iustas nuptias effici,
et ideo postea liberos natos ex iusto matrimonio
legitimos esse.

66. [67.] IDEM libro II. Sententiarum.— Non
est matrimonium, si tutor vel curator pupillam
suam intra vicesimum et sextum &lt;ref&gt;septimum (en lugar de sextun), Hal.&lt;/ref&gt; annum non
desponsam a patre, nec testamento destinatam du-
cat uxorem, vel eam filio suo iungat; quo facto
uterque infamatur, et preterea pupillae extra
ordinem coërcebitur; nec interest, filius sit iuris, an
in patris potestate sit.

§ 1.—Curatoris &lt;ref&gt;an in patris potestate sit, tutoris curatoris&lt;/ref&gt; libertum eam pupillam, cuius
patronus res administrinat, uxorem ducere satis in-
civile est.

67. [68.] THRASYPHONUS libro IX. Disputatio-
num.—Non solum vivo tutore, sed et post mortem
eius filius tutoris ducere uxorem prohibetur eam,
cuius tutelae ratio obnoxia patris fuit. Nec
puto interesse, extiterit ei heres filius, an absti-
nuerit paterna hereditate, an nec heres fuit, forte
exheredatus, aut praeteritus &lt;ref&gt;vel , insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; emancipatus; nam
et fieri potest, ut per fraudem in eum collocata &lt;ref&gt;collata, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;
bona patris propter tutelam revocari oporteat.

§ 1.—De uno dubitari potest, si avus tutelam
gesisit neptis ex filio emancipato natus, an nepos
ex altero filio eam collocare possit sive emancipa-
to, sive manenti in potestate, quia par affectionis
causa suspiciendus fraudis avocet. Sed etsi Sena-
tusconsultum stricte continet omnes tutores uxori-
tur, attamen summae affectionis avitae nihil
imputari nuptiae confidunt.

§ 2.—Sed et si filiusfamilias tutor puellae vel
curator fuit, puto, vel magis patre eius non opor-
tere eam nubere; numquid nec fratri, qui est in
eiusdem potestate?

§ 3.—Sed videamus, si Titi filius duxerit uxo-
rem eam, quae fuit pupilla Titi, deinde Titium,
vel alium eum adoptavisse, an perimantur &lt;ref&lt;Según la escritura original, Br.; perimentur, Taur .&lt;/ref&gt; nu-
ptiae, ut in genero adoptato dictum est, an ado-
ptio impediatur &lt;ref&gt;impediatur, Hal.&lt;/ref&gt;? Quod magis dicendum est, et
si curator, tum dum gerit, adopteravit maritum
eius puellae, cuius curator est &lt;ref&gt;idem iuris est, adiciona Hal.&lt;/ref&gt;; nam finita &lt;ref&gt;Taur.; namsfinita (acaso: nam si finita), el códice Fl.&lt;/ref&gt;
iam tutela, et nupta puella timere, ne longum
sit, adoptionem mariti eius impedire, quasi propter
hoc interponatur, ut ratio tutelae reddendae cogi-
betur; quam causam prohibitionis nuptiarum con-
trahendarum Oratio Divi Marci continet.

§ 4.—Et si quis curator ventri bonisque datus

(1) septimum (en lugar de sextun), Hal.
(2) an in patris potestate sit, tutoris curatorisve Libertum, contra la autoridad de las Bas . , Hal 
(3) vel , insertan Hal. Vulg.
(4) collata, Hal. Vulg.
(5) Según la escritura original, Br.; perimentur, Taur .
(6) impediatur, Hal.
(7) idem iuris est, adiciona Hal.
(8) Taur.; namsfinita (acaso: nam si finita), el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ckug1cq8k6qll5y74thvawus7oz68js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/131</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86979</id>
    <revision>
      <id>284449</id>
      <parentid>284017</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284449</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2793" sha1="99ia84hv6ewcbqul03lx7hxjxzu1y46" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

sit, prohibitionem eiusdem Senatusconsulti &lt;ref&gt; Senatusconsultum, Hal.&lt;/ref&gt; in-
ducit, nam et hic debet rationem reddere; nec
spatium administrationis morae nos debet, quia
nec in tutore, nec curatore discrimen maioris aut
minoris temporis, quo in huiusmodi munere quis
fuerit, habitum est &lt;ref&gt;Hal.; esse, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.

§ 5.—Si puellae tutelam Titius administravit,
vel curator negotia gessit, eaque nondum recepta
ratione decessit filia herode relicta, quaerentii, an
eam filio suo possit Titius collocare in matrimo-
nium, dixi, posse, quia ratio &lt;ref&gt;ratio, se considera añadida por antiguos &lt;/ref&gt; hereditaria esset, et
sic &lt;ref&gt;Hal. Vulg.: sit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; simplex debitum; alioquin omnis debitor
eam, cui obligatus esset ex aliqua ratione, prohi-
beretur &lt;ref&gt;Hal.; prohibetur, el codice Fl.&lt;/ref&gt; sibi filio suo coniungere.

§ 6.—Sed et is, qui pupillam abstinet bonis pa-
tris sui, rationem eius rei praestare debet, et fieri
potest, ut, etsi inconsultius hoc fecerit, et hoc no-
mine condemnari debeat; sed etsi optimo consilio
usus sit auxilio Praetoriae iurisdictionis, quia non
solvendo pater eius decesserat, nihilominus tamen,
quia iudicio hoc probari oportet, impediuntur nu-
ptiae; nam qui bene tutelam et ex fide administra-
vit, nihilominus prohibetur.

68. [69.] PAULUS libro singulari ad Senatus-
consultum Turpillianum. &lt;ref&gt;Iulianum, Hal.&lt;/ref&gt;.—Iure gentium
incestum committit, qui ex gradu ascendentium,
vel descendentium uxorem duxerit; qui vero ex
latere eam duxerit, quam vetatur, vel affinem,
quam impeditur, si quidem palam fecerit, levius,
si vero clam hoc commiserit, gravius punitur.
Cuius diversitatis illa ratio est circa matrimonium,
quod ex latere non contrahitur, palam de-
linquentes ut errantes maiore poena excusantur,
clam committentes ut contumaces plectuntur.

TIT. III
DE IURE DOTIUM
[Cf. Cod. V. 11. 12, 15.]

1. PAULUS libro XIV. &lt;ref&gt;IX., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—Dotis
causa perpetua est, et cum voto eius, qui dat, ita
contrahitur, ut semper apud maritum sit.

2. IDEM libro LX. &lt;ref&gt;LXIL , Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.—Reipu-
blicae interest, mulieres dotes salvas habere, pro-
pter quas nubere possunt &lt;ref&gt;possint, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;.

3. ULPIANUS libro LXIII. ad Edictum.—Dotis
appellatio non refertur ad ea matrimonia, quae
consistere non possunt; neque enim dos sine ma-
trimonio esse potest; ubicumque igitur matrimonii
nomen non est, nec dos est.

4. PAULUS libro VI. ad Sabinum.—Si proprie-

(1) Senatusconsultum, Hal.
(2) Hal.; esse, el códice Fl.
(3) ratio, se considera añadida por antiguos copistas 
(4) Hal. Vulg.: sit, el códice Fl.
(5) Hal.; prohibetur, el codice Fl.
(6) Iulianum, Hal.
(7) IX., Hal.
(8) LXIL , Hal.
(9) possint, Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>99ia84hv6ewcbqul03lx7hxjxzu1y46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/132</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86981</id>
    <revision>
      <id>284453</id>
      <parentid>284019</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:24:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284453</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2882" sha1="1tl8fq9sji23soyl8me5ogspg3x16ie" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;126

tati nudae in dotem datae ususfructus accesserit,
incrementum videtur dotis, non alia dos, quem-
admodum si quid alluvione accessisset.

5. ULPIANUS libro XXXI. ad Sabinum.—Pro-
fecticia dos est, quae a patre vel parente profecta
est de bonis vel factis eius.

§ 1.—Sive igitur pater dedit dotem, sive pro-
curator eius, sive iussum alium dare, sive quum
quis dedisset negotium eius gerens, parens rerum
habucrit, profecticia dos est.

§ 2.—Quodsi quis patri donaturus &lt;ref&gt;dotem; insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; dedit,
Marcellus libro sexto Digestorum scripsit, hanc
quoque a patre profectam esse; et est verum.

§ 3.—Sed et si curator furiosi vel prodigi, vel
cuiusvis alterius dotem dederit, similiter dicemus,
dotem profecticiam esse.

§ 4.—Sed et si proponeas, Praetorem vel Praesi-
dem decrevisse, quantum ex bonis patris vel ab
hostibus capti, aut a latronibus oppressi filiae in
dotem detur, haec quoque profecticia videtur.

§ 5.—Si pater repudiaverit hereditatem dotis
constituendae causa, forte quod maritus erat sub-
stitutus, aut qui (2)quia (en lugar de qui), Hal.; qui, omítela Vulg.&lt;/ref&gt; potuit ab intestato heredita-
tem vindicare, dotem profecticiam non esse, Iulia-
nus ait. Sed et si legatam in hoc repudiaverit
pater, ut apud generum heredem remaneat dotis
constituendae causa, Iulianus probat, non esse
profectam de bonis, quia nihil erogavit de suo
pater, sed non acquisivit.

§ 6.—Si pater non quasi pater, sed alio dotem
promittente fideiussit, et quasi fideiussor solverit,
Neratius ait, non esse profecticiam (3) dotem,
quamvis pater servare a reo id, quod solvit, non
possit.

§ 7.—Sed et si pater dotem promisit, et fideiusso-
rem vel rem pro se dedit, ego puto profecticiam
esse dotem; sufficit enim, quod pater sit obligatus
sive reo, sive fideiussori.

§ 8.—Si filiusfamilias mutuatus creditorem de-
legavit, ut det pro filia dotem, vel etiam ipse
accepit, et dedit, videri dotem ab avo profectam,
Neratius ait hactenus, quatenus avus esset dota-
turus neptem suam; id enim in rem avi videri ver-
sum.

§ 9.—Si quis certam quantitatem patri donave-
rit ita, ut hanc pro filia daret, non esse dotem pro-
fecticiam Iulianus libro septimo decimo Digesto-
rum scripsit; obstrictus est enim, ut det, aut si non
dederit, condicione tenetur. Hoc et in matre iuris
esse ait, si forte sub ea condicione uxorio
det, ut pro filia genero in dotem daret; nec videri
uxorem marito donasse. Rectissime ergo ait, ut
non sit interdicta donatio iure civili; non enim ad
hoc dedit, ut ipse habeat, sed ut genero pro filia
expendat; denique si non dederit, condicione te-
netur. Esse igitur dotem istam adventiciam, Iu-
lianus ait, et ita utimur.

§ 10.—Si filiusfamilias dotem promiserit, et sui

(1) dotem; insertan Hal. Vulg.
(2) quia (en lugar de qui), Hal.; qui, omítela Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1tl8fq9sji23soyl8me5ogspg3x16ie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284455</id>
      <parentid>284453</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:25:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284455</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2884" sha1="h7bkzulpk9l7jnsokrr148w1z3s63zf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;126

tati nudae in dotem datae ususfructus accesserit,
incrementum videtur dotis, non alia dos, quem-
admodum si quid alluvione accessisset.

5. ULPIANUS libro XXXI. ad Sabinum.—Pro-
fecticia dos est, quae a patre vel parente profecta
est de bonis vel factis eius.

§ 1.—Sive igitur pater dedit dotem, sive pro-
curator eius, sive iussum alium dare, sive quum
quis dedisset negotium eius gerens, parens rerum
habucrit, profecticia dos est.

§ 2.—Quodsi quis patri donaturus &lt;ref&gt;dotem; insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; dedit,
Marcellus libro sexto Digestorum scripsit, hanc
quoque a patre profectam esse; et est verum.

§ 3.—Sed et si curator furiosi vel prodigi, vel
cuiusvis alterius dotem dederit, similiter dicemus,
dotem profecticiam esse.

§ 4.—Sed et si proponeas, Praetorem vel Praesi-
dem decrevisse, quantum ex bonis patris vel ab
hostibus capti, aut a latronibus oppressi filiae in
dotem detur, haec quoque profecticia videtur.

§ 5.—Si pater repudiaverit hereditatem dotis
constituendae causa, forte quod maritus erat sub-
stitutus, aut qui &lt;ref&gt;quia (en lugar de qui), Hal.; qui, omítela Vulg.&lt;/ref&gt; potuit ab intestato heredita-
tem vindicare, dotem profecticiam non esse, Iulia-
nus ait. Sed et si legatam in hoc repudiaverit
pater, ut apud generum heredem remaneat dotis
constituendae causa, Iulianus probat, non esse
profectam de bonis, quia nihil erogavit de suo
pater, sed non acquisivit.

§ 6.—Si pater non quasi pater, sed alio dotem
promittente fideiussit, et quasi fideiussor solverit,
Neratius ait, non esse profecticiam (3) dotem,
quamvis pater servare a reo id, quod solvit, non
possit.

§ 7.—Sed et si pater dotem promisit, et fideiusso-
rem vel rem pro se dedit, ego puto profecticiam
esse dotem; sufficit enim, quod pater sit obligatus
sive reo, sive fideiussori.

§ 8.—Si filiusfamilias mutuatus creditorem de-
legavit, ut det pro filia dotem, vel etiam ipse
accepit, et dedit, videri dotem ab avo profectam,
Neratius ait hactenus, quatenus avus esset dota-
turus neptem suam; id enim in rem avi videri ver-
sum.

§ 9.—Si quis certam quantitatem patri donave-
rit ita, ut hanc pro filia daret, non esse dotem pro-
fecticiam Iulianus libro septimo decimo Digesto-
rum scripsit; obstrictus est enim, ut det, aut si non
dederit, condicione tenetur. Hoc et in matre iuris
esse ait, si forte sub ea condicione uxorio
det, ut pro filia genero in dotem daret; nec videri
uxorem marito donasse. Rectissime ergo ait, ut
non sit interdicta donatio iure civili; non enim ad
hoc dedit, ut ipse habeat, sed ut genero pro filia
expendat; denique si non dederit, condicione te-
netur. Esse igitur dotem istam adventiciam, Iu-
lianus ait, et ita utimur.

§ 10.—Si filiusfamilias dotem promiserit, et sui

(1) dotem; insertan Hal. Vulg.
(2) quia (en lugar de qui), Hal.; qui, omítela Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h7bkzulpk9l7jnsokrr148w1z3s63zf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/133</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86982</id>
    <revision>
      <id>284469</id>
      <parentid>284021</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:51:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <origin>284469</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2787" sha1="qjjs1xvgp137zl2ugwhu8cw19otypl2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;iuris factus dederit, profecticiam esse dotem (1);
non enim pro hereditate patris aes alienum solvit,
sed suum aes alienum suscepit, dum filiusfami-
lias esset, paterfamilias factus exoneravit.

§ 11.—Si pater pro filia emancipata dotem de-
derit, profecticiam nihilominus dotem esse nemini
dubium est, quia non ius potestatis, sed parentis
nomen dotem profecticiam facit, sed ita demum, si
ut parens dederit; ceterum si, quum debeat filiae,
voluntate eius dedit, adventicia dos est.

§ 12.—Papinianus libro decimo Quaestionum ait,
quum pater curator suae filiae sui effectae
dotem pro ea constituisset, magis eum quasi pa-
trum id, quam quasi curatorem fecisse videri.

§ 13.—Iulianus libro nono decimo Digesto-
rum (2) adoptivum quoque patrem, si ipse dotem
dederit, habere eius repetitionem (3) ait.

§ 14.—Si quis pro aliena filia dotem promiserit,
et promissori pater heres exstiterit, Iulianus distin-
guit, interesse, ante nuptias patres heres exstiterit
et dotem dederit, an postea; si autem, videri dotem
ab eo profectam, potuit (4) enim nuntium remit-
tendo resolvere dotem, quodsi post nuptias, non
esse profecticiam.

6. POMPONIUS libro XIV. ad Sabinum. — Iure
sacrursum est patri, ut filia amissa solatii loco ce-
deret, si reddederetur ei dos ab ipso profecta, ne et
filiae amissae, et pecuniae damnum sentiret.

§ 1.—Si per talea alienum bona fide emtum
in dotem dedit, ab ipso profectus intelligitur.

§ 2.—Si in dote danda circumventus sit alteru-
ter, etiam maiori annis vigintiquinque succurren-
dum est, quia bono et aequo non conveniat, aut
lucrari aliquem aut damno alterius, aut damnum
sentire per alterius lucrum.

7. ULPIANUS libro XXXI. ad Sabinum.—Dotis
fructum ad maritum pertinere debere aequitas
suggerit; quum enim ipse onera matrimonii sub-
eat, aequum est, eum etiam fructus percipere.

§ 1.—Si fructus constante matrimonio percepti
sint, dotis non erunt; si vero ante nuptias perce-
pti fuerint, in dotem convertuntur, nisi forte ali-
quid inter maritum futurum et destinatam uxorem
convenerit, tunc enim quasi donatione facta fructus
non redduntur.

§ 2.—Si ususfructus in dotem datus sit, videa-
mus, utrum fructus reddendi sunt, nec ne. Et Cel-
sus libro decimo Digestorum ait, interesse, quid
acti (5) sit; et si nihil appareat aliud actum, putare
se, ipsius in dote esse, non etiam fructus, qui
percipiuntur.

§ 3.—Si res in dotem (6) dentur, puto in bonis
mariti fieri, accessionemque temporis ex eo
persona mulieris concedendam; fiunt autem res
mariti, si constante matrimonio in dotem dentur.

(1) constat, inserta Hal.
(2) Iulianus-Digestorum, omitelas Hal.
(3) lutianus, inserta Hal.

(4) potuisse, llal.
(5) actum, Vulg.
(6) Hal. Vulg.; dote, el codice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qjjs1xvgp137zl2ugwhu8cw19otypl2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/761</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86983</id>
    <revision>
      <id>284707</id>
      <parentid>284032</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:47:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284707</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3054" sha1="0776jff4irkhpi9zpz8w3k0nsjs7gj0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;nuae debebuntur; sed enim, si annus venerit, quo fit, ut contra legem Falcidiam ultra dodrantem aliquid deberetur, eveniet, ut retro omnia legata singulorum annorum imminuantur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Nunquam legatarius vel fideicommissarius, licet ex Trebelliano Senatusconsulto restituitur et hereditas, utitur legis Falcidiae beneficio.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''48.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro II. ad Edictum Aedilium Curulium.''—Quum emtor venditori, vel contra heres extitit, evicto homine utrum duplum in aes alienum deducere vel computare debeat, an simplum—duplum enim esset, si alius heres extitisset—Et benignius est, eodem herede existente simplum ei imputari.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''49.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XII. ad Plautium.''—Plautius: servo, quem tibi legaveram, fundum legavi. Aelianus, Nerva, Sabinus, primum in servo rationem Falcidiae habendam, et quota pars ex eo decesserit, eam partem in fundo legato inutilem futuram, deinde ex reliquis partibus fundi legis Falcidiae portionem decessuram, sicut ex omnibus legatis. Cassius: quod servo pars lege Falcidia decedat, neque servum fieri communem heredis et legatarii, communi autem servo quum legatum sit, nihil portionis ad socium pertinere, quia in eam personam legatum consistere possit; quia ratione semel ex fundo partem legis Falcidiae (1) decessuram. Paulus: Cassii sententia utimur, nam et Divus Pius rescripsit, servo communi fideicommissum datum totum ad socium pertinere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 1.—Interdum evenit, ut propter rationem legis Falcidiae sequens legatum extinguatur, veluti si fundus, et ad eum via legata sit per alium fundum; nam si pars fundi remanserit in hereditate, non potest procedere via legatum, quia per partem servitus acquiri non potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''50.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Celsus&lt;/span&gt; ''libro XIV. Digestorum.''—Non est dubium, quin ea legata, a quibus heres summovere exceptione potest, in quartam ei imputentur, nec ceterorum legata minuant.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''51.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Iulianus&lt;/span&gt; ''libro LXI. Digestorum.''—Nec interest, an ab initio quasi inutile fuerit, an ex accidenti postea in eum casum pervenisset legatum, ut actio eius denegaretur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''52.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcellus&lt;/span&gt; ''libro IX. Digestorum.''—Ex asse patronum heredem instituit libertus, quum ducentos aureos in bonis haberet, et legavit filio centum viginti, extraneo reliqua (2); deminutio legis, quod decennio praestat, filio ad consequendum solidum, quae ex legato sunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Quaecunque ex causa legata non praestan-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0776jff4irkhpi9zpz8w3k0nsjs7gj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/767</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86986</id>
    <revision>
      <id>284718</id>
      <parentid>284046</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284718</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3178" sha1="quljttfre2loqu0ujk0zd1svwy46e99" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Sed etsi legata quaedam pure, quaedam sub conditione relicta efficiant, ut existente conditione lex Falcidia locum habeat, pure legata cum cautione redduntur; quo casu magis in usu est, solvi quidem pure legata, perinde ac si nulla alia sub conditione legata fuissent, cavere autem legatarios debere, ex eventu conditionis, quod amplius accepissent, redditum iri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 3.—Cuius generis cautio necessaria videtur, et si quibusdam servis eodem testamento sub conditione libertas data sit, quorum pretia conditione existente bonis detrahuntur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 4.—In diem relicta legata alterius esse iuris, palam est, quum ea omnimodo tam ipsi legatario, quam heredibus eius deberi, certum est; sed tanto minus erogari ex bonis intelligendum est, quantum interea, donec dies obtingit, heres lucraturus est ex fructibus vel usuris.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 5.—Ergo optimum quidem est, statim ab initio ita testatorem distribuere legata, ne ultra dodrantem relinquantur; quodsi excesserit quis dodrantem, pro rata portione per legatum ipso iure minuuntur, verbi gratia, si is, qui quadringenta in bonis habuit, tota quadringenta erogaverit, quarta pars legatariis detrahitur, et trecenta quinquaginta legaverit, habeat quadringenta, octava; quodsi quingenta legaverit, habebit quadringenta, initio quinto, deinde quarta pars deduci debet, ante quam quod extra bonorum quantitatem est, deinde quod ex bonis apud heredem remanere oportet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''74.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Quod autem dicitur, si ex iudicio defuncti quartam habeat heres, solida praestanda esse legata, ita accipere debemus, si hereditario iure habeat; itaque quod quis legatorum nomine a coherede accepit, in quadrantem ei non imputatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''75.''' ''Ex libro XL. Digestorum Iuliani'' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcellus&lt;/span&gt; (1).—Sed si ideo legatum ei datum est, ut integra legata vel fideicommissa praestet, denegando erit actio legati, si ei mallet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''76. [75.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Gaius&lt;/span&gt; ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Id autem, quod conditionis implendae causa vel a coherede, vel a legatario, vel a statuliber datur, in Falcidia non imputatur, quia mortis causa capit. Sane si a statuliber peculiares nummos accipiat, pro sua parte quadrantis eos imputare debet, quia pro ea parte non mortis causa capere, sed hereditario iure eos habere intelligitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Qua ratione placuit, legata, quae legatarii non capiunt, quum apud heredes subsederint, heredibus iure quadrantis ea esse remanere intelligi, et ideo quadranti imputanda; nec quidquam interesse, utrum statim ab initio legatum non sit, an, quod legatum est, remanserit.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>quljttfre2loqu0ujk0zd1svwy46e99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/766</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86988</id>
    <revision>
      <id>284719</id>
      <parentid>284049</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:00:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284719</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2978" sha1="5z3g2hd7ev3ij0jq5r8wtbdlfsefyqk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;ditariam esse negaverit; quod Ulpianus recte improbat (1).&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''69.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Pomponius&lt;/span&gt; ''libro V. ad Sabinum.''—Usufructu bonorum legato aes alienum ex omnibus rebus deducendum est, quoniam post Senatusconsultum nulla res est, quae non cadit in usufructus legatum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''70.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro XVI. ad Sabinum.''—Falcidiae stipulatio statim committitur, ubi conditio legati vel debiti extitit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''71.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro XXXVII. ad Edictum.''—Potest heres in vendenda hereditate cavere, ut et lege Falcidia interveniente solida legata praestentur, quia ea lex heredis causa lata est; nec fraus ei fit, si ius suum deminuat heres.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''72.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Gaius&lt;/span&gt; ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris'' (2).—Quantitas patrimonii deducto aere etiam eo, quidquid explicandarum venditionum causa impenditur, aestimatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''73.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—In quantitate patrimonii exquirenda visum (3) est, mortis tempus spectari. Qua de causa si quis centum in bonis habuerit, tota ea legaverit, nihil legatariis prodest, si ante aditam hereditatem per servos hereditarios, aut ex partu ancillarum hereditariarum, aut ex foetu pecorum tantum accesserit hereditati, ut centum legatorum nomine erogatis habiturus sit heres quartam partem; sed necesse est, ut nihilominus quarta pars legatis detrahatur. Ex diverso, si ex centum septuagintaquinque legaverit, et ante aditam hereditatem in tantum decreverint bona, incendiis forte, aut naufragiis, aut morte servorum, ut non plus quam septuagintaquinque, vel etiam minus relinquatur, solida legata debentur; nec ea res damnosa sit heredi, cui liberum est non adire hereditatem; quae res efficit, ut necesse sit legatariis, ne destituto testamento nihil consequantur, cum herede in portionem legatorum pacisci.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 1.—Magna dubitatio fuit de his, quorum conditio mortis tempore pendet, id est, an, quod sub conditione debetur, in stipulatoris bonis adnumeretur, et promissoris bonis detrahatur. Sed hoc iure utimur, ut, quanti ea spes obligationis venire possit, (4) tantum stipulatoris quidem bonis accedere videatur, promissoris vero decedere; aut (5) cautionibus res explicari potest, ut duorum alterum fiat, aut ita ratio habeatur, tanquam pure debeatur. Deinde heredes et legatarii inter se caveant, ut existente conditione aut heres reddat, quanto minus solverit, aut legatarii restituant, quanto plus consecuti sint.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5z3g2hd7ev3ij0jq5r8wtbdlfsefyqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/765</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86989</id>
    <revision>
      <id>284720</id>
      <parentid>284050</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:01:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284720</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="90p9gckfhvmzdnllrtbtqrk1tggl7a0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;aeque legati sint, si quinquaginta dedisset, dicendum, inutile esse legatum, et magis ridiculum esse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''66.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro XVIII. ad legem Iuliam et Papiam.''—Circa legem Falcidiam in eo, quod sub conditione, vel in diem alicui relictum est, hoc observandum est, si decem sub conditione alicui fuerint relicta, eaque conditio post decennium forte extiterit, non videntur decem huic legata, sed minus decem, quia intervallum temporis, et interusurium huius spatii minorem facit quantitatem decem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Sicuti legata non debentur, nisi deducto aere alieno aliquid supersit, nec mortis causa donationes debebuntur, sed infirmantur per aes alienum; quare, si immodicum (1) aes alienum interveniat, ex re mortis causa sibi donata nihil aliquis (2) consequitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''97.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Terentius Clemens&lt;/span&gt; ''libro IV. ad legem Iuliam et Papiam.''—Quoties cuidam amplius legatum sit, quam ei capere liceret, et lex Falcidia locum haberet, prius Falcidiae ratio habenda est, scilicet, ut subducto eo, quod lex Falcidia excipit, reliquum, si non excedat statutum lege (3) portionem, debeatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''68.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Aemilius Macer&lt;/span&gt; ''libro II. ad legem vicesimam (4) hereditatum (5).''—Computationi (6) in alimentis faciendae hanc formam esse Ulpianus scribit, ut a prima aetate usque ad annum vicesimum quantitas alimentorum triginta annorum computetur, eiusque quantitatis Falcidia praestetur; ab annis vero viginti usque ad annum vicesimumquintum, annorum viginti octo; ab annis vigintiquinque usque ad annos triginta, annorum vigintiquinque; ab annis triginta usque ad annos triginta quinque, annorum viginti duorum; ab annis triginta quinque usque ad annos quadraginta, annorum viginti; ab annis quadraginta usque ad annos quinquaginta (7), annorum computatio fit, quot (8) aetati eius ad annum sexagesimum decerit, remisso uno anno; ab anno vero quinquagesimo usque ad annum quinquagesimum quintum, annorum novem; ab annis quinquagintaquinque usque ad annum sexagesimum, annorum septem; ab annis sexaginta, cuiuscunque aetatis sit, annorum quinque; eoque nos iure uti, Ulpianus ait, et circa computationem usufructus faciendam. Solitum est tamen a prima aetate usque ad annum trigesimum computationem annorum triginta fieri; ab annis vero triginta tot annorum computationem iniri (9), quot ad annum sexagesimum deesse videntur; nunquam ergo amplius, quam triginta annorum computatio initur. Sic denique, et si Reipublicae usufructus legetur, sive simpliciter, sive ad ludos, triginta annorum computatio fit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Si quis ex heredibus rem propriam esse contendat, deinde hereditariam esse convincatur, quidam putant, eius quoque Falcidiam non posse retineri, quia nihil intersit, subtraxerit, an here-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>90p9gckfhvmzdnllrtbtqrk1tggl7a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/763</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86990</id>
    <revision>
      <id>284725</id>
      <parentid>284051</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284725</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="hvf2z5f5n0a7nd218d1vjswda9fu15t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;directo post triennium servo libertatem dedisset, eiusque usumfructum ei legasset, aut ei proprietatem per fideicommissum reliquit (1).&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 4.—Stichum tibi, servo tuo decem legavi, vel contra, tibi decem, servo tuo Stichum, libertatemque Stichi fidei eius commissit; lex Falcidia minuit legata, redimere ab herede partem debes, quemadmodum si tibi utrumque legasset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 5.—Saepius evenit, ne emolumentum eius legis heres consequatur, nam si centum aureorum dominus vigintiquinque alicui dedisset, et eum instituerit heredem, et dodrantem legaverit, nihil aliud sub occasione legis Falcidiae intervenire potest, quia vivus videtur heredi futuro providere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''57.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XXVI. Digestorum.''—Quum dotem maritus alicui restituat, ut uxori restituatur, non habere legem Falcidiam locum dicendum est; et sane in plerisque ita observatur, ut omissa interrogatione, capientis persona spectetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''58.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Modestinus&lt;/span&gt; ''libro IX. Regularum.''—Legis Falcidiae beneficium heres etiam post longum tempus mortis testatoris implorare non prohibetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''59.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro IX. Pandectarum.''—Beneficio legis Falcidiae indignus esse videtur, qui id egerit, ut fideicommissum intercidat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Praeterea qui non capienti rogatus est restituere hereditatem, Senatusconsulto Planciano (2) non conceditur quartam retinere, sed ea quarta, quam non retinuit, ad fiscum pertinet ex Rescripto Divi Pii.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''60.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Iavolenus&lt;/span&gt; ''libro XIV. ex Cassio.''—Quum pater impuberi filiae heredem substituit, id, quod ei legatorum nomine a patre obvenit, quum hereditas ad substitutos pertinet, in computationem legis Falcidiae non venit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Legato petito, quum in litem iuratum est, ratio legis Falcidiae non eius summae, in quam legatarius iuravit, haberi debet, sed eius, quanti re vera id fuit, quod petitum est: nam id, quod poenae causa accrevit, in legem Falcidiam non incidit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''61.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro IV. Epistolarum.''—Alienus fundus tibi legatus sit: hunc heres quum infinito pretio non posset, emit multo pluris, quam quanti erat, qua emtione effectum est, ut legatarii ad legem Falcidiam revocarentur; quaero, si fundus tanti, quanti re vera erat, legata non fuerant excessura ius legis Falcidiae, an hoc ipso heres institutus partem revocandi a legatariis ius habeat, quod ex voluntate defuncti pluris emerit fundum, quam quanti erat. Respondit: quod amplius heres, quam pretium fundi, legatario solvit, id lege Falcidiae imputari non potest, quia negligentia eius nocere legatario non debet, utpote quum is confitendo veram aestimationem praestare poterat.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hvf2z5f5n0a7nd218d1vjswda9fu15t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/762</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86991</id>
    <revision>
      <id>284726</id>
      <parentid>284054</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:03:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284726</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3111" sha1="jn9xovfz3b4sdm1pdghkjcmnj5dczc1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;tur, imputantur heredi in quartam partem, quae propter legem Falcidiam remanere apud eum debet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''53.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Celsus&lt;/span&gt; ''libro XVII. Digestorum.''—Si propter ea, quae sub conditione legata sunt, pendet legis Falcidiae ratio, praesenti die data non tota vindicabuntur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''54.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcellus&lt;/span&gt; ''libro XV. Digestorum.''—Pater filium, ex quo tres habebat nepotes, heredem instituit, fideique eius commisit, ne fundum alienaret, ut in familia eum relinqueret; filius decedens tres filios scripsit heredes; quaerendum est, an omnino quasi creditores unusquisque in ratione legis Falcidiae aliquid possit deducere, quia in potestate sua habuit pater, cui ex his potius relinqueret. Sed hac ratione nemo in Falcidiae ratione quidquam deducet, quod ut conditionis, utique enim in aliena re habuit fundum, necessitate quippe obstrictus fuisset filiis eum relinquendi.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''55.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XX. Digestorum.''—Quum Titio in annos singulos dena legata sunt, et iudex legis Falcidiae rationem inter heredem et alios legatarios habeat, vivo quidem Titio tanti litem aestimare debet (1), quanti venire id legatum potest, in incerto posito quamdiu victurus sit Titius; mortuo autem Titio non aliud spectari debet, quam quid heres ex ea causa debuerit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''56.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XXII. Digestorum.''—Cum quo de peculio agi poterat, heres creditori extitit; quaeritur, cuius temporis peculium computari oporteat in Falcidia lege. Plerique putant, quod tunc in peculio fuerit, quum adiretur hereditas, inspiciendum. Ego dubito, quoniam mortis tempus in ratione legis Falcidiae ineunda placuit observari; sed enim interest, peculium servi post mortem creditoris deminutum sit, an debitor pauperior factus sit?&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 1.—Aliquis dicet, quid ex contrario, si ante aditam hereditatem acquisierit servus? et ego quaeram, si debitoris, qui tunc non erat solvendo, ampliatae facultates fuerunt? Et quum in isto placuerit, ex post facto uberiorem videri fuisse hereditatem, sicuti quum conditio crediti extitit post mortem, ita etiam peculii incrementum pleniorem faciet hereditatem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 2.—Scaevola notat: quid ergo, si idem servus defuncto et alii dena debuit, et una decem habuit? Augetur scilicet et his hereditas, decem, quae defuncto naturaliter debebantur, in hereditate manentibus.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 3.—Is, qui in bonis unum duntaxat servum habebat, legavit eum Titio, et fidei eius commisit, ut post triennium manumitteret; debet ex eo, quod interim ex operis servi ad Titium pervenire potest, quanta apud heredem remanere, quemadmodum si&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jn9xovfz3b4sdm1pdghkjcmnj5dczc1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/832</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87008</id>
    <revision>
      <id>284116</id>
      <parentid>284095</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:32:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55841-97</username>
        <id>33499</id>
      </contributor>
      <origin>284116</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3196" sha1="ciue9a99jicaqc5g76hwhg45wtvmhs4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;181.176.83.77&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;826

DIGESTO . LIBRO XXXVI : TÍTULO II

conditio, sed in portionem quidem coheredis valebit; in ipsius autem, cuius persona in conditione comprehensa est, supervacua erit, perinde atque si solo coherede instituto, eo modo legatum esset.

'''23'''. ULPIANUS libro IV. ''ad legem Iuliam et'' Papiam. — Quum in annos singulos legatum relinquitur, sine dubio per annos singulos inspecta conditione legatarii, ait, capere &lt;ref&gt;capere potest, por ait capere, Hal.&lt;/ref&gt; ; et si pluriumservus sit, singulorum dominorum erunt personae spectandae.

'''24'''. PAULUS libro VI. ''ad legem Iuliam et'' Papiam.— Si penum heres dare damnatus sit, velfundum, et si non dedisset, decem, ego accepi et penum legatam, et translatam esse in decem, si noluerit penum heres dare; et tunc pecuniam deberi, quum interpellatus fundum non dedisset; et si interea decesserit legatarius, tunc heredi eius non nisi fundum deberi. Namque quum dictum
est: «at Publicius &lt;ref&gt;Publius, Hal fundum dato», perfectum est&lt;/ref&gt; legatum, et quum dicit: «si non dederit, centum dato», sub conditione fundi legatum ademtum videri eo casu, quo centum deberi coeperint, quorum quia conditio vivo legatario non extiterit — forte quia interpellatus heres non sit —, evenerit, ut ademtio nihil egerit, fundique legatum duraverit.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — Plane si sic legatum sit: «si penum non dederit, decem dato», dicimus, non esse penum legatum.&lt;/p&gt;

'''25'''. PAPINIANUS libro XVIII. &lt;Ref&gt;XVII ., Hal.&lt;/ref&gt; ''Quaestionum''. — Quum illud, aut illud legetur, enumeratio plurium rerum disiunctivo modo comprehensa, plura legata non facit. Nec aliud probari poterit, si pure &lt;ref&gt;pure, omitela Hal.&lt;/ref&gt; fundum alterum, vel alterum sub conditione legaverit; nam pendente conditione non erit electio, nec si moriatur, ad heredem transiisse
legatum videbitur.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — «Heres meus Titio dato, quod mihi Seius &lt;ref&gt;pupillus, insertan Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt;  debet»; si Seius pupillus sine tutoris auctoritate numos accepisset, (nec) locupletior factus esset, et petitor ad praesens debitum verba retulit, quia nihil eius debet, nullius momenti legatum erit; quodsi verbo debiti naturalem obligationem et futuram solutionem cogitavit, interim nihil Titius petet, quasi tacite conditio inserta sit, non secus ac si ita dixisset: «Titio dato, quod pupillus solverit», vel si legasset: «quod ex Arethusa &lt;ref&gt;Arescusa&lt;/ref&gt; natum erit», vel: «fructus, qui in illo fundo nascentur». Contrarium non est, quod, si medio tempore legatarius moriatur, et postea partus edatur, &lt;ref&gt;Pet, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; fructus perveniant &lt;ref&gt;proveniant, acertadamente Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; , pecuniam pupillus exsolvat, heres legatarii petitionem habet; namque dies legati, cui conditio non adscribitur, quamvis extrinsecus exspectanda sit, cedit.&lt;/p&gt;

'''26'''. IDEM libro IX. ''Responsorum'' . - «Firmio

(1) capere potest, por ait capere, Hal.
(2) Publius, Hal.
(3) XVII ., Hal.
(4) pure, omitela Hal.
(5) pupillus, insertan Hal. y la Vulg.
(6) Arescusa
(7) Pet, inserta la Vulg.
(8) proveniant, acertadamente Hal. y la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ciue9a99jicaqc5g76hwhg45wtvmhs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/288</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87009</id>
    <revision>
      <id>284107</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:29:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' [§ 2.- Apponam dicendorum narrationi etiam  ipsa legum verba, si necesse erit, ut dicendorum  latin les prestemos también utilidad, si necesitaren  simul, et legendorum usum habentes integritatem   indigentibus et utilitatem praebeamus.] (1) * 3.-Λεκτέον τοίνυν πρώτον, τίνας οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαι.  [§ 3. Dicendum igitur primum est, quos creari   non oporteat.] § 4.-᾿Απελευθερικοῖς ὀρφανο...'</comment>
      <origin>284107</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5676" sha1="43g92h96wcg8ind2d6gjfmm728co55f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[§ 2.- Apponam dicendorum narrationi etiam

ipsa legum verba, si necesse erit, ut dicendorum

latin les prestemos también utilidad, si necesitaren

simul, et legendorum usum habentes integritatem


indigentibus et utilitatem praebeamus.] (1)
* 3.-Λεκτέον τοίνυν πρώτον, τίνας οὐ δεῖ χειροτονεῖσθαι.

[§ 3. Dicendum igitur primum est, quos creari


non oporteat.]
§ 4.-᾿Απελευθερικοῖς ὀρφανοῖς εὐγενεῖς οὐ δώσουσιν οἱ ἄρχοντες
ἐπιτρόπους ἡ κουράτορας, πλὴν εἰ μὴ παντελής (2) ἀπορία κατὰ
τὸν τόπον ἀπελευθέρων ἐστίν· ἀπελευθερικοῖς γὰρ ἀπελευθέρους
μόνους δεῖν δίδοσθαι τοὺς ἐκ τοῦ αὐτοῦ τόπου ὄντας, θείου Μάρκου


δρατίων κελεύει. Ἐὰν δὲ δοθῆ, ὁ θειότατος Σεβῆρος τῶν ἀρηλίκων
προνοούμενος, ὑπεύθυνον αὐτὸν εἶναι τῇ ἐπιτροπῇ, ἐὰν μὴ ἐμπροθέ
σμως δικαιολογήσηται (3), ἀντέγραψεν.
[§ 4.- Libertinis pupillis ingenuos tutores vel


curatores Praesides non dabunt, nisi omnimodo libertinorum penuria secundum locum illum sit; li-

bertinis enim libertinos solos oportere dari, qui ex
eodem loco sint, Oratio Divi Marci iubet. Si autem

dabitur, Divus Severus impuberum curam habens,
obligatum esse tutelae, nisi iuste rationes reddiderit, rescripsit.]

§ 5.--Οὐκ ἐξεστιν κουρατορεύειν μνηστῆρα μνηστῆς, ὡς ἡ σύγ
κλητος λέγει· χειροτονηθεὶς δὲ ὁ τοιοῦτος ἀπολυθησεται.


[§ 5.-Non potest curator esse sponsae sponsus,

tal será eximido .

ut Senatus dicit, creatus autem talis absolvetur.]

2. IDEM libro II. Excusationum.-'Αφίενται ἐπι-


τροπῆςκαὶ κουρατορίαςκαὶ οἱ ἑβδομήκοντα ἔτη πεπληρωκότες· ὑπερβεβηκέναι δὲ δεῖ (4) τὰ ἑβδομήκοντα ἔτη ἐν ἐκείνῳ τῷ χρόνῳ, ἐν
ὦ χειροτονεῖται , ἢ ἐν ᾧ τῆ κληρονομία προςέρχεταί τις, ἢ ἐν ᾧ ἡ


αίρεσις, ἡ τὴ διαθήκη προσγραφεῖσα πεπλήρωται, οὐκ ἐντὸς τῶν

son nombrados, ó en que adió uno la herencia, ó

χρόνων τῆς παραιτήσεως .

[Excusantur a tutela et curatoria, qui septua-

ginta annos compleverunt; excessisse autem oportetseptuaginta annos tempore illo, quo creantur,
aut quo hereditatem adiit quis, aut quo conditio,

quae testamento inscripta est, completa est, non
intra (5) tempora excusationis .]
§ 1.-Ἡ δὲ ἡλικία δείκνυται ἡ ἐκ παιδογραφιῶν, ἢ ἐξ ἑτέρων
ἀποδείξεων νομίμων.

[§ 1.-Aetas autem probatur aut ex nativitatis

scriptura, aut aliis demonstrationibus legitimis.]
§ 2.–᾿Αφίησιν ἐπιτροπῆς καὶ κουρατορίας καὶ πολυπαιδία.
(§ 2.-Remittit a tutela vel curatoria et libero-

rum multitudo. ]
§ 3. --Νομίμους δὲ παῖδας εἶναι δεῖ πάντας, κἂν μὴ ὦσιν ἐν ἐξουσία .

[§ 3.-Legitimos autem liberos esse oportet
omnes, etsi non sint in potestate.]
§ 4.-Δεῖ δὲ εἶναι (6) τοὺς παῖδας, ὅτε οἱ πατέρες δίδονται
ἐπίτροποι· οἱ γὰρ πρὶν τελευτήσαντες οὐ συναριθμοῦνται, οὔτε
πάλιν βλάπτουσιν οἱ μετὰ τοῦτο ἀποθανόντες· καὶ ταῦτά φησι διάταξις τοῦ θειοτάτου Σεβήρου.

[§ 4.-Oportet autem liberos vivos esse, quando
tutores patres dantur; qui enim antea decesserunt,
his non connumerantur, neque rursus nocent, qui

§ 3. Mas los hijos deben ser todos legitimos,
aunque no esten bajo la potestad.


posteamoriuntur; et hoc ita inquit Constitutio Divi Severi.]
§ 5.-Τοῦτο δὲ δοκεῖ μὲν εἰρῆσθαι περὶ τοῦ κατὰ διαθήκας
δοθέντος ἐπιτρόπου· ἁρμόζοι δὲ ἂν καὶ ἐπὶ παντὸς ἑτέρου.

[§ 5. Hoc autem videtur quidem dictum esse
detutore dato secundum testamentum; convenit
autem hoc et in omni alio.]
§ 6.-Ὁ δὲ ἐν τῇ γαστρὶ ὧν, εἰ καὶ ἐν πολλοῖς μέρεσιν τοῦ

νόμου συγκρίνεται τοῖςἤδη γεγενημένοις, ὅμως οὔτε ἐν τῇ παρούση
ζητήσει, οὔτε ἐν ταῖς λοιπαῖς πολιτικαῖς λειτουργίαις συναίρεται τῷ
πατρί· καὶ τοῦτο εἴρηται διατάξει τοῦ θειοτάτου Σεβήρου.

[§ 6. Qui autem in ventre est, etsi in multis

partibus legum comparatur iam natis, tamen neque inpraesenti quaestione, neque in reliquis ci-


vilibus muneribus prodest patri; et hoc dictum est
in Constitutione Divi Severi.]

(2) παντελῶς , Hervag .

la
(1) ut his qui dicendi et legendi (latine) usum habent, học
desiderantibus, perfectum auxilium praestare possimus, en
vez de ut dicendorum-praebeamus, Ant. Agust.-N. del Tr.

( 3) Taur.según corrección del códice Fl.; δικαιολογήσεται ,
escritura original, Br.
(4) χρή, Hervag.
(5) infra, Hal.
( 6) ζῶντας , inserta Hervag.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>43g92h96wcg8ind2d6gjfmm728co55f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/289</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87010</id>
    <revision>
      <id>284120</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 7. -Οὐ μόνον δὲ νἱοὶ ἄφεσιν ἐπιτροπῆς διδόασιν, καὶ θυγατέ-  ρες, ἀλλὰ καὶ ἔγγονοι ἐξ υἱῶν ἀῤῥένων τεχθέντες, ἀῤῥενές τε καὶ θήλειαι. Βοηθοῦσιν δὲ τότε, ὁπόταν τοῦ πατρὸς αὐτῶν ἀποθανόντος, τὸν ἐκείνου τόπον πληρώσουσιν τῷ πάππῳ . Ὅσοι δ...'</comment>
      <origin>284120</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6139" sha1="1sikohjztkbitfvof2jznn7tvi3i6gh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 7. -Οὐ μόνον δὲ νἱοὶ ἄφεσιν ἐπιτροπῆς διδόασιν, καὶ θυγατέ-

ρες, ἀλλὰ καὶ ἔγγονοι ἐξ υἱῶν ἀῤῥένων τεχθέντες, ἀῤῥενές τε καὶ
θήλειαι. Βοηθοῦσιν δὲ τότε, ὁπόταν τοῦ πατρὸς αὐτῶν ἀποθανόντος,
τὸν ἐκείνου τόπον πληρώσουσιν τῷ πάππῳ . Ὅσοι δ᾽ ἂν ὦσιν ἔγγονοι
ἐξ ἑνὸς υἱοῦ, ἀντὶ ἑνὸς τέκνου ἀριθμοῦνται . Ταῦτα δὲ καὶ ἐκ διατάξεων, αἱ περὶ τῶν τέκνων διαλέγονται, ἔστιν συναγαγεῖν· οὐδα-

μοῦ γὰρ ἐστὶν ῥαδίως εὑρεῖν, ὅτι περὶ υἱῶν διαλέγεται διάταξις,
ἀλλα περὶ τέκνων· ἡ δὲ προσηγορία αὕτη καὶ ἐπὶ τοὺς ἐγγόνους
ἐκτείνεται

[§ 7. Non solum autem filii remissionem tute-

lae tribuuntet filiae, sed etiam nepotes ex filiis
masculis nati, masculi et feminae. Auxiliantur
autem tum, quando patre eorum mortuo illius lo-

283

cum supplent avo. Quotcunque autem nepotes fue-

rint ex uno filio, pro uno filio numerantur. Haec
autem ex Constitutionibus, quae de liberis loquuntur, possunt colligi; nusquam enim facile est invenire, ubi de filiis loquatur Constitutio, sed de liberis; appellatio autemhaec et ad nepotes extenditur.]
§ 8.-Τὸν δὲ ἀριθμὸν τῶν τέκνων τὸν ὡρισμένον ταῖς διατάξεσιν εἶναι δεῖ ἑκάστῳ τότε, ὅτε χειροτονείται, οὐχὶ κἂν μετὰ τὸ
χειροτονηθῆναι γενηθῇ, πρὸ τοῦ τὰ δίκαια τῆς ἀφέσεως παρασχέσθαι· οἱ γὰρ μετὰ τοῦτο γεγενημένοι οὐ βοηθοῦσιν, ὡς διάταξὶς
φησιν Σεβήρου καὶ ᾿Αντωνίνου.

[§ 8.-Numerum autem liberorum determinatum


Constitutionibus esse oportet unicuiquetunc, quum
creatur (1); nam si post creationem generantur,

non auxiliantur, ut Constitutio inquit Severi et
Antonini. ]

§ 9.–Ἐτι μὴν καὶ οἱ τρεῖς ἔχοντες ἐπιτροπὰς ἤ τρεῖς κουρατίονας, ἢ ἀναμεμιγμένας τρεῖς κουρατορίας τε καὶ ἐπιτροπὰς, καὶ ἔτι
μενούσας, τοῦτ᾽ ἔστιν μήπω ἐκβάντων τὴν ἡλικίαν τῶν ἀφηλίκων,

οὗτοι ἀφίενται εἰς τετάρτην (2) ἐπιτροπὴν ἢ κουρατορίαν καλούμενοι . Ἀλλὰ μὴν καν κουράτωρ τις ἢ μὴ ἀφήλικος, ἀλλὰ μαινομένου,

εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν κουρατοριῶν καὶ αὐτὴ ὑπολογισθήσεται ἡ κουρατορία· ὅπερ οὕτως ἔχειν διδάσκει διάταξις Σεβήρου καὶ ᾿Αντωνίνου. Λέγει καὶ ὁ κράτιστος Οὐλπιανὸς περὶ τῶν τριῶν ἐπιτροπῶν
ταῦτα·


[§ 9.-Amplius autem et qui habet tres tutelas, ratelas; y que esto es asi lo enseña la Constitución
aut tres curatorias, aut commixtim tres curatorias
et tres tutelas, et adhuc manentes, hoc est nondum
excedentibus aetatem minoribus, hi excusantur (3)

ad tutelam vel curatoriam vocati . Sed tamen et si

curator quis fuerit non impuberis, sed furiosi, seu
prodigi (4), in numerum curarum et haec computabitur curatoria; quod sic se habere docet Constitutio Severi et Antonini. Dicit autem haec et no-

bilis (5) Ulpianus de tribus tutelis:]
3. ULPIANUS libro singulari de Officio Praetoris tutelaris. (6)-tria onera tutelarum dant excu-

sationem. Tria autem onera sic sunt accipienda,

utnon numerus pupillorum plures tutelas faciat,
sed patrimoniorum separatio; et ideo qui tribus
fratribus tutor datus est, qui indivisum patrimo-

nium haberent, vel quibusdam tutor, quibusdam
curator, unam tutelam suscepisse creditur.

4. MODESTINUS libro II. Excusationum. -- Ἔφαμεν, τρεῖς ἔχοντας ἐπιτροπὰς εἰς τετάρτην μὴ καλεῖσθαι· ἐζητήθη

εἶταοὔσης
εἰς τῆς
ἐπιτροπὴν
τοίνυν, ἐὰν τις
ἐν δύο ὧνκαὶἐπιτροπαῖς,
ἔτι μετεώρου
δίκης τῆςτρίτην
ἐπὶ
ἐκκαλέσηται,
προβληθεὶς
τεωρου
τῇ ἐκκλήτῳ εἰς τετάρτην ἐπιτροπὴν προβληθῆ, πότερον εἰς τὴν
τε

τάρτην δικαιολογούμενος μνησθήσεται καὶ τῆς τρίτης, ἢ παντάπασιν παραλείψει (7) ἐκείνην; Καὶ εὑρίσκω ὑπὸ τῶν θειοτάτων
Σεβῆρου καὶ ᾿Αντωνίνου διατεταγμένον, μὴ δεῖν εἰς τετάρτην προχειρίζεσθαι τὸν ἀπὸ τῆς τρίτης ἔκκλητον πεποιημένον, ἀλλὰ με


τεώρου οὔσης τῆς ἐπὶ τῇ τρίτη χειροτονία δικαιολογίας, ὁ ἐκείνης

Yhallo 

τέλος περιμένειν, ὅρον ἐσόμενον τῇ τετάρτη χειροτονία· ὁρθῷ τῷ

λόγῳ, εἰ γὰρ τὴν τὴ τάξει τετάρτην ὑποδέξεταί τις, ὡς τῇ δυνά- que apela de la tercera, pero que pendiente la ex(1) nonet si post creationem generentur, antequam iura
remissionis praebeantur; inserta acertadamente Hal.
(2) Taur. según corrección del códice Fl .; εἰς τε γὰρ τὴν,
la escritura original, Br .
(3) remittuntur, Hal.

(4) seu prodigi, omítelas acertadamente Hal.
(5) optimus. Hal.
(6) Véanse los Fragmentos Vatic. §. 186.

(7) Taur, según la escritura original; παραλείψη
, corrección del códice Fl . , Br .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1sikohjztkbitfvof2jznn7tvi3i6gh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284121</id>
      <parentid>284120</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <origin>284121</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2220" sha1="jzdytamuobvzqdoy404q1ji3coy4iyb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[§ 7. Non solum autem filii remissionem tute-

lae tribuuntet filiae, sed etiam nepotes ex filiis
masculis nati, masculi et feminae. Auxiliantur
autem tum, quando patre eorum mortuo illius lo-

cum supplent avo. Quotcunque autem nepotes fue-

rint ex uno filio, pro uno filio numerantur. Haec
autem ex Constitutionibus, quae de liberis loquuntur, possunt colligi; nusquam enim facile est invenire, ubi de filiis loquatur Constitutio, sed de liberis; appellatio autemhaec et ad nepotes extenditur.]

[§ 8.-Numerum autem liberorum determinatum

Constitutionibus esse oportet unicuiquetunc, quum
creatur (1); nam si post creationem generantur,

non auxiliantur, ut Constitutio inquit Severi et
Antonini. ]


[§ 9.-Amplius autem et qui habet tres tutelas, ratelas; y que esto es asi lo enseña la Constitución
aut tres curatorias, aut commixtim tres curatorias
et tres tutelas, et adhuc manentes, hoc est nondum
excedentibus aetatem minoribus, hi excusantur (3)

ad tutelam vel curatoriam vocati . Sed tamen et si

curator quis fuerit non impuberis, sed furiosi, seu
prodigi (4), in numerum curarum et haec computabitur curatoria; quod sic se habere docet Constitutio Severi et Antonini. Dicit autem haec et no-

bilis (5) Ulpianus de tribus tutelis:]
3. ULPIANUS libro singulari de Officio Praetoris tutelaris. (6)-tria onera tutelarum dant excu-

sationem. Tria autem onera sic sunt accipienda,

utnon numerus pupillorum plures tutelas faciat,
sed patrimoniorum separatio; et ideo qui tribus
fratribus tutor datus est, qui indivisum patrimo-

nium haberent, vel quibusdam tutor, quibusdam
curator, unam tutelam suscepisse creditur.

4. MODESTINUS libro II. Excusationum. -- que apela de la tercera, pero que pendiente la ex(1) nonet si post creationem generentur, antequam iura
remissionis praebeantur; inserta acertadamente Hal.
(2) Taur. según corrección del códice Fl .; εἰς τε γὰρ τὴν,
la escritura original, Br .
(3) remittuntur, Hal.

(4) seu prodigi, omítelas acertadamente Hal.
(5) optimus. Hal.
(6) Véanse los Fragmentos Vatic. §. 186.

(7) Taur, según la escritura original; παραλείψη
, corrección del códice Fl . , Br .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jzdytamuobvzqdoy404q1ji3coy4iyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/290</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87011</id>
    <revision>
      <id>284122</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '  [Diximus, tres habentes tutelas ad quartam non vocari; quaesitum est igitur, si quis duas habens  tutelas, deinde ad tutelam tertiam vocatus appel- después que subsista la tercerapor aparecer injuslaverit, et adhuc pendente iudicio appellationis ad quartam tutelam promoveatur, utrum a quarta se  excusans mentionem faciet et tertiae, an omnino dimittet illam? Et a Divo Severo et Antonino con-  stitutum invenio, non oportere ad quartam pro-...</comment>
      <origin>284122</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3412" sha1="ktvbp7e7ul1q71pad2dwpms6d2xchki" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

[Diximus, tres habentes tutelas ad quartam non
vocari; quaesitum est igitur, si quis duas habens

tutelas, deinde ad tutelam tertiam vocatus appel- después que subsista la tercerapor aparecer injuslaverit, et adhuc pendente iudicio appellationis ad
quartam tutelam promoveatur, utrum a quarta se

excusans mentionem faciet et tertiae, an omnino
dimittet illam? Et a Divo Severo et Antonino con-

stitutum invenio, non oportere ad quartam pro-

moveri a tertia appellantem, sed pendente tertiae
creationis excusatione, illius finem exspectare terminum futurum quartae creationis; recta ratione ,

si enim ordine praepostero (2 ) quartam suscipiat
quis, eveniet, ut post tertiam extantem (3) iniusta
tertiae appellatione apparente quatuor oneribus
gravetur extra leges .]

[§ 1. Si pater in tribus fuerit muneribus aut tu-

telarum aut curatoriarum filius eius non vexabi-

sobre las separadas; y esto mismo escribe también

tur; et ita constitutum est a Divo Severo et Antonino . Hoc autem et e contrario est, quod oportet
filii tutelas remissionem patri dare, et rursus utris-

el nobilisimo Ulpiano:

que communes, id est, unam filii, et duas patris,
aut e converso. Tunc autem haec ita se habent,

quum onus uni domui, non separatis contingit;
scribit autem et Ulpianus nobilissimus haec eadem:]
5. ULPIANUS libro singulari de Officio Praeto-


ris tutelaris . (5)-tria onera in domo una esse suf-


ficit; proinde si pater alicuius, vel filius, vel frater,
qui est in eiusdem potestate, tria onera sustineat,
quae ad periculum patris sui spectent, quia voluntate eius administrant, omnibus excusatio a tutela

competit. Sed si non patris voluntate administrent,
non prodesse saepe rescriptum est .

6. MODESTINUS libro II. Excusationum.– Ἐὰν

6. MODESTINO; Excusas, libro II. Si al que


tiene dos tutelas se le hubieren encomendado si-


multáneamente otras dos, la que en órden es la


tercera le favorecerá para la excusa de la cuarta,
aunque hubiere sido el Emperador quien le hubiere encomendado la cuarta, o la tercera, y antes que
conozca los mandatos del Emperador hubiere sido
promovido para la otra. Mas si no apareciere el órden, sino que en diversos documentos se hiciesen
en un mismo día los dos nombramientos, elegirá la
que él debe admitir no el que fué nombrado, sino


[Siduashabenti tutelas aliae duae simul superinductae fuerint, quae est ordine tertia, auxilia-

bitur ei ad remissionem quartae, etsi Imperator
fuerit, qui quartam iniunxerit, aut tertiam, et antequam cognoscat Imperatoris mandata, promotus
erit ad aliam. Si autem ordo non apparuerit, sed

el que lo nombró .

in una die duae creationes proponerentur in di-


[§ 1.-Grammatici, sophistae, rhetores, medici,
qui περιοδευταί, id est circulatores (7), vocantur,
quemadmodum a reliquis muneribus, ita et a tutela, et a cura requiem habent.]
(1) ἐκκλήτῳ, Hervag .

(2) praepostero, omítela acertadamente Hal.
(3) existentem, Hal.

§ 1.-Los gramáticos, los sofistas, los retóricos,
los médicos, los que son llamados περιοδευταί, esto
es, curanderos ambulantes, tienen exención, así
como de los demás cargos,también de la tutela y
de la curatela .

(5) Véanse los Fragmentos Vatic. § 190.
(6) Br. considera ev añadida por antiguos copistas; pero
no Taur.

(7) medici, qui et περιόδιοι vocantur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ktvbp7e7ul1q71pad2dwpms6d2xchki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/291</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87012</id>
    <revision>
      <id>284123</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' [§ 2.-Est autem et numerus rhetorum in unaquaque civitate, qui vacationem munerum habent, et haereses quaedam propositae lege; quod manifestum est ex Epistola Antonini Pii, quae descripta (1) quidem est communitati Asiae, universo autem orbi conveniens est, cuius capitulum hic subiectum est. Minores quidem civitates possunt quinque medicos immunes habere, et tres sophistas , grammaticos totidem; maiores autem civi-   tates septem, qui curent...</comment>
      <origin>284123</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3010" sha1="pua8kb3pgxwjvdci9mqd2knlvz07kjn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[§ 2.-Est autem et numerus rhetorum in unaquaque civitate, qui vacationem munerum habent,
et haereses quaedam propositae lege; quod manifestum est ex Epistola Antonini Pii, quae descripta (1) quidem est communitati Asiae, universo
autem orbi conveniens est, cuius capitulum hic
subiectum est. Minores quidem civitates possunt
quinque medicos immunes habere, et tres sophistas , grammaticos totidem; maiores autem civi-


tates septem, qui curent, quatuor, qui doceant
utramque doctrinam ; maximae autem civitates

decem medicos, et rhetores quinque, et grammaticos totidem. Supra hunc autem numerum ne maxima quidem civitas immunitatem praestat. Decet
autem maximo quidem numero uti metropoles gentium, secundo autem, quae habent vel forum causarum, vel loca iudiciorum (2), tertio autem reliquas.]

[§ 3.-Excedere quidem hunc numerum non licet, neque sententia senatus, neque alia qua adinventione; minuere autem licet, quoniam pro civili-

§ 3. No es licito ciertamente aumentar este número, ni por resolución del Senado, ni por otro
cualquier recurso; mas es licito disminuirlo, porque se vé que esto se hizo en atención a los cargos
civiles .

§ 4.-Y, à la verdad, no disfrutarán de esta inmunidad de otra suerte, que si por decreto del Senado hubieren sido inscritos en el número conce-

dido, y no se condujeran con negligencia en su

fructumhabebunt, nisi decreto senatus inscripti profesión.

fuerint numero concesso, et circa operationem se
negligenter non habeant.]
γράφει οὕτως

§ 5. Y que los filósofos están ciertamente libres
de las tutelas lo escribe así Paulo: Los filósofos,

[§ 5. Et philosophos quidem liberari a tutelis
Paulus scribit ita:] Philosophi , oratores, gramma-


tici, qui publice iuvenibus prosunt, excusantur a porque asi lo escribe también Ulpiano en el libro
tutelis, nam et Ulpianus libro quarto de officio


Proconsulis ita scribit.

§ 6 .-[7. ] (4) Sed et reprobari medicum posse a
Republica, quamvis semel probatus sit, Imperator
noster cum (5) patre Laelio Basso rescripsit.


Pero respecto de los filósofos dice así la

misma Constitución del Divino Pio: «Mas no se ha

νίους εἶναι τοὺς φιλοσοφοῦντας» Οἶμαι δὲ, ὅτι οἱ πλούτῳ

fijado el número de los filósofos, porque son raros

los que profesan la filosofía» . Opino, sin embargo,

[§ 7. De philosophis autem eadem Constitutio
Divi Pii ita dicit: «Philosophorum autem non con-

stitutus est numerus, quia rari sunt, qui philoso-


autem, quod qui divitiis suphantur . Existimo
, voluntarie tribuent pecuniam in
perabundant

utilitates patriae; si autem proprie loquantur (6)
de substantia, inde iam manifesti fient non philosophantes.]

(2) quae habent fora causarum (omitiendo vel loca iudi-

ciorum), acertadamente Hal.
(3) muneribus hoc introductum esse apparet, Hal.
(4) Según ediciones vulgares .
(5) divo, inserta la Vulg.

rede re familiari contendere, Geb.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pua8kb3pgxwjvdci9mqd2knlvz07kjn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284124</id>
      <parentid>284123</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <origin>284124</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2286" sha1="211sc1ia1zfsf6uz400z0lj3gzuwe13" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[§ 2.-Est autem et numerus rhetorum in unaquaque civitate, qui vacationem munerum habent,
et haereses quaedam propositae lege; quod manifestum est ex Epistola Antonini Pii, quae descripta (1) quidem est communitati Asiae, universo
autem orbi conveniens est, cuius capitulum hic
subiectum est. Minores quidem civitates possunt
quinque medicos immunes habere, et tres sophistas , grammaticos totidem; maiores autem civi-


tates septem, qui curent, quatuor, qui doceant
utramque doctrinam ; maximae autem civitates

decem medicos, et rhetores quinque, et grammaticos totidem. Supra hunc autem numerum ne maxima quidem civitas immunitatem praestat. Decet
autem maximo quidem numero uti metropoles gentium, secundo autem, quae habent vel forum causarum, vel loca iudiciorum (2), tertio autem reliquas.]

[§ 3.-Excedere quidem hunc numerum non licet, neque sententia senatus, neque alia qua adinventione; minuere autem licet, quoniam pro civili-

fructumhabebunt, nisi decreto senatus inscripti profesión.

fuerint numero concesso, et circa operationem se
negligenter non habeant.]
γράφει οὕτως


[§ 5. Et philosophos quidem liberari a tutelis
Paulus scribit ita:] Philosophi , oratores, gramma-


tici, qui publice iuvenibus prosunt, excusantur a porque asi lo escribe también Ulpiano en el libro
tutelis, nam et Ulpianus libro quarto de officio


Proconsulis ita scribit.

§ 6 .-[7. ] (4) Sed et reprobari medicum posse a
Republica, quamvis semel probatus sit, Imperator
noster cum (5) patre Laelio Basso rescripsit.


νίους εἶναι τοὺς φιλοσοφοῦντας» Οἶμαι δὲ, ὅτι οἱ πλούτῳ

[§ 7. De philosophis autem eadem Constitutio
Divi Pii ita dicit: «Philosophorum autem non con-

stitutus est numerus, quia rari sunt, qui philoso-


autem, quod qui divitiis suphantur . Existimo
, voluntarie tribuent pecuniam in
perabundant

utilitates patriae; si autem proprie loquantur (6)
de substantia, inde iam manifesti fient non philosophantes.]

(2) quae habent fora causarum (omitiendo vel loca iudi-

ciorum), acertadamente Hal.
(3) muneribus hoc introductum esse apparet, Hal.
(4) Según ediciones vulgares .
(5) divo, inserta la Vulg.

rede re familiari contendere, Geb.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>211sc1ia1zfsf6uz400z0lj3gzuwe13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/292</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87013</id>
    <revision>
      <id>284125</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:53:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 8. Mas en las Constituciones del Emperador Cómodo se halla transcrito un capitulo tomado de la Epistola de Antonino Pío, en la cual se manifiesta, que también los filósofos tienen exención de las tutelas. Estas son sus palabras: «Análogamente á todo esto , mi Divino padre, apenas comenzó su principado, confirmó los honores y las inmunidades que por una Constitución existian , escribiendo  que los filósofos, los retóricos, los gramáticos ,...</comment>
      <origin>284125</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3540" sha1="cjsg1upluwq980g151rpjfmcwhop0l3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 8. Mas en las Constituciones del Emperador
Cómodo se halla transcrito un capitulo tomado de
la Epistola de Antonino Pío, en la cual se manifiesta, que también los filósofos tienen exención de las
tutelas. Estas son sus palabras: «Análogamente á
todo esto , mi Divino padre, apenas comenzó su
principado, confirmó los honores y las inmunidades que por una Constitución existian , escribiendo

que los filósofos, los retóricos, los gramáticos , y


[§ 8.-Est autem Imperatoris Commodi Constitutionibus inscriptum capitulum ex Epistola Antonini Pii, in qua manifestatur, et philosophos habe-

juegos públicos, de ser ediles , del sacerdocio, de la
recepción de soldados, y de la compra de trigo y

re immunitatem tutelarum . Sunt autem haec verba:

son incluidos contra su voluntad en el ejército, ni
son obligados a otro servicio » .

&lt;&lt;Consimiliter autem his omnibus Divus pater meus

de aceite; y que ni son jueces, ni son legados, ni

mox ingrediens principatum Constitutione existentes honores et immunitates firmavit scribens,

philosophos, rhetores, grammaticos, medicos immunes esse a ludorum publicorum regimine, ab
aedilitate, a sacerdotio, a receptione militum, ab
emtione frumenti, olei ( 1) ; et neque iudicare, neque legatos esse, neque in militia numerari nolen-

tes, neque ad alium famulatum eos cogi» (2).]

[§ 9. Amplius et illud scire oportet, et eum, qui

in patria propria docet, aut medicatur, immunitatem hanc habere; si enim existens Comaneus (5) in

Caesarea doceat, aut medicetur, apud Comanenses (6) immunitatem non habet; et hoc ita promulgatum est a Divo Severo et Antonino .]

[§ 10. Valde tamen disciplinis instructos, et si
supra numerum, et in aliena patria moram faciant,
esse immunes Paulus scribit, dicens Divum Pium
Antoninum ita iussisse.]

§ 11. Se mandó por el Divino Severo y por An-

tonino, que el que en Roma enseñara la filosofia,


[§ 11. Romae philosophantem cum salario vel
sine salario remissionem habere promulgatum est
a Divo Severo et Antonino , ita ac si in propria pa-

con sueldo, ó sin sueldo, tuviera exención, lo mismo

tria común, el que convenientemente muestra en

verdad que es útil, disfruta de la inmunidad no
menos que en su propia patria.

tria doceret. Quibus promulgationibus potest quis
illam rationem adducere, quoniam in regia urbe,
quae et habetur, et est communis patria, decenter
utique utilem se ipsum praebens non minus, quam
in propria patria immunitate fruetur. ]

[§ 12.- Legum vero doctores in aliquo praesidatu docentes remissionem non habebunt; Romae autem docentes a tutela et cura remittuntur.]

§ 13. [8.] (7) Ulpianus libro singulari de officio
Praetoris tutelaris ita scribit: athletae habent a

§ 12. Mas los doctores en leyes, que enseñan en
el territorio de otra presidencia,no tendrán la exen-

del Cargo del Pretor tutelar: los atletas tienen ex-

tutela excusationem, sed qui sacris certaminibus

coronati sunt .
; immunes esse gymnasiis sacerdotii stantes, et neque ad frumenti, et vini, et olei emtiones,

familiarum eos cogi, Hal.

(2) numerari invitos, neque ad aliquod munus gentile sive
et praepositiones , la Vulg.; immunes esse non solum a praefecturis gymnasiorum et sacerdotii solere, sed et frumentiet

vini et olei emtionis et ius praepositionis, Ilal.; et ius praepositionis , omitenlas otros en Hal.

(3) οὕτως, Hervag.
(4) Taur.; Σευήρου, el códice Fl. , Br.
(5) Cumanus, Hal.
(6) Cumanos , Hal.
(7) Según ediciones vulgares.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cjsg1upluwq980g151rpjfmcwhop0l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/293</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87014</id>
    <revision>
      <id>284126</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' [§14. Gentium praesidatus, putaAsiae, Bythyniae, Cappadociae, tribuit immunitatem a tutelis,  § 14. La presidencia de las regiones, por ejemplo, de Asia, de Eitinia, de Capadocia, dá exención de las tutelas, esto es, mientras se está en la presidencia.  hoc est, quoad in praesidatu sunt.]  § 15. Tutela non est Reipublicae munus, nec quod ad impensam pertinet, sed civile; nec provinciale videtur tutelam administrare (2).   [§ 16. Remittuntur...</comment>
      <origin>284126</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5315" sha1="46028p36l34wf2gwaz81zo60r9qych6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[§14. Gentium praesidatus, putaAsiae, Bythyniae, Cappadociae, tribuit immunitatem a tutelis,

§ 14. La presidencia de las regiones, por ejemplo, de Asia, de Eitinia, de Capadocia, dá exención de las tutelas, esto es, mientras se está en la
presidencia.

hoc est, quoad in praesidatu sunt.]

§ 15. Tutela non est Reipublicae munus, nec
quod ad impensam pertinet, sed civile; nec provinciale videtur tutelam administrare (2).


[§ 16. Remittuntur a tutela et cura (3) magistratus (4) civitatum.]

[§ 17. Dat remissionem tutelae et capitalis inimicitia a creato facta adversus patrem pupillorum,
nisi secundum testamentum apparuerit datus tutor, nisi postquam scriptum est testamentum, ca-


pitale certamen iis ad invicem constitit, vel nisi
antiquior quidem est testamento inimicitia; pro-

pterhoc autem videtur esse datus tutor, ut supponatur debito, et negotiis; et hoc ex epistola Imperatoris Severi ostenditur.]
§

[§ 18.-Amplius autem absolvitur a tutela, quum
quaestionem quis pupillo de statu movet, quum

§ 18. -Pero además se exime uno de la tutela
moviéndole cuestión al pupilo sobre su estado,
cuando parece que esto no lo hace por calumnia,

sino de buena fé; y esto dispusieron los Divinos
Marco y Vero.

videtur hoc non calumnia facere, sed bona fide; et

hoc Divi Marcuset Verus (7) promulgaverunt.]
§ 19.-Περὶ τῶν ἀγροίκων, καὶ τῶν ταπεινῶν, καὶ τῶν ἀγραμμάτων γράφει Παῦλος οὗτωσί·
[§ 19.-De rusticis autem, et humilibus, et illiteratis scribit Paulus ita: ] (8) Mediocritas et rusticitas interdum excusationem praebent secundum

Epistolas Divorum Hadriani et Antonini Eius , qui
se neget literas scire, excusatio accipi non debet,

§ 19.-Mas respecto á los rústicos, á los de hu-

milde clase, y á los iliteratos, asi escribe Paulo: La
baja condición y la rusticidad dan a veces excusa,
según las Epistolas de los Divinos Adriano y Antonino. No debe admitirse la excusa del que diga
que no sabe de letra, si no fuera inexperto para
los negocios.

si modo non sit expers negotiorum.
7. [9.] ULPIANUS libro singulari Excusatio-

num.-Paupertas sane dat excusationem, si quis
imparem se oneri iniuncto possit probare; idque
Divorum fratrum Rescripto continetur.

7. [9. ] ULPIANO; Excusas, libro único.-La pobreza da ciertamente excusa, si alguno pudiera

probar que es incapaz para el cargo impuesto; y
esto se contiene en el Rescripto de los Divinos hermanos .

8. [10.] MODESTINUS libro III. (9) Excusationum.
-Οἱ πάλαι (10) στρατιῶται, οἱ ἑπιτίμως πληρώσαντες τὸν τῆς
τοὺς ἰδιώτας. Πρὸς δὲ τοὺς παῖδας τῶν τῆς αὐτῆς τάξεως

στρατείας χρόνον, ἄφεσιν
ἄφεσιν ἔχουσιν ἐπιτροπῶν πρὸς πάντας

8. [10. ] MODESTINO ; Excusas, libro III.-Mas
también los militares, que honrosamente cumplieron el tiempo de su milicia, tienen exención de las
tutelas contra todos los que hoy son particulares .

κεκοινωνηκότων,
καὶ (11) πάντων πάλαι
μὲν
ἐνιαυτοῦ τοῦ ἀποστρατεύσασθαι
ἄφεσιν
ρεσινστρατιωτῶν,
ἔχουσιν, μετὰἐντὸς
δὲ Mas respecto á los hijos de los que pertenecieron al
ἐνιαυτὸν οὐκ ἔτι᾿ τὸ γὰρ ἰσότιμον τῆς στρατείας Ισχυρότερον mismo órden, y de los que en otro tiempo fueron
ἐνομίσθη τῆς τῶν πάλαι στρατιωτῶν προνομίας, ἐὰν μὴ ἄρα
ἄλλα ἔχωσιν δίκαια πρὸς παραίτησιν ἐπιτροπῆς, οἷον ἀριθμὸν
ἐτῶν,
ἢ τι τοιοῦτο, ὁποῖον καὶ τοῖς ἰδιώταις πρὸς ἅπαντας
συναίρεσθαι εἴωθεν. Ταῦτα δὲ περὶ υἱῶν, οὐχὶ περὶ ἐκγόνωτῶν πάλαι στρατιωτῶν· οἱ γὰρ ἔκγονοι τῶν παλαι στρατιοτῶν
ἐν τῇ αὐτὴ χώρα τῶν λοιπῶν ἰδιωτῶν εἶναι πιστευθήσονται .

[Sed et milites, qui honeste compleverunt militiae tempus, remissionem habent tutelarum adversus omneshodie(12)privatos. Adversus autem filios

militares, tienen ciertamente exención para la dimisión dentro de un año, pero después del año no
la tienen; porque la igualdad del honor de la milicia
se considera más fuerte que el privilegio de los que

en otro tiempo fueron militares, à no ser acaso que
tuvieren otras justas excusas de la tutela, por ejem-

plo, el número de sus años, ó alguna otra semejante, que fué costumbre que excusase también á los

(1) ἕως ἐν ἀρχῇ, Hervag.
(2)
(3)
(4)
(5)

in tutela administrari, Hal .
curatoria, Hal.
duces, Hal.
δέδοσθαι, Hervag .

(6) Taur. según corrección ; Σεβήρος, la escritura origiginal,Br.

(7) Hal.; Severus , la Vulg.
(8) Véanse los Fragmentoe Vatic . § 244.

(9) II., Hal.; el mismo omite la constitución griega,
(10) ᾿Αλλὰ καὶ ( en lugar de Οἱ πάλαι , Hervag.
(11)

(en lugar de xx:) , las ed, citadas por Br

(12) hodie, omitela Hal ,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46028p36l34wf2gwaz81zo60r9qych6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284128</id>
      <parentid>284126</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:01:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <origin>284128</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="8p1k0g4cp3l55bcb5a9i5ksyhdi1cm2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[§14. Gentium praesidatus, putaAsiae, Bythyniae, Cappadociae, tribuit immunitatem a tutelis,


hoc est, quoad in praesidatu sunt.]

§ 15. Tutela non est Reipublicae munus, nec
quod ad impensam pertinet, sed civile; nec provinciale videtur tutelam administrare (2).


[§ 16. Remittuntur a tutela et cura (3) magistratus (4) civitatum.]

[§ 17. Dat remissionem tutelae et capitalis inimicitia a creato facta adversus patrem pupillorum,
nisi secundum testamentum apparuerit datus tutor, nisi postquam scriptum est testamentum, ca-


pitale certamen iis ad invicem constitit, vel nisi
antiquior quidem est testamento inimicitia; pro-

pterhoc autem videtur esse datus tutor, ut supponatur debito, et negotiis; et hoc ex epistola Imperatoris Severi ostenditur.]
§

[§ 18.-Amplius autem absolvitur a tutela, quum
quaestionem quis pupillo de statu movet, quum


videtur hoc non calumnia facere, sed bona fide; et

hoc Divi Marcuset Verus (7) promulgaverunt.]
§ 19.-Περὶ τῶν ἀγροίκων, καὶ τῶν ταπεινῶν, καὶ τῶν ἀγραμμάτων γράφει Παῦλος οὗτωσί·
[§ 19.-De rusticis autem, et humilibus, et illiteratis scribit Paulus ita: ] (8) Mediocritas et rusticitas interdum excusationem praebent secundum

Epistolas Divorum Hadriani et Antonini Eius , qui
se neget literas scire, excusatio accipi non debet,


si modo non sit expers negotiorum.
7. [9.] ULPIANUS libro singulari Excusatio-

num.-Paupertas sane dat excusationem, si quis
imparem se oneri iniuncto possit probare; idque
Divorum fratrum Rescripto continetur.


8. [10.] MODESTINUS libro III. (9) Excusationum.
-Οἱ πάλαι (10) στρατιῶται, οἱ ἑπιτίμως πληρώσαντες τὸν τῆς
τοὺς ἰδιώτας. Πρὸς δὲ τοὺς παῖδας τῶν τῆς αὐτῆς τάξεως

στρατείας χρόνον, ἄφεσιν
ἄφεσιν ἔχουσιν ἐπιτροπῶν πρὸς πάντας

8. [10. ] MODESTINO ; Excusas, libro III.-Mas
también los militares, que honrosamente cumplieron el tiempo de su milicia, tienen exención de las
tutelas contra todos los que hoy son particulares .

[Sed et milites, qui honeste compleverunt militiae tempus, remissionem habent tutelarum adversus omneshodie(12)privatos. Adversus autem filios

(1) ἕως ἐν ἀρχῇ, Hervag.
(2)
(3)
(4)
(5)

in tutela administrari, Hal .
curatoria, Hal.
duces, Hal.
δέδοσθαι, Hervag .

(6) Taur. según corrección ; Σεβήρος, la escritura origiginal,Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8p1k0g4cp3l55bcb5a9i5ksyhdi1cm2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/248</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87015</id>
    <revision>
      <id>284127</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284127</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="0ubj9468kkc25k19agiukmijmwdcxcy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;7. IDEM libro I. de omnibus tribunalibus.—Non
tantum ad dotem dandam nupturae curatorem
dari oportet, verum etiam ei quoque, quae iam
nupta est; sed et ad dotem augendam datur, et
mutandae quoque dotis gratia curator dari potest.   

8. IDEM libro VIII. de omnibus tribunalibus.
—Nec mandante Praeside alius &lt;ref&gt;alii quis (en lugar de alius); y también aliis tutor ipse dari, otros en Hal.&lt;/ref&gt;tutorem dare
poterit.   

§ 1.—Si Praetor vel Praeses provinciae in furo-
re aut dementia constitutus dederit tutorem, non
puto valere; quamvis enim Praetor vel Praeses
sit, nec furor ei magistratum abroget, attamen
datio nullius erit momenti.   

§ 2.—Dari tutor omni die poterit.   

§ 3.—Furioso et furiosae, et muto, et surdo tu-
tor vel curator a Praetore vel Praeside dari
poterit.   

9. MARCIANUS libro IX. Institutionum.—Impu-
beri ad hereditatem adeundam ut tutor detur, ex
causa permissum est.   

10. IDEM libro V. Regularum.— Tutor si peti-
tus fuerit habenti, sed absente eo quasi non ha-
benti datus sit, datio nulla est; nam et quoquo
modo in petitione tutoris si erratum fuerit in facti
causa, maxime post Constitutionem Divorum Fra-
trum non valet tutoris datio.

11. CELSUS libro XI. &lt;ref&gt;VIII., Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum.— Curator pupillo vel pupillae non datur, si tutor eorum abfuerit &lt;ref&gt;adfuerit, Hal.&lt;/ref&gt;.   

12. ULPIANUS libro III. &lt;ref&gt;V., Hal.&lt;/ref&gt; de officio Proconsulis.—His, qui in ea causa sunt, ut superesse rebus suis non possint, dare curatorem Proconsulem oportebit.   

§ 1.—Nec dubitabit filium quoque patri curatorem dare; quamvis enim contra sit apud Celsum et apud alios plerosque relatum, quasi indecorum sit, patrem a filio regi, attamen Divus Pius Instio &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; Insio, corrección del códice Fl., Br.; Insto, Hal.; Justino Celso (en lugar de Instio Celeri, la Vulg.&lt;/ref&gt; Celeri, item Divi Fratres rescripserunt, filium, si sobrie vivat, patri curatorem dandum magis, quam extraneum.   

§ 2.—Divus Pius matris querelam de filiis prodigis admisit, ut curatorem accipiant, in haec verba: «Non est novum, quosdam, etsi mentis suae videbuntur ex sermonibus compotes esse, tamen sic tractare bona ad se pertinentia, ut, nisi subveniatur his, deducantur in egestatem; eligendus itaque erit, qui eos consilio regat, nam aequum est, prospicere nos etiam iis, qui, quod ad bona ipsorum pertinet, furiosum faciunt exitum».   

13. PAPINIANUS libro XI. Quaestionum.— Si impuberi libertas et hereditas per fideicommissum data sit, et institutus adire nolit, Senatus censuit, eum, si impuberis nomine desideretur, adire co-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0ubj9468kkc25k19agiukmijmwdcxcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/294</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87016</id>
    <revision>
      <id>284129</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' eorum, qui eidem ordini communicaverunt, et eorum (1), qui olim milites fuerunt, intra (2) annum quidem dimissionis remissionem habent, post annum autem non habent; coaequalitas enim honoris militiae fortior videtur olim militum privilegio, nisi fortassis alias habuerint iustas tutelae excu-  particulares contra todos. Mas esto respecto á los hijos, no en cuanto a los nietos de los que en otro tiempo fueron militares; porque los nietos de lo...</comment>
      <origin>284129</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3049" sha1="pepdxbmhekn3w4u6ckgvxd04ilrc8v0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
eorum, qui eidem ordini communicaverunt, et eorum (1), qui olim milites fuerunt, intra (2) annum
quidem dimissionis remissionem habent, post annum autem non habent; coaequalitas enim honoris
militiae fortior videtur olim militum privilegio,
nisi fortassis alias habuerint iustas tutelae excu-

particulares contra todos. Mas esto respecto á los
hijos, no en cuanto a los nietos de los que en otro
tiempo fueron militares; porque los nietos de los
que en otro tiempo fueron militares, se considera

que están en lamisma situación que las demás personas privadas .

sationes , utputa numerum annorum vel aliquid
tale, quale et privatos adversus omnes excusare
consuevit . Haec autem de filiis, non de nepotibus
eorum, qui olim milites fuerunt; nepotes enim eorum, qui olim milites fuerunt, in eodem loco cum

reliquis privatis esse creduntur.]


[§ 1. Qui nimirum ignominiose dimissi sunt, similes his, qui nequaquam militaverunt, existimantur, et propter hoc neque ipsi habent privilegium,
neque filiis (4) eorum, qui olim fuerunt milites, tutores dati obligabuntur.]

[§ 2. Quandoque autem non complent quidam
militiae tempus, et tamen habent remissionem tutelarum, perinde ut hi (5), qui compleverunt; qui
enim vigesimum annum militiae excessit, similis
esse creditur ei, qui complevit tempus militiae.]

dos tutores se obligarán a favor de los hijos de
aquellos los que en otro tiempo fueron militares.


§ 2. Pero algunas veces no cumplen algunos
el tiempo de la milicia, y tienen sin embargo exención de las tutelas, lo mismo que los que lo cumplieron; porque el que pasó del vigésimo año del
servicio militar se considera que es semejante al
que cumplió el tiempo de la milicia.

también de los demás cargos civiles; porque el que


[§ 3.-Qui autem intra (7) hos annos dimissus

nonhabet continuamtutelarum immunitatem, después de doce, la de tres; el que después de dieest,
sed ad tempus, quemadmodum et reliquorum civi
lium munerum remissionem habet; qui enim in-

ciséis, la de cuatro; y el que después de veinte, según antes hemos dicho, estará exento perpétua-

tra (8) quinque annos militia solutus est, nullam

mente .

sibi vindicabit immunitatem, qui autem post quin-

immunitatem, qui
que annos, unius anni habet
autem post octo, biennii, qui autem post duodecim, triennii, qui autem post sexdecim (9), quadriennii, qui autem post viginti, sicut supra diximus, continuo absolvetur.]

[§ 4. Qui autem inter nocturnos custodes, qui
sunt Romae, militaverit, anni solius habet remis-

§ 4. Mas el que hubiere militado entre los guardias nocturnos que hay en Roma, tiene la exención de un solo año .


§ 6. Mas se considera que es conveterano de
uno no solamente el legionario, sino también cual-

(1) omnium, Hal.
(2) infra, Hal .

(3) Βr.; παισίν. Πάλαι , Τaur.
(4) filii eorum. Qui, Hal.
(5) Hal.; tut. , sed non eandem cum iis, qui, la Vulg.

(6) Taur, según corrección del codice Fl.; προείπαμεν, Ιa
escritura original, Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pepdxbmhekn3w4u6ckgvxd04ilrc8v0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/295</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87017</id>
    <revision>
      <id>284130</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' [§ 6.- Conveteranus autem esse creditur non solum legionarius, sed et quicunque eius, qui qua-  bién el legionario es nombrado tutor de los hijos  fué también licenciado honrosamente; porque tamdel que militó entre los guardias nocturnos .  litercunque militavit, etsi honeste est et ipse solutus ( 1 ); etenim legionarius eius, qui inter nocturnos custodes militavit, filiorum tutor fit.]  [§ 7. Iam vero et militi impuberi curator dabitur, qui...</comment>
      <origin>284130</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4276" sha1="1ot58sygibvy7wu7p9bya99ineqkopu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[§ 6.- Conveteranus autem esse creditur non
solum legionarius, sed et quicunque eius, qui qua-

bién el legionario es nombrado tutor de los hijos

fué también licenciado honrosamente; porque tamdel que militó entre los guardias nocturnos .

litercunque militavit, etsi honeste est et ipse solutus ( 1 ); etenim legionarius eius, qui inter nocturnos custodes militavit, filiorum tutor fit.]

[§ 7. Iam vero et militi impuberi curator dabitur, qui olim miles fuerit, scilicet si pater huius

como curador el que en otro tiempo hubiere sido
militar, por supuesto, si hubiere muerto su padre;
y del mismo modo también si él hubiere sido emancipado.

mortuus fuerit; sive etiam hic emancipatus fuerit,
similiter. ]
[§ 8.

Et de universis his Constitutiones te-

stantur.]
[§ 9. Scribit autem et Ulpianus ita: ] ( 2 ) Sed
ignominia missi ab urbicis plane tutelis excusa-

buntur, quia ingredi iis urbem non licet. Plane si
quis in cohortibus urbanis permilitavit, licet ante
viginti annos mittitur, tamen perpetuam habet a
tutelis excusationem .

§ 8.-Y dan testimonio de todo esto las Constituciones .

§ 9.- Mas también Ulpiano escribe de este modo:
Pero los licenciados con ignominia estarán excusados ciertamente de la tutela de los de la ciudad,
porque no les es licito entrar en la ciudad. Mas si
alguno militó mucho tiempo en las cohortes urbanas, aunque sea licenciado antes de los veinte
años , tiene, sin embargo, perpétua exención de las
tutelas .

semel tutelam recipiunt, qui olim fuerunt milites,

§ 10. Pero se preguntó , si admiten una sola tutela, y una sola vez, los que en otro tiempo fueron
militares, ó en un solo tiempo no más que una vez;
y si terminando la primera tutela admitan otra de
nuevo ; mas asi como tratándose de particulares las
finidas no favorecen á los que las tuvieron, ni se
cuentan entre las tres, asi tampoco tratándose de
los que en otro tiempo fueron militares, no les favorece el haber sido nombrados . Mas esto se pro-

vel uno tempore non amplius, quam semel; quie-

mulgó también respecto á las curatelas, como en-

scente autem prima tutela rursus recipiant; sed
sicuti in privatis finitae non auxiliantur ( 5 ) his ,

tonino .

seña la Constitución del Divino Severo y de An-

qui habuerunt, neque inter tres annumerantur; ita
et in his, qui olim fuerunt milites, non prodest
creatum esse. Hoc autem et in curis est promulgatum, ut ostendit Divi Severi et Antonini Constitutio.]

§ 11.- Y nada importa, de qué manera necesitan
tutor ó curador los hijos del compañero militar, si
por haber sido emancipados, ó por haber muerto
su padre.

§ 12. Los primipilarios tienen por las Constituciones imperiales exención de las tutelas de los de-

más; pero serán tutores de los hijos de un primipilario. Mas considerasen primipilarios los que mane-

[§ 12. Primipilarii ex Constitutionibus imperia-

jan la primera lanza. Pero si hubiere muerto no

libus excusationem habent reliquarum tutelarum;

estando en ejercicio, no será tutor de sus hijos otro

primipilarii autem filiorum tutores erunt. Primipi- primipilario.
larii autem hi existimantur, qui exercent primipilum ( 6 ). Si autem non exercens mortuus fuerit,
huius filiorum primipilarius tutor non erit .]

9. [11.] ULPIANUS libro singulari de Officio
Praetoris tutelaris ( 7 ) .- Si tribunus in cohortibus
praetoriis permilitaverit, etiam collegarum filiorum tutela excusabitur beneficio Divi Severi et

Imperatoris nostri .

9. [11. ] ULPIANO; Del Cargo del Pretor tutelar,
libro único .

Si un tribuno hubiere militado mucho

tiempo en las cohortes pretorianas, estará excusado, por beneficio del Divino Severo y de nuestro

Emperador, aún de la tutela de los hijos de sus colegas.

10. [12.] MODESTINUS libro III. ( 8 ) Excusatio-

10. [12.] MODESTINO; Excusas, libro III.-Mas

(1) Según nuestra versión; Veteranus autem-sedet omnis,

(5) Según nuestra versión; rursus privilegium recipiant;
aliter atque in privatis, qui quieverunt, non enim auxiliantur, la Vulg.

qui qualitercunque-solutus; filiorum tamen tutor creabitur,
etenim, la Vulg.
(2) Véanse los Fragmentos Vatic. § 177.

(3) xab ', Hervag.
(4) El codice Fl., Br.; παυομένοις, Τaur.
Томо ІІ- 37&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ot58sygibvy7wu7p9bya99ineqkopu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/296</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87018</id>
    <revision>
      <id>284131</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:06:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' [Non solum autem, qui ad caligatas militias , et  reliquas primipilarii militaverunt, sed et qui qualitercunque necessitatis publicae plebis Romano-  rum gratia absentes fuerunt, anni habent vacationem post reversionem. ]   [§ 2.- Quas denique prius habebant tutelas, propterhoc autem deposuerunt, quoniam publici negotii gratia abibant, has, quum reversi fuerint, confestim recipient, nihil iis auxiliante anno; annus enim ad futuras novasque d...</comment>
      <origin>284131</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="fvc3j6uj0hj6uaj2bfwux8jg5rn815s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[Non solum autem, qui ad caligatas militias , et

reliquas primipilarii militaverunt, sed et qui qualitercunque necessitatis publicae plebis Romano-

rum gratia absentes fuerunt, anni habent vacationem post reversionem. ]


[§ 2.- Quas denique prius habebant tutelas, propterhoc autem deposuerunt, quoniam publici negotii gratia abibant, has, quum reversi fuerint,
confestim recipient, nihil iis auxiliante anno; annus enim ad futuras novasque datur, non ad eas,
quae resumi debent. ]

[§ 3. Annus autem copulatorum ( 7 ) dierum

§ 2.


scrutabitur, ex quo quis reversus est rectam viam

dirigens, vel dirigere debens, non eam, quae est
ex circuitibus .]

[§ 4. Et qui in testamento dati sunt tutores, renuent secundum leges administrationem earum,

Constitución del Divino Severo: « Los Divinos Se-

quae in alia provincia sunt, possessionum, quod

tutor en un testamento, debiste comparecer antes

ostendit subiecta Divi Severi Constitutio: ] «Divi Severus et Antoninus Augusti Valerio. Testamento
tutor datus ante praefinitum diem adire (8) debui-

del dia prefijado, y pedir que fueses eximido de la

sti, et postulare, ut ab administratione rerum,
quae in alia provincia erant, liberareris» .
§ 5.– Ὁ πριμίπιλον διανύσας, ἐὰν ἐπιτροπὴν δεξάμενος
καὶ (9) ἑνὸς παιδίου πάλιν εἰς τὰς στρατιωτικὰς χρείας αναληφθῆ, ἀποθήσεται τὴν φροντίδα τῆς ἐπιτροπῆς.
[§ 5.- Qui primipilum (10) explevit, si, quum tutelam suscepisset et (11) unius filii, rursus in milita-

vero y Antonino, Augustos, à Valerio. Nombrado
administración de los bienes que estaban en otra
provincia» .

§ 5. El que desempeñó el cargo de primipilario,
si habiendo tomado a su cargo la tutela, aunque
de un solo hijo, hubiere sido tomado nuevamente

para los servicios militares, dejará el cuidado de
la tutela .

res necessitates assumtus erit, deponet sollicitudinem tutelae.]


[§ 6. Similiter et in locum illius tutoris, quem
postea sibi collegam quis adduxerit, dabitur curator, ut ait Constitutio Divi Severi; quam recte
adaptans omnibus similibus capitulis curatorem


dari licet in locum eorum, qui temporis vacationem recipiunt.]

(1) Hervag.; καλίγος, el códice Fl .

(2) Br. considera δημοσίας añadida por antiguos copistas ,
pero no Taur.

(3) τοῖς δημοσίαις χρείαις, Hervag.
(4) ἃς μέν τοι πρὸ τοῦ εἶχον, Hervag .
(5) El códice Fl ., Br.; ου, Taur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fvc3j6uj0hj6uaj2bfwux8jg5rn815s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/237</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87019</id>
    <revision>
      <id>284132</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:07:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284132</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2384" sha1="a4ekx0yxgyplcapznqnhh0s3bvhply5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tum Proculus existimat; quodsi datus sit pure, negat Proculus valere dationem; sed est verius, quod et Pomponius ait, recte videri datum, et tunc fore tutorem, quum sapere coeperit.   

§ 4.—Servus alienus ita dari tutor potest: «si liber erit, tutor esto». Quin imo et si pure datus sit, videtur inesse haec conditio: «quum liber erit». Potest autem quis et extraneo servo defendere ex hac causa fideicommissariam libertatem. Quid enim interest, suum servum, an alienum tutorem scripserit, quum pupilli favore et publicae utilitatis &lt;ref&gt;gratia, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; assumta libertas sit in persona eius, qui tutor scriptus est? Potest igitur et huic fideicommissaria libertas defendi, si voluntas apertissime non refragetur.   

11. IDEM libro XXXVII. ad Sabinum.— Si quis sub conditione, vel ex die tutorem dederit, medio tempore alius tutor dandus est, quamvis legitimum tutorem pupillus habeat; sciendum est enim, quamdiu testamentaria tutela speratur, legitimam cessare.   

§ 1.—Et si semel ad testamentarium devoluta fuerit tutela, deinde excusatus sit tutor testamentarius, adhuc dicimus, in locum excusati &lt;ref&gt;alium, inserta Hal.&lt;/ref&gt;dandum, non ad legitimum tutorem redire tutelam.   

§ 2.—Idem dicimus, et si fuerit remotus, nam et hic idcirco abit, ut alius detur.   

§ 3.—Quodsi tutor testamento datus decesserit, ad legitimum tutela redit, quia hic Senatusconsultum cessat.

§ 4.—Plane si duo pluresve fuerint tutores te-
stamentarii, in locum eius, qui decessit, vel in ci-
vitate esse desiit, poterit dari alius; ceterum si nul-
lus supersit, vel in civitate sit, legitima tutela suc-
cedit.   

12. IDEM libro XXXVIII. ad Sabinum.—Certa-
rum rerum vel causarum testamento tutor dari non
potest, nec deductis rebus;   

13. POMPONIUS libro XVII. ad Sabinum.— et si
datus fuerit, tota datio nihil valebit,   

14. MARCIANUS libro II. Institutionum.— quia
personae, non rei vel causae datur.   

15. ULPIANUS libro XXXVIII. ad Sabinum.—Si
tamen tutor detur rei Africanae, vel rei Syriati-
cae &lt;ref&gt;Syriacae, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, utilis datio est; hoc enim iure utimur.   

16. IDEM libro XXXIX. ad Sabinum.— Si quis
ita dederit: «filiis meis tutorem do», in ea conditio-
ne est, ut tam filiis, quam filiabus dedisse videatur;
filiorum enim appellatione et filiae continentur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a4ekx0yxgyplcapznqnhh0s3bvhply5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/297</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87020</id>
    <revision>
      <id>284133</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:10:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' [§ 7. Si libertus impubes dabitur a patrono tutor (3) filiis suis, vel alius quicunque minor vigintiquinque annis, donec quidem impubes fuerit, non molestabitur; interim autem alter in locum eius creabitur curator. Similis est huic et legitimus tutor, si impuberem ( 4 ) esse contigerit; etenim in  locum eius curator interim dabitur.] [§ 8. Si quis ita aegrotus fuerit, ut oporteat tutela, in locum eius eumnon omnino dimitti a tut N  curator i...</comment>
      <origin>284133</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="8graeid9a1gvseoxfrh7nimrt25bfbu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[§ 7. Si libertus impubes dabitur a patrono tutor (3) filiis suis, vel alius quicunque minor vigintiquinque annis, donec quidem impubes fuerit, non
molestabitur; interim autem alter in locum eius
creabitur curator. Similis est huic et legitimus tutor, si impuberem ( 4 ) esse contigerit; etenim in

locum eius curator interim dabitur.]
[§ 8. Si quis ita aegrotus fuerit, ut oporteat
tutela, in locum eius
eumnon omnino dimitti a tut
N

curator interim dabitur; sanatus autem hic rursus
recipiet tutelam. Si quis autem in insaniam inci-

derit, similis est huic; et ita Ulpianus scribit: ] Adversa quoque valetudo excusat, sed ea, quae impedimento est, quominus quis suis rebus superesse
possit, ut Imperator noster cum patre rescripsit ;

11. [13.] PAULUS libro singulari de Excusatione tutorum .-et non tantum, ne incipiant, sed et
a coepta excusari debent .
.

12. [14.] MODESTINUS libro III. Excusationum.
-Idem Ulpianus scribit : sed in hoc Rescripto adie-

mismo Ulpiano escribe: pero en este Rescripto se

ctum est, solere vel ad tempus, vel in perpetuum

añadió, que se suele excusar ó por tiempo, ó para
siempre, según la enfermedad que se padece. Mas

excusari , prout valetudo, qua afficitur. Furor autem non in totum excusat, sed efficit, ut curator
interim detur .


[§ 1. Suntet alii, qui, etsi iam sint tutores vel
curatores, continuo tamen de reliquo absolvuntur

a sollicitudine, puta qui domicilium alio transtule-

12. [14.] MODESTINO; Excusas, libro III. -El

runt, ex Rescripto Imperatoris scientis quidem tutorem esse eum, transmigrare autem expressim ei

concedentis , et horum alterutrum literis significantis.]
13. [15. ] IDEM libro IV. Excusationum. —
Constitutio Divi Severi (7) et Antonini. Hoc autem
observari oportet et in datis curatoribus; in paucissimis enim (8) distant curatores a tutoribus. Adversus denique sententias auferentes iis excusatio-

nes1.licentiam habebunt appellandi.]

vag .

§ 1.-Mas conviene observar muchas cosas , para

(3) curator, Hal.

(6) ἔχειν, Hervag.
(7) Hal.; Scire oportet, quoniam neque dati tutores, neque
testamentarii provocare necesse habent, ut - Veri, la Vulg.;

(4) puberem, Hal.
(5) Taur ; ἐστιν, el códice Fl., Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8graeid9a1gvseoxfrh7nimrt25bfbu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/298</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87021</id>
    <revision>
      <id>284134</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' que à los tutores ó á los curadores se les permita exponer las causas de su exención. Porque es ne-  [§ 1. Multa vero observare (2) oportet, ut permittantur (3) tutores vel curatores causas remissionis exponere (4) . Oportet enim eos constituto legibus tempore ad iudicem accedere; sunt autem constituta tempora haec. Qui enim in ipsa civitate est, ubi creatur, vel intra centesimum lapidem a  civitate, intra (5) quinquaginta dies excusabitur,...</comment>
      <origin>284134</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1617" sha1="surt0wjb51gtjk8gqpd4nk4e728vfhm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
que à los tutores ó á los curadores se les permita
exponer las causas de su exención. Porque es ne-

[§ 1. Multa vero observare (2) oportet, ut permittantur (3) tutores vel curatores causas remissionis exponere (4) . Oportet enim eos constituto legibus tempore ad iudicem accedere; sunt autem
constituta tempora haec. Qui enim in ipsa civitate
est, ubi creatur, vel intra centesimum lapidem a

civitate, intra (5) quinquaginta dies excusabitur,
postea autem non admittetur, sed tenebitur ad sollicitudinem; et si horum quid non fecerit, erit in
eadem causa, in qua esset, si apparuisset proprio

periculo ipsum negligere, neque ulla ei via relicta
erit ad excusationem. Qui autem supra centum

milliaria a civitate abest, viginti milliaria habebit
numerata in unam quamque diem, a quo cognoverit ; oportet autem ei manifestari a Praesidibus vel

in faciem, vel ad domum, et extra hos alios triginta dies habebit ad excusationem . Hoc autem con-

venit et iis, qui testamento dati sunt, sive tutores
fuerint, sive curatores, quos confirmari a magistratibus consuetum est.]

[§ 2.

Aliud etiam invenimus in Divi Marci pro-

mulgatione inquisitione dignum; etenim ei, qui in
ipsa civitate est, in qua creatus est, vel intra cen-

tum milliaria, quinquaginta dierum spatium legislator dedit; ei vero, qui ultra centum milliaria habitat, in unamquamque diem numerari viginti
milliaria iussit, et extra hos alios triginta dies


-

(1)
(
2)
(3)
(4)

ἐπιτρόπωσιν, Hervag.
Hal.; observari, la Vulg.
Hal.; concedatur, la Vulg.
Hal.; tribuere , la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>surt0wjb51gtjk8gqpd4nk4e728vfhm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284135</id>
      <parentid>284134</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <origin>284135</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1513" sha1="dv53e3pdtmziqzjbm7pgasivbw7j28f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

[§ 1. Multa vero observare (2) oportet, ut permittantur (3) tutores vel curatores causas remissionis exponere (4) . Oportet enim eos constituto legibus tempore ad iudicem accedere; sunt autem
constituta tempora haec. Qui enim in ipsa civitate
est, ubi creatur, vel intra centesimum lapidem a

civitate, intra (5) quinquaginta dies excusabitur,
postea autem non admittetur, sed tenebitur ad sollicitudinem; et si horum quid non fecerit, erit in
eadem causa, in qua esset, si apparuisset proprio

periculo ipsum negligere, neque ulla ei via relicta
erit ad excusationem. Qui autem supra centum

milliaria a civitate abest, viginti milliaria habebit
numerata in unam quamque diem, a quo cognoverit ; oportet autem ei manifestari a Praesidibus vel

in faciem, vel ad domum, et extra hos alios triginta dies habebit ad excusationem . Hoc autem con-

venit et iis, qui testamento dati sunt, sive tutores
fuerint, sive curatores, quos confirmari a magistratibus consuetum est.]

[§ 2.

Aliud etiam invenimus in Divi Marci pro-

mulgatione inquisitione dignum; etenim ei, qui in
ipsa civitate est, in qua creatus est, vel intra cen-

tum milliaria, quinquaginta dierum spatium legislator dedit; ei vero, qui ultra centum milliaria habitat, in unamquamque diem numerari viginti
milliaria iussit, et extra hos alios triginta dies


-

(1)
(
2)
(3)
(4)

ἐπιτρόπωσιν, Hervag.
Hal.; observari, la Vulg.
Hal.; concedatur, la Vulg.
Hal.; tribuere , la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dv53e3pdtmziqzjbm7pgasivbw7j28f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/299</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87022</id>
    <revision>
      <id>284136</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' adiecit ad excusationem. Unde contingit, ut, si cuius habitatio centum sexaginta milliaribus ab-   sit, is octo et triginta dierum spatium habeat; octo quidem centum sexaginta milliariorum nomine in unamquamque diem viginti milliariis numeratis,  triginta vero eo, quod ad excusationem faciunt. Erit igitur in deteriori ordine, qui longius habitat, eo, qui intra centum milliaria est, vel in ipsa civitate, si utique his quidem semper ( 1 ) quin...</comment>
      <origin>284136</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2387" sha1="6si7fnrvky0p77hxr6tg9yq4d1fvtq3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
adiecit ad excusationem. Unde contingit, ut, si
cuius habitatio centum sexaginta milliaribus ab-


sit, is octo et triginta dierum spatium habeat; octo
quidem centum sexaginta milliariorum nomine in
unamquamque diem viginti milliariis numeratis,

triginta vero eo, quod ad excusationem faciunt.
Erit igitur in deteriori ordine, qui longius habitat,
eo, qui intra centum milliaria est, vel in ipsa civitate, si utique his quidem semper ( 1 ) quinquagin-

ta dies spatii sunt, illis vero pauciores; sed etsi
maxime verba legis hunc habeant intellectum, tamen mens legislatoris aliud vult. Ita enim et Cerbidius ( 2 ) Scaevola, et ( 3 ) Paulus, et Domitius
Ulpianus, coryphaei (4 ) legum prudentum, scribunt dicentes, ita oportere hoc observari, ut nunquam alicui minus detur quinquaginta dierum
spatio; tunc autem longius, quum annumeratio

dierum, qui in viam computantur, adiectis triginta diebus, quos ad excusationem lex dat, excedit
quinquaginta dies, utputa si dixerimus , aliquem a
quadringentis quadraginta milliariis habitare; hic
enim viae quidem habebit dies viginti duos, ad

excusationem autem alios triginta.]

[§ 3.-Observabunt autem hoc temporis spatium
omnes, qui qualitercunque excusantur a tutela,
vel cura, vel parte eius.]

[§ 4.- Consequens autem est credere, quod, si
aliqua specie excusationis fuerit quis usus, non
λίτης ἐστιν.

aliter audietur, quam si observaverit constitutum
tempus, nisi forte alterius alicuius civitatis est
civis.]


[§ 5. Ita vero necesse est custodire ( 6 ) constitutum tempus, ut, et si excusatus fuerit dimissus,

non liberari eum Divus Severus ( 7 ) et Antoninus
ostendant in Constitutione, iubentes non detineri
eum, qui in locum eius creatus sit, quasi non liceat
alium dari in locum existentis tutoris.]
[§ 6. Sufficit autem intra constitutum tempus

excusare se solum; si enim postea nolens desierit,
non ei nocebit. Ideoque si repraesentaverit quis se
solum, nonpermanserit autem postea, ut se excuset, post constitutum tempus exceptione repelletur (9); et hoc dicit Constitutio Imperatorum Se-


(1) super, Hal.
(2) Serbidius, Hal.

(3) Hal.; Iulius, inserta la Vulg.
(4) vertices, Hal.
(5) Según corrección del códice Fl.; εἰ μὴ ἄρα τῆς ἑτέρας–
προθεσμίαν, omitelas la escritura original, Br.
(6) Hal.; custodiri, la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6si7fnrvky0p77hxr6tg9yq4d1fvtq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/241</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87023</id>
    <revision>
      <id>284137</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:15:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284137</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="tipodq537i6lvqoe2nfr4mlfq7e7jgi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tor sensit; si id non apparet, non ius deficit, sed probatio, igitur neuter est tutor.   

31. SCAEVOLA libro IV. Quaestionum.—Si pater exheredatae filiae tutores dederit, et testamentum eius ruptum dicatur nato postumo, commodissimum est, eosdem tutores pupillae dari ad petendam intestati hereditatem.   

32. PAULUS libro IX. Responsorum.—Quaero, an non eiusdem civitatis cives testamento quis tutores dare possit? Paulus respondit, posse.   

§ 1.—Idem Paulus respondit, eum quoque, qui propter rerum notitiam tutor datus est, perinde in omnibus et administrationis, et accessionis iure conveniri posse, atque ceteros tutores, qui eodem testamento dati sunt.   

§ 2.—Lucius Titius heredes instituit filios suos pupillaris aetatis, iisque tutores his verbis dedit: «filiis meis tutores sunto Caius Maevius et Lucius Eros;» cui Eroti libertatem non dedit, fuit autemἜρως intra viginti quinque annos aetatis; quaero, an possit libertatem sibi vindicare? Paulus respondit, quoniam placet, eum, qui a domino tutor datus est, libertatem quoque meruisse videri, eum quoque, de quo quaeritur, in eadem causa habendum, et liberum quidem ab adita hereditate esse, tutela autem post legitimam aetatem onerari.   

33. IAVOLENUS libro VIII. ex Posterioribus Labeonis.—Tutoribus ita datis: «Lucium Titium tutorem do; si is non vivit, tum Caium Plautium tutorem do», &lt;ref&gt;Lucius, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Titius vixerat, et tutelam gesserat, deinde mortuus erat; Trebatius negat, ad Plautium pertinere tutelam, Labeo contra, Proculus, quod Labeo; ego Trebatii sententiam probo, quia illa verba ad mortis tempus referuntur.

34. SCAEVOLA libro X. Digestorum. — Quuum codicillis ideo alios &lt;ref&gt;se, inserta Hal.&lt;/ref&gt; tutores dare significasset, quoniam testamento datos quosdam defunctos, aut excusationem habere posse comperisset, an nihilominus qui eorum viverent, nec excusati essent, tutores permanerent? Respondit, nihil proponi, cur non permanerent.   

{{c|TIT. III}}   

{{c|DE COMFIRMANDO TUTORE VEL CURATORE}}   

{{c|[Cf. Cod. V. 29.]}}   

1. MODESTINUS libro VI. Excusationum. — Ἵνα μηδὲ &lt;ref&gt; Según conjetura Br.; μὴ δὲ, el códice Fl.&lt;/ref&gt; περὶ τῶν βεβαιωθῆναι δυναμένων ἐπιτρόπων παραλείψωμεν, βραχέα καὶ περὶ τούτων σκεψώμεθα.   [Ut ne de confirmandis tutoribus &lt;ref&gt;quaerentes, inserta Hal.&lt;/ref&gt; relinquamus indiscussum &lt;ref&gt;indiscussum, omítela Hal.&lt;/ref&gt;, pauca et de his scrutemur.] &lt;ref&gt;Esta versión latina de este párrafo y la de los siguientes es la de la Vulgata.&lt;/ref&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tipodq537i6lvqoe2nfr4mlfq7e7jgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/300</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87024</id>
    <revision>
      <id>284138</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:17:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' [§ 7. Si enim quis propter aegritudinem, vel  aliam necessitatem,putamaris, vel hiemis, vel in-   cursus latronum, aut aliam quam similem consti-  tuto tempore non poterit venire, ignoscendum ei  est; cuius fidem tametsi sufficit firmare ex ipsa naturali iustitia, est tamen et Constitutio Imperatorum Severi et Antonini haec dicens (1) . ] § 8. Pero conviene saber, que no basta que se presente al juez, sino que también es necesario manifestar...</comment>
      <origin>284138</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="c6owmw3i3umkwfvv0jxtarxos9b2p10" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[§ 7. Si enim quis propter aegritudinem, vel

aliam necessitatem,putamaris, vel hiemis, vel in-


cursus latronum, aut aliam quam similem consti-

tuto tempore non poterit venire, ignoscendum ei

est; cuius fidem tametsi sufficit firmare ex ipsa naturali iustitia, est tamen et Constitutio Imperatorum Severi et Antonini haec dicens (1) . ]
§ 8. Pero conviene saber, que no basta que se
presente al juez, sino que también es necesario manifestar la clase de excusa; y si tuviese muchos
motivos legales, que producen excusa, debe expre-

[§ 8.-Scire autem oportet, non sufficere, si accedat ad iudicem, sed oportere etiam de specie remisionis testari; et si multa habeat iura, quae ad
remissionem faciunt, omnia nominare , sin ( 4 ) minus, similem esse ei, qui nequaquam accessit, aut
accessit quidem, iustam autem remissionis causam
non nominavit.]

[§ 9. Quinquaginta vero dies continui nume-

rantur incipiendo a tempore cognitionis, quo quis
cognovit, se ipsum datum esse.]

[§ 10. Oportet autem una testari ante tribunal,
vel aliter in submemorationibus. Potest autem et


libellos dare, ut iidem ipsi aiunt Imperatores.]

[§ 11. Haec de iis, qui observare constitutum
tempus debent; de iis autem, qui non subiecti sunt


constitutis temporibus, age (5) scrutemur.]

§ 12. Los que no fueron nombrados tutores legalmente, esto es, los que lo fueron por quienes no
debian, ó los que no debian serlo , ó para quienes
no debian serlo, ó de modo que no debian serlo,


[§ 12. Qui non iuste dati sunt tutores, hoc est,
a quibus non oportet, aut quos non oportet, aut


quibus non oportet, aut quo non oportet modo, si
neque confirmentur, neque administraverint, sunt


immunes . Neque opponet quis iis , quod constituta

ciones , que añadi por via de ejemplo , pero que se
aplican ciertamente á todos. Los Divinos Severo

tempora excusationum (6) non observaverint; ne-


que enim habent excusationis necessitatem , ut
ostenditur in subiectis Constitutionibus, quas exem-


pli gratia subieci; adaptantur autem utique omnibus.] «Divi Severus et Antoninus Augusti (7) Nar-


cisso . Ab avo materno tutor datus necesse non

habuisti excusari, quum ipso iure non teneris; si


igitur administrationi te non miscuisti, potes esse
securus» .

. [Similiter autem et si eum, qui non'suppositus est iurisdictioni, creabunt magistratus tutorem vel curatorem, neque hic necessitatem habet
observare constituta tempora, utputa quia neque
civis , neque incola est. ]
14. [16.] IDEM libro V. Excusationum 

(1) Hal.; iustitia, tamen et Constitutio Imperatorum Veri
et Antonini haec dicit, la Vulg.

(2) δικάσοντι , Hervag.
(3) Taur.; ἐστιν, el codice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c6owmw3i3umkwfvv0jxtarxos9b2p10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/301</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87025</id>
    <revision>
      <id>284139</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:19:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' [Libertum, quum de excusatione tutorum et cu-  ratorum tractetur, scire oportet, non solum patris pupilli, sed et matris intelligi debere.]  [§ 1. Sed et quum de liberis patroni quaesierimus, scire oportet, appellationem hanc non in primo gradu consistere, hoc est in filium et filiam,   sed et in nepotes ex utroque latere et eos, qui deinceps sunt .]   [§ 2. Sed etsi ius annulorum aureorum impe- Rescripto Marco Antonino. traverit , adhuc cus...</comment>
      <origin>284139</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="rqu2z8xvgl7ijnh0c469m119tn3hh27" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
[Libertum, quum de excusatione tutorum et cu-

ratorum tractetur, scire oportet, non solum patris
pupilli, sed et matris intelligi debere.]

[§ 1. Sed et quum de liberis patroni quaesierimus, scire oportet, appellationem hanc non in primo gradu consistere, hoc est in filium et filiam,


sed et in nepotes ex utroque latere et eos, qui
deinceps sunt .]


[§ 2. Sed etsi ius annulorum aureorum impe- Rescripto Marco Antonino.
traverit , adhuc custodit libertorum ordinem secun-

dum haec, quae (rescripsit (1) Marcus Antoninus.]

[§ 3. Qui propria pecunia emtus et manumissus est, nequaquam connumeratur reliquis libertis.]

[§ 4. Si plures liberti fuerint, unus omnium (2)


liberis tutor dabitur, et a tribus tutelis non absolvetur.]


[Spadonem quoque creabunt tutorem; nullam
enim habet excusationem, ut Constitutio ostendit
Imperatorum Severi et Antonini. ]

[§ 1. Qui patri promisit, se fore tutorem libe-

rorum, excusari ab hac tutela non potest, etsi ali-

ter habet ius excusationis.]


[§ 2.-Scire oportet, nulli dignitatem tribuere
excusationem; unde si quis senator fuerit, hic tutor erit et eorum, qui inferioris ordinis sunt, quam

senatorum, quemadmodum rescripsit Divus Marcus et Commodus .]


senatoris, vel aliter (5) in dignitate positi, deinde


[§ 3. Si quis autem tutor vel curator fuerit non

dine. Si autem liberi, quorum tutelam aut curam
administrabat, erant senatoris, non absolvetur a
tutela aut cura.]

[§ 5. Neque librarios, neque calculatores, quos
vulgo rationarios dicimus, habere immunitatem
dicunt Divorum Constitutiones .]
§ 6.–Ἤδη δὲ καὶ οἱ Ἰουδαῖοι τῶν μὴ Ἰουδαίων ἐπιτροπεύσουσιν,


§ 6.-Mas también los judios serán tutores de los
(1) Hal.; scripsit, la Vulg; Hal. omite el griego.
(2) Hal.; omnibus, la Vulg.
(3) ἀπολέλυται , Hervag.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rqu2z8xvgl7ijnh0c469m119tn3hh27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/245</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87026</id>
    <revision>
      <id>284140</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:21:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 2.—Sed etsi hac lege emit, ut manumitteret, et ex Constitutione Divi Marci ad Aufidium Victorinum pervenit ad libertatem, dicendum est, tutorem esse.     § 3.—Plane si forte ex Rubriano Senatusconsulto &lt;ref&gt;Véase el fragmento 36. § 7. D. de fideic. lib. XL. 5.&lt;/ref&gt; pervenerit ad libertatem, non habebit tutorem eum, qui rogatus est, sed orcinus libertus effectus ad familiam testatoris pertinebit. In qua specie incipit tutela ad liberos patr...</comment>
      <origin>284140</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="nr8puxy2ew31era29oj9hb0d23l8hwf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 2.—Sed etsi hac lege emit, ut manumitteret, et ex Constitutione Divi Marci ad Aufidium Victorinum pervenit ad libertatem, dicendum est, tutorem esse.   

§ 3.—Plane si forte ex Rubriano Senatusconsulto &lt;ref&gt;Véase el fragmento 36. § 7. D. de fideic. lib. XL. 5.&lt;/ref&gt; pervenerit ad libertatem, non habebit tutorem eum, qui rogatus est, sed orcinus libertus effectus ad familiam testatoris pertinebit. In qua specie incipit tutela ad liberos patroni primos pertinere, quae ad patronos non pertinuit. Quod quidem in omnibus orcinis libertis locum habet testamento manumissis.   

§ 4.—Si duo pluresve manumittant, omnes tutores sunt; sed si mulier sit inter manumissores, dicendum est, solos masculos fore tutores.   

§ 5.—Sed si aliquis ex patronis decesserit, tutela penes ceteros patronos est, quamvis ille filium reliquerit. Sed et si ab hostibus fuerit captus, interim soli compatroni tutores sunt. Simili modo et si in servtutem redactus sit, apparet, ceteros esse tutores.   

§ 6.—Sed si omnes patroni decesserint, tunc tutela ad liberos eorum incipit pertinere.   

§ 7.—Proinde si alter ex patronis filium, alter nepotem reliquerit, utrum ad solum filium, an vero et ad nepotem tutela pertineat, quia et nepos in familia patris sui proximus est? Hoc apparebit ex legitimis hereditatibus; legitima autem hereditas ad solum filium &lt;ref&gt;pertinet — altum, se consideran añadidas por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; pertinet, ergo et tutela ad solum filium descendit, post filium tunc ad nepotem.

§ 8.—Quaeri potest, si patroni filius sit remotus
vel excusatus, an nepoti tutela deferatur; et Mar-
cellus in ea sententia est, ut succedi non posse
scribat; idcirco enim abierunt tutela, ut alii in lo-
cum eorum dentur, non ut successio admittatur &lt;ref&gt;amittatur, otros en Hal.&lt;/ref&gt;.   

§ 9.—Non tantum autem morte, verum etiam
capitis deminutione successio debet in legitima tu-
tela admitti. Quare si proximior capite deminutus
est, qui post eum est, succedit in tutelae admini-
stratione.   

§ 10.—Si parens filium, vel filiam, vel nepotem,
vel neptem, vel deinceps impuberes, quos in po-
testate habeat, emancipet, vicem legitimi tutoris
sustinet;   

4. MODESTINUS libro IV. Differentiarum.—quo
defuncto, si liberi perfectae aetatis existant, fidu-
ciarii tutores fratris vel sororis efficiuntur.   

5. ULPIANUS libro XXXV. ad Edictum.—Legi-
timos tutores nemo dat, sed lex duodecim tabula-
rum fecit tutores.


§ 1.—Sed etiam hos cogi satisdare certum est in
tantum, ut etiam patronum et patroni filium, cete-
rosque liberos eius cogi rem salvam fore satisda-
re, plerisque videatur. Sed hoc &lt;ref&gt;hic, Hal.&lt;/ref&gt; causa cognita
Praetorem statuere debere melius est, utrum de-
beat satisdare patronus liberique eius, an non, ut
si persona honesta sit, remittatur ei satisdatio, et&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nr8puxy2ew31era29oj9hb0d23l8hwf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284141</id>
      <parentid>284140</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:21:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284141</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="kjm9zi62y893iocvmsx3hr55s4kkimj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 2.—Sed etsi hac lege emit, ut manumitteret, et ex Constitutione Divi Marci ad Aufidium Victorinum pervenit ad libertatem, dicendum est, tutorem esse.   

§ 3.—Plane si forte ex Rubriano Senatusconsulto &lt;ref&gt;Véase el fragmento 36. § 7. D. de fideic. lib. XL. 5.&lt;/ref&gt; pervenerit ad libertatem, non habebit tutorem eum, qui rogatus est, sed orcinus libertus effectus ad familiam testatoris pertinebit. In qua specie incipit tutela ad liberos patroni primos pertinere, quae ad patronos non pertinuit. Quod quidem in omnibus orcinis libertis locum habet testamento manumissis.   

§ 4.—Si duo pluresve manumittant, omnes tutores sunt; sed si mulier sit inter manumissores, dicendum est, solos masculos fore tutores.   

§ 5.—Sed si aliquis ex patronis decesserit, tutela penes ceteros patronos est, quamvis ille filium reliquerit. Sed et si ab hostibus fuerit captus, interim soli compatroni tutores sunt. Simili modo et si in servtutem redactus sit, apparet, ceteros esse tutores.   

§ 6.—Sed si omnes patroni decesserint, tunc tutela ad liberos eorum incipit pertinere.   

§ 7.—Proinde si alter ex patronis filium, alter nepotem reliquerit, utrum ad solum filium, an vero et ad nepotem tutela pertineat, quia et nepos in familia patris sui proximus est? Hoc apparebit ex legitimis hereditatibus; legitima autem hereditas ad solum filium &lt;ref&gt;pertinet — altum, se consideran añadidas por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; pertinet, ergo et tutela ad solum filium descendit, post filium tunc ad nepotem.

§ 8.—Quaeri potest, si patroni filius sit remotus
vel excusatus, an nepoti tutela deferatur; et Mar-
cellus in ea sententia est, ut succedi non posse
scribat; idcirco enim abierunt tutela, ut alii in lo-
cum eorum dentur, non ut successio admittatur &lt;ref&gt;amittatur, otros en Hal.&lt;/ref&gt;.   

§ 9.—Non tantum autem morte, verum etiam
capitis deminutione successio debet in legitima tu-
tela admitti. Quare si proximior capite deminutus
est, qui post eum est, succedit in tutelae admini-
stratione.   

§ 10.—Si parens filium, vel filiam, vel nepotem,
vel neptem, vel deinceps impuberes, quos in po-
testate habeat, emancipet, vicem legitimi tutoris
sustinet;   

4. MODESTINUS libro IV. Differentiarum.—quo
defuncto, si liberi perfectae aetatis existant, fidu-
ciarii tutores fratris vel sororis efficiuntur.   

5. ULPIANUS libro XXXV. ad Edictum.—Legi-
timos tutores nemo dat, sed lex duodecim tabula-
rum fecit tutores.


§ 1.—Sed etiam hos cogi satisdare certum est in
tantum, ut etiam patronum et patroni filium, cete-
rosque liberos eius cogi rem salvam fore satisda-
re, plerisque videatur. Sed hoc &lt;ref&gt;hic, Hal.&lt;/ref&gt; causa cognita
Praetorem statuere debere melius est, utrum de-
beat satisdare patronus liberique eius, an non, ut
si persona honesta sit, remittatur ei satisdatio, et&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjm9zi62y893iocvmsx3hr55s4kkimj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/302</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87027</id>
    <revision>
      <id>284142</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:23:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '  stitutiones enim in iis solis sine molestia eos esse  iubent, per quae cultus inquinari videtur.]  [§ 7. Ratiocinatio civitatis neque in numerum unius tutelae procedit.]  [§ 8. - Liberti uxorum senatorum unius, etsi res eorum disponunt, non absolvuntur tamen a tu-  telis (1); hoc enim masculorum senatorum libertis solum concessum est.]   [§ 9. Si civitatis princeps , id est magistratus , incidente ei creatione obnoxius fuerit periculo tutel...</comment>
      <origin>284142</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1863" sha1="q23iwdwe21unzn4v7we5hh64dvtpd70" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

stitutiones enim in iis solis sine molestia eos esse

iubent, per quae cultus inquinari videtur.]

[§ 7. Ratiocinatio civitatis neque in numerum
unius tutelae procedit.]

[§ 8. - Liberti uxorum senatorum unius, etsi
res eorum disponunt, non absolvuntur tamen a tu-

telis (1); hoc enim masculorum senatorum libertis
solum concessum est.]


[§ 9. Si civitatis princeps , id est magistratus ,
incidente ei creatione obnoxius fuerit periculo tutelae, hanc non connumerabit aliis tutelis, quemadmodum nec fideiussores tutelae; sed neque qui
s,
non excusatur a cura.]


[§ 11. Qui iura multa poterit dicere, quorum
unumquodque per se ipsum satis validum non est,
an possit excusari, quaesitum est. Puta septuaginta quis annorum non est, neque tres habet tutelas,


sed neque quinque filios, aut aliquod aliud ius remissionis ; habet nimirum duas tutelas , et duos
filios, et sexaginta annorum est, aut alia quaedam

cusaba.

talia dicit, per se ipsa quidem perfectum auxilium
non praebentia, quae tamen si invicem coniuncta
sint, iusta appareant; sed visum est, hunc non
excusari . ]


[§ 12. Qui accepit vel habet immunitatem civilium vel publicorum munerum, hic a tutela vel cura non excusabitur .]


Qui absolutus est a tutela vel cura, non

omnino depositionibus (2) apud acta ad remissionem alterius tutelae vel curationis utetur, si non
extiterint ei iura remissionis .]

[§ 14. Qui dixerit, se ipsum ignotum esse patri
aut matri pupilli, ea de causa liberandus non est.]


[§ 15. Est autem, quando et qui tres habet tu-

telas vel curas, non habet ius remissionis, puta si

quis affectaverit suscipere; iam autem et tutor, qui

modici patrimonii factus est, affectasse videtur.]

(1) Godofr.
griego, liberti mulierum senatoriarum. quamvis earum negotia gerant, a tutelis non excusantur.-N. del Tr.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q23iwdwe21unzn4v7we5hh64dvtpd70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/303</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87028</id>
    <revision>
      <id>284143</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:24:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 16. Ulpianus libro singulari de excusationi-  bus ita scribit (1): Si quis inter tres tutelas emancipati filii sui tutelam administret, an ei haec in numerum procedit, scio dubitatum; invenio tamen rescriptum, emancipatae filiae tutelam numerari  las Excusas : Si entre tres tutelas administrase al-  inter onera oportere.   [§ 17. Si quis creabitur tutor existens in patris  potestate, deinde pater noluerit pro eo cavere, ius-  serunt leges,...</comment>
      <origin>284143</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4423" sha1="jt6okaol3wgf1388hkziwjwvjkynkru" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 16. Ulpianus libro singulari de excusationi-

bus ita scribit (1): Si quis inter tres tutelas emancipati filii sui tutelam administret, an ei haec in
numerum procedit, scio dubitatum; invenio tamen
rescriptum, emancipatae filiae tutelam numerari

las Excusas : Si entre tres tutelas administrase al-

inter onera oportere.


[§ 17. Si quis creabitur tutor existens in patris

potestate, deinde pater noluerit pro eo cavere, ius-

serunt leges, et ipsum patrem creari tutorem, ut
nullo modo impediatur tutelae cautio, ut ostendit
Divi Hadriani Constitutio .] « Imperator Hadrianus
Bitrasio (2) Pollioni legato Lugdunensi (3). Si Clodius Macer, quamvis filius familias sit (4), idoneus
tutor esse videbitur, pater autem eius idcirco cavere non vult, ut filium suum tutela eximat, et in

hoc artificio perseveraverit, existimo, te huic fraudi recte occursurum, ut et filius, et ipse ad tute-

guien la tutela de su hijo emancipado, sé que se
dudó , si esta se le cuenta en el número; pero hallo
decidido por rescripto, que la tutela de una hija
emancipada debe ser contada entre las cargas.
§ 17. Si alguno fuere nombrado tutor hallán-

lam liberorum Clementis gerendam compellantur. &gt;&gt;

16. [18. ] IDEM libro II. (5) Responsorum.Caius testamento Negidium (6) filio suo tutorem
dedit , eundemque usque ad vicesimumquintum
annum curatorem constituit; quaero, quum liceat

Negidio (7) a curatione etiam citra appellationem
se excusare, ex qua die tempora, quae in excusationibus observanda Divus Marcus statuit, computanda sunt, utrum ex die aperti testamenti, an ex
quo ad negotia gerenda vocatur, id est post quartumdecimum annum impletum? Modestinus respondit, excusationem a cura tunc necessariam esse,
quum decreto Praetoris seu Praesidis confirmatus
curator fuerit .


17. [19.] CALLISTRATUS libro IV. de Cognitionibus (8). - Non tantum magnitudo patrimonio-

rum ineunda (9) est susceptarum trium tutelarum,
quaeque (10) suscipienda est, sed etiam aetas pupillorum consideranda est; nam si priorum pupillorum aetas prope pubertatem sit, ita ut tantummodo semestre tempus reliquum fuerit, aut eorum,

quorum suscipere tutelam cogitur, non dabitur
excusatio; idque principalibus Constitutionibus
cavetur .

17. [19. ] CALISTRATO; De las Jurisdicciones ,
libro IV.- No solamente se ha de atender a la magnitud de los patrimonios de las tres tutelas aceptadas, y á la que se ha de admitir, sino que también
se ha de considerar la edad de los pupilos; porque
si estuviera próxima á la pubertad la edad de los
primeros pupilos, de suerte que fuere solamente
un semestre el tiempo que faltase, ó la de aquellos
cuya tutela se le obliga a aceptar á alguien, no se
dará excusa; y esto se dispone en las Constituciones de los principes .

§ 1.-Iliensibus et propter inclytam nobilitatem

civitatis , et propter coniunctionem originis Roma-

como por la afinidad de su origen con la de Roma,
se les concedió ya de antiguo á los troyanos por Senadoconsultos y por Constituciones de los Principes plenísima inmunidad, para que también tengan excusa de la tutela, por supuesto, de aquellos
pupilos que no sean troyanos; y esto resolvió por
Rescripto el Divino Pio.
§ 2. Decimos, que los que están en gremios,
como los de los artesanos, tienen la inmunidad; y
tendrán excusa aún para la administración de las
tutelas de los que no son de sus gremios , salvo si

nae iam antiquitus et Senatusconsultis et Constitutionibus Principum plenissima immunitas tributa
est, ut etiam tutelae excusationem habeant, scili-

cet eorum pupillorum, qui Ilienses non sint; idque
Divus Pius rescripsit .

§ 2.-Eos , qui in corporibus sunt, veluti fabrorum, immunitatem habere dicimus; etiam circa tutelarum exterorum hominum administrationem

habebunt excusationem, nisi si facultates eorum
adauctae fuerint, ut ad cetera quoque munera publica suscipienda compellantur; idque principalibus Constitutionibus cavetur.

sus facultades se hubieren aumentado de suerte

que también sean compelidos á aceptar los demás

cargos públicos; y esto se dispone en las Constituciones de los Principes.

(1) Item Ulpianus scribit, Hal .; véanse los Fragmentos Va
(2) Vitrasio, conjetura Br.; Bitrosio Papillioni, los códices

tic. § 189.

citados por Br.

(3) Hal.; Lygdonensi, el códice Fl.
(4) Claudius Marcus ( quamvis filius familias) si idoneus, Hal.
Томо ІІ - 38&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jt6okaol3wgf1388hkziwjwvjkynkru</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/304</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87029</id>
    <revision>
      <id>284144</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 3.-Non omnia tamen corpora vel collegia vacationem tutelarum habent, quamvis muneribus municipalibus obstricta non sint, nisi nominatim id privilegium iis indultum sit. § 4. -Is, qui aedilitate fungitur, potest tutor dari; nam aedilitas inter eos magistratus habetur, qui privatis muneribus excusati sunt secundum Divi Marci Rescriptum .  § 3.-Mas no todas las corporaciones ó colegios tienen exención de las tutelas, aunque no estén sujetos á...</comment>
      <origin>284144</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="s3t7oqb2b4tqdl5rp0fs4e1yruo3c0i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 3.-Non omnia tamen corpora vel collegia vacationem tutelarum habent, quamvis muneribus
municipalibus obstricta non sint, nisi nominatim
id privilegium iis indultum sit.
§ 4. -Is, qui aedilitate fungitur, potest tutor
dari; nam aedilitas inter eos magistratus habetur,
qui privatis muneribus excusati sunt secundum
Divi Marci Rescriptum .

§ 3.-Mas no todas las corporaciones ó colegios
tienen exención de las tutelas, aunque no estén sujetos á las cargas municipales, à no ser que nominativamente se les haya concedido este privilegio.
§ 4.-El que desempeña el cargo de edil puede
ser nombrado tutor; porque el cargo de edil es considerado entre las magistraturas que están excusadas de los cargos privados, según el Rescripto
del Divino Marco .

§ 5. Sane notum est, quod gerentibus honorem
vacationem tutelarum concedi placuit; vacare autem eos, qui tunc primum vocentur ad suscipiendum officium tutelae; ceterum eos , qui iam se miscuerint administrationi, ne tempore quidem magistratus vacare aeque notum est (1).
§ 6.

Domini navium non videntur haberi inter

privilegia ( 2 ), ut a tutelis vacent; idque Divus
Traianus rescripsit .

§ 7.

Inquilini castrorum a tutelis excusari so-


eodem castro eademque conditione sunt.

lent, nisi eorum, qui et ipsi inquilini sunt, et in

utrum hi, qui in acie sunt interemti, an vero omnes

omnino , qui per causam belli parentibus sunt
abrepti, in obsidione forte? Melius igitur probabi-

tur, eos solos, qui in acie amittuntur, prodesse debere, cuiuscunque sexus vel aetatis sint; hi enim

pro republica ceciderunt .


19. [21. ] IDEM libro XXXV. ad Edictum.Illud usitatissimum est, ut his, qui in Italia domicilium habeant, administratio rerum provincialium


remittatur .

20. [22.] IULIANUS ( 4 ) libro XX. Digestorum.
-Si pupillum patruus contendat exheredatum esse, et se heredem scriptum, aequum est, (5) tutorem pupillo dari recepta patrui excusatione, vel 

nolit excusationem petere, remoto eo a tutela ita
litem de hereditate expedire .

21. [23.] MARCIANUS libro II. Institutionum.—
Propter litem, quam quis cum pupillo habet, excusare se a tutela non potest, nisi forte de omnibus bonis, aut plurima parte eorum controversia sit .

§ 1.-Qui se vult excusare, si plures habet excusationes, et de quibusdam non probaverit, aliis
uti intra tempora non prohibetur .

§ 2. Licet datus tutor ad universum patrimonium datus est, tamen excusare se potest, ne ultra

todo el patrimonio, puede sin embargo excusarse de

centesimum lapidem tutelam gerat, nisi in eadem


provincia pupilli patrimonium sit; et ideo illarum

rerum dabunt tutores in provincia Praesides eius.

vincia; ypor ello nombrarán tutores para estos bie-

§ 3.-Nec senatores ultra centesimum lapidem

urbis tutelam gerere coguntur.

§ 4.-Habenti ergo tutorem tutor datur , sed
aliarum rerum, non earundem datur .
(1) aeque notum est, omitelas Hal.
(2) privilegiarios, Hal .
(3) sint, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s3t7oqb2b4tqdl5rp0fs4e1yruo3c0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/247</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87030</id>
    <revision>
      <id>284145</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284145</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2290" sha1="tpzufwd3mdrn2vgm342iohy0vv6vpks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;scitur, et si eodem gradu plures sint, omnes tute-
lam nanciscuntur.   10. HERMOGENIANUS libro II. iuris Epitoma-
rum &lt;ref&gt;ἐπιτομῶν, Hal.&lt;/ref&gt;—Agnato propior femina quominus sit im-
puberis agnati tutor, non obiicitur; ideoque pa-
truus sororem consanguineam habentis fratris filii
legitimus erit tutor, nec amita patruo magno, vel
matertera fratris filiis, ne sint tutores, obstat.   

§ 1.—Surdus et mutus nec legitimi tutores esse
possunt, quum nec testamento, nec alio modo uti-
liter dari possint;   

11. PAULUS libro XVI. ad Plautium.— minus
autem audiens potest.   

{{c|TIT. V}}   

{{c|DE TUTORIBUS ET CURATORIBUS DATIS AB HIS, QUI
IUS DANDI HABENT, ET QUI,
ET IN QUIBUS CAUSIS SPECIALITER DARI
POSSUNT}}


{{c|[Cf. Cod. V. 33. 34. 36.]}}   

1. ULPIANUS libro XXXIX. ad Sabinum.—Sive
Proconsul, sive Praeses, sive etiam Praefectus Ae-
gypti, sive proconsulatum obtineat provinciae, vel
temporis causa &lt;ref&gt;qui proconsulatum vel moderamen provinciae temporis causa obtinet, proconsule scilicet vel (en lugar de proconsulatum—causa), Hal.&lt;/ref&gt; Praeside defuncto, vel quia ipsi
provincia regenda commissa est, tutorem dare
poterit.   

§ 1.—Legatus quoque Proconsulis ex Oratione
Divi Marci tutorem dare potest.   

§ 2.—Quod autem permittitur tutorem dare pro-
vinciae Praesidi, iis tantum permittitur, qui sunt
eiusdem provinciae, vel ibidem domicilium habent.

2. IDEM libro XXXV. ad Edictum.— Quum quidam tutores dati appellassent, quidam autem non adessent, Divus Pius rescripsit, dandum temporarium tutorem, qui tutela fungatur.   

3. IDEM libro XXXVI. ad Edictum.—Ius dandi tutores datum est omnibus magistratibus municipalibus, eoque iure utimur; sed illum, qui ab eodem municipio, vel agro eiusdem municipii est.   

4. IDEM libro IX. ad legem Iuliam et Papiam.—Praetor ipse se tutorem dare non potest, sicut nec pedaneus iudex, nec compromissarius ex sua sententia fieri potest.   

5. GAIUS libro XII. ad Edictum provinciale &lt;ref&gt;Véase la nota 8 de la página anterior.&lt;/ref&gt;.—Illud semper constitit, Praesidem posse tutorem dare tam absentem, quam praesentem, et tam praesenti, quam absenti,   

6. ULPIANUS libro VIII. de omnibus tribunalibus.— nec non ignoranti et invito.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tpzufwd3mdrn2vgm342iohy0vv6vpks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/305</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87031</id>
    <revision>
      <id>284146</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 22. [24.] SCAEVOLA libro I. Regularum.-Geometrae a tutelis non (1) vacant .  § 1.-Hi vero, quibus Princeps curam alicuius rei iunxit , excusantur a tutela, donec curam   gerunt.  23. [25.] ULPIANUS libro II. Responsorum.Propter magistratum, quem in municipio quis erat   administraturus, tutelae excusationem non habere  guien habia de desempeñar en un municipio, no  respondi . § 1. Si in castris merentes non ab eo tutores   dentur, qui in cas...</comment>
      <origin>284146</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2734" sha1="089zw1fvm8r5tt0bku19bmxs3rn97wu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
22. [24.] SCAEVOLA libro I. Regularum.-Geometrae a tutelis non (1) vacant .

§ 1.-Hi vero, quibus Princeps curam alicuius
rei iunxit , excusantur a tutela, donec curam


gerunt.

23. [25.] ULPIANUS libro II. Responsorum.Propter magistratum, quem in municipio quis erat


administraturus, tutelae excusationem non habere

guien habia de desempeñar en un municipio, no

respondi .
§ 1. Si in castris merentes non ab eo tutores


dentur, qui in castris merebat, excusationem ha-

pamentos fuesen nombrados tutores por el que no

bere respondi .


24. [26.] PAPINIANUS libro XI. Quaestionum .

-Nequaquam credendum est, ei privilegium ex-

ningunamanera se ha de creer, que sele haya qui-

cusationis ablatum, cui fideicommissaria libertas
soluta est; nam in toto fere iure manumissor eiusmodi nihil iuris ut patronus adversus liberti personam consequitur, excepto, quod in ius vocare (2) patronum iniussu Praetoris non debet.


25. [27.] ULPIANUS libro II. de officio Proconsulis . Excusare se tutor per libellos non poterit.

25. [27.] ULPIANO; Del cargo de Procónsul, libro II.-El tutor no podrá excusarse por medio de
escritos .

26. [28.] PAULUS libro singulari de Excusa-

tionibus .- Mensores frumentarios habere ius excu-

sationis apparet ex Rescripto Divorum Marci et

Commodi, quod rescripserunt Praefecto annonae.

excusa.

27. [29.] MARCIANUS libro V. Regularum.Legatarius, qui rogatus est alii omne legatum restituere, si maluit se excusare a tutela, legatum
propter fideicommissarium consequitur; cui similis
est, qui de falso egit, nec obtinuit.

28. [30.] PAPINIANUS libro V. Responsorum .
-Tutor petitus ante decreti diem, si aliquod privilegium quaerit, recte petitionem institutam excludere non poterit.
§ 1.

Quae tutoribus remunerandae fidei causa

testamento parentis relinquuntur, post excusatio-

nem ab heredibus extrariis (3) quoque retineri

placuit; quod non habebit locum in persona filii,
quem pater impuberi fratri coheredem et tutorem
dedit, quum iudicium patris ut filius, non ut tutor
promeruit.

§ 2.-Tutorem ad tempus exulare iussum excusare (4) non oportet, sed per tempus exilii curator
in locum ipsius debet dari.
29. [31.] MARCIANUS libro II. Institutionum.Plane si in exilium datus sit tutor, potest se excusare, si in perpetuum datus est.
§ 1.-Facilius autem exulis ignorantia, qui con-

tutorem(5) suspectum facere non potuerit, veniam
habebit.

30. [32.] ΡΑPINIANUS libro V. Responsorum.-

Iuris peritos, qui tutelam gerere coeperunt, in
consilium principum assumtos optimi maximique
Principes nostri constituerunt excusandos, quo-


(1) non, se considera añadida por antiguos copistas .

(2) vocari (omitiendo patronum), Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>089zw1fvm8r5tt0bku19bmxs3rn97wu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/240</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87032</id>
    <revision>
      <id>284147</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284147</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2678" sha1="p9xft89te2lba30hijnxyze7rjljy4w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nostro tutela communium liberorum matri testa-
mento patris frustra mandatur; nec si provinciae
Praeses imperitia lapsus patris voluntatem sequen-
dam decreverit, successor eius sententiam, quam
leges nostrae non admittunt, recte sequetur.   

§ 1.—Honoris causa tutor datus non videtur,
quem pater a ceteris tutoribus, quibus negotia ge-
renda mandavit, rationes accipere voluit.   

§ 2.—Propter litem inofficiosi testamenti ordi-
nandam exheredato filio, cui &lt;ref&gt;quem ei, Hal.&lt;/ref&gt; tutorem pater
dabit, eundem a Praetore confirmari oportet;
eventus iudicatae rei declarabit &lt;ref&gt;Taur.; declaravit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, utrum ex te-
stamento patris an ex decreto Praetoris auctorita-
tem acceperit.   

27. TRYPHONINUS libro XIV. Disputationum.—
Idem fiet, si intestatum decessisse patrem pupilli
nomine defendatur, falsumve testamentum nomine
pupilli dicatur, et si patruus extet, legitimus tutor
futurus ab intestato, quia tutorem habenti tutor
dari non potest; nam commodius ipse, qui scriptura
continetur, a Praetore dabitur, ut sine ullo litis
praeiudicio iustus tutor auctor pupillo ad eam li-
tem fiat.   

§ 1.—Quuum autem ipse patruus, quem tutorem
legitimum sibi dicebat pupillus esse, subiectum fi-
lium criminaretur, et ad se legitimam hereditatem
pertinere contenderet, alium tutorem petendum
Iulianus respondit.   

28. PAPINIANUS libro IV. Responsorum.—Qui tu-
telam testamento mandatam excusationis iure sus-
cipere noluit, ab his quoque legatis summovendus
erit, quae filiis eius relicta sunt, modo si legata
filii non affectione propria, sed in honorem patris
meruerunt.   

§ 1.—Verbis fideicommissi manumissus, non iure
tutor testamento datur; post libertatem itaque red-
ditam ex voluntate testatoris ad tutelam vocatur.

§ 2.—Impuberi liberto patronus frustra tutorem
dabit, sed voluntatem eius, si fides inquisitionis
congruat, Praetor sequetur.   

29. IDEM libro XV. Responsorum.—Ex senten-
tia Senatusconsulti Liboniani tutor non erit, qui
se (&lt;ref&gt;in, inserta Hal.&lt;/ref&gt; testamento pupillo tutorem scripsit. Quum
autem patris voluntas hoc ipsum manu sua decla-
rantis ambigua non esset, eum, quamvis alii tuto-
res essent, curatorem dandum respondi, nec
admittendam excusationem, quam iure publico ha-
bebat, quoniam promisisse videbatur &lt;ref&gt;quoniam—videbatur, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;, nec ut
suspectum removeri.   

30. PAULUS libro VI. Quaestionum. &lt;ref&gt;Véanse los Fragm. Vatic. §. 227.&lt;/ref&gt;—Duo
sunt Titii, pater et filius, datus est tutor Titius, nec
apparet, de quo sensit testator; quaero, quid sit
iuris? Respondit: is datus est, quem dare se testa-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p9xft89te2lba30hijnxyze7rjljy4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/306</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87033</id>
    <revision>
      <id>284148</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:36:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' niam circa latus eorum agerent, et honor delatus finem certi temporis ac loci non haberet .  § 1. Quum oriundus ex provincia Romae domicilium haberet, eiusdem curator decreto Praesidis ac Praetoris constitutus rerum administratio-  nem utrubique suscepit; placuit, eum duas curationes administrare non videri , quod videlicet unius duo patrimonia non viderentur.  § 2. Qui privilegio subnixus est, fratris curationem suscipere non cogitur.  § 3....</comment>
      <origin>284148</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3001" sha1="ord7u7gegnyv8mvcfswudrbsl5qrlf8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
niam circa latus eorum agerent, et honor delatus
finem certi temporis ac loci non haberet .

§ 1. Quum oriundus ex provincia Romae domicilium haberet, eiusdem curator decreto Praesidis ac Praetoris constitutus rerum administratio-

nem utrubique suscepit; placuit, eum duas curationes administrare non videri , quod videlicet
unius duo patrimonia non viderentur.

§ 2. Qui privilegio subnixus est, fratris curationem suscipere non cogitur.

§ 3.-Patronus impuberi liberto quosdam ex libertis tutores aut curatores testamento dedit;

§ 3. Un patrono le dió en su testamento á su
liberto impúbero como tutores ó curadores algu-

quamvis eos idoneos esse constet, nihilominus iure publico poterunt excusari, ne decreto confir-

mentur.

31. [33.] PAULUS libro VI. Quaestionum .- Si

is, qui tres tutelas administrabat, duobus pupillis
diversis decretis datus est, qui potuit excusari (1),
et priusquam causas excusationis allegaret, unus
ex pupillis , quorum iam tutelam administrabat,

decessit; ubi desiit ei competere excusatio, statim
tenuit eum prius decretum, quasi in loco tertiae
tutelae quarta surroganda, nam ipso iure tutor
est, et antequam excusetur. Potuit ergo tutela
eius, qui nune quarto loco invenitur, excusari ; sed
quum non sit excusatus, necessario subeundum
est onus illius quoque tutelae . Nec me movet, quod

dicat aliquis, hoc ne exigi, an administretur tutela, hoc enim eo pertinet, ne sit finita administratio; ceterum si periculum sustineat cessationis , puto ei imputandam eam quoque tutelam.

§ 1.-Idem evenire potest, si duobus testamentis, quum haberet tres tutelas, tutor datus est; ubi
non apertarum tabularum tempus inspici debebit,

si quaeratur, quae prior delata sit tutela, sed aditae hereditatis, vel conditionis existentis .


la herencia, ó al de cumplirse la condición.
§ 2. Illa quoque erit differentia tutelarum, de
quibus diximus, si tertia et quarta sit delata, licet

in quartam (2) prius detentus sit, quod huius, id
est quartae, ex quo iussus est administrare, illius,
ex quo datus est, periculum sustinet.


§ 3. Eum, qui pupillum bonis paternis absti-

nuerat, detinendum in quarta tutela existimavi,

pupilode los bienes paternos, habia de ser reteni-

quasi deposita illa.


§ 4. Ceterum putarem, recte facturum Praetorem , si etiam unam tutelam sufficere crediderit, si
tam diffusa et negotiosa sit, ut pro pluribus cedat.


Neque igitur fratres consortes (3) plurium loco ha-


bendi sunt, neque non (4) fratres, si idem patrimonium habent, et ratio administrationis pariter

reddenda sit. Et ex diverso fratres (5) diviso patrimonio duae tutelae sunt; non enim, ut dixi, nu-

merus pupillorum, sed difficultas rationum confi-

patrimonio, los hermanos representan dos tutelas;

ciendarum et reddendarum consideranda est .

32. [34. ] IDEM libro VII. Quaestionum . - Ne-

(1) qui potuit excusari, omitelas Hal.
(2) quarta, Hal .
(3) etsorores (en lugar de consortes), Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ord7u7gegnyv8mvcfswudrbsl5qrlf8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/307</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87034</id>
    <revision>
      <id>284149</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' sennius Apollinaris (1) Iulio Paulo. Mater filium  suum pupillum, vel quivis alius extraneus extraneum aeque pupillum scripsit heredem, et Titiolegatum dedit, eumque eidem pupillo tutorem ad-  scripsit; Titius confirmatus excusavit se a tutela; quaero, an legatum amittat? Et quid, si testamento quidem tutor non sit scriptus, legatum tamen acceperit, datusque a Praetore tutor excuset se, an aeque repellendus sit a legato; et an (2) aliquid in...</comment>
      <origin>284149</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2736" sha1="h8pvd6nfi0bpvnhgejt8ifgbqpf1oue" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
sennius Apollinaris (1) Iulio Paulo. Mater filium

suum pupillum, vel quivis alius extraneus extraneum aeque pupillum scripsit heredem, et Titiolegatum dedit, eumque eidem pupillo tutorem ad-

scripsit; Titius confirmatus excusavit se a tutela;
quaero, an legatum amittat? Et quid, si testamento
quidem tutor non sit scriptus, legatum tamen acceperit, datusque a Praetore tutor excuset se, an aeque repellendus sit a legato; et an (2) aliquid intersit, si a patre vel emancipato pupillo tutor datus
sit, vel puberi curator?Respondi, qui non iure datus
sit vel tutor vel curator a patre, confirmatus a
Praetore excusationis beneficio uti maluit, repellendus est a legato; idque et Scaevolae nostro placuit; namet Praetor, qui eum confirmat tutorem,
defuncti sequitur iudicium. Idem in matris testamento dicendum est. Similis est matri quivis ex-

traneus , qui pupillum heredem instituit, eique et
in tutore dando prospicere voluit, quales sunt alumni nostri. Recte ergo placuit, eum, qui recusat

id (3), quod testator relinquit, ab eo, quod petit,
quod idem dedit, repelli debere. Non semper tamen existimo , eum, qui onus tutelae recusavit,

repellendum a legato, sed ita demum, si legatum
ei ideo adscriptum appareat, quod eidem tutelam
filiorum iniunxit, non quod alioquin daturus esset,
etiam sine tutela (4). Id apparere potuit, si posueris testamento legatum adscriptum, codicillis vero
postea factis tutorem datum; in hoc enim legato
potest dici , non ideo ei relictum, quia et tutorem
esse voluerit testator.

301

33. [35. ] IDEM libro XXIII. Quaestionum.-

Sed haec nimium scrupulosa sunt, nec admittenda,

nisi evidenter pater expresserit, velle se dare,
etiamsi tutelam non administravit; semper enim
legatum aut antecedit, aut sequitur tutelam.
34. [36. ] IDEM libro VII. Quaestionum .- Ex
iis apparet, non esse his similem eum, quem Praetor tutorem dedit, quum posset uti immunitate;
hic enim nihil contra iudicium fecit testatoris ,

nam quem ille non dedit tutorem, eum voluisse (5)
tutelam administrare filii, dicere non possumus.


35. [37.] IDEM libro XXIII. Quaestionum. -

Quid autem, si se non excusaverit, sed administrare noluerit, contentus, quod ceteri idonei essent? Hic poterit conveniri, si ab illis res servari
non potuisset. Sed hoc non quaerendum est, sed

contumacia punienda
la est eius, qui quodammodo
se excusavit. Multo magis quis dicere debebit indignum iudicio patris, qui ut suspectus remotus (6)
est a tutela.

36. [38.] IDEM libro IX. Responsorum ( 7 ).—
(1) Hal.; Apolinaris, el códice Fl.
(2) Taur.; aut, el códice Fl., Br .
(3) onus (en lugar de id), Hal.

(4) Hal. Vulg.; tutelae (debiéndose suplir acaso onere), el
códice Fl .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h8pvd6nfi0bpvnhgejt8ifgbqpf1oue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/233</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87035</id>
    <revision>
      <id>284150</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284150</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2752" sha1="prgpfb8m6e4yeug1luamfdwmprhn7o4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;torem dari &lt;ref&gt;curator esse (en lugar de tutorem dari), Hal.&lt;/ref&gt; poterit, ut ex diversis causis unus duorum curatorum locum obtineat. Quod quidem et adversus eundem accidet, si in diversas lites in diversis temporibus idem petatur.   

6. ULPIANUS libro XXXVIII. &lt;ref&gt; Br. considera que XXX. fué añadido por antiguos copistas, pero no Taur.&lt;/ref&gt; ad Sabinum. — Muto itemque mutae impuberibus tutorem dari posse, verum est, sed an auctoritas iis accommodari possit, dubitatur; et si potest tacenti, et muto potest. Est autem verius, ut Iulianus libro vicesimo primo Digestorum scripsit, etiam tacentibus auctoritatem posse accommodari &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; accommodare, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.   

§ 1.—Sub conditione a Praesidibus provinciarum non posse dari tutorem placet, et si datus sit, nullius esse momenti dationem; et ita Pomponius ait. Hanc autem adjectionem, quam Praesides provinciarum faciunt, «tutorem do, si satisdederit», non conditionem in se habere, sed admonitionem, non aliter ei tutelam committi, quam si satisdederit, hoc est, non aliter ei gerere permittendum, quam si rem salvam fore caverit &lt;ref&gt;admonitionem; non scilicet aliter ei tutelam committi, quam si rem pupillo salvam fore caverit. Tutoris datio, Hal.&lt;/ref&gt;.   

§ 2.—Tutoris datio neque imperii est, neque iurisdictionis, sed ei soli competit, cui nominatim hoc dedit vel lex, vel Senatusconsultum, vel Princeps.   

§ 3.—Surdo impuberi poterit tutor dari.


§ 4.—Ei, cuius pater in hostium potestate est, tutorem dari non posse palam est. Sed si datus sit, an in pendenti sit datio, quaeri potest; et non puto dationem valere, sic enim post patris regressum recidit in potestatem, atque si nunquam pater ab hostibus captus fuisset. Imo curator substantiae dari debet, ne in medio pereat.

7. ULPIANUS libro II. Disputationum.—Si filius-
familias tutor a Praetore datus sit, si quidem pater
tutelam agnovit, in solidum debet teneri, si non
agnovit, duntaxat de peculio. Agnovisse autem
videtur, sive gessit, sive gerenti filio consensit,
sive omnino attigit tutelam. Unde quum quidam
filio scripsisset, ut diligenter tutelam gereret,
«quum scias, inquit &lt;ref&gt;inquiens, Hal.&lt;/ref&gt;, periculum ad nos perti-
nere», dixi, hunc quoque videri agnovisse; plane
si solum monuit filium, non videtur agnita.   

8. IDEM libro I. Opinionum.— Patronus quoque
tutor liberti sui fidem exhibere debet; et si qua in
fraudem debitorum &lt;ref&gt;creditorum, otros en Hal.&lt;/ref&gt;, quamvis pupilli liberti,
gesta sunt, revocari ius publicum permittit.   

9. MARCIANUS libro III. &lt;ref&gt;XI., Hal.&lt;/ref&gt;Institutionum.— In
eos extra ordinem animadvertitur, qui probentur
numis datis tutelam occupasse, vel pretio accepto&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>prgpfb8m6e4yeug1luamfdwmprhn7o4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/308</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87036</id>
    <revision>
      <id>284151</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:40:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' Amicissimos quidem et fidelissimos parentes liberis tutores eligere solere, et ideo ad suscipiendum onus tutelae etiam honore legati eos persequi; sed  fuisse, a substitutione autem non esse summovendum, quum eo casu etiam suscepta tutela fini-   retur.  quum proponatur is, de quo quaeritur, in testamento legatum meruisse, et idem pupillo substitutus, non est verisimile, hunc ( 1 ) demum eum testatorem substituere voluisse, si et tutelam sus...</comment>
      <origin>284151</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2809" sha1="rc5l1voje53f35he9qnx2zgeb8uvjib" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
Amicissimos quidem et fidelissimos parentes liberis tutores eligere solere, et ideo ad suscipiendum
onus tutelae etiam honore legati eos persequi; sed

fuisse, a substitutione autem non esse summovendum, quum eo casu etiam suscepta tutela fini-


retur.

quum proponatur is, de quo quaeritur, in testamento legatum meruisse, et idem pupillo substitutus, non est verisimile, hunc ( 1 ) demum eum
testatorem substituere voluisse, si et tutelam sus-

cepisset; et ideo eum, de quo quaeritur, a legato
quidem , si adhuc viveret pupillus, repellendum

§ 1.-Lucius Titius ex tribus filiis incolumibus
unum habet emancipatum eius aetatis, ut curatores accipere debeat; quaero, si idem Titius pater
petente eodem filio emancipato curator a Praetore detur, an iure publico uti possit, et nihilominus
trium filiorum nomine vacationem postulare? Respondi , praemium (2) quidem patri, quod propter
numerum liberorum ei competit, denegari non
oportere; sed quum filio suo curator petatur, contra naturales stimulos facit, si tali excusatione

utendum esse tentaverit (3).


37. [39. ] SCAEVOLA libro II. Responsorum.Qui testamento tutor datus fuerat, adito Praetore

dixit, se tres liberos habere; adiecit praeterea, habenti patruum legitimum tutorem se vitiose tutorem datum; Praetor ita decrevit: si legitimum
tutorem habenti tutor datus es, non est tibi necessaria excusatio; quaero, quum nemo patruus
impuberi tutor esset, an nihilominus tutor remansit? Respondi, secundum ea, quae proponerentur,

quamvis iustas excusationis causas haberet, non
tamen esse excusatum propter vitium pronuntiationis.


§ 1. Item quaero, si acquievisset sententiae, an


ob id, quod non gessit tutelam, utilis actio in hunc

dari debeat? Respondi, si errore potius , quod se

pro iure trium liberorum, quod allegabat, excusa-


tum crederet, quam malitia ab administratione


cessasset, utilem actionem non (4) dandam.

38. [ 40. ] PAULUS libro II. Sententiarum .Quinquaginta dierum spatium tantummodo ad contestandas excusationum causas pertinet; peragendo enim negotio ex die nominationis continui qua-

tuor menses constituti sunt.

el dia del nombramiento .

39. [41. ] TRYPHONINUS libro XIII. Disputationum .- Si , quum ipse institueret, ut proferret ex-


cusationem, mora contradictionis impeditus est,


quominus decreto liberaretur, excusationem recte
probari.


40. [42. ] PAULUS libro II. Sententiarum . -

Post susceptam tutelam caecus, aut surdus, aut

mutus, aut furiosus, aut valetudinarius deponere


tutelam potest.


§ 1.-Paupertas, quae operi et oneri tutelae impar est, solet tribuere vacationem.


41. [43.] HERMOGENIANUS libro II. iuris Epitomarum. (5)-Administrantes rem Principum ex


(1) tunc, Hal.

(2) primum, la Vulg.
(3) utendum sibi putaverit, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rc5l1voje53f35he9qnx2zgeb8uvjib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/309</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87037</id>
    <revision>
      <id>284152</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:42:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' indulgentia eorum, licet citra codicillos, a tutela itemque cura tempore administrationis delata excusantur.   Principes por indulgencia de los mismos, aunque sin credenciales, se excusan de la tutela y también de la curatela encomendada en el tiempo de la administración.  § 1.-Idemque custoditur in his, qui praefecturam annonae vel vigilum gerunt.  § 2. Eorum, qui Reipublicae causa absunt, comites, qui sunt intra statutum numerum, de tutela...</comment>
      <origin>284152</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2899" sha1="luqpvqwwdcrf216bhqnfk09dimy8nlp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
indulgentia eorum, licet citra codicillos, a tutela
itemque cura tempore administrationis delata excusantur.


Principes por indulgencia de los mismos, aunque
sin credenciales, se excusan de la tutela y también
de la curatela encomendada en el tiempo de la administración.

§ 1.-Idemque custoditur in his, qui praefecturam annonae vel vigilum gerunt.

§ 2. Eorum, qui Reipublicae causa absunt, comites, qui sunt intra statutum numerum, de tutela, quae absentibus vel profecturis delata est, excusantur, nam susceptam antea non deponunt.


§ 3. Qui corporis, item collegii iure excusantur,
a collegarum filiorumque eorum tutela non excusantur, exceptis iis (1), quibus hoc specialiter tri-


butum est .

42. [44.] PAULUS libro singulari de Cognitionibus. Plane ultra centesimum (2) millarium ab
urbe filiorum collegarum suorum tutelam suscipere
non coguntur.

43. [45.] HERMOGENIANUS libro II. iuris Epitomarum . (3)-Libertus senatoris filiorum eius tutelam administrans ab aliis tutelis non excusatur .

42. [44.] PAULO; De las Jurisdicciones, libro
único .
.

44. [46. ] TRYPHONINUS libro II. (4) Disputationum. Quum ex Oratione Divi Marci ingenuus

libertino tutor datus excusari debeat, eandem ex-

cusado el ingénuo que fué nombrado tutor de un

cusationem competere etiam ei, qui ius annulorum

impetrasset, Imperator noster cum Divo Severo

patre suo rescripsit.

§ 1. Ergo si pupillo libertino habenti ius annulorum datus sit ingenuus tutor vel curator, consequens est, ut excusatio eius ob hanc conditionum
diversitatem non debeat accipi.

§ 2. At si, antequam pupillus vel pubes minor
annis (5) vigintiquinque ius annulorum acciperet,
Lucius Titius ei (6) datus ut ingenuus excusatus
fuit, post impetratum beneficium denuo eidem (7)

qui in ordinem ingenuorum transiit, tali excusatione uti non posset.

45. [47.] IDEM libro XIII. (9) Disputationum.
&lt;
&lt;Titius filiis meis, quoad Reipublicae causa non

tutor curatorve dari poterit exemplo eo, quo pla-

cuit et rescriptum est, eum, qui tempore, quod
intra annum erat, ex quo Reipublicae causa abesse

desierat, excusatus fuit, praeterito eo ipsum suo
loco dari posse.
§ 3. Et quamvis libertinus, qui senatori patrono
procurat, excusationem ab aliorum tutela ( 8 ) ha-

beat, iste tamen, qui ius annulorum impetravit,

abierit, tutor esto; gessit tutelam ex testamento

delatam, deinde Reipublicae causa abesse coepit,
et desiit; an quasi nova tutela nunc delata excusari debeat etiam ob absentiam Reipublicae causa,

an quia praecessit testamentum absentiam ob publicam causam, et est ab eo iam administrata tu-

(1) Br. según el códice Fl., exceptissiis; exceptis his, Taur
(2) Hal.; centisium, el códice Fl.
(3) Véase la nota 5. de la página anterior.
(4) XII., Hal.

(5) Según antigua corrección del códice Fl., Br.; annorum,
Taur. según la escritura original.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>luqpvqwwdcrf216bhqnfk09dimy8nlp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/310</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87038</id>
    <revision>
      <id>284153</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' tela, non oporteat eum excusari? Quid, si liberos interea susceperit, aut aliam excusationem paravit? Magis est, ut haec una tutela sit; ideo nec excusationem ei competere, nec agi tutelae ob prius tempus posse.  § 1. Sed si ita scriptum in testamento fuit: &lt;&lt; Titius tutor esto; quum Reipublicae causa ( 1 ) aberit, tutor ne esto; quum redierit, tutor esto, &gt; quid de excusatione aut ob absentiam Reipublicae causa, aut aliam, quae post obvenit...</comment>
      <origin>284153</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="ki52136g8zh59ipcatwptjo9jola4xc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tela, non oporteat eum excusari? Quid, si liberos
interea susceperit, aut aliam excusationem paravit? Magis est, ut haec una tutela sit; ideo nec excusationem ei competere, nec agi tutelae ob prius
tempus posse.

§ 1. Sed si ita scriptum in testamento fuit:
&lt;&lt;
Titius tutor esto; quum Reipublicae causa ( 1 )
aberit, tutor ne esto; quum redierit, tutor esto, &gt;
quid de excusatione aut ob absentiam Reipublicae
causa, aut aliam, quae post obvenit, dici oporteat,
videamus. Praecedit autem alia quaestio: testamento ex die vel sub conditione tutores dati an se

excusare ante diem conditionemve necesse ha-

beant, et inprimis an iam dies quinquaginta iis
cedant, intra quos necesse est causas excusationis

exercere? Sed verum est, non ante esse tutorem,
quam dies venerit, nam nec antequam adita sit
hereditas . Quia igitur ex eodem testamento iam
gesta fuit tutela, et qui excusatus est alias , abfuturus Reipublicae causa reversus continuo haeret (2) tutelis ante susceptis, etiam intra annum;
sed hic ex ipso testamento desierat (3) esse tutor,
et ideo ex secunda tutela excusare se potest.

§ 2. Si a Praetore detur curator mente capto,
aut muto, sive ventri, excusatur iure liberorum .
§ 3. Romae datos tutores eos tantum accipere
debemus, qui vel a Praefecto urbis, vel a Praetore,
vel in testamento Romae confecto, vel in continentibus (4) dati sunt.
§ 4. Si tanta corporis aut mentis valetudine ab
agendis rebus libertus prohibeatur, ut ne suis quidem negotiis sufficiat, necessitati erit succumbendum (5), ne impossibile iniungatur tutelae munus,
quod obiri a liberto non potest. cum incommodo
pupilli, et adversus utilitatem eius.


46. [48.] PAULUS (6) libro singulari de Cognitionibus. Qui in collegio pistorum sunt, a tutelis
excusantur , si modo per semet pistrinum exer
ceant; sed non alios puto excusandos, quam qui
intra numerum sunt .

§ 1.-Urbici autem pistores a collegarum quoque
filiorum tutelis excusantur .


§ 2. Sed et hoc genus excusationis est, si quis


se dicit ibi domicilium non habere, ubi ad tutelam
datus est; idque Imperator Antoninus cum Divo


patre significavit.


TIT. II .


UBI PUPILLUS EDUCARI VEL MORARI DEBEAT, ET DE

DÓNDE DEBA SER EDUCADO Ó MORAR EL PUPILO , Y

ALIMENTIS EI PRAESTANDIS


[Cf. Cod. V. 49. 50.]


1. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum .-Solet

Praetor frequentissime adiri , ut constituat, ubi
(1)
(2)
(3)
(4)

vel ob aliam, inserta la Vulg.
cohaeret, Hal.
Hal.; desierit, el códice Fl.
aedificiis , inserta la Vulg .

1. ULPIANO ; Comentarios al Edicto , libro
XXXIV.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ki52136g8zh59ipcatwptjo9jola4xc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/311</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87039</id>
    <revision>
      <id>284154</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' filii vel alantur, vel morentur, non tantum in postumis, verum omnino in pueris. § 1. Et solet ex persona, ex conditione, et ex tempore statuere, ubi potius alendus sit; et nonnunquam a voluntate patris recedit Praetor. Denique quum quidam testamento suo cavisset, ut   filius apud substitutum educaretur (1), Imperator  biendo dispuesto uno en su testamento, que su hi-  Severus rescripsit, Praetorem aestimare debere  praesentibus ceteris prop...</comment>
      <origin>284154</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2634" sha1="o98x1rijttifl6z5fljf8h934s3jruc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
filii vel alantur, vel morentur, non tantum in postumis, verum omnino in pueris.
§ 1. Et solet ex persona, ex conditione, et ex
tempore statuere, ubi potius alendus sit; et nonnunquam a voluntate patris recedit Praetor. Denique quum quidam testamento suo cavisset, ut


filius apud substitutum educaretur (1), Imperator

biendo dispuesto uno en su testamento, que su hi-

Severus rescripsit, Praetorem aestimare debere

praesentibus ceteris propinquis liberorum; id enim

agere Praetorem oportet, ut sine ulla maligna
suspicione alatur partus et educetur.

§ 2. Quamvis autem Praetor recusantem apud

se educari non polliceatur se coacturum, attamen

quaestionis est, an debeat etiam invitum cogere,

utputa libertum, parentem, vel quem alium de
affinibus cognatisve; et magis est, ut interdum
debeat id facere .

§ 3.-Certe non male dicetur, si legatarius vel
heres educationem recuset testamento sibi iniun-

ctam, denegari ei actiones debere exemplo tutoris
testamento dati. Quod ita demum placuit, si idcirco
sit relictum; ceterum si esset relicturus, etiamsi

educationem recusaturum sciret, non denegabitur
ei actio; et ita Divus Severus saepissime statuit.


2. IDEM libro XXXVI. ad Edictum . - Officio

2. EL MISMO ; Comentarios al Edicto, libro

iudicis, qui tutelae cognoscit, congruit, reputationes tutoris non improbas admittere, utputa si di-


cat, impendisse in alimenta pupilli vel disciplinas.
§ 1.-Modus autem, si quidem Praetor arbitratus est, is servari debet, quem Praetor statuit ; si
vero Praetor non est aditus, pro modo facultatum
pupilli debet arbitrio iudicis aestimari; nec enim

permittendum est tutori tantum reputare,quantum
dedit, si plus aequo dedit.

§ 2. Hoc amplius, etsi Praetor modum alimentis statuit, verumtamen ultra vires facultatum est,


quod decretum est, nec suggessit Praetori de statu
facultatum, non debet ratio haberi alimentorum
omnium, quia si suggessisset, aut minuerentur


iam decreta, aut non tanta decernerentur.

§ 3. Sed si pater statuit alimenta liberis , quos


heredes scripserit, ea praestando tutor reputare


poterit , nisi forte ultra vires facultatum statuerit;


tunc enim imputabitur ei, cur non adito Praetore


desideravit (2) alimenta minui.

3. IDEM libro I. de omnibus Tribunalibus .

Ius

alimentorum decernendorum pupillis Praetori
competit, ut ipse moderetur, quam summam tuto-

res vel curatores ad alimenta pupillis vel adolescentibus praestare debeant.

§ 1.-Modum autem patrimonii spectare debet,
quum alimenta decernit; et debet statuere tam

(1) Hal.; educetur, el códice Fl.
Томо II&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o98x1rijttifl6z5fljf8h934s3jruc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/246</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87040</id>
    <revision>
      <id>284155</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:46:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284155</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2642" sha1="8gux4n9wpkpflsyhlwfrxnm3d9gku6b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;maxime si substantia modica sit; si autem patroni
persona vulgaris vel minus honesta sit, ibi dicen-
dum est, satisdationem locum habere, ut aut mo-
dus tutelae, aut persona, aut causa admittat satis-
dationem.   

§ 2.—In legitimis et in his, qui a magistratibus
dantur, quaesitum est, an uni decerni tutela pos-
sit, et ait Labeo, et uni recte tutelam decerni, pos-
se enim aliquos vel absentes, vel furiosos esse.
Quae sententia utilitatis gratia admittenda est, ut
uni decernatur administratio.   

§ 3.—An ergo et provocare se invicem secun-
dum superiorem clausulam possint? Et magis est,
ut si omnes satis non dederint, &lt;ref&gt;vel potuerint et noluerint, inserta Hal.; aut non potuerint, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; vel si finita est
satisdatio; nonnunquam enim satisdatio ab iis non
petitur, aut satis desinit esse cautum, aut magi-
stratus municipales ab his, quos dederint, aut non
potuerunt, aut noluerunt satis exigere, posse dici
etiam in his, quo &lt;ref&gt;possit dici in his et quo, Hal.&lt;/ref&gt; casu cautum non est, admit-
tendam provocationem.   

§ 4.—An ergo et in patronis idem sit dicendum,
maxime ubi cessat satisdatio? Et puto, in patronis
non oportere admitti provocationem, nisi ex ma-
gna causa, ne quis spem successionis deminuat;
nam si patrono tutela non fuerit commissa, poterit
per compatronum damno affici, qui solus rem pu-
pilli male administrat.   

§ 5.—Si legitimus tutor capite minutus sit, di-
cendum est, desinere eum esse tutorem, et locum
esse iudicio tutelae finita tutela.

6. PAULUS libro XXXVIII. ad Edictum.—Inte-
stato parente mortuo agnatis defertur tutela. In-
testatus autem videtur non tantum is, qui testa-
mentum non fecit, sed et is, qui testamento liberis
suis tutores non dedit; quantum enim ad tutelam
pertinet, intestatus est. Idem dicemus, si tutor te-
stamento datus adhuc filio impubere manente de-
cesserit; nam tutela eius ad agnatum revertitur.   

7. GAIUS libro I. Institutionum &lt;ref&gt;II. rerum quotidianarum, Hal.; véase la Instituta de Gayo I. §§. 155. 156.&lt;/ref&gt;. — Sunt au-
tem agnati, qui per virilis sexus personas cognatio-
ne iuncti sunt, quasi a patre cognati, veluti frater
eodem patre natus, fratris filius, neposve ex eo,
item patruus, et patrui filius, neposve ex eo.   

8. PAULUS libro XXXVIII. ad Edictum.— Si
reliquero filium impuberem, et fratrem, et nepo-
tem ex alio filio, constat, utrosque esse tutores, si
perfectae aetatis sunt, quia eodem gradu sunt.   

9. GAIUS libro XII. ad Edictum provinciale &lt;ref&gt;II. rerum quotidianarum, Hal.&lt;/ref&gt;.
—Si plures sunt agnati, proximus tutelam nanci-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8gux4n9wpkpflsyhlwfrxnm3d9gku6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/312</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87041</id>
    <revision>
      <id>284156</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:47:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' inalimenta decernat, sed semper sit, ut aliquid ex  tanta moderación, que no decrete para alimentos toda la renta del patrimonio, sino que haya siem-  reditu supersit.  pre algo que sobre de la renta .  moderate, ut non universum reditum patrimonii § 2.-Ante oculos habere debet in decernendo  et mancipia, quae pupillis deserviunt, et mercedes pupillorum, et vestem, et tectum pupilli; aetatem  clavos que sirven á los pupilos, las retribucione...</comment>
      <origin>284156</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="own3zh4tv72mcjlj68c92luy7wqdoa8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
inalimenta decernat, sed semper sit, ut aliquid ex

tanta moderación, que no decrete para alimentos
toda la renta del patrimonio, sino que haya siem-

reditu supersit.

pre algo que sobre de la renta .

moderate, ut non universum reditum patrimonii
§ 2.-Ante oculos habere debet in decernendo

et mancipia, quae pupillis deserviunt, et mercedes
pupillorum, et vestem, et tectum pupilli; aetatem

clavos que sirven á los pupilos, las retribuciones

etiam contemplari, in qua constitutus est, cui alimenta decernuntur .


In amplis tamen patrimoniis positis (1) non


cumulus patrimonii, sed quod exhibitioni frugali-

medida de los no el importe del patrimo-

ter sufficit, modum alimentis dabit.


§ 4. Sed si non constat, quis modus facultatum

sit, inter tutorem et eum, qui alimenta decerni


desiderat, suscipere debet cognitionem, nec temere alimenta decernere, ne in alterutram partem


§ 5. Idem ad instructionem (2) quoque pupillorum, vel adolescentium, pupillarum, vel earum,
quae intra (3) vicesimum annum constitutae sunt,


solet decernere respectu facultatum et aetatis eo-


rum, qui instruuntur (4) .
§ 6. Sed si egeni sint pupilli, de suo eos alere

tutor non compellitur; et si forte post decreta alimenta ad egestatem fuerit pupillus perductus , de-


delinquat; prius tamen exigere debet, ut profiteatur tutor, quae sit penes se summa, et comminari,
graviores ei usuras infligi eius, quod supra professionem apud eum fuerit comprehensum .

minui debent, quae decreta sunt, quemadmodum
solent augeri, si quid patrimonio accesserit .


4. IULIANUS libro XXI. Digestorum . Qui filium heredem instituerat, filiae dotis nomine, quum
in familia nupsisset, ducenta legaverat, nec quid-

quam praeterea, et tutorem iis (5) Sempronium dedit; is acognatis et a propinquis pupillae perductus admagistratum iussus est alimenta pupillae et
mercedes , ut liberalibus artibus institueretur, pu-

pillae nomine praeceptoribus dare; pubes factus
pupillus puberi iam factae sorori suae ducenta legati causa solvit; quaesitum est, an tutelae iudicio

consequi possit, quod in alimenta pupillae et mer-

cedes a tutore ex tutela praestitum sit? Respondi:

na,
existimo , etsi citra magistratuum decretum tutor

sororem pupilli sui aluerit, et liberalibus artibus


instituerit, quum haec aliter ei contingere non


possent, nihil eo nomine tutelae iudicio pupillo aut


substitutis pupilli praestare debere.

5. ULPIANUS libro III. de officio Proconsulis .

-Si disceptetur, ubi morari, vel ubi educari pupillum oporteat, causa cognita id Praesidem statuere
oportebit. In causae cognitione evitandi sunt, qui

pudicitiae impuberis (6)possunt insidiari.


6. TRYPHONINUS libro XIV. (7) Disputationum.

-Si absens sit tutor, et alimenta pupillus deside-


(1) positis, omitela Hal.
(2) institutionem, Hal.
(3) infra, Hal. Vulg.
(4) instituuntur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>own3zh4tv72mcjlj68c92luy7wqdoa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/313</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87042</id>
    <revision>
      <id>284157</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:49:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' ret, si quidem negligentia et nimia cessatio in ad-  tos, si ciertamente se alegase la negligencia y el  ministratione tutoris obiiciatur, quae etiam exhoc  arguatur, quod per absentiam eius deserta derelictaque sunt pupilli negotia, evocatis affinibusi-  atque amicis tutoris Praetor , edicto proposito, causa cognita, etiam absente tutore, vel removendum eum, qui dignus tali nota videbitur, decernet, vel adiungendum curatorem; et ita qui dat...</comment>
      <origin>284157</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2705" sha1="qyiynbhf277bbcg7xp4jwszxxpm3ckq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
ret, si quidem negligentia et nimia cessatio in ad-

tos, si ciertamente se alegase la negligencia y el

ministratione tutoris obiiciatur, quae etiam exhoc

arguatur, quod per absentiam eius deserta derelictaque sunt pupilli negotia, evocatis affinibusi-

atque amicis tutoris Praetor , edicto proposito,
causa cognita, etiam absente tutore, vel removendum eum, qui dignus tali nota videbitur, decernet, vel adiungendum curatorem; et ita qui datus
erit, expediet alimenta pupillo. Si vero necessaria
absentia tutoris et improvisa acciderit, forte quod
subito ad cognitionem principalem profectus nec
rei suae providere, nec consulere pupillo potuerit,

et speretur (1) redire, et idoneus sit tutor, nec
expediat alium adiungi, et pupillus alimenta de re
sua postulet, recte constituetur ad hoc solum, ut
ex re pupilli alimenta expediat .

TIT. III


DE TUTELAE (2) ET RATIONIBUS DISTRAHENDIS , ET

DE LA ACCIÓN DE TUTELA Y DE LA DE CUENTAS QUE

UTILI CURATIONIS CAUSA ACTIONE

DEBEN DEDUCIRSE ,

[Cf. Cod. V. 51-53.]

1. ULPIANUS libro XXXVI. ad Edictum.


omnibus, quae fecit tutor, quum facere non deberet, item inhis, quae non fecit, rationem reddet
hoc iudicio, praestando dolum, culpam, et quantam in rebus suis diligentiam.

§ 1. Unde quaeritur apud Iulianum libro vice-


tem admortis causa donationem accommodaverit,


an tutelae iudicio teneatur? Et ait, teneri eum;
nam sicuti testamenti factio, inquit, pupillis con-


cessa non est, ita nec mortis quidem causa dona-


tiones permittendae sunt.


simo primo Digestorum, si tutor pupillo auctorita-


§ 2.

Sed et si non mortis causa donaverit tuto-

re auctore, idem Iulianus scripsit, plerosque quidem putare, non valere donationem; et plerumque

ita est; sed nonnullos casus posse existere, quibus

sine reprehensione tutor auctor fit pupillo addeminuendum, decreto scilicet interveniente, veluti
si matri, aut sorori, quae aliter se tueri non possunt, tutor alimenta praestiterit; nam quum bonae

fidei iudicium sit, nemo feret, inquit, aut pupillum,
aut substitutum eius querentes ( 3 ), quod tam
coniunctae personae alitae sint. Quin imo per con-

trarium putat, posse cum tutore agi tutelae, si
tale officium praetermiserit.

§ 2.


Officio tutoris incumbit, etiam rationes

actus sui conficere et pupillo reddere, ceterum si
non fecit, aut si factas non exhibet, hoc nomine
iudicio tutelae tenebitur. De servis quoque interrogationes, sed et quaestiones habendas, et hoc
officio iudicis convenire (4) placuit; nam Divus
Severus decrevit, quum neque inventaria, neque

auctionalia (5) proferentur (6), remedio eo uti de(1) Hal .; speratur, el códice Fl .
(2) TUTELIS, la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qyiynbhf277bbcg7xp4jwszxxpm3ckq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/314</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87043</id>
    <revision>
      <id>284158</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' bere, ut rationes a servis, qui rem gesserant, proferantur; has rationes si esse mala fide conscriptas  a servis dicunt tutores , etiam in quaestionem (1) servi interrogari poterunt.  § 4. Praeterea si matrem aluit pupilli tutor , putat Labeo, imputare eum posse; sed est verius , non nisi perquam egenti dedit, imputare eum  oportere de largis facultatibus pupilli; utrumque  ponerlos en cuenta de grandes bienes del pupilo,  igitur concurrere...</comment>
      <origin>284158</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2839" sha1="c0opyhrz5oo637hpr6qfpgwigp7l8lv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
bere, ut rationes a servis, qui rem gesserant, proferantur; has rationes si esse mala fide conscriptas

a servis dicunt tutores , etiam in quaestionem (1)
servi interrogari poterunt.

§ 4. Praeterea si matrem aluit pupilli tutor ,
putat Labeo, imputare eum posse; sed est verius ,
non nisi perquam egenti dedit, imputare eum

oportere de largis facultatibus pupilli; utrumque

ponerlos en cuenta de grandes bienes del pupilo,

igitur concurrere oportet, ut et mater egena sit,
et filius in facultatibus positus .


§ 5. Sed si munus nuptiale matri pupilli miserit, non eum pupillo imputaturum Labeo scripsit ;
nec perquam necessaria est ista muneratio .

no es muy necesario .

§ 6. Si pupillis tutores pater dedit, inter quos
et libertum suum, perque eum voluerit tutelam
administrari , et tutores certam summam ei statuerunt, quia aliter se exhibere non poterat, habendam eius rationem, quod statutum est, Mela existimat .

§ 7. Ergo et si ex inquisitione propter rei notitiam fuerit datus tutor, eique alimenta statuerint
contutores, debebit eorum ratio haberi, quia iusta
causa est praestandi.


de estos, porque hay justa causa para prestarlos .
§ 8. Sed et si servis cibaria praestiterit vel libertis , scilicet rei pupilli necessariis, dicendum
est, reputaturum; idemque et si liberis hominibus,
si tamen ratio praestandi iusta intercedat.
§ 9. Item sumtus litis tutor reputabit, et viatica, si ex officio necesse habuit aliquo excurrere
vel proficisci.
§ 10. Nunc tractemus, si plures tutelam pupilli administraverint, pro qua quisque eorum parte

conveniendus sit .


§ 11. Et si quidem omnes simul gesserunt tutelam, et omnes solvendo sunt , aequissimum erit,
dividi actionem inter eos pro portionibus virilibus
exemplo fideiussorum.


§ 12. Sed et si non omnes solvendo sint, inter


eos, qui solvendo sunt, dividitur actio; sed prout


quisque solvendo est, poterunt conveniri .


§ 13. Et si forte quis ex facto alterius tutoris
condemnatus praestiterit, vel ex communi gestu,


nec ei mandatae sunt actiones , constitutum est a

ción común, y no se le cedieron las acciones, se

Divo Pio, et ab Imperatore nostro, et Divo patre

eius, utilem actionem tutori adversus contutorem


dandam .


Plane si ex dolo communi conventus


praestiterit tutor, neque mandandae sunt actiones, neque utilis competit, quia proprii delicti poe-


nam subit (2); quae res indignum eum fecit, ut a

ceteris quid consequatur doli participibus ,

nec

enim ulla societas maleficiorum vel communicatio
iusta damni ex maleficio est.

§ 15.

Usque adeo autem ad contutores non ve-

nitur, si sint solvendo contutores (3), ut prius ad
magistratus , qui eos dederunt, vel ad fideiussores
veniatur; et ita Imperator noster Ulpio Proculo
(1) quaestione, Hal.
(2) subiit, Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c0opyhrz5oo637hpr6qfpgwigp7l8lv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/235</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87044</id>
    <revision>
      <id>284159</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:51:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284159</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2342" sha1="gmj44yxz1unhnca03dbu1skgpgf2tik" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;17. PAULUS libro VIII. ad Sabinum.—Complura Senatusconsulta facta sunt, ut in locum furiosi, et muti, et surdi tutoris alii tutores dentur.   

18. NERATIUS libro III. Regularum.—Feminae tutores dari non possunt, quia id munus masculorum est, nisi a Principe filiorum tutelam specialiter postulent.   

{{c|TIT. II}}   

{{c|DE TESTAMENTARIA TUTELA}}   

{{c|[Cf. Cod. V. 28.]}}   

1. GAIUS libro XII. ad Edictum provinciale &lt;ref&gt;Caius libro IV. ad L. XII. tabularum, Hal.&lt;/ref&gt;. —Lege duodecim tabularum permissum est parentibus, liberis suis sive feminini, sive masculini sexus, si modo in potestate sint, tutores testamento dare.   

§ 1.—Item scire debemus, etiam postumis filiis, vel nepotibus, vel ceteris liberis licere parentibus testamento tutores dare; qui modo in ea causa sint, ut, si vivo eo nati fuerint, in potestate eius futuri sint, neque testamentum rupturi.   

§ 2.—Item ignorandum non est, eum, qui filium in potestate, et nepotem ex eo aeque in potestate habebit, si nepoti tutorem dederit, ita recte dedisse videri, si nepos post mortem eius in patris sui potestatem recasurus non sit; quod evenit, si vivo testatore filius in potestate eius esse desierit.   

2. ULPIANUS libro II. ad Sabinum.—Nec militem liberis recasuris in potestatem tutorem dare posse, a Divis Fratribus rescriptum est.

3. IDEM libro XXXV. ad Edictum.—Testamen-
to datos tutores accipere debemus etiam eos, qui
codicillis testamento confirmatis scripti sunt.

§ 1.—Sed eos demum testamento datos accipere
nos oportet, qui iure dati sunt.

4. MODESTINUS libro VII. Differentiarum.—Pa-
ter herede &lt;ref&gt;heredi, Hal.&lt;/ref&gt; instituto filio vel exheredato tutorem
dare potest; mater autem non nisi instituto quasi
in rem potius, quam in personam tutorem dare vi-
deatur. Sed et inquiri in eum, qui matris testa-
mento datus est tutor, oportebit, quuum a patre
datus, quamvis minus iure datus sit, tamen sine
inquisitione confirmatur, nisi si causa, propter
quam datus videbatur, in eo mutata sit; veluti si
ex amico inimicus, vel ex divite pauperior effe-
ctus sit.

5. ULPIANUS libro XV. ad Sabinum.—Si quis
filiabus suis vel filiis &lt;ref&gt;vel filiis, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;tutores dederit, etiam po-
stumae videtur dedisse, quia filiae appellatione
etiam postuma continetur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gmj44yxz1unhnca03dbu1skgpgf2tik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/315</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87045</id>
    <revision>
      <id>284160</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' rescripsit . Quod enim Marcellus libro octavo Digestorum scripsit, quodque saepissime rescriptum est, quamdiu vel unus ex tutoribus idoneus est, non posse ad magistratus, qui dederunt, veniri, sic erit accipiendum, si non contutor ob hoc conveniatur, quod suspectum facere, vel satis exigere   noluit.  competere constat.  § 17. Sed et heredi pupilli aeque competit , similibusque personis . § 18. Non tantum ante condemnationem, sed etiampost c...</comment>
      <origin>284160</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3165" sha1="2aadii3yb6xwbw1grb8uy5yz9t50gee" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
rescripsit . Quod enim Marcellus libro octavo Digestorum scripsit, quodque saepissime rescriptum
est, quamdiu vel unus ex tutoribus idoneus est,
non posse ad magistratus, qui dederunt, veniri,
sic erit accipiendum, si non contutor ob hoc conveniatur, quod suspectum facere, vel satis exigere


noluit.

competere constat.

§ 17. Sed et heredi pupilli aeque competit , similibusque personis .
§ 18. Non tantum ante condemnationem, sed
etiampost condemnationem (1) desiderare tutor potest, mandari sibi actiones adversus contutorem,
pro quo condemnatus est.

§ 19.- (2) Rationibus distrahendis actione non
solum hi tenentur tutores, qui legitimi fuerunt,
sed omnes , qui iure tutores sunt, et gerunt tutelam.

§ 20.- Considerandum est in hac actione, utrum
pretium rei tantum duplicetur, an etiam quod pupilli intersit . Et magis esse arbitror, in hac actione
quod interest non venire, sed rei tantum aestimationem.

§ 21. In tutela ex una obligatione duas esse
actiones constat, et ideo sive tutelae fuerit actum,
de (3) rationibus distrahendis agi non potest, sive
contra, tutelae actio, quod ad (4) speciem istam,
peremta est.

§ 22.-Hunc tamen tutorem, qui intercepit pe
cuniam pupillarem, et furti teneri Papinianus ait;
qui etsi furti teneatur, hac actione conventus furti

actione non liberatur; nec enim eadem est obligatio furti ac tutelae, ut quis dicat, plures esse actiones eiusdem facti, sed plures obligationes, nam et
tutelae, et furti obligatur.

§ 17. Pero le compete igualmente también al
heredero del pupilo, y á otras personas semejantes .
§ 18. Mas no solo antes de la condenación, sino
también después de la condenación, puede pretender el tutor que se le cedan las acciones contra el
contutor, por el que fué condenado.
§ 19.


lis est.


§ 24. Haec actio tunc competit, quum et tutelae actio est, hoc est finita demum tutela.

la
a acciónde tutela, esto es, solamente finida la tutela.

Actione

2. PAULO; Comentarios á Sabino, libro VIII.-

§ 23.- Hanc actionem, sciendum est, perpetuam
esse, et heredi similibusque personis dari ex eo,
quod vivo pupillo captum est; sed in heredem ceterosque successores non dabitur , quia poena-

2. PAULUS libro VIII. ad Sabinum.

§ 24.- Compete esta acción, cuando hay también

de rationibus distrahendis nemo tenetur, nisi qui No está obligado por la acción de cuentas que de.
ben deducirse nadie sino el que en la administrain tutela gerenda rem ex bonis pupilli abstulerit.

§ 1. Quodsi furandi animo fecit, etiam furti tenetur. Utraque autem actione obligatur, et altera


alteram non tollet. Sed et condictio ex furtiva cau-

por una y otra acción, y la una no extinguirá la

sa competit, per quam si consecutus fuerit pupil-

otra. Mas compete también la condicción por cau-

lus, quod fuerit ablatum, tollitur hoc iudicium,
quia nihil absit pupillo .

§ 2. Haec actio licet in duplum sit, in simplo
rei persecutionem continet, non tota dupli poe-

ha est.

3. POMPONIUS libro V. ad Sabinum .- Si tute-

(1) sed etiam post condemnationem, se consideran añadidas por antiguos copistas .
(2) De, antepone la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2aadii3yb6xwbw1grb8uy5yz9t50gee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/316</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87046</id>
    <revision>
      <id>284161</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:54:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' lae aut negotiorum gestorum agatur, incerto hoc, quantum ab adversariis debetur tutori procuratorive, arbitratu iudicis cavendum est, quod eo nomine iis absit .  4. PAULUS libro VIII. ad Sabinum .- Nisi finita  tutela sit, tutelae agi non potest; finitur autem non solum pubertate, sed etiam morte tutoris vel pupilli. § 1. - Filiumfamilias emancipatum, si tutelam administret, etiam directo teneri Iulianus putat.   sumitur .   § 3. Cum furiosi...</comment>
      <origin>284161</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="aosl0vuttytil8kvot62c30341lwmv7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lae aut negotiorum gestorum agatur, incerto hoc,
quantum ab adversariis debetur tutori procuratorive, arbitratu iudicis cavendum est, quod eo nomine iis absit .

4. PAULUS libro VIII. ad Sabinum .- Nisi finita

tutela sit, tutelae agi non potest; finitur autem
non solum pubertate, sed etiam morte tutoris vel
pupilli.
§ 1. - Filiumfamilias emancipatum, si tutelam
administret, etiam directo teneri Iulianus putat.


sumitur .


§ 3. Cum furiosi curatore non tutelae, sed negotiorum gestorum actio est, quae competit, etiam

dum negotia gerit, quia non idem in hac actione,

compete, aún mientras administra los negocios,

quod in tutelae actione, dum impubes est is , cuius
tutela geritur, constitutum est.
a .

§ 2.

Si adhuc impubes tutelae agat, nihil con-

5. ULPIANUS libro XLIII. ad Sabinum .

Si tu-

tor rem sibi depositam a patre pupilli, vel commodatam non reddat, non tantum commodati vel depositi , verum tutelae quoque tenetur; et si acce-

perit pecuniam, ut reddat, plerisque placuit, eam
pecuniam vel depositi, vel commodati actione


repeti vel condici posse; quod habet rationem, pareció bien à los más, que este dinero pudiera requia (1) turpiter accepta sit .

petirse ó por la acción de depósito, ó por la de comodato, ó ser reclamado por la condicción; lo que

está fundado en razón, porque fué recibido tor
pemente.
6. IDEM libro XXXI. ad Edictum .- Si filiusfa-

milias tutelam administraverit, et liberatus patria
potestate dolo aliquid fecerit, an actio tutelae patrem quoque (2) hoc nomine teneat, quaeritur; et
aequum est, ut eum duntaxat dolum pater praestet, qui commissus est ante emancipationem filii.


7. IDEM libro XXXV. ad Edictum. Si pupillus
heres extiterit ei, cuius tutelam tutor suus gesse-

rat, ex hereditaria causa cum tutore suo habebit

actionem.


§ 1. Si tutor in hostium potestatem pervenerit,
quia finita tutela intelligitur, fideiussores, qui pro
éo rem salvam fore spoponderint, et si quis existat
defensor eius , qui paratus est suscipere iudicium
tutelae, vel si quis sit curator bonis eius constitutus, recte convenientur (3) ,


8. PAPINIANUS libro XXVIII. Quaestionum.-

quamvis iure postliminii tutelam pristinam possit


9. ULPIANUS libro XXV. ad Edictum. - Si tu-

tor Reipublicae causa abesse coeperit, ac per hoc


fuerit excusatus, quod Reipublicae causa aberit,
abesse, consequenter desinit (4), qui in República, tiene lugar la acción de tutela. Pero si
tutelae iudicio locus est. Sed si desierit Reipubli-

locum eius datus est, et tutelae conveniri poterit.
(1) habet rationem, quia, omitelas Hal.

(2) quoque, omitela Hal.
(3) convenietur , Hal.
(4) et is, inserta Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aosl0vuttytil8kvot62c30341lwmv7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/317</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87047</id>
    <revision>
      <id>284162</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 1. -Si duobus impuberibus fratribus tutor datus sit, et alter eorum in legitimam tutelam fratris   sui perfectae aetatis constituti recidit, eum, qui   datus esset, tutorem esse desiisse Neratius ait. Quia igitur desinit (1), erit tutelae actio etiam ex persona impuberis, quamvis si testamento datus fuisset, non desineret esse tutor eius, qui adhuc erat impubes, quia semper legitima tutela testa-  mentariae cedit .  Si testamento sub condi...</comment>
      <origin>284162</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="3olnzxe7yyrvvvdvhnzog3fnkblmcyx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 1. -Si duobus impuberibus fratribus tutor datus sit, et alter eorum in legitimam tutelam fratris


sui perfectae aetatis constituti recidit, eum, qui


datus esset, tutorem esse desiisse Neratius ait.
Quia igitur desinit (1), erit tutelae actio etiam ex
persona impuberis, quamvis si testamento datus
fuisset, non desineret esse tutor eius, qui adhuc
erat impubes, quia semper legitima tutela testa-

mentariae cedit .

Si testamento sub conditione tutor datus

§ 2.-Si bajocondición se hubiera nombrado en

sit, deinde alius medio tempore ex inquisitione,
dicendum est, locum esse tutelae iudicio existente
conditione, quia tutor esse desinit .

§ 2.

§ 3. Sed et si quis testamento usque ad tempus
fuerit datus, idem erit dicendum.

§ 4.-Et generaliter quod traditum est, pupillum cum tutore suo agere tutelae non posse, hactenus verum est, si eadem tutela sit; absurdum
enim erat, a tutore rationem administrationis ne-

gotiorum pupilli reposci, in qua adhuc perseveraret; in qua autem desinit (2) tutor, et iterum coepit esse, sic ex pristina administratione tutelae

debitor est pupillo, quomodo si pecuniam creditam

a patre eius accepisset. Quem igitur effectum haec
ex sententia (3) habeat, videamus; nam si solus
tutor est, utique ipse secum non aget, sed vel per
specialem curatorem conveniendus est, vel pone

pues, cual sea el efecto de esta opinión; porque si

agi potest; quin imo si medio tempore solvendo


esse desierit, imputabitur contutoribus, cur non


egerunt (5) cum eo.
-

eum contutorem habere, qui possit adversus eum
iudicem (4) accipere, ex qua causa cum eo tutelae

putará á los contutores, que no hayan ejercitado
contra él la acción .

§ 5. Si tutori curator sit adiunctus, quamvis


suspecto postulato, non cogetur tutelae iudicium
tutor suscipere, quia tutor maneret (6).

to un curador, aunque habiendo sido acusado como


§ 6. Sed et si fuerit tutor confiscatus, adversus
fiscum dandam esse actionem constat ei, qui loco

eius curator (7) datus sit, vel contutoribus eius.
§ 7.

Ceterae actiones praeter tutelae adversus

tutorem competunt, etsi adhuc tutelam administrant (8 ), veluti furti, damni iniuriae, condictio (9).


10. PAULUS libro VIII. brevis Edicti.-Sed non

dantur pupillo, dum tutor tutelam gerit; quamvis

enim morte tutoris intereant, tamen pupillus cum

herede eius actionem habet, quia sibi solvere
debuit.

11. ULPIANUS libro XXXV. ad Edictum. - Si
filiusfamilias tutelam administraverit , deinde fue-

rit emancipatus, remanere eum tutorem Iulianus
ait; et quum pupillus adoleverit, agendum cum eo
eius quidem temporis (10), quod est ante emanci-

(1) esse tutor, adiciona la Vulg.
(2) desiit, Hal. Vulg .

(7) tutor, Hal.

(3) Taur, según corrección del codice Fl.; sententiae, la es-

(8) administrat, Hal.

critura original, Br .; ex, es considerada palabra supérſlua.
(4) iudicium, Hal.
(5) egerint, Hal. Vulg.

(6) manet, Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3olnzxe7yyrvvvdvhnzog3fnkblmcyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/236</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87048</id>
    <revision>
      <id>284163</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284163</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2930" sha1="lvqyuyf7xrsgomzab40u6ly3yu9o31x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;6. IDEM libro XXXIX. ad Sabinum.—Quid, si
neptes sint? An appellatione filiorum et ipsis tuto-
res dati sint, videndum; et magis est, ut ipsis quo-
que dati videantur, si modo liberos dixit; ceterum
si filios, non continebuntur, aliter enim filii, aliter
nepotes appellantur. Plane si postumis dederit &lt;ref&gt;dixerit, Hal.&lt;/ref&gt;,
tam filii postumi, quam ceteri liberi continebuntur.   

7. PAULUS libro III. ad Sabinum.—Tutores non
ab herede, sed a testatore protinus proficiscun-
tur &lt;ref&gt;et, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, simul atque aliquis heres extitisset; nam et
ipse heres tutor dari potest et post mortem heredis
tutor recte dari potest.   

8. ULPIANUS libro XXIV. ad Sabinum.—Tutor
datus vetari tutor esse potest vel testamento, vel
codicillis.   

§ 1.—Sed si sub conditione fuerit tutor datus,
deficiente conditione tutor non erit.   

§ 2.—Tutorem autem &lt;ref&gt;in testamento, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; et a certo tempore da-
re, et usque ad certum tempus licet, et sub condi-
tione, et usque ad conditionem.   

§ 3.—In tutoris datione &lt;ref&gt; Hal. Vulg.; dationem, el códice Fl.&lt;/ref&gt; utrum levissima
conditio, an novissima, ut in legato &lt;ref&gt;ut in legato, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, spectan-
da est — ut puta: «Titius, quum poterit, tutor esto;
Titius, si navis ex Asia venerit, tutor esto» —? Et
Iulianus libro vicesimo Digestorum recte scripsit,
novissimam scripturam esse spectandam.   

9. POMPONIUS libro III. ad Quintum Mu-
cium &lt;ref&gt;XVI. ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt;.—Si nemo hereditatem adierit, nihil va-
let ex his, quae testamento scripta sunt; si vero
unus ex pluribus adierit, tutelae statim valent,
nec exspectandum erit, ut omnes hereditatem
adeant.  

10. ULPIANUS libro XXXVI. ad Sabinum.—Si
hereditas nondum adita sit, ex qua tutor speratur,
verius est, alium tutorem posse dari, quasi non-
dum sit, nec speretur.   

§ 1.—In tutelis testamentariis id sequimur, quod
novissimum est, et si saepius tutor datus sit, no-
vissimam scripturam intuemur.   

§ 2.—Qui filium et ex eo nepotem habebat, si
nepoti tutorem dederit, habet disceptationem, an
aliquo casu non sit utilis datio, utputa si proponas,
filium vivo patre decessisse, et nepotem ex eo suc-
cessisse vivo avo; et fortius dicendum est, tutelam
quoque e lege Iunia &lt;ref&gt;Taur.; Iuna, el códice Fl., Br.; Iulia, la Vulg.&lt;/ref&gt; Velleia &lt;ref&gt;Vulg.; Vellea, el códice Fl., Hal.&lt;/ref&gt; confirma-
tam &lt;ref&gt;Hal.; confirmatum, el códice Fl.&lt;/ref&gt;; nam et Pomponius libro sextodecimo ex
Sabino scripsit, valere tutoris dationem. Quum
enim confirmatum sit testamentum, consequenter
tutoris quoque datio valebit in eo testamento scri-
pta, quod valet, id est, ubi nepos vel heres institu-
tus sit, vel nominatim exheredatus sit &lt;ref&gt;i. e.—exhered. sit, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;.   

§ 3.—Si furiosus testamento tutor detur, si qui-
dem, quum furere desierit, tutorem esse recte da-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lvqyuyf7xrsgomzab40u6ly3yu9o31x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/318</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87049</id>
    <revision>
      <id>284164</id>
      <timestamp>2026-10-17T14:06:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' pationem, in quantum facere potest, eius vero, quod est post emancipationem, in solidum, cum patre vero duntaxat de peculio; manere enim adversus eum etiam post pubertatem de peculio actionem ; neque enim ante annus cedit, intra quem de peculio actio detur, quam tutela fuerit finita .  pieza á correr antes que haya acabado la tutela. 12. PAULUS (1) libro VIII. brevis Edicti .- Filius autem tutor propter hoc suum factum cum patre agere non po...</comment>
      <origin>284164</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2926" sha1="cw71p9ldsbmtj8oewxgcxglaxceiokb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
pationem, in quantum facere potest, eius vero,
quod est post emancipationem, in solidum, cum
patre vero duntaxat de peculio; manere enim adversus eum etiam post pubertatem de peculio
actionem ; neque enim ante annus cedit, intra
quem de peculio actio detur, quam tutela fuerit
finita .

pieza á correr antes que haya acabado la tutela.
12. PAULUS (1) libro VIII. brevis Edicti .- Filius autem tutor propter hoc suum factum cum
patre agere non potest ante pubertatem, quia nec
finita tutela hoc ab eo exigi potest.

13. ULPIANUS libro XXXV. ad Edictum .- Si

tutor post pubertatem pupilli negotia administraverit, in iudicium tutelae veniet id tantum, sine

quo administratio tutelac expediri non potest; si
vero post pubertatem pupilli is, qui tutor eius fue-

13. ULPIANO ; Comentarios al Edicto, libro
XXXV.


rat, fundos eius vendiderit, mancipia et praedia


comparaverit, neque venditionis huius, neque em-

del pupilo vendiere los fundos de este el que habia

tionis ratio iudicio tutelae continebitur. Et est ve-


rum, ea, quae connexa sunt, venire in tutelae

actionem; sed et illud est verum, si coeperit negotia administrare post tutelam finitam, devolvi iudicium tutelae in negotiorum gestorum actionem,

oportuit enim eum a semet ipso tutelam exigere.


Sed et si quis , quum tutelam administrasset, idem

negocios después de finida la tutela, la acción de

curator adolescenti fuerit datus, dicendum est,
negotiorum gestorum eum conveniri posse.

cios, porque fué necesario que él se exigiese å si

.
14. GAIUS libro XII. ad Edictum provinciale.-

Si post pubertatem tempore aliquo, licet brevissimo, intermiserit administrationem (tutor, deinde
coeperit gerere, sine ulla dubitatione tam tutelae,
quam negotiorum gestorum iudicio cum eo agendum est .

15. ULPIANUS libro I. Disputationum .
Si ex
duobus tutoribus cum altero quis transegisset,

quamvis ob dolum communem, transactio nihil

quan
proderit alteri; nec immerito, quum unusquisque aprovechará al otro; y no sin razón, porquesicada
doli sui poenam sufferat. Quodsi conventus alter
de

praestitisset, proficiet id, quod praestitit, ei, qui mandado uno de los dos hubiese pagado, lo que
conventus non est; licet enim doli (2) ambo rei
sint, tamen sufficit unum satisfacere, ut in duo-


bus, quibus res commoda est vel deposita, quibusque mandatum est.

16. IDEM libro LXXIV. ad Edictum . - Si cum

16. EL MISMO ; Comentarios al Edicto, libro

adhuc (3) tutore ex stipulatu agatur, vel cum his, LXXIV. Si se ejercitara la acción de lo estipulaqui pro eo intervenerunt, erit dubitatio, an, quia
tutelae agi non potest, nec ex stipulatu agi possit;

etplerique
putant, etiam hanc actionem propter
eandem utilitatem differendam .


§ 1. Cum curatore pupilli sive adolescentis agi
poterit, et si usque adhuc cura perseveret.


(1) Οὐλπιανοῦ, las Bas.
(2) mali, insertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cw71p9ldsbmtj8oewxgcxglaxceiokb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/137</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87050</id>
    <revision>
      <id>284165</id>
      <timestamp>2026-10-17T14:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' inefficacem fieri ex stipulatu actionem, usque quo matrimonium durat.  14. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.— Si rem aestimatam mulier in dotem dederit, deinde ea moram faciente in traditione in rerum natura esse desierit, actionem eam habere non puto.  15. POMPONIUS libro XIV. ad Sabinum.— Quod- si per eam non stetisset, perinde pretium aufert, ac si tradidisset, quia quod evenit, emptoris pericu- lo est.  16. ULPIANUS libro XXXIV. (1) ad S...</comment>
      <origin>284165</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2308" sha1="tukkqk94u5j978pqwh6qqb9xksobgt5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
inefficacem fieri ex stipulatu actionem, usque quo
matrimonium durat.

14. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.— Si
rem aestimatam mulier in dotem dederit, deinde
ea moram faciente in traditione in rerum natura
esse desierit, actionem eam habere non puto.

15. POMPONIUS libro XIV. ad Sabinum.— Quod-
si per eam non stetisset, perinde pretium aufert,
ac si tradidisset, quia quod evenit, emptoris pericu-
lo est.

16. ULPIANUS libro XXXIV. (1) ad Sabinum.
— Quoties res aestimata in dotem datur, evicta ea
virum ex ento contra uxorem agere et quidquid
eo nomine fuerit consecutus, dotis actione soluto
matrimonio ei praestare oportet; quare et si du-
plum forte ad virum pervenerit, id quoque ad mu-
lierem redigetur. Quae sententia habet aequita-
tem, quia non simplex venditio sit, sed dotis causa,
nec debeat maritus lucrari ex damno mulieris;
sufficit enim maritum indemnem praestari, non
etiam lucrum sentire.

17. PAULUS libro VII. ad Sabinum.— In rebus
dotalibus virum praestare oportet tam dolum,
quam culpam, quia causa sua dotem accipit; sed
etiam diligentiam praestabit, quam in suis rebus
exhibet.
§ 1.— Si re aestimata datae nuptiae secutae non
sint, videndum est, quid repeti debeat, utrum res,
an aestimatio. Sed id videtur, ut ita demum
aestimatio rata sit, si nuptiae sequantur, quia nec
alia causa contractus fuerit; res igitur repeti de-
beat, non pretium.

18. POMPONIUS libro XIV. ad Sabinum.— Si
mancipia in dotem aestimata acceperisti, et pactum
conventum factum est, ut tantidem aestimata di-
vortio facto redderes, maiore partum eorum apud
te Labeo ait, quia et mancipia tuo periculo fuerint.

19. ULPIANUS libro XXXIV. (2) ad Sabinum.
— Etiamsi alii iussu mariti dos detur, nihilominus
maritus de dote obligatur.

20. PAULUS libro VII. ad Sabinum.— Iulianus
scribit, valere talem stipulationem: «equum morie-
ris, dotis nomine tot dabis», quia et pacisci soleant,
ne a (3) viva exhibeatur; quod non esse simile
accepi; aliud est enim differre exactionem, aliud
ab initio id tempus stipulari, quo matrimonium
futurum non sit; idque et Aristoni, et Neratio, et
Pomponio placet.

21. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum.— Sti-
pulationem, quae propter causam dotis fiat, con-

(1) XXXV., Hal.
(2) XXXV., Hal.
(3) ea&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tukkqk94u5j978pqwh6qqb9xksobgt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/319</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87051</id>
    <revision>
      <id>284166</id>
      <timestamp>2026-10-17T14:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 17. IDEM libro III. de officio Consulis.- Impepre plot  ratores Severus et Antoninus rescripserunt in haec verba: « Quum hoc ipsum quaeratur, an aliquid tibi a tutoribus vel curatoribus debeatur, non  habet rationem postulatio tua, volentis in sumtum  litis ab his tibi pecuniam subministrari» .   Irela  PAPINIANUS libro XXV.  Quaestionum.-  Quum tutor negotiis impuberis administratis pupillum paterna hereditate abstinet, bonis patris venditi...</comment>
      <origin>284166</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2838" sha1="8jnwqek7z588zs0qn0ziu173vfl2cyj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
17. IDEM libro III. de officio Consulis.- Impepre
plot

ratores Severus et Antoninus rescripserunt in
haec verba: « Quum hoc ipsum quaeratur, an aliquid tibi a tutoribus vel curatoribus debeatur, non

habet rationem postulatio tua, volentis in sumtum

litis ab his tibi pecuniam subministrari» .


Irela

PAPINIANUS libro XXV.

Quaestionum.-

Quum tutor negotiis impuberis administratis pupillum paterna hereditate abstinet, bonis patris
venditis tractari solet, utilis actio pupillo relinqui,

an creditoribus concedi debeat; et probatur, actio-

lediscutir si se le deberá dejar al pupilo la acción

nem inter pupillum et creditores patris esse dividendam, scilicet ut quod rationi bonorum per tutorem deerit, creditoribus reddatur, quod autem

dolo (1) vel culpa tutoris in officio pupilli perpe-

ram abstenti contractum est, puero relinquatur.
Quae actio sine dubio non prius competet, quam
pupillus ad pubertatem pervenerit; sed illa confe-

stim creditoribus datur .


19. ULPIANUS libro I. Responsorum . ( 2 ) - Si
probatum est nomen debitoris a novissimo curatoB


re, frustra tutorem de eo conveniri.

20. PAPINIANUS libro II. Responsorum.-Alterius curatoris heredem minorem, ut maiore pecunia condemnatum, in integrum restitui placuit.
Ea res materiam litis adversus alterum curatorem

instaurandae non dabit , quasi minore pecunia
condemnatum, si non sit eius aetatis actor, cui
subveniri debeat; sed aequitatis ratione suadente
per utilem actionem ei subveniri, in quantum alter relevatus est, oportet.

§ 1. Non idcirco actio, quae post vigintiquinque annos aetatis intra restitutionis tempus adversus tutorem minore pecunia tutelae iudicio
condemnatum redditur, inutilis erit, quod adolescenti curatores ob eam culpam condemnati sunt.
Itaque si non iudicium (3) a curatoribus factum
est, per doli exceptionem curatores consequi poterunt, eam actionem praestari sibi .


21. IDEM libro I. Definitionum.- Quum pupillus tutelae actione contra tutorem alterum tutori,
quem iudex in solidum condemnavit, cessit, quamvis postea iudicatum fiat, tamen actio data non intercidit, quia pro parte condemnati tutoris non tutela reddita, sed nominis pretium solutum videtur.
22. PAULUS libro XIII. Quaestionum .-Defen-

22. PAULO; Cuestiones, libro XIII. - Condenado el defensor del tutor, no privará de su privile-

sor tutoris condemnatus non auferet privilegium
pupilli; neque enim sponte cum eo pupillus con-

gio al pupilo; porque tampoco el pupilo contrató

traxit.


23. IDEM libro IX. Responsorum. (4)-Convento herede tutoris iudicio tutelae curatorem eius-

dem neque ipso iure liberatum videri, neque exceptionem rei iudicatae ei dandam; idemque in
heredibus magistratuum observandum .

(1) dolo, omitela Hal .
(2) II. responsorum respondit, Hal.
Томо П - 40&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8jnwqek7z588zs0qn0ziu173vfl2cyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/320</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87052</id>
    <revision>
      <id>284167</id>
      <timestamp>2026-10-17T14:10:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 24. IDEM libro II. Sententiarum .- Postumo tu-  tor datus non nato postumo neque tutelae, quia  nulla pupillus est, neque pro tutore (1), quia nulla significatio est (2), nequenegotiorum gestorum iudicio tenetur, quia administrasse negotia eius , qui (3) natus non esset, non videtur; et ideo utilis in eum actio dabitur .  25. HERMOGENIANUS libro V. iuris Epitomarum (4) .- Non solum tutelae privilegium datur in bonis tutoris, sed etiam eius,...</comment>
      <origin>284167</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2766" sha1="azbtf376qnpgujpoixfddycmjbwb0px" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
24. IDEM libro II. Sententiarum .- Postumo tu-

tor datus non nato postumo neque tutelae, quia

nulla pupillus est, neque pro tutore (1), quia nulla
significatio est (2), nequenegotiorum gestorum iudicio tenetur, quia administrasse negotia eius , qui (3)
natus non esset, non videtur; et ideo utilis in eum
actio dabitur .

25. HERMOGENIANUS libro V. iuris Epitomarum (4) .- Non solum tutelae privilegium datur in
bonis tutoris, sed etiam eius, qui pro tutela (5) negotium gessit; vel ex curatione pupilli pupillaeve,
furiosi furiosaeve debebitur (6), si eo nomine cautum non sit .


TIT .

TITULO IV

IV

DE CONTRARIA TUTELAE ET UTILI ACTIONE

[Cf. Cod. V. 58.]

[Véase Cód . V. 58.]

1. ULPIANUS libro XXXVI. ad Edictum .- Contrariam tutelae actionem Praetor proposuit induxitque in usum, ut facilius tutores ad administra-

tionem accederent scientes, pupillum quoque sibi
obligatum fore ex sua administratione. Quamquam
enim sine tutoris auctoritate pupilli non obligentur, nec in rem suam tutor obligare pupillum possit, attamen receptum est, ut tutori suo pupillus
sine tutoris auctoritate civiliter obligetur, ex administratione scilicet; etenim provocandi fuerant
tutores, ut promptius de suo aliquid pro pupillis

impendant, dum sciunt, se recepturos id, quod impenderint.

1. ULPIANO ;


cosa en pró de los pupilos, sabiendo, que habrán de
§ 1. Haec actio non solum tutori, verum etiam

ei, qui pro tutore negotia gessit, competere debet.


§ 2. Sed et si curator sit vel pupilli, vel adolescentis, vel furiosi, vel prodigi, dicendum est,
etiam his contrarium dandum (7) . Idem in curatore quoque ventris probandum est; quae sententia
Sabini fuit existimantis , ceteris quoque curatoribus ex iisdem causis dandum contrarium iudicium .


§ 3. Finito autem officio hanc actionem com-

petere dicemus tutori, ceterum quamdiu durat,
nondum competit. Sed si pro tutore (8) negotia
gessit, vel etiam curam administravit, locus erit

iudicio etiam statim, quia hoc casu in ipsum quoque statim actio competit.


Praeterea si tutelae iudicio quis convenie-


tur, reputare potest id, quod in rem pupilli impendit; sic erit arbitrii eius, utrum compensare,
an petere velit sumtus. Quid ergo, si iudex compensationis eius rationem non habuit, an contrario
iudicio experiri possit? Et utique potest; sed si reprobata est haec reputatio, et acquievit, non de-


bet iudex contrario iudicio id sarcire .

ro si fué desestimada esta compensación, y se con-

§ 4.

§ 5. An in hoc iudicio non tantum, quae pro


(1) protutelae, Hal. Vulg.
(2) neque pro tutore, quia nulla significatio est, se consideran añadidas por antiguos copistas .
(3) Hal.; quia, el códice Fl.

(4) iuris ἐπιτομῶν, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>azbtf376qnpgujpoixfddycmjbwb0px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/321</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87053</id>
    <revision>
      <id>284168</id>
      <timestamp>2026-10-17T14:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '  rum etiam ea quoque, quae debebantur alias tutori, utputa a patre pupilli si quid debitum fuit, quaeritur; et magis puto, quum integra sit actio tutori , non esse in contrarium iudicium dedu-   cendum.  pupillo vel in rem eius impensa sunt, veniant, ve-  § 6.- Quid tamen, si ideo exspectavit, quia tutor erat, et ideo non exegit? Videamus , an contrario iudicio tutelae indemnitatem consequatur; quod  magis probandum est. Nam sicuti quodcunqu...</comment>
      <origin>284168</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3044" sha1="24swvkmnhcsrhto0nvt7x1bownzvf6v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;

rum etiam ea quoque, quae debebantur alias tutori, utputa a patre pupilli si quid debitum fuit,
quaeritur; et magis puto, quum integra sit actio
tutori , non esse in contrarium iudicium dedu-


cendum.

pupillo vel in rem eius impensa sunt, veniant, ve-

§ 6.- Quid tamen, si ideo exspectavit, quia tutor erat, et ideo non exegit? Videamus , an contrario iudicio tutelae indemnitatem consequatur; quod

magis probandum est. Nam sicuti quodcunque
aliud gessit pro utilitate pupilli, id contrario iudicio consequetur, ita etiam id, quod sibi debetur,
consequi debet, vel eius securitatem.
§ 7.-Ergo (1), et si ex causa, quae tempore finitur, obligatio aliqua fuit , tutelae contrarium iudicium esse ei opinor.

§ 8.-Hanc actionem dandam (2) placet, et si
tutelae iudicio non agatur; etenim nonnunquam

pupillus idcirco agere tutelae non vult, quia nihil
ei debetur, imo plus in eum impensum est, quam
quod ei abest, nec impediendus est tutor contrario
agere.


2. IULIANUS libro XXI. Digestorum . - Longe
magis dandum est, et si rationibus distrahendis
actio intendatur .

3. ULPIANUS libro XXXVI. ad Edictum .- Quid

ergo, si plus in eum impendit, quam est in facultatibus? Videamus, an possit hoc consequi; et La-

beo scripsit, posse. Sic tamen accipiendum est, si
expedit pupillo, ita tutelam administrari; ceterum

si non expedit, dicendum est, absolvi pupillum

pilo, que asi fuese administrada la tutela; pero si

oportere, neque enim in hoc administrantur tute-

competat, ut quis a pupillo exigat liberationem,

videndum est. Et nemo dixit, in hoc agere quem

pupilo la liberación. Y nadie ha dicho que pueda

contrario posse, ut tutelae iudicio liberetur, sed
tantum de his, quae ei propter tutelam absunt;
consequitur autem pecuniam, si quam de suo consumsit, etiam cum usuris, sed vel trientibus, vel
his, quae in regione observantur, vel his, quibus
mutuatus est, si necesse habuit mutuari ( 3 ), ut

lae, ut mergantur pupilli. Iudex igitur, qui contra-

rio iudicio cognoscit, utilitatem pupilli spectabit,
et an tutor ex officio sumtus fecerit .

§ 1.- Contrarium iudicium an ad hoc quoque

pupillo ex iusta causa prorogaret, vel his, a quibus pupillum liberavit, vel quibus caruit tutor, si
nimium profuit pupillo, pecuniam esse exsolutam.

§ 2.-Plane si forte tutor aliquid pecuniae de-

buit foenerare, (4) aliquid ipse pro pupillo solvit,

nec ipse usuras consequitur, nec pupillo praestabit.

§ 3.

Quare et si in usus suos convertit, deinde

aliquid impendit in rem pupillarem, quam (5) im-

tidad á sus propios usos, y después gastó algo pa-

pendit, desinit vertisse, et exinde usuras non prae-

stabit. Et si ante impendit in rem pupillarem, mox
in usus suos vertit, non videbitur vertisse quantitatem, quae concurrit cum quantitate sibi debita,
ut eius summae non (6) praestet usuras .

(1) Hal .; Ego, el códice Fl.

(2) Según anterior corrección del codice Fl., Br.; dandum,
Taur. según la escritura original.
(3) mutuare, Hal.
(4) et, inserta Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>24swvkmnhcsrhto0nvt7x1bownzvf6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/138</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87054</id>
    <revision>
      <id>284169</id>
      <timestamp>2026-10-17T14:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' tat habere in se conditionem hanc, «si nuptiae fuerint secutae», et ita demum ex ea agi posse, quamvis non sit expressa conditio: «si nuptiae», constant (1); quare si nuptius remittatur, defecisse conditio stipulationis videtur,  22. PAULUS libro VII. ad Sabinum.— et licet postea eidem nupserit, non convalescit stipulatio.  23. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum.— Quia autem in stipulatione non est necessaria do- tis adiectio, etiam in datione...</comment>
      <origin>284169</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2552" sha1="i9pbvswubsl9vx9du6jnkw5bhjpu9rb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tat habere in se conditionem hanc, «si nuptiae
fuerint secutae», et ita demum ex ea agi posse,
quamvis non sit expressa conditio: «si nuptiae»,
constant (1); quare si nuptius remittatur, defecisse
conditio stipulationis videtur,

22. PAULUS libro VII. ad Sabinum.— et licet
postea eidem nupserit, non convalescit stipulatio.

23. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum.—
Quia autem in stipulatione non est necessaria do-
tis adiectio, etiam in datione (2) tantundem du-
cimus.

24. POMPONIUS libro XV. ad Sabinum.—Si
filiafamilias nuptura ex peculio, cuius administra-
tionem habet, dotem viro dedit, deinde quum in
eadem causa peculium eius esset, divortium fece-
rit, dos ei recte solvitur, quasi a quolibet peculia-
rio debitore.

25. PAULUS libro VII. ad Sabinum.—Si ei nu-
ptura mulier, qui Stichum debebat, ita cum eo
pacta est: «pro Sticho, quem mihi debes, decem
tibi doti erunt», secundum id, quod placuit, rem
pro se solvi posse, et liberatio contingit, et decem
in dotem erunt, quia et permutatio dotium con-
ventione fieri potest.

26. MODESTINUS libro I. Regularum.—Ita con-
stante matrimonio permutari dotem posse dicimus,
si hoc mulieri utile sit, si (3) ex pecunia in rem,
aut ex re in pecuniam, idque probatum est;

27. ULPIANUS libro XXXVI. (4) ad Sabinum.
—quod si fuerit factum, fundus vel res dotalis ef-
ficitur.

28. PAULUS libro VII. ad Sabinum.—Post nu-
ptias pater non potest deteriorem causam filiae
facere, quia nec reddi ei dos invita filia potest.

29. ULPIANUS libro XXXVI. ad Sabinum.—
Quum dotem pro filia promittit, et dotem le-
gat, si quidem marito legavit, videndum est, an
legatum valeat. Et non puto valere, nam quum
creditori debitor legat id, quod debet, nullum le-
gatum est. Quodsi filiae legavit, velut legatum;
dos enim ex promissione marito debetur, lega-
tum filiae. Et si quidem hoc animo testatorem
esse filia ostenderit, ut duplicaret ei legatum, ha-
bebit utrumque, dotem, quam maritus persecutus
fuerit, et legatum ex causa legati. Quodsi al-
terutrum voluit habere, si mulier legatum petat,
opposita doli exceptione non aliis cogetur ei he-
res legatum solvere, quam si caverit, indemnem
hoc nomine heredem futurum adversus maritum
ex promissione agentem; sed si maritus agat, nihil
de indemnitate eum cavere oportebebit, verum mu-
lier post eum ageus exceptione repelletur, quia
semel dos praestita est.

(1) constant, Hal. Vulg.
(2) Suplase dotis: donationc, Vulg.
(3) ut, ad marginem interiorem del codice Fl.
(4) XXXV., Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i9pbvswubsl9vx9du6jnkw5bhjpu9rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/322</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87055</id>
    <revision>
      <id>284170</id>
      <timestamp>2026-10-17T14:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 4. Usuras utrum tamdiu consequetur tutor, quamdiu tutor est, an etiam post finitam tutelam, videamus, an ex mora tantum; et magis est, ut, quoad ei reddatur pecunia , consequatur, nec enim debet ei sterilis esse pecunia.   § 5. Si tamen fuit in substantia pupilli , unde consequetur (1), dicendum est, non oportere eum usuras a pupillo exigere.  § 6. Quid ergo, si de re pupillari non potuit sibi solvere, quia erat deposita ad praediorum comp...</comment>
      <origin>284170</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2647" sha1="d2jo8rig0qi9lg9uznvob2pcssc9qlw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 4. Usuras utrum tamdiu consequetur tutor,
quamdiu tutor est, an etiam post finitam tutelam,
videamus, an ex mora tantum; et magis est, ut,
quoad ei reddatur pecunia , consequatur, nec enim
debet ei sterilis esse pecunia.


§ 5. Si tamen fuit in substantia pupilli , unde
consequetur (1), dicendum est, non oportere eum
usuras a pupillo exigere.

§ 6. Quid ergo, si de re pupillari non potuit sibi solvere, quia erat deposita ad praediorum comparationem? Siquidem non postulavit a Praetore,
ut promatur pecunia, vel hoc minus deponatur,
sibi imputet; si vero hoc desideravit, nec impetravit, dicendum est, non deperire ei usuras in contrario iudicio .

§ 7. Sufficit tutori bene et diligenter negotia
gessisse, etsi eventum adversum habuit, quod gestum est.

§ 8. Iudicio contrario tutelae praestatur et id,
quod in rem pupilli versum ante tutelam (2), vel
post tutelam, si negotiis tutelae tempore gestis ne-

xum probatur, et quod ante impensum est, sive
pro tutore negotia gessit, et postea tutor constitutus est, vel ventri erat curator; sed et si non pro
tutore negotia gerebat, debet venire, quod ante

impensum est, deducuntur enim in tutelae iudicium sumtus, quoscunque fecerit in rem pupilli,
sic tamen, si ex bona fide fecit .


§ 9. Hanc actionem perpetuam esse palam est,
et heredi , et in heredem dari, ceterosque successores (3), et ad quos ea res pertinet, et in eos.


4. IULIANUS libro XXI. Digestorum .A tutela
A
remotus eo loco haberi debet, quo esset finita tu-

tela; et sicut actiones patitur, perinde ac si pupillus pubes factus esset, ita contrario iudicio , si quid
ei aberit, persequi debebit; nihil enim prohibet su-

spectum tutorem esse, quamvis complura in rem
pupilli impenderit, quae eum amittere non oportet.


5. ULPIANUS libro I. Responsorum .- Heredem
tutoris , si eam summam solverit, in quam obligati

pupilli fuerunt, actionem contrariam adversus eos

lla suma á que estaban obligados los pupilos, po-

habere posse respondi .

6. PAULUS libro V. ad Plautium . -Si tutor pro

5. ULPIANO; Respuestas, libro I. -Respondi,

pupillo se obligavit, habet contrariam actionem et

antequam solvat .

traria aún antes que pague.
TIT . V

DE EO , QUI PRO TUTORE PROVE CURATORE
NEGOTIA GESSIT

[Cf. Cod. V. 45.]

TITULO V

[Véase Cód . V. 45. ]

1. ULPIANUs libro XXXVI. ad Edictum . - Pro-

tutelae actionem necessario Praetor proposuit ;


nam quia plerumque incertum est, utrum quis tu-


tor, an vero quasi tutor pro tutore administrave-


rit tutelam, idcirco in utrumque casum actionem


(1) consequeretur, Hal.

(2) ante tutelam, omitelas Hal .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d2jo8rig0qi9lg9uznvob2pcssc9qlw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/323</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87056</id>
    <revision>
      <id>284171</id>
      <timestamp>2026-10-17T14:14:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Miguel angel cuno llutari</username>
        <id>33115</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' scripsit , ut, sive tutor est, sive non sit, qui gessit, actione tamen teneretur. Solent enim magni errores intercedere, ut discerni facile non possit, utrum quis tutor fuerit, et sic gesserit, an vero non fuerit, pro tutore tamen munere functus sit.  § 1. Pro tutore autem negotia gerit, qui munere tutoris fungitur in re impuberis, sive se putet tutorem, sive scit non esse, fingit (1) tamen esse. § 2. Proinde et si servus quasi tutor egerit,...</comment>
      <origin>284171</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2581" sha1="r3ggajakpkcshmwgd8p5entn6421uj4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Miguel angel cuno llutari&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
scripsit , ut, sive tutor est, sive non sit, qui gessit,
actione tamen teneretur. Solent enim magni errores intercedere, ut discerni facile non possit, utrum
quis tutor fuerit, et sic gesserit, an vero non fuerit, pro tutore tamen munere functus sit.

§ 1. Pro tutore autem negotia gerit, qui munere tutoris fungitur in re impuberis, sive se putet
tutorem, sive scit non esse, fingit (1) tamen esse.
§ 2. Proinde et si servus quasi tutor egerit,

Divus Severus rescripsit, dandum in dominum iudicium utile (2) .

§ 3. Cum eo, qui pro tutore negotia gessit,
etiam ante pubertatem agi posse nulla dubitatio
est, quia tutor non est.

§ 4.- Quare si quis finita tutela pro tutore negotia impuberis gessit, tenebitur .


§ 5. Sed et si prius pro tutore administraverit,

deinde quasi tutor, aeque tenebitur ex eo, quod
pro tutore administravit, quamvis devolvatur hic
gestus in tutelae actionem.

§ 6. Si quis quasi tutor negotia gesserit eius,

qui iam pubes est, neque tutorem habere potest,
protutelae actio cessat; simili modo et si eius, qui
nondum natus est,-nam ut pro tutore quis gerat,
eam esse personam oportet, cuius aetas recipiat

tutorem, id est impuberem esse oportet (3)-; sed
erit negotiorum gestorum actio .

§ 7. Si curator impuberi a Praetore datus negotia gesserit, an quasi pro tutore gesserit, teneatur, quaeritur; et est verius , cessare hanc actionem, quia officio curatoris functus est. Si quis
tamen, quum tutor non esset, compulsus a Praeto-

vel a Praeside, dum se putat tutorem, gesserit
tutelam, videndum, an pro tutore teneatur; et ma-


gis est, ut quamvis compulsus gesserit, teneri tamen debeat, qui animo tutoris gessit, quum tutor
non esset; at iste curator, non quasi tutor, sed
quasi curator gessit.


§ 8.-In protutelae iudicio usurae quoque ve-


niunt.

§ 9. Sed utrum solummodo in id, quod gessit,
tenebitur, an vero in id etiam, quod gerere debuit?
Et si quidem omnino non attigit (4) tutelam, non
tenebitur; neque enim attingere debuit, qui tutor

non fuit. Quodsi quaedam gessit, videndum, an
etiam eorum, quae non gessit, teneatur. Et hactenus tenebitur, si alius gesturus fuit; sed et si cognito, quod tutor non fuit, abstinuit se administratione, videamus, an teneatur, si necessarios
pupilli non certioravit, ut ei tutorem peterent;
quod verius est.


2. CELSUS libro XXV. Digestorum .- Si is, qui

pro tutore negotia gerebat, quum tutor non (5)
(1) Vulg.; finget, el códice Fl.
(2) tutelae (en lugar de utile), la Vulg.

(3) id est impuberem esse oportet, omitelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3ggajakpkcshmwgd8p5entn6421uj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87057</id>
    <revision>
      <id>284173</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284173</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6229" sha1="ic22inlk6azua8yju1feq5a41tg8dtv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|17}}&lt;/noinclude&gt;qaliique {{s}}olent, {{s}}ed femoribus, {{s}}uris, brachiis {{et}} omnibus toro{{s}}is corporis partibus, vulneraque aqua calida irrorant. Hac ratione libras {{s}}anguinis educunt, non {{s}}ecus ac per ven{{ae}}{{s}}ectionem, plurimumque adeo differunt à cucurbitulis {{s}}carificatis. (Oriba{{s}}ius pe{{s}}te laborans duas circiter {{s}}anguinis libras per {{s}}carificationem eduxi{{s}}{{s}}e {{s}}ibi cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u, de {{s}}eip{{s}}o te{{s}}tatur.) Ut vero doloribus {{s}}carificationis {{s}}uccurrant, antequam opus aggrediantur, non {{s}}olum frictionibus, {{s}}ed {{et}} manuum vapulationibus crebris, {{s}}tuporem qua{{s}}i membris inferunt. Peracto opere ea {{s}}uccis {{et}} bal{{s}}amis leniunt anodynis. Atque hoc {{s}}olo remedio plurimos affectus, febres imprimis non raro re{{s}}tituunt, interna{{s}}que partes nobiliores à noxiis liberant humoribus ab{{s}}que multa virium jactura.

C{{ae}}terum religio{{s}}i {{s}}unt in pr{{ae}}{{s}}cribenda di{{ae}}ta. S{{ae}}pius {{et}} {{s}}tatis interdiu horis cibant. Defectum enim quam exce{{s}}{{s}}um {{ae}}gris plus {{s}}emper in Indiis quam alibi nocui{{s}}{{s}}e, multis experimentis ratum habent. In quo tamen medium cordatiores tenent, juxta illam Septalii animadver{{s}}ionem {{sc|xxi}}. ''Errores in tenui victu pr{{ae}}valente indicatione virtutis, deteriores in defectu; pr{{ae}}valente morbo, deteriores in exce{{s}}{{s}}u; in pari indicatione, pares errores.''

Porro {{s}}yrapi {{et}} condita refrigerantia {{et}} putredini re{{s}}i{{s}}tentia cordialia, h{{ae}}c ab illis maxime probantur: Syrup. de ''Murucuja'' (quod e{{s}}t celebre illud granadill{{ae}} pomum) Limoniis, Aurantiis eorumque floribus. Fructus ''Mangaba, Vbipitanga'', ficus indic{{ae}} fragantioris, ''Iamacaru'' dict{{ae}}: pulpa cucurbit{{ae}} majoris {{et}} pomi ''Ianipaba'': tum pyrorum {{et}} prumorum punicorum; qu{{ae}} ''Araca'' {{et}} ''Guajaba'' vulgo dicuntur, cocta aut {{s}}accharo condita, melones item aquatic{{ae}} {{s}}ive citrulli, Balancias vocant Lu{{s}}itani. Tum {{et}} radices {{s}}ucculent{{ae}} arboris ''Vmbi'' (qu{{ae}} dignitate {{et}} {{s}}apore citrullis haud cedunt) mirifice ardorem {{et}} {{s}}itim ex{{s}}tinguunt, vire{{s}}que imprimis re{{s}}tituunt, quibus Empyrici, quod {{ae}}gri in Indiis citius pro{{s}}ternuntur; atque {{s}}erius quam qui frigidiores plagas incolunt, convale{{s}}cunt, cauti{{s}}{{s}}ime {{s}}emper con{{s}}ulunt. Quamobrem morbo licet profligato, inqui{{s}}iti{{s}}{{s}}imam vivendi rationem diutius in{{s}}tituunt, adeoque cavent, ne vel {{s}}oli aur{{ae}}ve {{s}}ubtili{{s}}{{s}}im{{ae}} caput exponant convale{{s}}centes, ut ex no{{s}}tris Belgis quo{{s}}dam paulo rigidioris vit{{ae}} regiminis pr{{ae}}varicatores, ab ip{{s}}is pror{{s}}us derelictos viderim. Neque enim concedunt, ideo {{s}}olummodo in frigidioribus terris, pr{{ae}}dictiones fallaciores imperfecta{{s}}que fieri cri{{s}}es, quod acris cibi potu{{s}}que cra{{s}}{{s}}ioris, tum humorum {{et}} morborum compo{{s}}itio major {{s}}it: quin {{et}} ab ea, qu{{ae}} ip{{s}}o morbi principio, uno perperam in progre{{s}}{{s}}u peraguntur.

Si purgandi {{s}}it nece{{s}}{{s}}itas, u{{s}}que adeo ab{{s}}tinent à medicamento fortiori, ut ultra Tamarindos vel Mechoacan{{ae}} recentis condituram vix a{{s}}cendant, atque ad cly{{s}}teres confugere malint. Qua in re tamen {{s}}olertiores di{{s}}pen{{s}}ant, ne nimis impingant in pr{{ae}}cepta Hippocratis: quippe cum humores unde febres h{{ae}} na{{s}}cuntur non in alvo, {{s}}ed in venis contineantur, eligunt pharmacum, quod humores è venis educat: qualia {{s}}unt purgantia proprie dicta. C{{ae}}terum con{{s}}titutio {{et}} temperamentum Regionis, victu{{s}}que ratio {{s}}implicior, {{et}} alia, dirimunt facile litem, utrum majus haberi debeat remedium, ven{{ae}} {{s}}ectio an purgatio: adde, quod tum critic{{ae}} h{{ae}}morrhagi{{ae}}, tum praxis quotidiana, circa morborum rationem {{et}} curationem, phlebotomi{{ae}} pr{{ae}}rogativam {{s}}atis demon{{s}}tret. Qu{{ae}} cita, parva {{et}} crebra, eaque omni diei nocti{{s}}ve hora in{{s}}tituitur. In quo nec {{AE}}gyptios plane imitantur qui à {{s}}umto cibo; nec Europ{{ae}}os no{{s}}tros qui jejunis {{s}}olis {{s}}anguinem educere amant. Sed medium tenentes inter utro{{s}}que, mane ad concentrandas vires, lypothymia{{s}}que evitandas offam conditur{{ae}} cum modico frigid{{ae}} potu pr{{ae}}ferendam exi{{s}}timant.

Si vero {{et}} ven{{ae}} {{s}}ectione {{et}} purgatione evacuatio in{{s}}titui po{{s}}tulat, licet minus tutum illis habeatur, alvum laxare antequam vena fuerit inci{{s}}a; medicin{{ae}} tamen con{{s}}ultiores, nimis lubricam compe{{s}}cere, a{{s}}trictamque laxare {{s}}olent. Arteriotomiam, urgentibus vigiliis, phrenitide, febribus, cruciatuum magnitudine, {{et}} membranarum capitis affectibus, pr{{ae}}{{s}}ertim inveteratis, admittunt: licet ob difficiliorem illius {{s}}anguinis re{{s}}trictionem, minores in {{s}}ummis artubus arterias, quam majores aperire malint.

Cathar{{s}}is vero, tarde potius, benigne {{et}} raro fiat, oportet, tantumque in hi{{s}}ce meridionalibus terris po{{s}}tponenda, quantum in {{s}}eptentrionalibus pr{{ae}}poni {{s}}olet, {{s}}ive con{{s}}ervand{{ae}} valetudini, {{s}}eu morbo tollendo fiat: quod tamen {{s}}trictius inter primos incolas, quam advenas {{s}}eptentrionales, victu cra{{s}}{{s}}iori utentes, chronici{{s}}que morbis obnoxios, ob{{s}}ervandum e{{s}}t. Ad h{{ae}}c licet anni tempe{{s}}tates inter {{s}}e differant parum, {{s}}imile{{s}}que {{s}}ibi multum {{s}}int ut alibi dictum e{{s}}t; {{s}}ub Sol{{s}}titio tamen hiberno, Sole Cancrum ingrediente, tum quoque {{s}}ub Cane {{et}} ante Canem, ob ventorum meridionalium tepores, {{et}} humiditates pr{{ae}}dominantes, non {{ae}}que facile in{{s}}tituuntur purgationes. Idem cogita de Sol{{s}}titio {{ae}}{{s}}tivo, quod in Capricorno fit, ob nimias {{s}}iccitates: {{s}}i exhibendum {{s}}it purgans, id fiat mane ante Solis ortum, ne purgationis tempus ultra meridionales fervores protrahatur. {{AE}}{{s}}tate poti{{s}}{{s}}imum per {{s}}uperiora, quod ob bilis dominium, nimiumque fructuum u{{s}}um plurimi {{s}}int faciles ad vomitum: Hyeme vero&lt;noinclude&gt;{{rh||C|per}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ic22inlk6azua8yju1feq5a41tg8dtv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87058</id>
    <revision>
      <id>284174</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284174</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5731" sha1="rkljuwwq4x6z2co3r1rf8ibao0f5cw4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|18|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;per inferiora corpus purgare convenit, ob redundantiam pituit{{ae}}, imprimis {{s}}i materia peccans infra {{s}}eptum tran{{s}}ver{{s}}um h{{ae}}reat, ad Aphori{{s}}m. 4. lib. {{sc|IV}}. Cujus nece{{s}}{{s}}itas {{s}}i tanta in Gr{{ae}}cia, in Bra{{s}}ilia facile major erit. Quippe Picrocholoi-cato qui dicuntur, l{{ae}}vitatibus inte{{s}}tinorum infe{{s}}tari {{s}}olent, purgatione{{s}}que per {{s}}uperiora haud facile ferunt: Aphori{{s}}mo 12. lib. {{sc|IV}}. Si quis medicamento ex officinis deprompto potius, quam nativo medicari velit, con{{s}}ideret qu{{ae}} {{s}}implicia magis vel minus durabilia, ut {{s}}unt poti{{s}}{{s}}imum, Rhabarbarum, Ca{{s}}{{s}}ia fi{{s}}tula, Turbith, Zalap, Scammonea: Electuaria fere omnia. Infu{{s}}iones, {{s}}ucci, fructus {{et}} flores omnes pectorales, Radices P{{ae}}oni{{ae}}, Angelic{{ae}} {{et}} Bryoni{{ae}}: Valeriana, Althea, Meon, {{s}}emina frigida majora, hordeum: Farin{{ae}}, {{et}} {{s}}i qu{{ae}} {{s}}unt alia, nobiliores partes deponentia ac terre{{s}}tres retinentia, modo nihil alienum acquirant: Gutta camboides vero, Aloë, folia Sen{{ae}}, Colocynthis, aliaque hujus generis, imprimis extracta chymica {{et}} mineralia, vix ullum detrimentum è mora patiuntur. Hinc dubium pleri{{s}}que artem medendi profitentibus h{{ae}}ret, quare {{s}}ub Zonis torridis, medicamentorum {{s}}implicium do{{s}}is in officinis excre{{s}}cat: cum tamen à pr{{ae}}ceptoribus edocti {{s}}int, tutius fortiora medicamenta, majorique quantitate in terris Septentrionalibus {{s}}ubmini{{s}}trari, ubi lap{{s}}us virium {{et}} humorum accen{{s}}io minus extime{{s}}cenda. Quamobrem diver{{s}}itatis hujus ratio altius petenda, quam è {{s}}olis medicamentis, (nam licet recenti{{s}}{{s}}ima {{et}} maxime vegeta, non tamen tam valide quam in patria, operantur) poti{{s}}{{s}}imum quidem, ex di{{s}}po{{s}}itione individui; quod {{s}}ub hoc c{{oe}}lo calor vitalis, ab extraneo ambiente attractus, minu{{s}}que concentratus, debilius agat in id, quod à circumferentia ad centrum trahere debet. Porro circa medicamenta pr{{ae}}parandi modum ab Europ{{ae}}is differunt Americani, quod remedia ex diver{{s}}is compo{{s}}ita admodum aver{{s}}entur, {{s}}ed {{s}}impliciora in quovis medendi genere amplectantur, quod in plagis his fervidioribus corpora no{{s}}tra minus compo{{s}}ita non u{{s}}que adeo irritent: adde quod nuda {{et}} genuina efficacia {{s}}implicium clarius eluce{{s}}cat: cujus indagationi {{s}}trenue incubui{{s}}{{s}}e in hoc novo rerum incognitarum mundo non inferioris utilitatis fore exi{{s}}timo. Pr{{ae}}terea Lu{{s}}itani {{ae}}que ac Bra{{s}}iliani Empirici ex aqua limpidi{{s}}{{s}}ima, nativi medicamenti infu{{s}}um raro igni, {{s}}ed aëri {{et}} rori matutino ver{{s}}us Orientem exponunt. Ex quo frigidiu{{s}}cula aura, {{s}}ubtili{{s}}{{s}}imu{{s}}que ros vicem correctorii attenuatione {{s}}ua pr{{ae}}bet, dum medicamenti acrioris {{et}} calidioris vires moderatur, terre{{s}}tre{{s}}que partes ab aëreis efficacia penetrabili {{s}}eparat. Eximi{{ae}} utique e{{s}}t efficaci{{ae}} ros Bra{{s}}ili{{ae}}: pecora namque {{et}} homines {{ae}}{{s}}tuantes {{et}} à {{s}}piritibus diffu{{s}}is fractos roborat, {{s}}i prata mane pauli{{s}}per obambularit. Adh{{ae}}c urinam provocat, concentrandoque colorem nativum ingeminat ac appetitum perditum re{{s}}tituit. Quid denique boni aut mali, vel extus vel intus adhibitus pr{{ae}}{{s}}tet, in morbis particularibus dictum e{{s}}t.
&lt;section end=&quot;I&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;II&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. II.}}}}
{{c|{{larger|''De Oculorum vitiis.''}}}}

{{Is|M}}Erito quidem Hippocrates lib. de Aëre, aquis {{et}} locis pag. 37. {{et}} alibi, oculorum mala, tum imprimis lippitudines duras ac vehementes meridionalem plagam habitantibus familiares e{{s}}{{s}}e, tum quoque iis quibus carnes calid{{ae}} {{et}} {{s}}icc{{ae}} {{s}}unt, te{{s}}tatum reliquit. Inter Bra{{s}}ili{{ae}} enim calamitates haud po{{s}}tremum locum {{s}}ibi vendicant oculorum mala, milites pr{{ae}} c{{ae}}teris {{et}} penuria pre{{s}}{{s}}os {{s}}par{{s}}im non gregatim infe{{s}}tant, vivendi facultate vitiata {{et}} corrupta. Ex his quidam Sole occidente, quod minus lucis pr{{ae}}beatur, quam opus e{{s}}t, maxime tempore plenilunii: nonnulli crepu{{s}}culo matutino videre de{{s}}inunt. Prior affectus ''νυκταλωπία'', po{{s}}terior ''ἡμεραλωπία'' Gr{{ae}}cis dictus. Quibus {{s}}i pertinax capitis dolor accedat {{et}} non in tempore remediis {{s}}uccurratur, periculum e{{s}}t ne pror{{s}}us tandem c{{oe}}cutiant, vocaturque ''Gutta Serena'' {{s}}ive ''ἀμαύρωσις''. Omni quidem anni tempore, {{s}}ed {{ae}}state poti{{s}}{{s}}imum {{s}}icca qu{{ae}} aquarum exors {{s}}it, invadit hic oculorum affectus advenas, juvene{{s}}que vix indigenas infe{{s}}tat, rariu{{s}}que nunc quam olim dominatur. (Quod no{{s}}trates quondam adventitii, rerumque Americanarum ignari, multorum morborum origenes nondum habuere pro{{s}}pectas, quas po{{s}}tea edocti evitarunt, eorumque principia declinare didicerunt.) Ν''υκταλωπία'' h{{ae}}c {{s}}ponte {{s}}ua curatur, aliis ad {{s}}eptimanas {{s}}ex imo men{{s}}es totidem protrahitur, nec rara recidiva e{{s}}t. Duplex e{{s}}t hoc malum. Externum quando nubecul{{ae}} tran{{s}}parentes vel non tran{{s}}parentes {{s}}uperveniunt. Internum, cum nihil omnino exterius in oculo apparet. Po{{s}}terius hoc priori frequentius infe{{s}}tat, {{et}} difficilius curatur. Vtrumque externam {{et}} internam cau{{s}}am fomitem habet. Pauperes {{et}} milites gregarii, corruptis {{s}}alitis {{s}}{{ae}}pe alimentis ve{{s}}cuntur. Aquis pr{{ae}}terea {{s}}tagnantibus, vinoque ardenti rancido ac f{{oe}}culento uti videas.&lt;noinclude&gt;{{rh|||Addo,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rkljuwwq4x6z2co3r1rf8ibao0f5cw4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87059</id>
    <revision>
      <id>284176</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:33:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 80. PAULUS libro VII. ad Sabinum.— Dotem, quae in prius matrimonium data est, non aliter convertius in posterius matrimonium dicendum est, quam quum hoc agitur, dum hoc agi semper inter- pretumur, nisi probetur aliud convisisse.  81. PAPINIANUS libro IV. Responsorum.— Quodsi non divortium, sed iurgium fuit, dos eius- dem matrimonio manebit.  82. POMPONIUS libro XVI. (1) ad Sabinum.— Si ex lapidicinidotalis fundi lapidem vel arbores, quae fru...</comment>
      <origin>284176</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2596" sha1="8jkwgmb7eihx5tedod67kip90aqi8ef" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
80. PAULUS libro VII. ad Sabinum.— Dotem,
quae in prius matrimonium data est, non aliter
convertius in posterius matrimonium dicendum est,
quam quum hoc agitur, dum hoc agi semper inter-
pretumur, nisi probetur aliud convisisse.

81. PAPINIANUS libro IV. Responsorum.—
Quodsi non divortium, sed iurgium fuit, dos eius-
dem matrimonio manebit.

82. POMPONIUS libro XVI. (1) ad Sabinum.—
Si ex lapidicinidotalis fundi lapidem vel arbores,
quae fructus non essent, sive superficiem (2) aedi-
ficii dotalis voluntate mulieris vendiderit, numi
ex ea venditione recepti sunt dotis.

83. ULPIANUS libro VI. ad Sabinum.— Si ex-
traneus sit, qui dotem promisit, isque defectus sit
facultatibus (3), imputabitur marito, cur eum non
convenerit, maxime si ex necessitate, non ex vo-
luntate dotem promiserat; nam si donavit, utcun-
que parcendum marito, qui eum non praecipitavit
ad solutionem, qui donaverat, quemque in id, quod
facere posset, si convenisset, condempnaverat; hoc
enim Divus Pius rescripsit, eos, qui ex liberalitate
convenerint, in id, quod facere possunt, conde-
mnandos. Sed si vel pater, vel ipsa promiserunt,
Iulianus quidem libro sexto decimo Digestorum
scribit, etiamsi pater promisit, periculum respice-
re ad maritum; quod ferendum non est. Debebit
igitur mulieris esse periculum, nec enim quid-
quam index propriis (4) auribus audiet mulierem
dicentem, cur patrem, qui de suo promisit,
non urserit ad solutionem, multo minus, cur
ipsum non convenerit. Recte itaque Sabinus dis-
posuit, ut diceret, quod pater vel ipsa mulier pro-
misit, viri periculo non esse, quod debitor, id viri
esse, quod alius, scilicet donaturus, eius periculo
ait, cui acquiritur; accipit autem mulieris accipie-
mus, ad quam rei commodum respicit.

84. IDEM libro XXXIII. (5) ad Sabinum.—
Mater quum filiae aurum dedisset utendum, pater
puellae id aurum in dotem viro adpendidit, dein
mortua est mater; si inscia invitaque uxor vir id
aurum in dotem dedisset, manet id aurum heredis
matris vindicarique potest, et eo minorem dotem
viro datam (6) esse placuit; quia res evicta est,
marito competit adversus socerum actio.

85. IDEM libro XLVII. (7) ad Sabinum.— Do-
tem a patre vel a quovis alio promissam si vir no-
vaudi causa stipuletur, coepit viri esse periculum,
quam ante mulieris fuisset.

86. IDEM libro XLVIII. ad Sabinum. — Debi-

(1) XIV. , Hal.
(2) superficiem, Hal. Vulg.
(3) antequamdotem daret, inserta la Vulg.
(4) propitiis, Hal.
(5) XXVII., Hal.
(6) et omnino rem indotem viro datam non esse, Vulg.
(7) XXXIII. , Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8jkwgmb7eihx5tedod67kip90aqi8ef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/140</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87060</id>
    <revision>
      <id>284178</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tor mulieris iussu eius pecuniam viro expromisit, deinde vir acceptam eam ipsi mulieris fecit, res mulieris perit; hoc quomodo accipimus, utrum do- tis nomine, an si alia ex causa? Et videtur de eo debitore dictum, qui dotis nomine promisit. Illud adhuc subest, utrum ante nuptias, an post nuptias id factum sit, multum enim interest vi- detur; nam si secutis nuptiis id factum est do- tem constituta, maritus accepto ferendo pendet do- tem, si a...</comment>
      <origin>284178</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2414" sha1="qx9zrkgj9s2ieez8k2geukvq0ygw856" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tor mulieris iussu eius pecuniam viro expromisit,
deinde vir acceptam eam ipsi mulieris fecit, res
mulieris perit; hoc quomodo accipimus, utrum do-
tis nomine, an si alia ex causa? Et videtur de
eo debitore dictum, qui dotis nomine promisit.
Illud adhuc subest, utrum ante nuptias, an post
nuptias id factum sit, multum enim interest vi-
detur; nam si secutis nuptiis id factum est do-
tem constituta, maritus accepto ferendo pendet do-
tem, si autem antequam nuptiae sequerentur, ni-
hil videtur doti constitutum esse;

37. PAULUS libro XII. (1) ad Sabinum.—non
enim alias perit mulieri actio, quam si nuptiae se-
cutae fuerint; nam si secutae non sunt, manet de-
bitor mulieri obligatus.

38. ULPIANUS libro XLVIII. ad Sabinum.—
Sane videndum est, an marito mulieri, quae iussit
accepte ferri, obligetur? Et putem obligari man-
dati actione, et hoc ipsum in dotem converti, quod
mulier mandati iudicio obligata est; et quod dici-
tur, rei mulieri perire, consequens est, nam si
coeperit velle (2) de dote agere, ipsa secum de-
bebit compensare iussum suum.

39. IDEM libro XXXIII. ad Edictum.—Si ser-
vum servo quasi dotem dederit, deinde constaute
coniunctione ad libertatem ambo pervenerint pe-
culio iis non adempto, et in eadem coniunctione
permanserint, ita res moderatur, ut, si quae ex
rebus corporalibus, velut in dotem tempore servi-
tutis datis exstiterint, videantur ea in tarita in dotem
conversa, ut earum aestimatio mulieri debeatur.

§ 1.—Si spadoni mulier nupserit, distinguendum
arbitror, castratus fuerit, necne, ut in castrato di-
cas dotem non esse; in eo, qui castratus non est,
quia est matrimonium, et dos, et dotis actio est(3).

40. IDEM libro XXXIV. ad Edictum. — Divus
Severus rescripsit Prisco Lucriano in haec verba:
—Si mulier, quae dotem dederat, post divortium
rursus in matrimonium redit non revocatis instru-
mentis, non dubitabis is, apud quem res agetur,
secundum voluntatem mulieris, quae utique non
indotata redire in matrimonium voluit, partibus
suis fungi, quasi rursum dotem».

41. PAULUS libro XXXV. ad Edictum. — Pro-
mittendo dotem omnes obligantur, cuiuscumque
sexus conditioque sint.
§ 1.—Si nuptiae secutae non fuerint, ex sti-
pulati agi non potest; magis enim res, quam ver-
ba intuenda sunt.

(1) VII. , Hal.
(2) cum debitore, inserta la Vulg.
(3) et dotem, et dotis exactionem esse, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qx9zrkgj9s2ieez8k2geukvq0ygw856</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87061</id>
    <revision>
      <id>284179</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:40:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284179</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5934" sha1="snr5246npeyindw7xc6hvi4t110b0uw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|19}}&lt;/noinclude&gt;Addo quod intolerabilis ille {{s}}olis verticalis percu{{s}}{{s}}us, ad exu{{s}}tum {{et}} torridum littus (quod non raro plantas pedum viatoribus comburit) oculorum aciem vehementer obfu{{s}}cet {{et}} debilitet, u{{s}}que adeo, ut {{s}}ine {{s}}pecillis viridibus vix tutum {{s}}it, meridiano tempore, apertis oculis, littus legere. Sicut {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime in ca{{s}}tris Illu{{s}}tr. Comitis Na{{s}}{{s}}av. à me e{{s}}t ob{{s}}ervatum. Accedit, quod per va{{s}}ti{{s}}{{s}}imas ha{{s}}ce regiones iter agentibus, ardenti{{s}}{{s}}imoque Solis fervore to{{s}}tis, {{s}}piritus vi{{s}}orii prave afficiuntur {{et}} debilitantur; catarrhi quoque ad nervos u{{s}}que opticos {{s}}olvuntur. Mox dela{{s}}{{s}}atis, pori{{s}}que apertis {{et}} tot {{s}}{{ae}}pe noctes {{s}}ub dio, luna plena, flante mediterraneo vento recubantibus, fluxiones figuntur.

H{{ae}}c incommoda oculorum atque caligines, incolarum ritu, hoc modo tolli {{et}} felici{{s}}{{s}}ime emendari {{s}}olent. Primo interdictis illis alimentis, qu{{ae}} diu in penuariis recondita, mucorem atque {{s}}itum contraxerunt, in eorum locum recentia, {{s}}icca, temperata {{s}}ub{{s}}tituunt, quod labefactato ventriculo {{s}}piritus vi{{s}}orii cra{{s}}{{s}}is {{et}} vaporo{{s}}is halitibus facile inficiantur, oculorumque acies non leviter obtundatur. Pr{{ae}}terea tam {{ae}}{{s}}tum diurnum, omneque objectum ju{{s}}to fortius; quam frigus nocturnum, quod caput replet, arcent. Ad h{{ae}}c fortiora cephalica purgantia aliquoties repetunt. (Hippocrat. lib. de vi{{s}}u, commendat qu{{ae}} caput purgent; tum cervicis {{s}}carificationes.) mox venas temporum {{et}} po{{s}}t aures aperiunt. Dein ra{{s}}is capillis, a{{s}}pergines, cucuphas adhibent. Sternutatoria ex pulvere Arboris ''Guabiraba'' {{et}} Tabaci momento, c{{ae}}teri{{s}}que {{s}}imilibus ex{{s}}iccantibus apprime pr{{ae}}parant. Ma{{s}}ticatoria item ex radice ''Iaborandi'' non exiguum {{s}}ane u{{s}}um pr{{ae}}{{s}}tant, modo tempe{{s}}tive exhibita, nullam noxam irritatione inferre queant. Cucurbitularum cornearum {{et}} hirudinum quoque u{{s}}us, imprimis in cervice, commendabilis e{{s}}t. Tum {{et}} {{s}}etones in nucha, cantharides, fonticulos denique applicant, eodem modo quo in Europa, ad corroborandum vi{{s}}um, ardore{{s}}que oculorum extinguendos. Tum in hoc externo {{et}} interno; tum in aliis oculorum affectibus, aquam, qu{{ae}} ex fragrante illo flore arboris ''Guabıraba'' {{et}} è canna Saccharifera recenti de{{s}}tillat, eximia virtute pollere, quotidie experimur. Tum {{et}} ros {{s}}implex, vel dilutus ceru{{s}}{{s}}a cum lacte mulieris; denique liquor ille pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imus ex {{s}}pinis arboris ''Zamouna'' expre{{s}}{{s}}us, oculi{{s}}que infu{{s}}us vel circum circa illitus, vi{{s}}um acuunt {{et}} corroborant. Externo autem oculorum vitio cum nubecula ovum recens adhibent ad duritiem coctum, additis tribus Sacchari Candi {{et}} pulveris ''Guabiraba'' partibus, {{et}} una vitrioli albi. Ex quo liquor exprimitur, qui cubitum ituri oculis immittitur. Idem quoque pr{{ae}}{{s}}tat aqua ''Manipuera'' ex radice ''Mandihoca'', qu{{ae}} licet pota veno{{s}}a habeatur, oculis tamen prode{{s}}t, vi{{s}}umque emendat. Quod {{s}}i malum ulterius renitatur, fumus contriti carbonis è cortice ''Guabiraba'' {{et}} Tabaci in oculos {{ae}}groti in{{s}}ufflatur; mox ma{{s}}ticato allio jejuno ore, lingu{{ae}}que impo{{s}}itis ''Guabiraba'' cineribus, cilia ejus identidem lambuntur. Cantabro cuidam Medico familiare erat remedium hoc {{s}}equens. Aqua ex albumine ovi de{{s}}tillata, cum viridis {{ae}}ris momento, qua rite pr{{ae}}parata cum aqua florum Auraicorum {{et}} ''Guabiraba'' oculi lavantur. Pr{{ae}}ter remedia modo dicta, Lu{{s}}itani {{ae}}que ac barbari idiot{{ae}} {{s}}incra{{s}}ia quadam vi{{s}}um re{{s}}titui te{{s}}tantur jecore pi{{s}}cis Lami{{ae}} recenti vel {{s}}ale paulum condito, manducato. Quod ip{{s}}um I. Bontius de Indis Orientalibus memorat. Quo videtur quoque {{s}}pectare illud Hippocrat. dictum lib. de Vi{{s}}u. Unum aut duo fru{{s}}ta prout maxima devorare pote{{s}}t de hepate bubulo cruda, in melle tincta exhibeto. Mihi utriu{{s}}que enarrati remedii felicem {{s}}ubinde effectum videre contigit. Hi{{s}}ce poti{{s}}{{s}}imum remediis accedente tenui di{{ae}}ta curatio ab{{s}}olvitur; modo {{ae}}ger à {{s}}upra dictis cau{{s}}is externis {{et}} internis {{s}}edulo, diuque etiam re{{s}}titutus {{s}}ibi caveat, pr{{ae}}{{s}}ertim cum intus dominatur affectus, nervu{{s}}que opticus dudum receperit fluxiones. Atque h{{ae}}c quidem mala plenilunio imprimis ingrave{{s}}cunt. Unde humores moti non parum augentur, quo tempore caputpurgia evitare pr{{ae}}{{s}}tat.
&lt;section end=&quot;II&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;III&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. III.}}}}
{{c|{{larger|''De Spa{{s}}mo.''}}}}

{{Is|C}}Um nihil fere moderatum {{s}}ub hoc c{{oe}}lo corpora {{s}}ublunaria recipiant, {{ae}}{{s}}tus {{et}} frigoris exce{{s}}{{s}}us haudquaquam evadunt. Unde fit, ut, {{s}}icut acuti{{s}}{{s}}imi {{et}} calidi{{s}}{{s}}imi, ita frigidi imprimis {{et}} Chronici morbi in Indiis magis {{s}}int familiares, quam in Europa. Et inter acutos quidem facile primus fatale hoc Spa{{s}}mi genus, Gr{{ae}}cis ''τρισμὸς'', Belgis {{Gothica|De klem}}/nuncupatum: quod frequens admodum e{{s}}t, dictoque citius hominem {{s}}tantem {{s}}edentemve invadit, {{et}} rigidum tanquam {{s}}tatuam, nunc Tetani, nunc Opi{{s}}thotoni in{{s}}tar, tenet. (Hofman. In{{s}}titut. lib. 3. cap. 86.) Ita ut per intervalla mi{{s}}erando {{s}}pectaculo retrahatur {{et}} concidat. Vnde tandem fit, ut Spa{{s}}mo cynico interveniente, ablataque re{{s}}pirationis ac deglutiendi facultate (ob convul{{s}}um credo diaphragma {{et}} {{oe}}{{s}}ophagum) terrifica nonnumquam {{s}}ymptomata concurrant {{et}} murmur quoddam horridum, Epilepticorum ritu, exaudiatur. (Vide Hofman. ibidem&lt;noinclude&gt;{{rh||C 2|paragr.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>snr5246npeyindw7xc6hvi4t110b0uw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284349</id>
      <parentid>284179</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:22:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284349</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5955" sha1="ghx4kjeb341kqxewkp49epr29r08tu0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|19}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;II&quot;/&gt;Addo quod intolerabilis ille {{s}}olis verticalis percu{{s}}{{s}}us, ad exu{{s}}tum {{et}} torridum littus (quod non raro plantas pedum viatoribus comburit) oculorum aciem vehementer obfu{{s}}cet {{et}} debilitet, u{{s}}que adeo, ut {{s}}ine {{s}}pecillis viridibus vix tutum {{s}}it, meridiano tempore, apertis oculis, littus legere. Sicut {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime in ca{{s}}tris Illu{{s}}tr. Comitis Na{{s}}{{s}}av. à me e{{s}}t ob{{s}}ervatum. Accedit, quod per va{{s}}ti{{s}}{{s}}imas ha{{s}}ce regiones iter agentibus, ardenti{{s}}{{s}}imoque Solis fervore to{{s}}tis, {{s}}piritus vi{{s}}orii prave afficiuntur {{et}} debilitantur; catarrhi quoque ad nervos u{{s}}que opticos {{s}}olvuntur. Mox dela{{s}}{{s}}atis, pori{{s}}que apertis {{et}} tot {{s}}{{ae}}pe noctes {{s}}ub dio, luna plena, flante mediterraneo vento recubantibus, fluxiones figuntur.

H{{ae}}c incommoda oculorum atque caligines, incolarum ritu, hoc modo tolli {{et}} felici{{s}}{{s}}ime emendari {{s}}olent. Primo interdictis illis alimentis, qu{{ae}} diu in penuariis recondita, mucorem atque {{s}}itum contraxerunt, in eorum locum recentia, {{s}}icca, temperata {{s}}ub{{s}}tituunt, quod labefactato ventriculo {{s}}piritus vi{{s}}orii cra{{s}}{{s}}is {{et}} vaporo{{s}}is halitibus facile inficiantur, oculorumque acies non leviter obtundatur. Pr{{ae}}terea tam {{ae}}{{s}}tum diurnum, omneque objectum ju{{s}}to fortius; quam frigus nocturnum, quod caput replet, arcent. Ad h{{ae}}c fortiora cephalica purgantia aliquoties repetunt. (Hippocrat. lib. de vi{{s}}u, commendat qu{{ae}} caput purgent; tum cervicis {{s}}carificationes.) mox venas temporum {{et}} po{{s}}t aures aperiunt. Dein ra{{s}}is capillis, a{{s}}pergines, cucuphas adhibent. Sternutatoria ex pulvere Arboris ''Guabiraba'' {{et}} Tabaci momento, c{{ae}}teri{{s}}que {{s}}imilibus ex{{s}}iccantibus apprime pr{{ae}}parant. Ma{{s}}ticatoria item ex radice ''Iaborandi'' non exiguum {{s}}ane u{{s}}um pr{{ae}}{{s}}tant, modo tempe{{s}}tive exhibita, nullam noxam irritatione inferre queant. Cucurbitularum cornearum {{et}} hirudinum quoque u{{s}}us, imprimis in cervice, commendabilis e{{s}}t. Tum {{et}} {{s}}etones in nucha, cantharides, fonticulos denique applicant, eodem modo quo in Europa, ad corroborandum vi{{s}}um, ardore{{s}}que oculorum extinguendos. Tum in hoc externo {{et}} interno; tum in aliis oculorum affectibus, aquam, qu{{ae}} ex fragrante illo flore arboris ''Guabıraba'' {{et}} è canna Saccharifera recenti de{{s}}tillat, eximia virtute pollere, quotidie experimur. Tum {{et}} ros {{s}}implex, vel dilutus ceru{{s}}{{s}}a cum lacte mulieris; denique liquor ille pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imus ex {{s}}pinis arboris ''Zamouna'' expre{{s}}{{s}}us, oculi{{s}}que infu{{s}}us vel circum circa illitus, vi{{s}}um acuunt {{et}} corroborant. Externo autem oculorum vitio cum nubecula ovum recens adhibent ad duritiem coctum, additis tribus Sacchari Candi {{et}} pulveris ''Guabiraba'' partibus, {{et}} una vitrioli albi. Ex quo liquor exprimitur, qui cubitum ituri oculis immittitur. Idem quoque pr{{ae}}{{s}}tat aqua ''Manipuera'' ex radice ''Mandihoca'', qu{{ae}} licet pota veno{{s}}a habeatur, oculis tamen prode{{s}}t, vi{{s}}umque emendat. Quod {{s}}i malum ulterius renitatur, fumus contriti carbonis è cortice ''Guabiraba'' {{et}} Tabaci in oculos {{ae}}groti in{{s}}ufflatur; mox ma{{s}}ticato allio jejuno ore, lingu{{ae}}que impo{{s}}itis ''Guabiraba'' cineribus, cilia ejus identidem lambuntur. Cantabro cuidam Medico familiare erat remedium hoc {{s}}equens. Aqua ex albumine ovi de{{s}}tillata, cum viridis {{ae}}ris momento, qua rite pr{{ae}}parata cum aqua florum Auraicorum {{et}} ''Guabiraba'' oculi lavantur. Pr{{ae}}ter remedia modo dicta, Lu{{s}}itani {{ae}}que ac barbari idiot{{ae}} {{s}}incra{{s}}ia quadam vi{{s}}um re{{s}}titui te{{s}}tantur jecore pi{{s}}cis Lami{{ae}} recenti vel {{s}}ale paulum condito, manducato. Quod ip{{s}}um I. Bontius de Indis Orientalibus memorat. Quo videtur quoque {{s}}pectare illud Hippocrat. dictum lib. de Vi{{s}}u. Unum aut duo fru{{s}}ta prout maxima devorare pote{{s}}t de hepate bubulo cruda, in melle tincta exhibeto. Mihi utriu{{s}}que enarrati remedii felicem {{s}}ubinde effectum videre contigit. Hi{{s}}ce poti{{s}}{{s}}imum remediis accedente tenui di{{ae}}ta curatio ab{{s}}olvitur; modo {{ae}}ger à {{s}}upra dictis cau{{s}}is externis {{et}} internis {{s}}edulo, diuque etiam re{{s}}titutus {{s}}ibi caveat, pr{{ae}}{{s}}ertim cum intus dominatur affectus, nervu{{s}}que opticus dudum receperit fluxiones. Atque h{{ae}}c quidem mala plenilunio imprimis ingrave{{s}}cunt. Unde humores moti non parum augentur, quo tempore caputpurgia evitare pr{{ae}}{{s}}tat.
&lt;section end=&quot;II&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;III&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. III.}}}}
{{c|{{larger|''De Spa{{s}}mo.''}}}}

{{Is|C}}Um nihil fere moderatum {{s}}ub hoc c{{oe}}lo corpora {{s}}ublunaria recipiant, {{ae}}{{s}}tus {{et}} frigoris exce{{s}}{{s}}us haudquaquam evadunt. Unde fit, ut, {{s}}icut acuti{{s}}{{s}}imi {{et}} calidi{{s}}{{s}}imi, ita frigidi imprimis {{et}} Chronici morbi in Indiis magis {{s}}int familiares, quam in Europa. Et inter acutos quidem facile primus fatale hoc Spa{{s}}mi genus, Gr{{ae}}cis ''τρισμὸς'', Belgis {{Gothica|De klem}}/nuncupatum: quod frequens admodum e{{s}}t, dictoque citius hominem {{s}}tantem {{s}}edentemve invadit, {{et}} rigidum tanquam {{s}}tatuam, nunc Tetani, nunc Opi{{s}}thotoni in{{s}}tar, tenet. (Hofman. In{{s}}titut. lib. 3. cap. 86.) Ita ut per intervalla mi{{s}}erando {{s}}pectaculo retrahatur {{et}} concidat. Vnde tandem fit, ut Spa{{s}}mo cynico interveniente, ablataque re{{s}}pirationis ac deglutiendi facultate (ob convul{{s}}um credo diaphragma {{et}} {{oe}}{{s}}ophagum) terrifica nonnumquam {{s}}ymptomata concurrant {{et}} murmur quoddam horridum, Epilepticorum ritu, exaudiatur. (Vide Hofman. ibidem&lt;noinclude&gt;{{rh||C 2|paragr.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ghx4kjeb341kqxewkp49epr29r08tu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/15</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87062</id>
    <revision>
      <id>284180</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:45:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '{{c| {{x-larger|FACULTAS}} &lt;br /&gt;''R. P. Provincialis Societatis Iesu per Rheni superioris Provinciam, Auctori facta.'' &lt;br/&gt;{{larger|RICQUINUS GÖLTGENS}}&lt;br/&gt;{{larger|Provincialis Societatis Iesu Rheni superioris.}}}}  {{dropinitial|C}}''Vm Cursum Mathematicum, compositum a P. Casparo Schott nostrae Societatis Sacerdote, tres eiusdem Societatis Sacerdotes, quibus id commissum fuit, recognoverint, et in lucem edi posse probaverint; facultate...</comment>
      <origin>284180</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1672" sha1="fur4epwsh3fauge7woc6jfegfhweueu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{x-larger|FACULTAS}} &lt;br /&gt;''R. P. Provincialis Societatis Iesu per Rheni superioris Provinciam, Auctori facta.'' &lt;br/&gt;{{larger|RICQUINUS GÖLTGENS}}&lt;br/&gt;{{larger|Provincialis Societatis Iesu Rheni superioris.}}}}

{{dropinitial|C}}''Vm Cursum Mathematicum, compositum a P. Casparo Schott nostrae Societatis Sacerdote, tres eiusdem Societatis Sacerdotes, quibus id commissum fuit, recognoverint, et in lucem edi posse probaverint; facultate nobis ab Admodum Reverendo P. N. Gosvvino Nickel Praeposito Generali communicata concedimus, ut idem typis mandetur. In cuius rei fidem has litteras manu nostra subscriptas, et sigillo nostro munitas dedimus: Herbipoli 27. Iunii, 1660.''

{{right|Ricquinus Göltgens.}}&lt;br /&gt;{{x-larger|L. S.}}

{{c|
{{x-larger|PRIVILEGIUM CÆSAREUM,}}&lt;br/&gt;
''Et Potestas Bibliopolæ facta à Rev. P. Provinciali Provinciæ Rheni Superioris Societatis Jesu.''
}}

{{dropinitial|C}}Um Sac. Cæsarcæ Majestatis Decreto Typographis, Bibliopolis ac aliis liberatiam negotationem exercentibus inhibitum sit, ne quis libros àPP. Societatis Jesu editos sine Superiorum ejusdem Societatis licentia intra S.R.I. ac Regnorum &amp;amp; Dominiorum suorum fines sivè in toto, sivè in parte recudere, vel recudendos aliò mittere, aut alibi impressos adducere, ac distrahere audeat; Concedo ego Nicolaus Lutz per Rheni Superioris Provinciam Præpositus Provincialis Joanni Arnoldo Cholino Francofutensi Bibliopolæ facultatem excudendi Cursum Mathematicum à R. P. Casparo Schott nostræ Societatis Sacerdote concinnatum. In cujus rei fidem hoc illi testimonium dari curavi. Moguntiæ 25. Augusti 1674.

{{right|Nicolae Lutz, m.p.}}&lt;br /&gt;{{x-larger|L. S.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fur4epwsh3fauge7woc6jfegfhweueu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284181</id>
      <parentid>284180</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:48:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284181</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1674" sha1="o2aj0nuf4ze0hytsmuelop1ke1ao7kz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{x-larger|FACULTAS}} &lt;br /&gt;''R. P. Provincialis Societatis Iesu per Rheni superioris Provinciam, Auctori facta.'' &lt;br/&gt;{{larger|RICQUINUS GÖLTGENS}}&lt;br/&gt;{{larger|Provincialis Societatis Iesu Rheni superioris.}}}}

{{dropinitial|C}}''Vm Cursum Mathematicum, compositum a P. Casparo Schott nostrae Societatis Sacerdote, tres eiusdem Societatis Sacerdotes, quibus id commissum fuit, recognoverint, et in lucem edi posse probaverint; facultate nobis ab Admodum Reverendo P. N. Gosvvino Nickel Praeposito Generali communicata concedimus, ut idem typis mandetur. In cuius rei fidem has litteras manu nostra subscriptas, et sigillo nostro munitas dedimus: Herbipoli 27. Iunii, 1660.''

{{right|Ricquinus Göltgens.}}&lt;br /&gt;{{x-larger|L. S.}}

{{c|
{{x-larger|PRIVILEGIUM CÆSAREUM,}}&lt;br/&gt;
''Et Potestas Bibliopolæ facta à Rev. P. Provinciali Provinciæ Rheni Superioris Societatis Jesu.''
}}

{{dropinitial|C}}Um Sac. Cæsarcæ Majestatis Decreto Typographis, Bibliopolis ac aliis liberariam negotationem exercentibus inhibitum sit, ne quis libros à PP. Societatis Jesu editos sine Superiorum ejusdem Societatis licentia intra S.R.I. ac Regnorum &amp;amp; Dominiorum suorum fines sivè in toto, sivè in parte recudere, vel recudendos aliò mittere, aut alibi impressos adducere, ac distrahere audeat; Concedo ego Nicolaus Lutz per Rheni Superioris Provinciam Præpositus Provincialis Joanni Arnoldo Cholino Francofurtensi Bibliopolæ facultatem excudendi Cursum Mathematicum à R. P. Casparo Schott nostræ Societatis Sacerdote concinnatum. In cujus rei fidem hoc illi testimonium dari curavi. Moguntiæ 25. Augusti 1674.

{{right|Nicolae Lutz, m.p.}}&lt;br /&gt;{{x-larger|L. S.}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o2aj0nuf4ze0hytsmuelop1ke1ao7kz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87063</id>
    <revision>
      <id>284183</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:52:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284183</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6037" sha1="i8o2u0qtru6p17v18s3g9r8wfya669y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|20|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;paragr. 6.) Nonnulli vero tardius, citraque tot dicta accidentia corripiuntur, dentibus primum {{s}}tridentibus, ore mox di{{s}}torto, adeoque occlu{{s}}o, ut vi ac {{s}}peculo ferreo effringi debeant {{s}}i deglutire {{et}} re{{s}}pirare velint. Tunc quidem non raro {{s}}uffocationis periculum incurrunt, excrementaque retinere nequeunt. (Hippocr. in Coac. pr{{ae}}n. 355. ex vulnere convul{{s}}io lethalis.) Infe{{s}}tantur poti{{s}}{{s}}imum hoc affectu vel levi{{s}}{{s}}ime vulnerati, Pi{{s}}catores, Fabri, Pi{{s}}tores: tum quod interdiu madidi ac {{s}}udore {{ae}}{{s}}tuantes, ab ingruente nocturno frigore {{s}}ibi non cavent; tum quod cra{{s}}{{s}}iori {{et}} veteri alimento a{{s}}{{s}}ueti adven{{ae}} ob{{s}}tructiones lienis graviores incurrant, indeque qua{{s}}i novum {{et}} calamito{{s}}um Scorbuti {{s}}ymptoma na{{s}}catur. vide Sennert. de oris convul{{s}}. {{et}} Scorbuto. Tempe{{s}}tive itaque remedium adhibeas oportet, {{s}}in minus, ante quartam {{et}} vice{{s}}imam à convul{{s}}ione horam, {{ae}}ger {{s}}uccumbit.

Primum, {{s}}i nullum grave contraindicans ob{{s}}tet, confe{{s}}tim vena {{s}}ecanda e{{s}}t, mox acribus cly{{s}}teribus, aliquoties reiteratis in{{s}}i{{s}}tendum. Po{{s}}th{{ae}}c {{s}}udorifera ex Alexipharmacis, Theriaca, Dia{{s}}cordio, cornu Cervi {{et}} Rhinocerotis, bolo armena, exhibenda. Symptomata enim {{et}} curatio, malignum quid ade{{s}}{{s}}e te{{s}}tantur. Quod {{s}}i protrahatur morbus, decocto Sal{{s}}aparill{{ae}}, corticum Guajaci, Chin{{ae}} radicis, qu{{ae}} ''Iupicanga'' dicitur, Sa{{s}}{{s}}afras, ''Iaborandi'', ''Betiis'', ''Nhambi'', aliarumque ejus generis, Bra{{s}}ilianorum indigenarum herbarum, {{s}}uccurrendum e{{s}}t. H{{ae}}c {{s}}ub{{s}}equantur balnea humida {{et}} {{s}}icca, {{s}}uffimigia è {{s}}tercore caballino, cum Benzoin, Anime {{et}} {{s}}imilibus aromaticis. Po{{s}}t h{{ae}}c {{s}}udoribus alte ab{{s}}ter{{s}}is, frictiones valid{{ae}} in{{s}}tituend{{ae}} {{s}}unt. Mox inunctio colli, {{s}}pin{{ae}} dor{{s}}i, partiumque vicinarum {{s}}uccedat ex oleis {{et}} bal{{s}}amis appropriatis, nativis {{et}} exoticis. {{AE}}ger perpetuo probe cooperiatur, calideque maneat in conclavi, corpore perpetuo {{s}}udore diffluente. S{{ae}}pe {{et}} modice cibetur, ob lap{{s}}um virium, bibatque calidum. Neque raro, {{s}}i pr{{ae}}dicta ob{{s}}erventur, eluctatur; pr{{ae}}cipue vero {{s}}i febris, vel alvi quoque profluvium {{s}}uperveniat, quod evacuet materiam convul{{s}}ivam tran{{s}}latam è nervis ad venas. (Hippocrat. lib. {{iv}}. Aphori{{s}}m. 57. Spa{{s}}mo aut Tetano vexato, febris {{s}}i acce{{s}}{{s}}erit, morbum {{s}}olvit. Et Coac. 358. Convul{{s}}iones autem derepente ortas febris {{s}}olvit ac alvi fluxus.) Sin minus; medicu{{s}}que ac ip{{s}}e {{ae}}ger vel a{{s}}tantes officii immemores, vel levi{{s}}{{s}}imo errore, antequam materia peccans victa fuerit, commi{{s}}{{s}}o, certo certius de vita erit actum. Quod aliquando accidi{{s}}{{s}}e memini, ore arcte clau{{s}}o, ac motu convul{{s}}ivo immaniter per paroxi{{s}}mos, maximis cum doloribus {{et}} ejulatibus in{{s}}urgente.
&lt;section end=&quot;III&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;IV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. IV.}}}}
{{c|{{larger|''De Stupore.''}}}}

{{Is|I}}Nter Chronicos Bra{{s}}ili{{ae}} morbos familiares e{{s}}t ille qui nervos tentat, altumq; membrorum torporem inducit. Cujus naturam nemo, quod {{s}}ciam, tradidit. Eum Lu{{s}}itani appellant ''Air'', quod ab aëris inclementia {{et}} ex incompleta ob{{s}}tructione, intemperieque frigida nervo{{s}}arum partium oriatur. Pituita enim lenta {{et}} glutino{{s}}a, loco {{s}}pirituum, nunc ex capite promanans, nunc è {{s}}pinali medulla in artus de{{s}}tillans, facile nervos occupat ac tendines brachiorum vel pedum, vel utrorumque {{s}}imul infe{{s}}tat: accidente refrigeratione non tantum nervorum, {{s}}ed {{et}} venarum, arteriarum, carnis, membranarum, cutis. Id ex di{{s}}{{s}}ectione {{AE}}thiopis, ex hoc {{s}}tupore dum viveret laborantis, animadverti, cujus nervi frigido {{et}} tenaci phlegmate obducti erant. Sen{{s}}us non in totum tollitur, pul{{s}}u exi{{s}}tente exiguo {{et}} debili cum profundo {{et}} obtu{{s}}o dolore, ponderèque membrorum {{s}}ummo, ac cum titillatione {{s}}ubinde {{s}}en{{s}}us oberrat. Stupentis {{s}}en{{s}}us ac titillationis vera ratio ex Rod. à Veiga Comm. in Galen. de locis affectis petenda. A paraly{{s}}i differt quod {{s}}en{{s}}us hîc perpetuo ad{{s}}it, licet {{s}}{{ae}}pe mole{{s}}tus. A Spa{{s}}mo, quod convul{{s}}ivis motibus utcunque de{{s}}tituatur, quia artus prolongantur non contrahuntur, humore frigido {{et}} humido in juncturas {{s}}e in{{s}}inuante, ita ut ligamenta {{et}} nervi inde laxentur. A Beribery di{{s}}tinguitur, quod hoc malo divexatis, membra minus contremi{{s}}cant. Aliquando pr{{ae}}ter medullo{{s}}am nervorum {{s}}ub{{s}}tantiam, membrano{{s}}am quoque cum paroxy{{s}}mis ac vehementibus doloribus tentari comperi, pr{{ae}}cipue circa ve{{s}}peram ac {{ae}}{{s}}tus maris vicis{{s}}itudinem. V{{s}}que adeo inval{{e}}{{s}}cit hoc malum, ubi {{s}}ubjectum {{s}}uum acriter inva{{s}}erit, ut ob maximos atque continuos cruciatus, facultates omnes de tono dejiciat. Affectus potius {{ae}}rumno{{s}}us ob diuturnitatem, quam lethalis per {{s}}e; ni{{s}}i forte recidivus ex alio morbo, ut {{s}}{{ae}}pe fit, {{s}}pirituumque defectus {{s}}ub{{s}}equatur: cum mentis {{et}} vocis interceptione, ad {{s}}ententiam Hippocratis lib. {{sc|i}}. de pr{{ae}}diction. Vocis interruptiones cum ex{{s}}olutione, {{s}}tupore detinente {{s}}unt periculo{{s}}{{ae}}, tum {{et}} illa qu{{ae}} {{s}}ubito in utramque partem tran{{s}}labuntur. Multis enim ex ob{{s}}tructione morbis {{s}}upernascitur, ii{{s}}que pr{{ae}} c{{ae}}teris {{s}}uccedit, qui mali judicii {{s}}unt {{et}} tran{{s}}latione {{s}}ymptomatica formidabiles fiunt. Quibus {{s}}i accedant gravitates {{et}} acuti capitis dolores, convul{{s}}iones fieri {{s}}olent, quod ab Hippocrate in Coac. confirmatum e{{s}}t. Citius evadunt&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{ae}}gri,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i8o2u0qtru6p17v18s3g9r8wfya669y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284287</id>
      <parentid>284183</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284287</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6040" sha1="22jlid63kozzev2yscw4bfy6vnle3k7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|20|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;paragr. 6.) Nonnulli vero tardius, citraque tot dicta accidentia corripiuntur, dentibus primum {{s}}tridentibus, ore mox di{{s}}torto, adeoque occlu{{s}}o, ut vi ac {{s}}peculo ferreo effringi debeant {{s}}i deglutire {{et}} re{{s}}pirare velint. Tunc quidem non raro {{s}}uffocationis periculum incurrunt, excrementaque retinere nequeunt. (Hippocr. in Coac. pr{{ae}}n. 355. ex vulnere convul{{s}}io lethalis.) Infe{{s}}tantur poti{{s}}{{s}}imum hoc affectu vel levi{{s}}{{s}}ime vulnerati, Pi{{s}}catores, Fabri, Pi{{s}}tores: tum quod interdiu madidi ac {{s}}udore {{ae}}{{s}}tuantes, ab ingruente nocturno frigore {{s}}ibi non cavent; tum quod cra{{s}}{{s}}iori {{et}} veteri alimento a{{s}}{{s}}ueti adven{{ae}} ob{{s}}tructiones lienis graviores incurrant, indeque qua{{s}}i novum {{et}} calamito{{s}}um Scorbuti {{s}}ymptoma na{{s}}catur. vide Sennert. de oris convul{{s}}. {{et}} Scorbuto. Tempe{{s}}tive itaque remedium adhibeas oportet, {{s}}in minus, ante quartam {{et}} vice{{s}}imam à convul{{s}}ione horam, {{ae}}ger {{s}}uccumbit.

Primum, {{s}}i nullum grave contraindicans ob{{s}}tet, confe{{s}}tim vena {{s}}ecanda e{{s}}t, mox acribus cly{{s}}teribus, aliquoties reiteratis in{{s}}i{{s}}tendum. Po{{s}}th{{ae}}c {{s}}udorifera ex Alexipharmacis, Theriaca, Dia{{s}}cordio, cornu Cervi {{et}} Rhinocerotis, bolo armena, exhibenda. Symptomata enim {{et}} curatio, malignum quid ade{{s}}{{s}}e te{{s}}tantur. Quod {{s}}i protrahatur morbus, decocto Sal{{s}}aparill{{ae}}, corticum Guajaci, Chin{{ae}} radicis, qu{{ae}} ''Iupicanga'' dicitur, Sa{{s}}{{s}}afras, ''Iaborandi'', ''Betiis'', ''Nhambi'', aliarumque ejus generis, Bra{{s}}ilianorum indigenarum herbarum, {{s}}uccurrendum e{{s}}t. H{{ae}}c {{s}}ub{{s}}equantur balnea humida {{et}} {{s}}icca, {{s}}uffimigia è {{s}}tercore caballino, cum Benzoin, Anime {{et}} {{s}}imilibus aromaticis. Po{{s}}t h{{ae}}c {{s}}udoribus alte ab{{s}}ter{{s}}is, frictiones valid{{ae}} in{{s}}tituend{{ae}} {{s}}unt. Mox inunctio colli, {{s}}pin{{ae}} dor{{s}}i, partiumque vicinarum {{s}}uccedat ex oleis {{et}} bal{{s}}amis appropriatis, nativis {{et}} exoticis. {{AE}}ger perpetuo probe cooperiatur, calideque maneat in conclavi, corpore perpetuo {{s}}udore diffluente. S{{ae}}pe {{et}} modice cibetur, ob lap{{s}}um virium, bibatque calidum. Neque raro, {{s}}i pr{{ae}}dicta ob{{s}}erventur, eluctatur; pr{{ae}}cipue vero {{s}}i febris, vel alvi quoque profluvium {{s}}uperveniat, quod evacuet materiam convul{{s}}ivam tran{{s}}latam è nervis ad venas. (Hippocrat. lib. {{sc|iv}}. Aphori{{s}}m. 57. Spa{{s}}mo aut Tetano vexato, febris {{s}}i acce{{s}}{{s}}erit, morbum {{s}}olvit. Et Coac. 358. Convul{{s}}iones autem derepente ortas febris {{s}}olvit ac alvi fluxus.) Sin minus; medicu{{s}}que ac ip{{s}}e {{ae}}ger vel a{{s}}tantes officii immemores, vel levi{{s}}{{s}}imo errore, antequam materia peccans victa fuerit, commi{{s}}{{s}}o, certo certius de vita erit actum. Quod aliquando accidi{{s}}{{s}}e memini, ore arcte clau{{s}}o, ac motu convul{{s}}ivo immaniter per paroxi{{s}}mos, maximis cum doloribus {{et}} ejulatibus in{{s}}urgente.
&lt;section end=&quot;III&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;IV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. IV.}}}}
{{c|{{larger|''De Stupore.''}}}}

{{Is|I}}Nter Chronicos Bra{{s}}ili{{ae}} morbos familiares e{{s}}t ille qui nervos tentat, altumq; membrorum torporem inducit. Cujus naturam nemo, quod {{s}}ciam, tradidit. Eum Lu{{s}}itani appellant ''Air'', quod ab aëris inclementia {{et}} ex incompleta ob{{s}}tructione, intemperieque frigida nervo{{s}}arum partium oriatur. Pituita enim lenta {{et}} glutino{{s}}a, loco {{s}}pirituum, nunc ex capite promanans, nunc è {{s}}pinali medulla in artus de{{s}}tillans, facile nervos occupat ac tendines brachiorum vel pedum, vel utrorumque {{s}}imul infe{{s}}tat: accidente refrigeratione non tantum nervorum, {{s}}ed {{et}} venarum, arteriarum, carnis, membranarum, cutis. Id ex di{{s}}{{s}}ectione {{AE}}thiopis, ex hoc {{s}}tupore dum viveret laborantis, animadverti, cujus nervi frigido {{et}} tenaci phlegmate obducti erant. Sen{{s}}us non in totum tollitur, pul{{s}}u exi{{s}}tente exiguo {{et}} debili cum profundo {{et}} obtu{{s}}o dolore, ponderèque membrorum {{s}}ummo, ac cum titillatione {{s}}ubinde {{s}}en{{s}}us oberrat. Stupentis {{s}}en{{s}}us ac titillationis vera ratio ex Rod. à Veiga Comm. in Galen. de locis affectis petenda. A paraly{{s}}i differt quod {{s}}en{{s}}us hîc perpetuo ad{{s}}it, licet {{s}}{{ae}}pe mole{{s}}tus. A Spa{{s}}mo, quod convul{{s}}ivis motibus utcunque de{{s}}tituatur, quia artus prolongantur non contrahuntur, humore frigido {{et}} humido in juncturas {{s}}e in{{s}}inuante, ita ut ligamenta {{et}} nervi inde laxentur. A Beribery di{{s}}tinguitur, quod hoc malo divexatis, membra minus contremi{{s}}cant. Aliquando pr{{ae}}ter medullo{{s}}am nervorum {{s}}ub{{s}}tantiam, membrano{{s}}am quoque cum paroxy{{s}}mis ac vehementibus doloribus tentari comperi, pr{{ae}}cipue circa ve{{s}}peram ac {{ae}}{{s}}tus maris vicis{{s}}itudinem. V{{s}}que adeo inval{{e}}{{s}}cit hoc malum, ubi {{s}}ubjectum {{s}}uum acriter inva{{s}}erit, ut ob maximos atque continuos cruciatus, facultates omnes de tono dejiciat. Affectus potius {{ae}}rumno{{s}}us ob diuturnitatem, quam lethalis per {{s}}e; ni{{s}}i forte recidivus ex alio morbo, ut {{s}}{{ae}}pe fit, {{s}}pirituumque defectus {{s}}ub{{s}}equatur: cum mentis {{et}} vocis interceptione, ad {{s}}ententiam Hippocratis lib. {{sc|i}}. de pr{{ae}}diction. Vocis interruptiones cum ex{{s}}olutione, {{s}}tupore detinente {{s}}unt periculo{{s}}{{ae}}, tum {{et}} illa qu{{ae}} {{s}}ubito in utramque partem tran{{s}}labuntur. Multis enim ex ob{{s}}tructione morbis {{s}}upernascitur, ii{{s}}que pr{{ae}} c{{ae}}teris {{s}}uccedit, qui mali judicii {{s}}unt {{et}} tran{{s}}latione {{s}}ymptomatica formidabiles fiunt. Quibus {{s}}i accedant gravitates {{et}} acuti capitis dolores, convul{{s}}iones fieri {{s}}olent, quod ab Hippocrate in Coac. confirmatum e{{s}}t. Citius evadunt&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{ae}}gri,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>22jlid63kozzev2yscw4bfy6vnle3k7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284350</id>
      <parentid>284287</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:23:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284350</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6062" sha1="5edm0hl52tm0fx4qa08xjhvz6q5m5i5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|20|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;III&quot;/&gt;paragr. 6.) Nonnulli vero tardius, citraque tot dicta accidentia corripiuntur, dentibus primum {{s}}tridentibus, ore mox di{{s}}torto, adeoque occlu{{s}}o, ut vi ac {{s}}peculo ferreo effringi debeant {{s}}i deglutire {{et}} re{{s}}pirare velint. Tunc quidem non raro {{s}}uffocationis periculum incurrunt, excrementaque retinere nequeunt. (Hippocr. in Coac. pr{{ae}}n. 355. ex vulnere convul{{s}}io lethalis.) Infe{{s}}tantur poti{{s}}{{s}}imum hoc affectu vel levi{{s}}{{s}}ime vulnerati, Pi{{s}}catores, Fabri, Pi{{s}}tores: tum quod interdiu madidi ac {{s}}udore {{ae}}{{s}}tuantes, ab ingruente nocturno frigore {{s}}ibi non cavent; tum quod cra{{s}}{{s}}iori {{et}} veteri alimento a{{s}}{{s}}ueti adven{{ae}} ob{{s}}tructiones lienis graviores incurrant, indeque qua{{s}}i novum {{et}} calamito{{s}}um Scorbuti {{s}}ymptoma na{{s}}catur. vide Sennert. de oris convul{{s}}. {{et}} Scorbuto. Tempe{{s}}tive itaque remedium adhibeas oportet, {{s}}in minus, ante quartam {{et}} vice{{s}}imam à convul{{s}}ione horam, {{ae}}ger {{s}}uccumbit.

Primum, {{s}}i nullum grave contraindicans ob{{s}}tet, confe{{s}}tim vena {{s}}ecanda e{{s}}t, mox acribus cly{{s}}teribus, aliquoties reiteratis in{{s}}i{{s}}tendum. Po{{s}}th{{ae}}c {{s}}udorifera ex Alexipharmacis, Theriaca, Dia{{s}}cordio, cornu Cervi {{et}} Rhinocerotis, bolo armena, exhibenda. Symptomata enim {{et}} curatio, malignum quid ade{{s}}{{s}}e te{{s}}tantur. Quod {{s}}i protrahatur morbus, decocto Sal{{s}}aparill{{ae}}, corticum Guajaci, Chin{{ae}} radicis, qu{{ae}} ''Iupicanga'' dicitur, Sa{{s}}{{s}}afras, ''Iaborandi'', ''Betiis'', ''Nhambi'', aliarumque ejus generis, Bra{{s}}ilianorum indigenarum herbarum, {{s}}uccurrendum e{{s}}t. H{{ae}}c {{s}}ub{{s}}equantur balnea humida {{et}} {{s}}icca, {{s}}uffimigia è {{s}}tercore caballino, cum Benzoin, Anime {{et}} {{s}}imilibus aromaticis. Po{{s}}t h{{ae}}c {{s}}udoribus alte ab{{s}}ter{{s}}is, frictiones valid{{ae}} in{{s}}tituend{{ae}} {{s}}unt. Mox inunctio colli, {{s}}pin{{ae}} dor{{s}}i, partiumque vicinarum {{s}}uccedat ex oleis {{et}} bal{{s}}amis appropriatis, nativis {{et}} exoticis. {{AE}}ger perpetuo probe cooperiatur, calideque maneat in conclavi, corpore perpetuo {{s}}udore diffluente. S{{ae}}pe {{et}} modice cibetur, ob lap{{s}}um virium, bibatque calidum. Neque raro, {{s}}i pr{{ae}}dicta ob{{s}}erventur, eluctatur; pr{{ae}}cipue vero {{s}}i febris, vel alvi quoque profluvium {{s}}uperveniat, quod evacuet materiam convul{{s}}ivam tran{{s}}latam è nervis ad venas. (Hippocrat. lib. {{sc|iv}}. Aphori{{s}}m. 57. Spa{{s}}mo aut Tetano vexato, febris {{s}}i acce{{s}}{{s}}erit, morbum {{s}}olvit. Et Coac. 358. Convul{{s}}iones autem derepente ortas febris {{s}}olvit ac alvi fluxus.) Sin minus; medicu{{s}}que ac ip{{s}}e {{ae}}ger vel a{{s}}tantes officii immemores, vel levi{{s}}{{s}}imo errore, antequam materia peccans victa fuerit, commi{{s}}{{s}}o, certo certius de vita erit actum. Quod aliquando accidi{{s}}{{s}}e memini, ore arcte clau{{s}}o, ac motu convul{{s}}ivo immaniter per paroxi{{s}}mos, maximis cum doloribus {{et}} ejulatibus in{{s}}urgente.
&lt;section end=&quot;III&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;IV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. IV.}}}}
{{c|{{larger|''De Stupore.''}}}}

{{Is|I}}Nter Chronicos Bra{{s}}ili{{ae}} morbos familiares e{{s}}t ille qui nervos tentat, altumq; membrorum torporem inducit. Cujus naturam nemo, quod {{s}}ciam, tradidit. Eum Lu{{s}}itani appellant ''Air'', quod ab aëris inclementia {{et}} ex incompleta ob{{s}}tructione, intemperieque frigida nervo{{s}}arum partium oriatur. Pituita enim lenta {{et}} glutino{{s}}a, loco {{s}}pirituum, nunc ex capite promanans, nunc è {{s}}pinali medulla in artus de{{s}}tillans, facile nervos occupat ac tendines brachiorum vel pedum, vel utrorumque {{s}}imul infe{{s}}tat: accidente refrigeratione non tantum nervorum, {{s}}ed {{et}} venarum, arteriarum, carnis, membranarum, cutis. Id ex di{{s}}{{s}}ectione {{AE}}thiopis, ex hoc {{s}}tupore dum viveret laborantis, animadverti, cujus nervi frigido {{et}} tenaci phlegmate obducti erant. Sen{{s}}us non in totum tollitur, pul{{s}}u exi{{s}}tente exiguo {{et}} debili cum profundo {{et}} obtu{{s}}o dolore, ponderèque membrorum {{s}}ummo, ac cum titillatione {{s}}ubinde {{s}}en{{s}}us oberrat. Stupentis {{s}}en{{s}}us ac titillationis vera ratio ex Rod. à Veiga Comm. in Galen. de locis affectis petenda. A paraly{{s}}i differt quod {{s}}en{{s}}us hîc perpetuo ad{{s}}it, licet {{s}}{{ae}}pe mole{{s}}tus. A Spa{{s}}mo, quod convul{{s}}ivis motibus utcunque de{{s}}tituatur, quia artus prolongantur non contrahuntur, humore frigido {{et}} humido in juncturas {{s}}e in{{s}}inuante, ita ut ligamenta {{et}} nervi inde laxentur. A Beribery di{{s}}tinguitur, quod hoc malo divexatis, membra minus contremi{{s}}cant. Aliquando pr{{ae}}ter medullo{{s}}am nervorum {{s}}ub{{s}}tantiam, membrano{{s}}am quoque cum paroxy{{s}}mis ac vehementibus doloribus tentari comperi, pr{{ae}}cipue circa ve{{s}}peram ac {{ae}}{{s}}tus maris vicis{{s}}itudinem. V{{s}}que adeo inval{{e}}{{s}}cit hoc malum, ubi {{s}}ubjectum {{s}}uum acriter inva{{s}}erit, ut ob maximos atque continuos cruciatus, facultates omnes de tono dejiciat. Affectus potius {{ae}}rumno{{s}}us ob diuturnitatem, quam lethalis per {{s}}e; ni{{s}}i forte recidivus ex alio morbo, ut {{s}}{{ae}}pe fit, {{s}}pirituumque defectus {{s}}ub{{s}}equatur: cum mentis {{et}} vocis interceptione, ad {{s}}ententiam Hippocratis lib. {{sc|i}}. de pr{{ae}}diction. Vocis interruptiones cum ex{{s}}olutione, {{s}}tupore detinente {{s}}unt periculo{{s}}{{ae}}, tum {{et}} illa qu{{ae}} {{s}}ubito in utramque partem tran{{s}}labuntur. Multis enim ex ob{{s}}tructione morbis {{s}}upernascitur, ii{{s}}que pr{{ae}} c{{ae}}teris {{s}}uccedit, qui mali judicii {{s}}unt {{et}} tran{{s}}latione {{s}}ymptomatica formidabiles fiunt. Quibus {{s}}i accedant gravitates {{et}} acuti capitis dolores, convul{{s}}iones fieri {{s}}olent, quod ab Hippocrate in Coac. confirmatum e{{s}}t. Citius evadunt&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{ae}}gri,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5edm0hl52tm0fx4qa08xjhvz6q5m5i5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87064</id>
    <revision>
      <id>284184</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'LIBER I. ISAGOGE MATHEMATICA, ''Sive'' Brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas. PROOEMIUM. {{right sidenote|Alae Mathematicae sunt Arithmetica et Geometria.}} ''DVo sunt, quae ad Mathematicae adyta penetranda tam sunt necessaria Tyroni, quam avi ad volandum alae, magno etiam Platone adstipulante; Arithmetica scililet, et Geometria, ijs maxime libris, quae Elementa Euclidis appellantur, contenta. Quae duo qui ignoraverit penitus,...</comment>
      <origin>284184</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2147" sha1="oekt6olj9lcte1157r7nh7veimqxyoa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;LIBER I. ISAGOGE MATHEMATICA, ''Sive'' Brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas. PROOEMIUM.
{{right sidenote|Alae Mathematicae sunt Arithmetica et Geometria.}} ''DVo sunt, quae ad Mathematicae adyta penetranda tam sunt necessaria Tyroni, quam avi ad volandum alae, magno etiam Platone adstipulante; Arithmetica scililet, et Geometria, ijs maxime libris, quae Elementa Euclidis appellantur, contenta. Quae duo qui ignoraverit penitus, non solum ad Mathematicae sublimia non pertinget unquam, sed nec passum ullum in ea cum fructu provehetur. Haec igitur ante omnia et mihi pertractanda diligenter, et Tyroni non segniter sunt addiscenda. Sed utrique praemittere'' {{right sidenote|Isagoge mathematica.}} ''placuit sequentem Isagogen, omnibus Mathematicae speciebus, quae plurimae sunt, aeque communem. Quod eo facio libentius, quoniam experientiâ edoctus scio, illam non Tyronibus modo et Mathematicae Candidatis, sed alijs etiam in ea scientia non mediocriter provectis, accidere gratissimam. Adde quod qui non posset, aut non vellet Euclidis Elementa, de qubus lib 3. agetur, addiscere, et tamen aliqualem saltem progressum in reliquis subsequentibus facere; necessario scire debet quae hujus Isogoges continentur cap. 3 et 4. Accedit et hoc commodi, quod in Euclidis Elementis tradendis non erit necessarium, terminorum et praxium explicationes interserere, et Auctoris textum interrumpere. Quatuor autem capita continebit Isagoge: in primo disseretur brevissme de Mathematicae natura et objecto: in secundo variae Mathematicarum disciplinarum divisiones adsignabuntur: in tertio explicabuntur Termini seu vocabula in Mathematicis scientiis usitatiora et frequentius occurrentia: in quarto Praxes nonnullae Mathematicae magis necessariae, et saepius obviae (sine tamen demonstrationibus, quas tertio libro, in quo de Euclidis Elementis, reservo) tradentur. Addi deberent Effata seu Axiomata, apud Mathematicos recepta; sed ea dabimus initio Elementorum Euclidis in Libro 3. sequente. Poterit Tyro prima duo capita omittere; imo et sine reliquis duobus poterit ad Arithmeticam practicam pergere, et posteam ad hanc Isagogen redire.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oekt6olj9lcte1157r7nh7veimqxyoa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284298</id>
      <parentid>284184</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:52:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284298</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2241" sha1="3gemeclxy1tkgfkrua2zrbnqirzixqf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xxx-larger|LIBER I.}}&lt;br/&gt;
{{x-larger|ISAGOGE MATHEMATICA,}}&lt;br/&gt;
''Sive''&lt;br/&gt;
{{larger|Brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas.}}

{{xx-larger|PROŒMIUM.}}
}}

{{right sidenote|Alae Mathematicae sunt Arithmetica et Geometria.}} {{dropinitial|D}}''Vo sunt, quae ad Mathematicae adyta penetranda tam sunt necessaria Tyroni, quam avi ad volandum alae, magno etiam Platone adstipulante; Arithmetica scililet, et Geometria, ijs maxime libris, quae Elementa Euclidis appellantur, contenta. Quae duo qui ignoraverit penitus, non solum ad Mathematicae sublimia non pertinget unquam, sed nec passum ullum in ea cum fructu provehetur. Haec igitur ante omnia et mihi pertractanda diligenter, et Tyroni non segniter sunt addiscenda. Sed utrique praemittere'' {{right sidenote|Isagoge mathematica.}} ''placuit sequentem Isagogen, omnibus Mathematicae speciebus, quae plurimae sunt, aeque communem. Quod eo facio libentius, quoniam experientiâ edoctus scio, illam non Tyronibus modo et Mathematicae Candidatis, sed alijs etiam in ea scientia non mediocriter provectis, accidere gratissimam. Adde quod qui non posset, aut non vellet Euclidis Elementa, de qubus lib 3. agetur, addiscere, et tamen aliqualem saltem progressum in reliquis subsequentibus facere; necessario scire debet quae hujus Isogoges continentur cap. 3 et 4. Accedit et hoc commodi, quod in Euclidis Elementis tradendis non erit necessarium, terminorum et praxium explicationes interserere, et Auctoris textum interrumpere. Quatuor autem capita continebit Isagoge: in primo disseretur brevissme de Mathematicae natura et objecto: in secundo variae Mathematicarum disciplinarum divisiones adsignabuntur: in tertio explicabuntur Termini seu vocabula in Mathematicis scientiis usitatiora et frequentius occurrentia: in quarto Praxes nonnullae Mathematicae magis necessariae, et saepius obviae (sine tamen demonstrationibus, quas tertio libro, in quo de Euclidis Elementis, reservo) tradentur. Addi deberent Effata seu Axiomata, apud Mathematicos recepta; sed ea dabimus initio Elementorum Euclidis in Libro 3. sequente. Poterit Tyro prima duo capita omittere; imo et sine reliquis duobus poterit ad Arithmeticam practicam pergere, et posteam ad hanc Isagogen redire.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3gemeclxy1tkgfkrua2zrbnqirzixqf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284299</id>
      <parentid>284298</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:52:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284299</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2249" sha1="rpg5lx3av2kldmngtvk4kcp4v5z5vdd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xxx-larger|LIBER I.}}&lt;br/&gt;
{{x-larger|ISAGOGE MATHEMATICA,}}&lt;br/&gt;
''Sive''&lt;br/&gt;
{{larger|Brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas.}}

{{xx-larger|PROŒMIUM.}}
}}

{{right sidenote|Alae Mathematicae sunt Arithmetica et Geometria.}} {{dropinitial|D}}''Vo sunt, quae ad Mathematicae adyta penetranda tam sunt necessaria Tyroni, quam avi ad volandum alae, magno etiam Platone adstipulante; Arithmetica scililet, et Geometria, ijs maxime libris, quae Elementa Euclidis appellantur, contenta. Quae duo qui ignoraverit penitus, non solum ad Mathematicae sublimia non pertinget unquam, sed nec passum ullum in ea cum fructu provehetur. Haec igitur ante omnia et mihi pertractanda diligenter, et Tyroni non segniter sunt addiscenda. Sed utrique praemittere'' {{right sidenote|Isagoge mathematica.}} ''placuit sequentem Isagogen, omnibus Mathematicae speciebus, quae plurimae sunt, aeque communem. Quod eo facio libentius, quoniam experientiâ edoctus scio, illam non Tyronibus modo et Mathematicae Candidatis, sed alijs etiam in ea scientia non mediocriter provectis, accidere gratissimam. Adde quod qui non posset, aut non vellet Euclidis Elementa, de qubus lib 3. agetur, addiscere, et tamen aliqualem saltem progressum in reliquis subsequentibus facere; necessario scire debet quae hujus Isogoges continentur cap. 3 et 4. Accedit et hoc commodi, quod in Euclidis Elementis tradendis non erit necessarium, terminorum et praxium explicationes interserere, et Auctoris textum interrumpere. Quatuor autem capita continebit Isagoge: in primo disseretur brevissme de Mathematicae natura et objecto: in secundo variae Mathematicarum disciplinarum divisiones adsignabuntur: in tertio explicabuntur Termini seu vocabula in Mathematicis scientiis usitatiora et frequentius occurrentia: in quarto Praxes nonnullae Mathematicae magis necessariae, et saepius obviae (sine tamen demonstrationibus, quas tertio libro, in quo de Euclidis Elementis, reservo) tradentur. Addi deberent Effata seu Axiomata, apud Mathematicos recepta; sed ea dabimus initio Elementorum Euclidis in Libro 3. sequente. Poterit Tyro prima duo capita omittere; imo et sine reliquis duobus poterit ad Arithmeticam practicam pergere, et posteam ad hanc Isagogen redire.''
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rpg5lx3av2kldmngtvk4kcp4v5z5vdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/561</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87065</id>
    <revision>
      <id>284185</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'periculum heredis pertineant, si quid postea is consumserit, exsoluto et posteriore fideicommisso.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 19.—Item si quis certam quantitatem cui reliquerit, et addiderit, facilius hanc summam posse compensari, quum debitor sit fideicommissarius ex causa hereditatis Caii Seii, nec velit ille hereditatem adire Caii Seii, sed petat fideicommissum, Imperator noster, contra voluntatem eum testantis petere fideicommissum...</comment>
      <origin>284185</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="tstz9f609i2ztsctl6edoc3a37wlyjs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;periculum heredis pertineant, si quid postea is consumserit, exsoluto et posteriore fideicommisso.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 19.—Item si quis certam quantitatem cui reliquerit, et addiderit, facilius hanc summam posse compensari, quum debitor sit fideicommissarius ex causa hereditatis Caii Seii, nec velit ille hereditatem adire Caii Seii, sed petat fideicommissum, Imperator noster, contra voluntatem eum testantis petere fideicommissum, rescripsit, quum in fideicommissis praecipue spectanda servandaque sit testatoris voluntas.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 20.—Plerumque evenit, multorum interesse id, quod relinquitur, verum testatorem uni voluisse honorem habitum; et est haec sententia Marcelli verissima.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 21.—Sic evenit, ut interdum, si pluribus testator honorem habere voluít, et de pluribus sensit, quamvis unum legatum sit, tamen ad persecutionem eius plures admittantur, ut puta si decem fuerunt eiusdem rei stipulandi, et heres vel fideicommissarius rogatus est, ut iis solveret; hic enim, si omnium interest, et de omnibus sensit testator, fideicommissum relictum omnes petere poterunt &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; potuerunt, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Sed utrum in partem agent, an in solidum, videamus; et credo, prout cuiusque interest, consequentur. Unus igitur, qui occupat, agendo totum consequitur, ita ut caveat, defensum iri adversus ceteros fideicommissarios eum, qui solvit, sive socii sunt, sive non.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 22.—Interdum alterius nomen scribitur in testamento, alteri vero fideicommissi petitio, vel legati competit, ut puta si fidei heredis committatur, ut ipse publicum &lt;ref&gt;Esto es, vectigal, según el fr. 1. § 1. D. de publicanis etc.&lt;/ref&gt; pro Titio praestet; fideicommissum hoc vel legatum non publicanus petit, licet ei sit adscriptum, sed ipse petere poterit, pro quo legatum relictum est. Multum autem interesse arbitror, cui volet &lt;ref&gt;voluit, al márgen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt; prospectum, cuiusque contemplatione testator fe cerit; plerumque autem intelligendum est, privati causa hoc fecisse, licet emolumentum publicano quaeratur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 23.—Si in opere civitatis faciendo aliquid relictum sit, unumquemque heredem in solidum teneri, Divus Marcus et Lucius Verus Proculae rescripserunt; tempustamen coheredi praestituerunt, intra quod mittat ad opus faciendum, post quod solam Proculam voluerunt facere, imputaturam coheredi sumtum pro parte eius.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 24.—Ergo et in statua, et in servitute ceterisque, quae divisionem non recipiunt, idem Divus Marcus rescripsit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 25.—Si quis opus facere iussus paratus sit pecuniam dare Reipublicae, ut ipsa faciat, quum testator per ipsum id fieri voluerit, non audietur; et ita Divus Marcus rescripsit.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tstz9f609i2ztsctl6edoc3a37wlyjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/32</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87066</id>
    <revision>
      <id>284186</id>
      <timestamp>2026-10-17T15:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'CAPUT I. ''De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae.'' {{right sidenote|''Mathematicae etymon.''}} MErito mirantur nonnulli, cur inter omnes humanas divinasque scientias, sola illa, quae circa quantitatem terminatam, tanquam circa proprium, ac sibi peculiare objectum versatur, communiterque a primis jam saeculis Mathematica appellatur, hoc sibi nomen; quod aliis commune esse debebat, tanquam proprium usurpet, non vulgi errore, sed sapientum...</comment>
      <origin>284186</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6526" sha1="7aohcdej4dl99q7fsgwmw60cv2htgen" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;CAPUT I. ''De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae.''
{{right sidenote|''Mathematicae etymon.''}} MErito mirantur nonnulli, cur inter omnes humanas divinasque scientias, sola illa, quae circa quantitatem terminatam, tanquam circa proprium, ac sibi peculiare objectum versatur, communiterque a primis jam saeculis Mathematica appellatur, hoc sibi nomen; quod aliis commune esse debebat, tanquam proprium usurpet, non vulgi errore, sed sapientum omnium decreto. Est enim Mathematica, si nominis etymon spectes, idem ac disciplinaris scientia, a Graeco vocabulo 
 (mathesis) vel 
 (mathema) quorum utrumque disciplinam, et doctrinam sonatiis, qui Graecae linguae notitiam habent; quae quidem nomenclationes omnibus scientiis merito conveniunt, cum et doceantur a magistris, et a discipulis discantur. Duas potissimum hujus usurpationes causas apud probatos Auctores reperio; alteram Pythagoreorum atque Platonicorum, sed impiam ac falsam, utpote in falso et impio de metempsychosi dogmate fundatam; alteram veram, et doctis probatam, putantium ideo scientiam illam prae caeteris nomen doctrinae ac disciplinae sibi vendicare, quod sola modum rationemque scientiae, si more Philosophis usitato loquendum sit, retineat. Procedit enim semper ex praecognitis principiis vel per se notis, vel evidenter probatis ad conclusiones demonstrandas (quod proprium est munus atque officium scientiae) neque unquam aliquid non evidenter demonstratum assumit, ut suis locis apparebit. Quod quidem alias scientias non semper observare videmus, cum plerumque in confirmationem eorum, quae ostendere volunt, non nisi probabiliter stabilita adducant. Nec tamen displicet Alstedij etymologia, dictam videlicet Mathemsin seu Mathematicam, 
, sive quod omnium fuerit olim discenda in scholis Graecorum; sive quod non omnibus sit obvia, sed iis tantum, qui diligenter discunt; sive quod nos reddat aptos ad discendum; sive denique quod diligenter sit discenda.
Objectum Mathematicae quod attinet, in confesso apud omnes est, quantitatem terminatam id esse, (ut jam insinuavi) tam continuam, quam discretam. Versatur enim circa numeros numerabiles; varieque inter se, et cum aliis numeris comparabiles, et circa lineas, superficies, et corpora, prout varie terminantur, et varias figuras induunt, angulos inquam, triangulos, circulos, prismata et similia, de quibus in sequentibus. At non omnes Mathematicae partes, seu species eodem modo circa quantitatem hanc versantur, sed quaedam contemplantur illam ab omni materia sensibili, non tamen intelligibili abstractam: neque enim considerant numerum prout in hac vel illa re, v. g. in pecunia, in plantis, in hominibus, in Angelis reperitur, nec triangulum, circulum, et similia, quatenus in auro sunt, aut in ligno, in lapide, in ferro. Aliae vero eandem quantitatem considerant materiae immersam, ut quae versantur circa motum coelestium corporum, circa visuales radios, aliaque multa, ut mox patebit. Hinc variae oriuntur Mathematicarum Disciplinarum divisiones, de quib. sequenti capite.
{{right sidenote|''Eiusdem definitio.''}} Ex dictis colligitur, quae sit Mathematicae essentia seu natura; ''est quippe scientia tractans de quantitate terminata, eaque vel a sensibili materia abstractâ, vel eidem immersâ.''


CAPUT II. ''De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus.''
{{right sidenote|''Mathematica divisiones variae.''}} VArij varias afferunt. Nonnullas breviter recitabo, deinde meam insinuabo; diutius enim huic rei in ipso li mine inhaerere, est Tyronibus tenebras affundere. Anti quissimi Philosophi ac Mathematici Pythagorei, Proclo teste ''l. 1. Commentar in Euclid. c. 12.'' quos deinde secuti sunt reliqui propemodum omnes, distribuerunt Mathematicas disciplinas universas in quatuor partes, Arithmeticam, Musicam, Geometriam, et Astronomiam. Nec sine fundamento. Cum enim quantitas, circa quam versantur, duplex sit, discreta nimirum et continua, seu multitudo et magnitudo; et utraque considerari possit dupliciter, secundum se scilicet, et comparatione ad aliud: visum illis fuit consentaneum, juxta quadruplicem illam quantitatis considerationem, quadruplicem constituere Mathematicae speciem. Illam igitur speciem, quae quantitatem discretam, seu numerum, considerat secundum se, inquirendo et explicando numerorum proprietates et passiones; appellarunt Arithmeticam, hoc est, scientiam de numeris. Quae eandem quantitatem discretam seu numerum in comparatione ad aliud considerat, nimirum ad sonum, contemplando numerum sonorum, seu sonum numerosum atque harmonicum; appellarunt Musicam. Quae quantitatem continuam secundum se considerat. Geometriam: quae andem comparatam ad aliud, nempe ad motum, seu ut mobilis est, contemplatur, Astronomiam appellarunt.
Alij cum Gemino antiquissimo Geometra, eodem Proclo teste ''loc. cit. c. 13.'' dividunt omnes Mathematicas Disciplinas in duas classes, quarum altera continet puras, altera non puras, seu mixtas. Puras appellant, quae versantur circa quantitatem terminatam ab omini materia sensibili abstractam: non puras vero, quae circa quantitatem terminatam materiae sensibili concretam versantur. Prioris generis statuunt duas tantum, Arithmeticam et Geometriam, quarum prior discretam, posterior continuam quantitatem considerat: posterioris vero generis constituunt sex, Mechanicam, Astrologiam, Perspectivam, Geo daesiam, Canonicam, et Supputatricem. Singularum explicationes, subditiones, et officia, lege apud Proclum, et apud Christoph. Clavium ''in Prolegom. Comment. ad Elem. Euclid.'' Easdem nos in sequentibus explicab. suis locis.
Adrianus Romanus ''in Mathesi Polemica dividi[?]'' Mathesin in principem, et mechanicam. Principem in puram, et mixtam. Puram in universalem, et specialem. Universalem in logisticam, et primam mathesin. Specialem in Arithmeticam, et Geometriam. Mixtam in Cosmographiam, Ouranographiam, Geographiam, Astronomiam, Chronologiam, Geodaesiam, Opticam, Euthymetriam, Musicam, Mechanicam in Sphaeropaejam, Manganariam, Mechanopoeticam, Organopoeticam Automatopoeticam. Singula membra varie ac fuse subdividit, et explicat. Legat ipsum qui volet.
P. Paulus Guldinus ''in principio lib. 1. de Centro gravitatis,'' dividit omnes Mathematicas scientias, in puras, et mixtas puris subalternatas; et utrasque in speculativas et practicas. Puras dividit in Arithmeticam, Geometriam, et Algebram ex Arithmetica et Geometria compositam. Harum singulas varie iterum subdividit. Mixtas partitur in quatuor velut praecipuas, Opticam nimirum, Staticam, Musicam et Astronomiam. Harum quoque singulas&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7aohcdej4dl99q7fsgwmw60cv2htgen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284187</id>
      <parentid>284186</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T15:59:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284187</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6553" sha1="punyseihzpsytxpgjjqzsv66krm4l6c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;CAPUT I. ''De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae.''
{{right sidenote|''Mathematicae etymon.''}} MErito mirantur nonnulli, cur inter omnes humanas divinasque scientias, sola illa, quae circa quantitatem terminatam, tanquam circa proprium, ac sibi peculiare objectum versatur, communiterque a primis jam saeculis Mathematica appellatur, hoc sibi nomen; quod aliis commune esse debebat, tanquam proprium usurpet, non vulgi errore, sed sapientum omnium decreto. Est enim Mathematica, si nominis etymon spectes, idem ac disciplinaris scientia, a Graeco vocabulo {{Greek|}} (mathesis) vel {{Greek|}} (mathema) quorum utrumque disciplinam, et doctrinam sonatiis, qui Graecae linguae notitiam habent; quae quidem nomenclationes omnibus scientiis merito conveniunt, cum et doceantur a magistris, et a discipulis discantur. Duas potissimum hujus usurpationes causas apud probatos Auctores reperio; alteram Pythagoreorum atque Platonicorum, sed impiam ac falsam, utpote in falso et impio de metempsychosi dogmate fundatam; alteram veram, et doctis probatam, putantium ideo scientiam illam prae caeteris nomen doctrinae ac disciplinae sibi vendicare, quod sola modum rationemque scientiae, si more Philosophis usitato loquendum sit, retineat. Procedit enim semper ex praecognitis principiis vel per se notis, vel evidenter probatis ad conclusiones demonstrandas (quod proprium est munus atque officium scientiae) neque unquam aliquid non evidenter demonstratum assumit, ut suis locis apparebit. Quod quidem alias scientias non semper observare videmus, cum plerumque in confirmationem eorum, quae ostendere volunt, non nisi probabiliter stabilita adducant. Nec tamen displicet Alstedij etymologia, dictam videlicet Mathemsin seu Mathematicam, {{Greek|}}, sive quod omnium fuerit olim discenda in scholis Graecorum; sive quod non omnibus sit obvia, sed iis tantum, qui diligenter discunt; sive quod nos reddat aptos ad discendum; sive denique quod diligenter sit discenda.
Objectum Mathematicae quod attinet, in confesso apud omnes est, quantitatem terminatam id esse, (ut jam insinuavi) tam continuam, quam discretam. Versatur enim circa numeros numerabiles; varieque inter se, et cum aliis numeris comparabiles, et circa lineas, superficies, et corpora, prout varie terminantur, et varias figuras induunt, angulos inquam, triangulos, circulos, prismata et similia, de quibus in sequentibus. At non omnes Mathematicae partes, seu species eodem modo circa quantitatem hanc versantur, sed quaedam contemplantur illam ab omni materia sensibili, non tamen intelligibili abstractam: neque enim considerant numerum prout in hac vel illa re, v. g. in pecunia, in plantis, in hominibus, in Angelis reperitur, nec triangulum, circulum, et similia, quatenus in auro sunt, aut in ligno, in lapide, in ferro. Aliae vero eandem quantitatem considerant materiae immersam, ut quae versantur circa motum coelestium corporum, circa visuales radios, aliaque multa, ut mox patebit. Hinc variae oriuntur Mathematicarum Disciplinarum divisiones, de quib. sequenti capite.
{{right sidenote|''Eiusdem definitio.''}} Ex dictis colligitur, quae sit Mathematicae essentia seu natura; ''est quippe scientia tractans de quantitate terminata, eaque vel a sensibili materia abstractâ, vel eidem immersâ.''


CAPUT II. ''De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus.''
{{right sidenote|''Mathematica divisiones variae.''}} VArij varias afferunt. Nonnullas breviter recitabo, deinde meam insinuabo; diutius enim huic rei in ipso li mine inhaerere, est Tyronibus tenebras affundere. Anti quissimi Philosophi ac Mathematici Pythagorei, Proclo teste ''l. 1. Commentar in Euclid. c. 12.'' quos deinde secuti sunt reliqui propemodum omnes, distribuerunt Mathematicas disciplinas universas in quatuor partes, Arithmeticam, Musicam, Geometriam, et Astronomiam. Nec sine fundamento. Cum enim quantitas, circa quam versantur, duplex sit, discreta nimirum et continua, seu multitudo et magnitudo; et utraque considerari possit dupliciter, secundum se scilicet, et comparatione ad aliud: visum illis fuit consentaneum, juxta quadruplicem illam quantitatis considerationem, quadruplicem constituere Mathematicae speciem. Illam igitur speciem, quae quantitatem discretam, seu numerum, considerat secundum se, inquirendo et explicando numerorum proprietates et passiones; appellarunt Arithmeticam, hoc est, scientiam de numeris. Quae eandem quantitatem discretam seu numerum in comparatione ad aliud considerat, nimirum ad sonum, contemplando numerum sonorum, seu sonum numerosum atque harmonicum; appellarunt Musicam. Quae quantitatem continuam secundum se considerat. Geometriam: quae andem comparatam ad aliud, nempe ad motum, seu ut mobilis est, contemplatur, Astronomiam appellarunt.
Alij cum Gemino antiquissimo Geometra, eodem Proclo teste ''loc. cit. c. 13.'' dividunt omnes Mathematicas Disciplinas in duas classes, quarum altera continet puras, altera non puras, seu mixtas. Puras appellant, quae versantur circa quantitatem terminatam ab omini materia sensibili abstractam: non puras vero, quae circa quantitatem terminatam materiae sensibili concretam versantur. Prioris generis statuunt duas tantum, Arithmeticam et Geometriam, quarum prior discretam, posterior continuam quantitatem considerat: posterioris vero generis constituunt sex, Mechanicam, Astrologiam, Perspectivam, Geo daesiam, Canonicam, et Supputatricem. Singularum explicationes, subditiones, et officia, lege apud Proclum, et apud Christoph. Clavium ''in Prolegom. Comment. ad Elem. Euclid.'' Easdem nos in sequentibus explicab. suis locis.
Adrianus Romanus ''in Mathesi Polemica dividi[?]'' Mathesin in principem, et mechanicam. Principem in puram, et mixtam. Puram in universalem, et specialem. Universalem in logisticam, et primam mathesin. Specialem in Arithmeticam, et Geometriam. Mixtam in Cosmographiam, Ouranographiam, Geographiam, Astronomiam, Chronologiam, Geodaesiam, Opticam, Euthymetriam, Musicam, Mechanicam in Sphaeropaejam, Manganariam, Mechanopoeticam, Organopoeticam Automatopoeticam. Singula membra varie ac fuse subdividit, et explicat. Legat ipsum qui volet.
P. Paulus Guldinus ''in principio lib. 1. de Centro gravitatis,'' dividit omnes Mathematicas scientias, in puras, et mixtas puris subalternatas; et utrasque in speculativas et practicas. Puras dividit in Arithmeticam, Geometriam, et Algebram ex Arithmetica et Geometria compositam. Harum singulas varie iterum subdividit. Mixtas partitur in quatuor velut praecipuas, Opticam nimirum, Staticam, Musicam et Astronomiam. Harum quoque singulas&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>punyseihzpsytxpgjjqzsv66krm4l6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/33</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87067</id>
    <revision>
      <id>284188</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:00:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'varie iterum ac prolixissime subdividit, et valde exoticis nominibus afficit, quae nimis longum esset recitare. Ipsum adeat qui volet. P. Honoratus Fabry ''tom. 1. Phylosophiae lib. 1. c. 1. art. 4.'' dividit easdem cum antiquis in puras. et non puras. Purarum statuit duas species, Geometriam, et Arithmeticam. Geometriam subdividit in tres partes, Elementarem considerantem praecipue Elementa Euclidis, Trigonom etriam versantem circa plana, et...</comment>
      <origin>284188</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6466" sha1="brid9b2w63mhtbalgsbb55wdjxz8x6g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;varie iterum ac prolixissime subdividit, et valde exoticis nominibus afficit, quae nimis longum esset recitare. Ipsum adeat qui volet.
P. Honoratus Fabry ''tom. 1. Phylosophiae lib. 1. c. 1. art. 4.'' dividit easdem cum antiquis in puras. et non puras. Purarum statuit duas species, Geometriam, et Arithmeticam. Geometriam subdividit in tres partes, Elementarem considerantem praecipue Elementa Euclidis, Trigonom etriam versantem circa plana, et Stereometriam versantem circa solida. Arithmeticam partitur in quinque partes: Elementarem, explicantem praxes et demonstrationes operationum cardinalium Arithmeticae practicae, tum in numeris integris, tum in fractis: Analogicam, explicantem ac demonstrantem regulas proportionum, societatum, alligationis, positionum, progressionum: Logisticam, tractantem de sinubus, tangentibus, secantibus, logarithmis: Figuratam, tractantem de analysi et genesi polygonorum, et potestatum: Analyticam, divisam in zeteticem, poristicem, et exegeticem. Non puras dividit in Geometriam practicam, Arithmeticam supputatricem, Astronomiam. Opticam, Staticam, et Musicam. Harum singulas iterum varie subdividit.
Omitto divisiones Alstedii, Heinlini, Abdiae Trevv, Metii, Herigonii, Rami, Stevini, Merseni, et aliorum passim.
{{right sidenote|''Nostra divisio.''}} Ego totam Mathesin, quae infinita paene est, ita breviter ac ruditer distribuo in membra. Mathesis omnis versatur circa quantitatem terminatam, vel discretam, vel continuam: item vel abstractam a materia sensibili, vel ipsi concretam, id est, materiis physicis accommodatam: item vel speculative, vel practice. Quae circa discretam et a materia abstractam versatur, id est, circa numerum secundum se consideratum, dicitur Arithmetica: speculativa quidem, si speculative tantum considerat numeros, eorumque proprietates: practica vero, si practice eosdem considerat. Utraque Arithmetica habet varias alias subdivisiones, ut videbimns in libro secundo. Quae circa eandem discretam materiae immersam, scilicet circa numerum sonorum seu harmonicum versatur, dicitur Musica, seu speculativa, seu practica, prout speculative aut practice circa eum versatur. Quae circa continuam quantitatem occupatur, sed a materia sensibili abstractam, sive speculative, sive practice: Geometria ex Mathematicorum usu nuncupatur, aut speculativa, aut practica. Quae circa eandem continuam, sed corpori aut qualitati alicui concretam versatur, dividitur in plurimas species, quarum universaliores, ac velut summa capita sunt Astronomia, Mechanica, Optica, et Musica. Harum quaelibet in alias paene in numeras subdividitur, ut suis locis videbimus.


CAPUT III. De Terminis seu Vocab. Mathematicis
{{right sidenote|''Termini seu vocabula mathematica.''}} ''Ermini Mathematici, qui hoc capite explicantur, spectant fere ad solas illas species, quae circa cotinuam quantitatem versantur. Alii qui ad species circa discretam versantes pertinent, suis locis explicabuntur, non enim nisi ad illas solas necessarii sunt.''


Articulus I. ''De puncto, linea, superficie, et corpore; eorumque varia divisione.''
{{right sidenote|''Punctum.''}} PUnctum Mathematicum est, quod nullas habet partes quanticatis, nempe neque longitudinem, neque latitudinem, neque profunditatem. Euclides ita definit: ''Punctum est, cujus pars nulla est.''
{{right sidenote|''Linea.''}}1. Linea est quantitas continua, habens longitudinem, sine latitudine, et profunditate. Concipitur creari ex fluxu puncti, vestigium post se relinquentis. Talem repraesentant figurae prima,
{{missing image}}
secunda et tertia. Dico; repraesentant, quia revera lineae non sunt, cum latitudinem habeant.
3. Dividitur linea in terminatam, et interminatam. Illa hal et terminos seu extrema, haec minime. Termini lineae sunt puncta. Linea terminata dividitur inrectam, curvam, et mixtam.
{{right sidenote|''Linea recta, curva et mixta.''}} 4. Linea recta est, quae ex aequo sua interjacet extrema puncta; id est, quae ita aequaliter extenditur inter extrema sua puncta; ut nihil sit in ea flexuosum. Talem repraesentat pilus aut filum tenue summa vi extensum; talemque crearet punctum fluens recta per brevissimam inter duo puncta viam, ita ut in nullam partem deflecteret, prout apparet in 1. figura. Recta linea dicitur ope Regulae seu Amussis exacte fabricatae, de qua infra ''cap. 4.''
5. Linea curva est, quae non ex aequo jacet seu extenditur inter sua extrema puncta. Talem repraesentat 2. figura,
6. Linea mixta est, quae componitur ex recta et curva. Talem repraesentat 3. figura.
7. Curvarum linearum sunt quam plurimae species, nempe Circularis, Elliptica, Helica seu Spiralis plana, Spiralis cylindrica, Spiralis conica, Spiralis sphaerica, Parabolica, Hyperbolica, et aliae multae, quas suis locis explicabimus.
{{right sidenote|''Superficies.''}} 8. Superficies est quantitas continua, habens longitudinem et latitudinensine profunditate. Talem repraesentat figura 4. Dividitur in terminatam,
{{missing image}}
et interminatam. Illa habet terminos, haec minime. Superficiei terminatae extrema seu termini sunt lineae, vel linea. Terminata superficies subdividitur in planam, curvam, et mixtam ex utraque.
{{right sidenote|''Superficies plana, et curva.''}} 9. Superficies plana est (intellige, terminata) quae ex aequo suas in terjacet extremas lineas; ita nimirum, ut mediae partes ab extremis sursum deorsumve subsultando non recedant. Talem repraesentat folium chartae delicatissimae summâ vi extensum; talemque crearet linea recta, fluens in transverum per brevissimam inter duas lineas viam, ita ut nihil haberet eminens, nihil lacunosum, nihil inaequale. Solent Mathematici superficiem planam appellare absolute ''planum;'' unde quando loquuntur de plano sine addito, intelligendum id est de superficie plana.
10. Superficies curva est, quae non ex aequo jacet inter suas extremas lineas. Hujus multae sunt species, nempe spherica, conica, cylindrica, etc. Omnes dividuntur in convexas, et concavas. Convexa est exterior alicujus sphaerae, cylindri, coni, etc. superficies. Concava est interior eorundem corporum, si intus cava sunt. Quid sit sphaera, cylindrus, conus, etc. dicetur infra, ''Artic. V.''
{{right sidenote|''Corpus.''}} 11. Corpus, sive solidum, est quantitas continua, habens trinam dimensionem, nempe longitudinem, latitudinem, et profunditatem. Termini sive extrema corporis (intellige, finiti ac terminati) sunt superficies, vel vna, vel multiplex. Varias corporis divisiones afferemus infra, ''Art. V.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>brid9b2w63mhtbalgsbb55wdjxz8x6g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/34</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87068</id>
    <revision>
      <id>284189</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Articulus II. ''De linearum inclinationibus, sive de angulis planis.'' {{right sidenote|''Angulus planus.''}} ANgulus planus est duarum linearum in plano se mutuo tang entium, et non in directum jacentium alterius ad alteram inclinatio. Tales sunt omnes figurae a 5 usque ad 12 inclusive. Haec definitio {{missing image}} non est formalis, sed causalis, quia inclinatio linearum in plano non est angulus planus, sed efficit angulum planum. Sensus...</comment>
      <origin>284189</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5670" sha1="h9iyai9zi9qbkbbzf2az7o9kvxivmak" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Articulus II. ''De linearum inclinationibus, sive de angulis planis.''
{{right sidenote|''Angulus planus.''}} ANgulus planus est duarum linearum in plano se mutuo tang entium, et non in directum jacentium alterius ad alteram inclinatio. Tales sunt omnes figurae a 5 usque ad 12 inclusive. Haec definitio
{{missing image}}
non est formalis, sed causalis, quia inclinatio linearum in plano non est angulus planus, sed efficit angulum planum. Sensus definitionis est hic. Quando
{{missing image}}
duae line ae, sive rectae, sive non rectae, in plana aliqua superficie invicem concurrunt ita, ut non in directum jaceant, sed una ad alteram inclinetur; efficitur angulus planus, id est, in plana superficie constitutus. Tunc autem dicuntur duae lineae non in directum jacere, sed una ad alteram inclinari, quando alterutra earum post concursum ulterius in directum protensa non concidit cum altera ita, ut unam cum ipsa efficiat lineam (prout facit linea AB, concurrens cum linea CB, in prima et secunda figura supra positis) sed vel eam secat, ut fit in lineis DE, FE; vel certe statim post punctum concursus ab ea recedit, ut fit in lineis PQ. RQ; et quotiescunque duo circuli se contingunt, vel etiam quando linea recta tangit circulum, ut apparet in circulis IL tangentibus sese in puncto L; et in linea GH, tangente dictos in punctis I. Lineae porro angulum constituentes, vocantur crura seu latera anguli.
2. Anguli hactenus explicati appellantur plani seu superficiales, ad differentiam angulorum sphaericorum in superficiebus sphaericis descriptorum; et angulorum solidorum constitutorum in corpore seu solido. De utrisque suo loco. Formalis definitio anguli plani sic formari posset: Angulus planus est super ficies in uno puncto collecta, et duabus lineis ad se invicem inclinatis utrimque terminata.
{{right sidenote|''Angulus inciden tiae et contactus.''}} 3. Quando duae lineae ita concurrunt in plana superficie, ut vel de facto se mutuo intersecent, vel si post concursum protenderentur, se mutuo intersecarent; constituunt angulum incid entiae: quando vero tantum se mutuo tangunt, constituunt angulum contactus. Primi generis sunt anguli DEF, secundi generis anguli PQR, et GI, HI, LL, in figuris positis.
{{right sidenote|''Angulus rectilineus curvilineus et mixtus.''}} 4. Omnis angulus planus constituitur aut ex duab lineis rectis, aut ex duab. curvis, aut ex recta et curva. Quando fit ex duab. rectis, vocatur angulus rectilineus; quando ex duabus curvis, curvilineus; quando ex recta et curva, mixtus seu mixcilineus vocatur, Rectilineum exhibent figurae 6, et 7, curvilineum 8, 9, et 10, mixtilineum 5. 11, et 12.
{{right sidenote|''Angulorum quantitas unde sumatur.''}} 5. Anguli cujusvis mensura seu quantitas consistit in sola inclinatione unius linear supra aliam, non vero in longitudine linearum: nam lineae longius excurrentes ab inclinatione sicut non augent suam inclinationem, ita neque anguli magnitudinem. Penes quid autem sumatur angulorum quantitas, postea dicemus Artic. sequente nu. 17. ubi etiam definiemus, quinam anguli censeantur aequales, qui inaequales.
{{right sidenote|''Angulus per litteras quomodo exprimatur.''}} 6. Quando Mathematici volunt denotare seu verbis exprimere angulum alicubi constitutum, utuntur plerumque trib. litteris Alphabeti, quarum illa quae enuntiatur secundo loco, denotat angulum de quo loquuntut. Sic in praecedentibus figuris angulum constitutum ad punctum E, appellantangulum DEF, aut FED; et angulum costitutum ad punctum Q. appellant angulum PQR, vel RQP. Faciunt hoc, quia saepe ad idem punctum sunt constituti plures anguli, unde si unica uterentur littera, nesciretur de quo angulo sermo esset, ut patet ex sequentibus figuris 14, et 15, ubi littera A potest signisicare angulum B
{{missing image}}
AC, et angulum DAC. Quando tamen ad unum punctum concursus linearum est constitutus unus tantum angulus, ut in seqq. figuris 16, 17 et 18, in punctis B, C, et D; possunt et solent uti unicâ litterâ.
{{right sidenote|''Linea perpendicularis''}} 7. Quando una linea recta ita insistit alteri lineae rectae, ut non magis inclinet in unam partem, quam in alteram; dicitur ipsi insistere perpendiculariter, vocaturque linea perpendicularis. respectu alterius lineae cui insistit, et anguli quos hinc et inde constituit, talis, linea alteri insistens, appellantur anguli recti. Quando vero linea recta insistens alteri lineae rectae inclinat magis in unam partem quam in alteram, nullum constituit angulum rectum, sed unum majorem recto, et alterum minorem recto. Et major quidem recto vocatur angulus obtusus, minor vero recto acutus.
{{right sidenote|''Angulus rectus, acutus et obtusus.''}} 8. Itaque angulus rectilineus triplex est, rectus obtusus, et acutus. Rectus est, quem efficiunt duae lineae rectae perpendiculariter sibi mutuo insistentes. Tales sunt anguli ad punctum A in figura 14. sive anguli BAC, DAC, facta a lineis BD, CA, Obtusus est, qui est major recto. Acutus est, qui est minor recto. Hos duos angulos efficiunt, vel potius continent lineae non perpendiculariter sibi mutuo insistentes, ut sunt in figura 15 lineae EG, FA, efficientes angulos EAF, FAG, quorum prior est obtusus, posterior acutus.
9. Non tantum efficitur angulus rectus, aut obtusus, aut acutus, quando una linea ita cadit supra aliam, ut fit in fig. 14, et 15. sed etiam quando se mutuo tangunt in extremitatib. ut fit in figuris 16,
{{missing image}}
17, et 18. Hinc fit, ut recta AB in fig. 16 dicatur etiam perpendicularis rectae BC, et vicissim recta BC in eadem figura dicitur perpendicularis rectae AB. Et ratio est, quia se alterutra, aut utraque protenderetur ultra punctum B, altera non inclinaret&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9iyai9zi9qbkbbzf2az7o9kvxivmak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/35</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87069</id>
    <revision>
      <id>284190</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'magis in unam alterius partem quam in alteram. Ob contrariam rationem reliquae in figuris 17, et 18, non dicuntur perpendiculares. {{right sidenote|''Anguli deinceps.''}} 10. Quando una linea ita cadit supra aliam lineam, ut efficiat duos angulos, unum ex una parte, et alterum ex altera, ut fit in figuris 14, et 15, tunc anguli qui fiunt hinc et inde ad punctum incidentiae, dicuntur esse deinceps, eo quod unus sit post alium. Et quidem si ang...</comment>
      <origin>284190</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6657" sha1="60blyl9gu1ur4zrc8p80louvtgazchy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;magis in unam alterius partem quam in alteram. Ob contrariam rationem reliquae in figuris 17, et 18, non dicuntur perpendiculares.
{{right sidenote|''Anguli deinceps.''}} 10. Quando una linea ita cadit supra aliam lineam, ut efficiat duos angulos, unum ex una parte, et alterum ex altera, ut fit in figuris 14, et 15, tunc anguli qui fiunt hinc et inde ad punctum incidentiae, dicuntur esse deinceps, eo quod unus sit post alium. Et quidem si anguli deinceps sunt inter se aequales (quod tunc contingit, quando una linea cadit supra alteram perpendiculariter) quales sunt anguli ad Ain figura 14; tunc uterque vocatur et est angulus rectus. Unde e contrario quando duo anguli deinceps sunt recti, necessario sunt inter se aequales, et linea illos efficiens dicitur perpendicularis. Quando vero anguli deinceps non sunt inter se aequales, ut in figur. 15 tunc neuter illorum est rectus, et lineae illos constituentes non dicuntur perpendiculares invicem.


Articulus III. ''De figuris planis Curvilineis, et praecipue de Circulo.''
{{right sidenote|''Terminus apud mathematicos quid sit.''}} TErminus est, quod alicujus extremum est. Tale est punctum respectu lineae, linea respectu superficiei, superficies respectu corporis, ut ex supra dictis patet.
{{right sidenote|''Figura mathematica.''}} 2. Figura est, quae sub aliquo, vel aliquibus terminis comprehenditur. Itaque licet linea finita habeat terminos; nempe extrema puncta, tamen non est figura Mathematica, prout hic sumitur nomen figurae, quia non comprehenditur, id est, non clauditur aut circumdatur a suis terminis.
{{right sidenote|''Figura plana.''}} 3. Figura dividitur in planam, et solidam. Planae figurae sunt superficies terminatae, id est, lineis aut lineâ comprehensae. Solidae vero figurae sunt corpora terminata, superficie aut superficiebus comprehensa.
4. Planae figurae aut sunt curvilineae, aut rectilineae. Curvilineae figurae sunt Circulus, Ellipsis, Cyssoides sive hederae folio similis, Myrthoides sive Myrthi folio similis, Hyppopeda sive equinae pedicae similis, et aliae id genus. Nos omissis omnibus aliis de solo circulo, ejusque partibus hîc agimus.
{{right sidenote|''Circulus.''}} 5. Circulus est figura plana, sub unâ lineâ comprehensa, quae peripheria ac perimeter, hoc est, circumferentia appellatur; ad quam ab uno puncto eorum, quae intra figuram sunt posita, cadentes omnes rectae lineae, inter se sunt aequales. Itaque circulus non est linea illa circularis ambiens superficiem circularem, sed est ipsamet superficies conclusa tali linea circulari. Talis est figura 19. Aliquando tamen praedicta circularis linea vocatur circulus.
{{missing image}}
{{right sidenote|''Diameter''}} 6. Centrum circuli est punctum illud intra circulum, a quo omnes lineae rectae ad circumferentiam ductae, sunt aequales. Tale est punctum A in eadefigur. 19.
7. Diameter seu Dimetiens circuli est recta quaecunque linea per centrum duccta, et ex utraque parte in circuli circumferentiam terminata; quae circulum bifariam secat. Tales sunt in figura 19 recta BC, DE, et aliae infinitae assignabiles.
{{right sidenote|''Semidiameter.''}} 8. Semidiameter circuli est recta quaeceunque a centro ad circumferentiam ducta. Appellatur etiam radius circuli, ob similitudinem cum radio rotae.
{{right sidenote|''Semicirculus.''}} 9. semicirculus est figura, quae continetur sub diametro et sub ea linea, quae de circuli circumferentia aufertur a diametro. Talis est in superiori circulo figura BDC, et DCE, et CEB, et EBD. Centrum autem semicirculi idem est cum centro circuli; eademque est utriusque dimetiens.
{{right sidenote|''Circuli sementum.''}} 10. Sirecta linea secans circulum in duas portiones, non transit per centrum circuli, secabitur ab ea circulus non bifariam, sed in duas partes inaequales; quarum utraque dicitur segmentum circuli. Et illa quidem pars, in qua existit centrum circuli, dicitur segmentum majus; altera vero pars segmentum minus. Dicitur tamen ettiam semicirculus segmentum circuli.
{{right sidenote|''Circuli arcus.''}} 11. Arcus cir culi est quaecunquae circumferentiae portio, praesertim si sit major aut minor quam semicircumferentia. In apposita figura 20 arcus ADC est minor qua semicircu~ferentia, arcus vero ABC major, quia linea AC non transit per centrum O circuli.
{{missing image}}
{{right sidenote|''Circuli chorda.''}} 12. Chorda est quaecunquae recta linea quae arcum aliquem in circulo subtendit. Talis est recta AC in praedicta figura 20. Appellatur etiam subtensa.
{{right sidenote|''Circuli sector.''}} 13. Sector circuli est, cum a circumferentia circuli ad centrum ipsius ducuntur duae semidiametri constituentes angulum in ipso centro. Talis est in praecedenti circulari figura FOE.
{{right sidenote|''Circuli divisio.''}} 14. Omnis circulus, sive magnus, sive parvus, dividitur a Mathematicis in partes 360. quas ipsi gradus appellant; quilibet vero gradus subdividiturin alias 60 partes, quas appellant minura sive scrupula prima; et quodlibet minutum primum subdividitur in 60 minuta secunda; et quodlibet secundum in 60 tertia; et sic ulterius, quousque libuerit, aut opus fuerit. Ita semicirculus continet gradus 180; quarta vero pars seu Quadrans circuli continet gradus 90; et quilibet arcus circuli continet aliquot gradus, aut graduum partes, plures aut pauciores, prout fuerit magnus aut parvus iste arcus.
{{right sidenote|''Circuli quadrans''}} 15. Si in circulo quocunque ducantur duae diametri secantes se ad angulos rectos, hoc est, insistentes sibi mutuo perpendiculariter; dividitur circulus in quatuor aequales partes, quae propterea appellantur quadrantes, sive quartae circuli; quas diximus continere 90 gradus.
{{right sidenote|''Anguli ad centrum circuli.''}} 16. Quotiescunque a circumferentia circuli ad centrum ducuntur duae semidiametri constituentes augulum in centro, arcus circumferentiae, totumque spatiuminter duas semidiametros contentum, complectitur aut gradus, aut graduum partes. Et quidem si continet gradus 90 praecise, angulus ille ad centrum constitutus, est rectus: si contineat plures quam 90, angulus est obtusus: {{right sidenote|''Anguli recti omnes sunt inter se aequales. Angulus quilibet quantus esse dicatur.''}} si pauciores quam 90, angulus est acutus Omnes itaque anguli recti sunt inter se aequales, quia omnes continent gradus 90 praecise.
17. Quotiescunque duae lineae rectae constituunt angulum, potest ex puncto concursus describi inter duas illas rectas lineas angulum constituentes arcus; qui arcus necessario continet gradus, aut minuta graduum ex illis 360, in quos divisibilis est circulus, si ex arcu illo circulus compleretur. Tantus autem dicitur a Mathematicis esse&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60blyl9gu1ur4zrc8p80louvtgazchy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87070</id>
    <revision>
      <id>284191</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:03:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' P R O OE M I U M   TOTIUS OPERIS.   §. I. Vrxloquium AtSoris.   -jVod mepoITcnegavi fcmpcr , quod facere rccufavi  Ndiu, ingenti nunc animo, divini fretus gratia, mul-  J torum precibus impulfiis, Catfareo animatus favo-  ' re, tandem aggredior. Curfum Mathematicum,  ] (eu Mathematicam Encyclopocdiam ,qnse generis  &gt; ejus Difciplinas omnes uno comprehendat ambi,  tu , nec adeo magno concludat V olumine , feribere tento ; Opus  multorum votis...</comment>
      <origin>284191</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2596" sha1="9yt7qt6crhxg5jbrhsucr5s559mjiug" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
P R O OE M I U M 

TOTIUS OPERIS. 

§. I. Vrxloquium AtSoris. 

-jVod mepoITcnegavi fcmpcr , quod facere rccufavi 
Ndiu, ingenti nunc animo, divini fretus gratia, mul- 
J torum precibus impulfiis, Catfareo animatus favo- 
' re, tandem aggredior. Curfum Mathematicum, 
] (eu Mathematicam Encyclopocdiam ,qnse generis 
&gt; ejus Difciplinas omnes uno comprehendat ambi, 
tu , nec adeo magno concludat V olumine , feribere tento ; Opus 
multorum votisdiuexpetitum; prominumamultis; anonnullis 
quoquenon femelinchoatumj anullo, fiAlftedium&amp;Herigo- 
num,do(fliflimos Viros, excipias, abfolutum ; quorum uterque 
ut multum meare effecit, difeentiumaefeire cupientium dcfiuc- 
riononomninofatisfecitj brevitate quippe nimia uterque, po- 
liremus etiam obfcuritate affedlata, ac paene hieroglyphica,pecca- 
vit. Qyid ego, horum fecutus exemplum, praeftarc dcbcam,video-, 
qui praeftarc id valeam. vix difpido. Omnia tradere, quae univerlb 
Mathefeosambitu continentur, ac multanihilominusomitterc, 
nenimiam in molem excrefeat Opus, jubeor^ Tyronibus ac pri- 
mis Mathematicae candidatis verborum claritate,rcrum tractan- 
darum methodo ac difpofitione,dicendotumcopiafimuIac bre- 
vitate, facere fatis, nec diiplicerc tamen doCtis,&amp; in crudito illo 
pulvere exercitatis, &amp; debeo, &amp; cupio ; quorum altera quam diffi- 
cilia fint, altera tantum non impoihbilia, hac praefcrtim tcmpefta- 
te, qua tanta carpendi aliena grallatur libido , nemo non videt qui 
aliquid videt. Quid ergo faciam ! Quod potero, prseftabo libens ■, 

2 uod poflemcautumaiitquionushumcrismeisimpoliicrunt.cf. 

cereconabor; fi voluntati&amp; conatui effectus refpondcnt ,foli 
Deo, CUJUS fretus auxilio humeros (ubmifi,refciagrates; fi oneri 
fliccubuero, conatum non in laude hominum, Icd in prxmio 
apud remuneratorem (nunificentiflimum Deum reponam. 

Encyclopocdiam igitur Mathematicam, Lector Benevoie, 
conferi bam, hoc eft, Mathematicas Difci pii nas om nes, tot haCte- 
nusconferiptis erudite libris comprehenfas , uno concludam non 
adeo magno Volum inc, non fblum ut fimul habeant Mathema- 
ticxCanditati&amp;Amatorcs.quxfpatlaapudalioireperiuntur.fed 
ut methodum nancifcanturquiaggredifcu omnes , fcu fingulas 
MathcmaticxDifciplina$,modum quo addifccreeafdem fine c6- 
fufioncdebcant. Hoc meum prxeipuum eft confilium. Quod fi 
non aflccutus omnino videbor, confidera Lector, non me hibi- 
fcogracili, vel fcirpofifccllam contexere, fcd numcris.fchemati- 
bus,&amp; apodixibus Mathematicis, qux nec Natura, nec Ars pro- 
tulit fine nodis ac fpinis.EnOperis ideam, ac fccuturomm libro- 
rum feriern, fcriciquc caufam. f ■ 1 1 .&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9yt7qt6crhxg5jbrhsucr5s559mjiug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87071</id>
    <revision>
      <id>284192</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '_ Synopfis operit.   §. ll. SjnopfisOperU,   S Cio varias a variis afferri Mathematicarum fcicntiaru partitiorws ,  quarum nonnullas (equenti primo libro affero, aliam vere) hova ac  proluam libro Ultimo. Ego, quiaTyronibUifcnbo,&amp; Mathemadex  Candidatis iter arduum , ac fpinis obfitum eaplano 5 non Naturx,fcd  doftrinasordincm ubique fervo , illaq; primo, illa fecudoac tertio po-  no loco , qu* prim 6 , qua:dci ndc, qu* poflrem?) ad difceda c...</comment>
      <origin>284192</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2960" sha1="io0bs53mc0nhbr1n9oa1kcis6xb3bx3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;_ Synopfis operit. 

§. ll. SjnopfisOperU, 

S Cio varias a variis afferri Mathematicarum fcicntiaru partitiorws , 
quarum nonnullas (equenti primo libro affero, aliam vere) hova ac 
proluam libro Ultimo. Ego, quiaTyronibUifcnbo,&amp; Mathemadex 
Candidatis iter arduum , ac fpinis obfitum eaplano 5 non Naturx,fcd 
doftrinasordincm ubique fervo , illaq; primo, illa fecudoac tertio po- 
no loco , qu* prim 6 , qua:dci ndc, qu* poflrem?) ad difceda clfc , pro- 
pria non une tcmporisdifpendio addidici cxpencntia. 1 taque 

1. Liber erit ifagogic*;inquoubi breviter de Mathematicae etymo, 
objedlo, natura, ac aivifionc egero, explicabo priniu termino» varios, 
dein praxes varia» ac faciles ,ad lineas, fupcrficies, &amp;- corpora rpcCf ates, 
&amp; toto fcquenti Opere , atq . adeo in .Matheli uni verfa frequentius oc- 
currentes. Confilii mei caulam libri ejufdcm prooemium aperiet. 

1 1. Liber erit Aritbmetxusi in quode Arithmetica 1'radfica agetur, 

tamgcnerali, quam fpeciali. Generalis Canones tradet fcuB egulas dic 

-ufu numerorum ab omnibus rebus ftparatoru , tam integroru quam 
fradtorum,ut vocant. Specialis exhibebit Canones de coi unde nunic- 
roru ufu certis rebus applicato, gcneralesq'; regulas fpecialib‘’modisac 
praxibusnumeradifeufupputandi adaptabit. Habebis itaq;Arithmc- 
dcam,Gcomcmcam,Aftronomicam, Politicam feuCivilcm, Rabd A 
logicam Neperi , Calcularem , &amp; Divinatoriam. M ilitatem damus iii 
Polcmicajalias^ibi. Divinam Algebram, quoniam nec pauci» tradi 
poteft, necfimulds tradatur, ad Mathematicas feientias capeffendas 
ncccffaria cft, in finem Operis rejicimus. 1 oti Mathcfi Arithmeticam 
prxmitdmus, quoniam todancillatuf. 

111. Liber cmGcometricusElcmcntaris, condnebitqueFlcmeriU 
torum geometricoram Euclidis fex priores libros , btcvibu» quidem , 
fcddilucidis tamen ac facilibus (ni^i-wi-mefallit) dcmonltrationi- 
bus roboratos. Hxc Euclidxa elementa Mathcfi univerfie I unt adeo 
nonfoIumutiUa. fedncccfraria etiam, utquifincillis .Mathematicas 
adgrcditur Difciplinas,non majori frudhi laboret , quam qui fine ht- 
terarum elementis Grammaticam, fine hac Philofcphiam, ahamve 
quamcunqucfubdliorcmadgrcditurfciendam. Meritoergo Aridi- 
menex hunc fubjungi mus ll brum. 

IV. Liber en t Trigonomcrricus Elcmcntaris, agetque de Dodlrinj 
Siunuum,Tan)&gt;cntium,&amp;Sccandum,unacumCanonctrianguivru, 
cjusqucftruetura,&amp;ufu. Logarithmorum naturam fic ufum infiq^ 
Opeds explicamus , ne prxeeptomm multitudine nimia hoc locf? 
Tyrones obruamus. 

V. Liber erit Trigonomctricus Pradlicus , tradetque Canones ad 
triangulonundimcnfioncm, fcu, utloquuntur, rclblutioncmfpc- 
dbnees; primbquidcm planorum fcu rcfdlincorum, dcindcfplixri&gt; 
comm fcucurvilineorum. Hic.cumprxccdcntilibro, quuniamJe 
antecedentium cognitionem ufumquedepofeunt, &amp;fubfcqucatib’ 
fere omnibus 6 ccm prxfcrunt, mctitohuncforddfuntlocum. Ad- 
dimus infinc Libri compcndiumTrigonomctrixPrafticxdodfum 
&amp; elegans, ab crudi ta elaboratum manu. 

VLLi-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>io0bs53mc0nhbr1n9oa1kcis6xb3bx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87072</id>
    <revision>
      <id>284193</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Prtbquiiim^   VI. Liber erit Geometricus Pradkicui,contincbitquc nobiliflimam  acutilisfimamdimccicndi Arcem, non terram tancum ,fed quidquid  urpianiTub menfuram cadit. Aeemus in eo de Luthymctria.bpipedo-  metria , Stercomccria, GeodaeUa i de vaforum , alioriunque conea vo-  nnn corporum meniuratione , quam d eque magnitudinum  ab una in aliam figura cransformacionc, quam^r^u&lt;e&lt;tMi. nuncupant.  In hisomnibus duccbiiArithmcticx, Elcnicncaris...</comment>
      <origin>284193</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3086" sha1="pmv9rohrik0n05lrvuospx1corrpddz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Prtbquiiim^ 

VI. Liber erit Geometricus Pradkicui,contincbitquc nobiliflimam 
acutilisfimamdimccicndi Arcem, non terram tancum ,fed quidquid 
urpianiTub menfuram cadit. Aeemus in eo de Luthymctria.bpipedo- 
metria , Stercomccria, GeodaeUa i de vaforum , alioriunque conea vo- 
nnn corporum meniuratione , quam d eque magnitudinum 
ab una in aliam figura cransformacionc, quam^r^u&lt;e&lt;tMi. nuncupant. 
In hisomnibus duccbiiArithmcticx, ElcnicncarisGeomccrix , ac 
Trigonomctrizucilicas, atquenccesficasi quadccaufaillisrubjungi. 
tur. Echitquidemrcxlibriscxplicarur Mathefispura, acvclucabflr. 1 - 
(5ta amaccriadcqucnc.b’’, matenx cocrcta.coelclli primu, deinde aliis. 

VII Liber erit Aftronomicus Elemctaris.agctquedcSplixra Mun- 
di, illisquc omnibus, quxSphzrzScriptorcstrai^Iarelblcnt, &amp;func 
veluti Elementa ac IntroduCboin fublimiorcm Aflronomiamt cu* 
jusmodifuncMundifigura.acSphxrxcirculijfteilarummotus.orrus 
&amp; occafus , hisque fimilia , ad motum prxeipue Primum, omnibusq; 
coelcllibus corporibus communem explicandum, ac per Organum 
Sphxrxarmillaris, aut Globi coelcllis oculis rubiiciendumCpeClantia, 

VI II Liber erit Afironomicus Theoricus ,agccquedc Planctarum 
Thcorica ; lioc cft , Hypothefibus ad M ornum Sccundomm ratione 
explicandam, apparentemque anomaliam eorum adxquandama- 
pris. Non novas quidem cudemus, non omnes omnium propone- 
mus , fcd paucas acfacilcsab aliis excogitatas , firmisfimisque rationi- 
bus ex intimisGcomctrizpcnccralibusdcfumptis, liante phaenome- 
norum ac ob/ervationum veritate. Habilitas. 

IX. Libcrctit Aftronomicus Praclicus, variaqucrefolvet Proble- 
mata Aftronomica .faciliora tamen, magisque ncccftaria , iis prxlcr- 
tim,quxlubfcqucntibus Libris tradentur. l'roblcmatum porro rpfo- 
lutio vel Organica erit pcrufumfphxrxarmillatis, ScGlobiAftrono- 
mici; vel Geometrica per Trigonomecriam. 

X. Liber erit Aftrologicus.agctqucdejudiciisac praKliiflionibuscx 
aftris, aftrorumquequ^itatibus, motibus, congrcsfibus,afpc€libus, 
aliisquefimilibus accidentibus , non tam ex propria, quam ex Aftro- 
iogomm fententia. Tamctfienim Aftrologiamomncm aut vanam 
ac fallacem judicem , aut penitus incertam , idcoque omnino prxtcr. 
mittendam; uttamenvidcantTyroncs, quibus fundamentis nitan- 
tur Aftrologaftri, paucula faltem dare non pigebit. 

XI. LibcrcritChronographicus, agetquede ratione temporis A- 
ftronomici , Politici , &amp; Ecclcfiaftici dillingucndi, ordinandi, aefup- 
putandi ; nec non de Computu, ut vocant , Ecclcfiaftico. Re£lc autem 
AHronomixTubjunnitur, quoniam aftra prxtcr ufus alios , in hunc 
etiamfinem a DBomntcondia y ut dvi({atitdiemMnoSlem3 

£»&lt;* , Cf tewjporrf, ^ gy 4»»oy, G en cf I. 

XII. Liber critGcographicus, agetquede Terraquei globi, intet 
Mundani corpora qux Aftronomusconfidcrat, non poftremi con- 
ftitutionc , di vifione, deraiptione ,dimenfionc, reprzlencationc,ali- 
isd; affcdlionib.ut fciat Mathemat. Tyro qux fit illius non folum figu* 
ra,loc*, &amp; magnimdo (quod ex A ftronomia didiciofed qux cotinctci 
quoq;rcgna,piovinciz,iurulx,chcrfoncri,ifthmi.motcs,promotoria; 

qux&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pmv9rohrik0n05lrvuospx1corrpddz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87073</id>
    <revision>
      <id>284194</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:03:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'SynopfoOpeni,   quae maria, fluvii, paludes; quas Oceanus alluat regiones?quae &amp;quot  climata , paralleli, Zonae , cardines; ubi terrarum ac marium aicii, am-  phi(cii,pcrifcii,hetcro(cii, antocci,pcnoeci, antipodes, aliaque multa,   X 1 n. Liber erit Hydrographicus . agetque breviter , &amp; per fumma  tantum capita, de Limcncuritica, &amp;Hiftiodromica,hoccfl, dc Ar-  te portum inveniendi, deque via feucurfu navis ad portum ; ubide  cognitione (pat...</comment>
      <origin>284194</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2972" sha1="0qupxgkiad5rownxzqaxinxtz6mcozi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;SynopfoOpeni, 

quae maria, fluvii, paludes; quas Oceanus alluat regiones?quae &amp;quot 
climata , paralleli, Zonae , cardines; ubi terrarum ac marium aicii, am- 
phi(cii,pcrifcii,hetcro(cii, antocci,pcnoeci, antipodes, aliaque multa, 

X 1 n. Liber erit Hydrographicus . agetque breviter , &amp; per fumma 
tantum capita, de Limcncuritica, &amp;Hiftiodromica,hoccfl, dc Ar- 
te portum inveniendi, deque via feucurfu navis ad portum ; ubide 
cognitione (patii inter duo loca maritima interjedti , de inventione 
plagarum Mundi i n mari quovis loco ac tempore ,de pyxidefeu com- 
pallo nautico, defitulocorum adqux dirigenda eft navis ex loco da- 
to , dc via fcu linea perquam navis ab uno loco in alium dirigenda cfl &gt; 
aliisquefimilibus. 

XIV. LibcrcritHorographicus, inquo, pramiifTo Apparatu ho- 
rographico, ruccindtc,&amp;(inedcmon(lrationum parergis (ne a prae- 
fixa brevitatedefledtamus) dilucide tamen ac fummi varietate propo- 
nemus modos varios omnisgeneris horologia conftrucndi ; idque 
gcomctriccpctlineas, arithmetice pernumeros, organice per varia 
inftrumenta; infuperficiebus planis .concavis, convexis, mixtis, (la- 
bilibus , pendulis ; tadiodiredio, reflexo, rcfradlo. 

XV. Liber erit Mechanicus , incoque, praemi(fis Definitionibus» 
Axiomatis. Hypothefibus, ac fundamentalibus Fropofitionibus aci 
Mechanicam Ipedlantibus , explicabuntur quinque Machinae funda^ 
mentales, Vedtis, Axis in peritrochio.Trochlca, Cuneus, &amp; Cochlea, 
quibus potentia fcu vis motrix juvaturad pondera, quaealioquin vires 
potenti* longe fuperant, movenda; acinfuper proportiointervires 
motrices &amp; pondera , uti &amp; i n ter tempus in quo , ac fpatium per quod 
fit motus per Machinas, nec non machinalium motionum cauia in- 
quiretur, ac pro viribus explanabitur. AccedentinfincThcorcfcsMc- 
cnanic*Phy(ico-Mathcmat.nov*, adoclo Mathcmat. con(cript*. 

X V I. Liber erit Staticus.i pfamque Staticam.hoc eft, gravium pon- 
derandorum (cientiam , (cd breviter , explicabit. Continebit itaque 
primo Statica Elementa , fecundo Statica fcu Ponderatoria Inilru- 
menta, tertio Staticas praxes. 

X V 11. Liber critHydroftaticus, &amp;artcmdocebit (eu Scientiam, 
tam liquida librandi, quam folida in liquido ponderandi. Contine- 
bit primo Hydroftatica Elementa , fecundo HydroftaticaTheorema- 
taabaliisdcmonftrata, tertio i -ydroftatica Problemata, 

X VIIl. Liber erit Hydrotcchnicus, agetque dc ilfis Machinis a- 
quaticis, qu*aqu*&amp;fpiritus opcconflruuntur, ideoque Hydrauli- 
co, pneumatic* appellantur. Explicabuntur breviter quatuordidla- 
rum Machinarum principia, alibi fufiusa nobis explicata; qu* funt, 
Vis A ttradfi va, V is Expulliva j V is Rarefacti va , 6c fluxus aqu* natu- 
ralis. Variadeindctechnafmata, exdiclisprincipiis conflrudta, in 
medium proferentur. 

X 1 X. Liber erit Opticus , ubi poftquam dc oculi (Iradtura &amp; parti- 
bus, dccjufdcm objcdlo &amp; objcdli radiatione , de vifioneSc modo vi- 
dendi jdeOpuas Hypothefibus egerimus; brcviflimcdc organica re. 

XX rum&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0qupxgkiad5rownxzqaxinxtz6mcozi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87074</id>
    <revision>
      <id>284195</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:03:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Prxloqmm ^   rum delineatione fecundum Optic* Practies praeferipta tracJbabl-  mus I geomctricamvcro delineationem, quoniam paucis tradi non  poteft, in alium differcmuslocum.   XX.Li bcrcritCatoptricuSjtradetque catoptricas Definitiones, at.  que Hypothefts: varias fpcculorum proprietates , tum omnibus com-  munes, tum planis, fphaericis, cylindricis, conicis, peculiares. Non   E aucactiamdecaufticisfpcculis habebit, tamfphxricis, quam para-...</comment>
      <origin>284195</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2755" sha1="jmqmzq21h6kspa1sy67b251qxco2bge" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Prxloqmm ^ 

rum delineatione fecundum Optic* Practies praeferipta tracJbabl- 
mus I geomctricamvcro delineationem, quoniam paucis tradi non 
poteft, in alium differcmuslocum. 

XX.Li bcrcritCatoptricuSjtradetque catoptricas Definitiones, at. 
que Hypothefts: varias fpcculorum proprietates , tum omnibus com- 
munes, tum planis, fphaericis, cylindricis, conicis, peculiares. Non 

E aucactiamdecaufticisfpcculis habebit, tamfphxricis, quam para- 
olicis , ac etiam planis. 

XXI. LibcrcritDioptricus, ac prxterDioptricas Definitiones, at- 
que Hypothelcs, vitrorum refringentium figuras ac proprietates ex- 
plicabit, variasque rerum per radios refradlos in aquis, &amp; vitris, rc- 
prxlcntationesiafinuabit, alibi anobispertradfatas 

XXn. Liber erit Architetffonicus , &amp; A rcltitctSluram Militarem 
continebit, nonuniverfam , fed modernam ; non denovoconlcri- 
ptam, fed ex optimis Audtoribus colleftam. Agetur in ea de muni- 
mentorum tam regularium, quam irregularium, delineatione, orto- 
graphia, ichnographia, in campis exftrucLione, dc Opcfibuscxter- 
nis,aliisqucfimilibus. 

XX IU. Liber erit Polemicus , &amp;exhibebit breviter Polcmicam 
Offenfivam acDefcnfivam,hoceft, modumhodie ufitatum urbes 
obfidendi, oppugnandi, aedefendendi, nec non tormenta bellica, 
. quorum inobudione, oppugnatione, aedefenfione urbium prarci- 
puuseftufus, dirigendi. 

XXIV. Liber erit Tat5ficus , ac primoTatflicam caftromm, leu Ca- 
ftrametationemj dcindcTadticam acierum, fcu aciei inftruftioncm 
tradetiutramquebreviter, &amp;prouthacnollraxtatcin ufueft. 

XXV. Liber critMuficus, brcvitlimamque introdutffionem in 
Muficam.tum veterem Grxeorum, tum modernam Latinorum con. 
tinebit, cum regulis nonnullis in Mclopoeiafervandis. 

XXVI. Liber erit Algcbraicus,tradetquc breviter, ac pro Tyronura 
etiam captu dilucide. AcprimoquidcmexhibebitAlgcbrxLlcmen- 
ta in numeris rationalibus: lccund6,£xplicationcmRcgulxAlgebr*, 
omniumqucejus partium . tertio. Exercitationem Algebraicam,hoc 
cft, variorum xnigmatumalgebraicorum folutionem, ingratiam 
Tyronum ; quarto. Elementa Algebrxnumerisirrationalibus.'quin- 
tb denique Exercitationem aliam Algcbraicam tam in numeris irrati- 
onalibus , quam rationalibus. 

XXVII. Liber erit Logarithmicus, &amp; breviter explicabit primo na- 
turam aegenefim Logaritlimorum, eorumque Proprietates varias; 
deinde Tabularum Loganthmicarum, quxapud varios Audiores ex- 
ftant,ipIorumquc Logarithmorum ufum, tuminTrigonometria, 
tum alibi. 

XXVIII. Liber erit Synopticus, &amp;continebitnovam atqueclegan- 
tem omnium Mathematicarum Dilciplinarumnontamenumerari. 
onem , ac partitionem , quam Synopfin fcu Breviarium , aViroque»* 
damdodtillimoconfcriptum.Quodneintereat.acmulcisaliisprofit, 
huicOperinollro adjungendum duximus; 

s.irr&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jmqmzq21h6kspa1sy67b251qxco2bge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87075</id>
    <revision>
      <id>284196</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Sjmpfis Operti.   §. ni.tNSTRFCTIO PXOTTKONI sn.   H flrc feries cft Librorum Curius noltri iMathcmatici ; liic ordo  ieribendi. Qyem (i legendo que quefervaverit Tyro Marliema-  ticus, in hifccrtudiisquantumvisrudis&amp;liofpcs , nec ad lubfequen-  tia gradum fecerit prius, quam intellexerit, mediocriter (altem &gt; ante-  cedentia-, fpondco audacter, eximios in Matliefi progrelfus factu-  rum tempore exiguo; fincglcxcrit, (itemercliincindevclutcan...</comment>
      <origin>284196</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3200" sha1="ao5yvgnm9krtp14f0bca9uvl3vm75qw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Sjmpfis Operti. 

§. ni.tNSTRFCTIO PXOTTKONI sn. 

H flrc feries cft Librorum Curius noltri iMathcmatici ; liic ordo 
ieribendi. Qyem (i legendo que quefervaverit Tyro Marliema- 
ticus, in hifccrtudiisquantumvisrudis&amp;liofpcs , nec ad lubfequen- 
tia gradum fecerit prius, quam intellexerit, mediocriter (altem &gt; ante- 
cedentia-, fpondco audacter, eximios in Matliefi progrelfus factu- 
rum tempore exiguo; fincglcxcrit, (itemercliincindevclutcanisc 
Nilolambendo aliquid deccrpfcrit; difcetfortallis aefeietex omni- 
bus a iquid.led ex toto nihil ,ut veteri jaiftatur para-mia. Antiquaeft 
multorum , ncede trivio tanrum homuncionum, (edde fublimio- 
ribus quoque (ubielliis Virorum querela , Mathemaricorum libros 
adeo vnleri ob(curos,adco •T.'«Tm.utaim diu multumquelcgcri s, tan- 
tum linas in (iiie, quantum initio noveras. Sitira, mihomc^taisjac 
vmumeltiiocnon Mathematicorum Libris peculiare, fcd omnibus 
omnium Scriptorummonumentiscommunc, fiUemcntorum ru- 
dis ncccdas.ac infuperfincordine legas. Da Hi(lorieumfacilem,ac cla- 
rum. &amp; vel iplb Livio, Tacitove, aut quovis alioelcgantillimo elc- 
gantiorcnii accedatqui litterasquidem nolcat optime, atin (ylla- 
basacdictione.s ordinare nefeiat; quid intelliget? Da 1 iiilolophum 
ftylo, ordine, fubtiliratc.claritatequc omnibus, quotquot haCtenus 
cumlaudcfcriplerc, fuperioremj accedatfummus Grammaticus, at 
Grammaticus tantum , Summularum autem , ut vocant , 1 ermino- 
rumque apud rhilofoplios ufitatorum rudis ; quid poltquam ad nau- 
leamufque legerit, tandem fciet.^ Idemintclligede aliarum faculta' 
tum monumentis , (ilinedidlionumac locutionum in illis ufitata- 
rumfufficieiiti notitia, acfincordinccvolvantur. Quod ergo Mathe- 
maticorum libri obfcuri, quod videntur multis, nonfcnbciui- 

um ,fed legentium divitium. Difcepriiis Mathematicas voce.s,non 
illasquidcmomncdnitio.fedfrcquentiu'. occurrentes .' lege qua; pri- 
mo, quaifccundo, ac tcrti&gt; legenda fimt loco; detuumnon invitus 
damnabiserrorem. Ordocll mater, nonfpirirus tantum, hoc cft, in 
(pitituali vita f-rofecf lis , ut Afceticiteftantui Scriptores, (cd (cienti* 
c]uoque&amp; eruditionis Utalia:igitur(cicntia:omncs .itaMathematu 
caifuntcumordineaddifccnda;. Atquoordinc, inquis# Qui doCtis 
probatur, Schoccc in (ludio exercitatis. Hicautemnon unusedo- 
mnium (cnfus, (cd totuplexferc, quot ea de re feripto fententiam 
fuam cxprdscre, ut partim ex primo (equenti Libro, partim ex ultimo 
condabit. Ut alibi plerumque, ita hicquoque fuum cuique videtur 
pulcherrimum. Egopaulbante in Operis Synopfi exhibitum ordi- 
nem Tyronibus Mathematicis utfervent, auclorfum, nonqubd o- 
mnium pulcherrimu &amp; optimum , fcd quod diicentium captui com- 
mOdidimum exidimem. Caufam i. expofui. 

Igitur mi Tyro, (i meaudis, lcgcacdi(cc qux commodo tuo (cripfi, 
eopror(usordincacmcthodo,quaferip(iinififortasfis Logarithmica 
fuTrigonometria, hoccd, Libru pcnultimucum quarto &amp; quinto 
conjungere malis. A primo ergo Libro.qua Kagogen Mathemati.in- 
(cribim’lec'lionemaufpicare,utantcomnia cade (altem acdiperricia- 
Icm Mcthcmat. Terminorum nancifeare cognitionem. Tum perge 
ad fccund um , &amp; qua: prima ejus Parte tradim us , pen i tus addilce ; rcli- 

■)(X» qua&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ao5yvgnm9krtp14f0bca9uvl3vm75qw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87076</id>
    <revision>
      <id>284197</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' Proloquium £5* S^nopfs Operti.   3 ua, fitiincminus arrident, cjuiaminus necertaria, in tempus aliud  irter. Magnodeindeanimo, fidoiftiac veri Mathematici nomen  ambis i aggredere Librum tertium , hoc e(l,Elementorum Euclidis li-  bros priores fex; nec ullam tranfili aut Definitionem, aut Poftula-  tum,aut Axioma. aut Propofitionem ullam, quin intclligas. Intclli-   i ’es autem, mihi crede, fiingcniumaftctasnonnullum.acfcdulum i   aborem. In...</comment>
      <origin>284197</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1520" sha1="2vyznj3u1vq9lkenk4ggj3s1kfcc3o8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Proloquium £5* S^nopfs Operti. 

3 ua, fitiincminus arrident, cjuiaminus necertaria, in tempus aliud 
irter. Magnodeindeanimo, fidoiftiac veri Mathematici nomen 
ambis i aggredere Librum tertium , hoc e(l,Elementorum Euclidis li- 
bros priores fex; nec ullam tranfili aut Definitionem, aut Poftula- 
tum,aut Axioma. aut Propofitionem ullam, quin intclligas. Intclli- 

i ’es autem, mihi crede, fiingcniumaftctasnonnullum.acfcdulum i 

aborem. Intellexit totum kuchdcm non multo labore D. Augutli- 
nus, nullodocente, ut de feipfoin Confellionum Libris fatetur: in- 
tellexit ChriftophorusClavius, admodum juvenis, dumLogicxo- 
peram daret, ut alibi fufe referam , &amp;infinuatura Chiiftophoio 
Grienbergeroin Praeloquioad Euclidis Commentariolum, intcllcxi- 
tnusnon mediocri liectingenio pratditi: intellexere alii multi quos &gt; 
novimiK. Superatis t uchdxarum Dcmon(lrationumIpinn(rofas 
dcbeamdiccre) nulladifficultatc reliquos evolves libros, prarfertim 
ordine praeferipto ledtitatos; &amp; magno tuo gaudio teipfum miraberis 
acfalutabis Mathematicum.Qubdfi Euclidacorum Librorum diffi- 
cultates vincereautingenii, aut laboris atque induftria;defedus non 
permittet, ne tamen animum dcfponde, (ed reliquos Libros ordine 
adgredcre , occurrentesqueinter legendum Dcmonftrationcs omit' 
te , dabit labor improbus, ut fi non optimus , evadas tamen Ma- 
thematicus. Sed antequam manum operi admove- 
as, lege, oblccro, fequentes Partenelcs, 
commodo tuo adferiptas. 

C. . 
r» 

: 

• • . 

PA- 

Digilizetl by GoogI&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vyznj3u1vq9lkenk4ggj3s1kfcc3o8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87077</id>
    <revision>
      <id>284198</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:04:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '0   rf   PAR^NESES   VIRORUM doctorum   In Cuifum Mathematicum.   P R O OE M I L1 M   Antet^UAmfTxftntt Of eri manum tdmovtjftm , ^fpJfquimjAmfAXtH^  %fc Kumtne Ad finem ferduxtjjem . eonfibmmmeum Atque cenAtum eum UrU  de£li(JimU(»mmunieA^&lt;m y mtfAadn9nnulUs'velOptrutdta^ vel librer um  %ijflog« i quoeorumexperirer judicium dta vix petejl , qnint9p%&gt;tvelAi'.tmi  ^ prepofitam ApprebAnn/ , veidiUudArtnt Opm cenftClum. lllicosgitur Romuy  ^Viet...</comment>
      <origin>284198</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2589" sha1="k8r019s5wwj52befqy46izsy65dzeco" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;0 

rf 

PAR^NESES 

VIRORUM doctorum 

In Cuifum Mathematicum. 

P R O OE M I L1 M 

Antet^UAmfTxftntt Of eri manum tdmovtjftm , ^fpJfquimjAmfAXtH^ 
%fc Kumtne Ad finem ferduxtjjem . eonfibmmmeum Atque cenAtum eum UrU 
de£li(JimU(»mmunieA^&lt;m y mtfAadn9nnulUs'velOptrutdta^ vel librer um 
%ijflog« i quoeorumexperirer judicium dta vix petejl , qnint9p%&gt;tvelAi'.tmi 
^ prepofitam ApprebAnn/ , veidiUudArtnt Opm cenftClum. lllicosgitur Romuy 
^ViettnAyVrAtitUvtAyLilingAyClagtnfurto, Manttbte , MeganttAy aliuqueb 
Idcii AdviUrunt AutgrAtaUtiru » AUtpArAneticu EpifleU numere cemptures y urgentium , ac 
pane importune ex/hmuUntiumyincheAtum ut Opm mAt urerem , ac perferum prAU aiiutunt 
fub'jietrem fjiefellAy nen gretum medo atque Acceptumemmbus ,/ed utiie quoque Reipubdex 
LittereriAfuturum. Herum Epiflelerum unem Aut Alterem hu exhibere pUeuit , noa aUo con-» 
fUte y quam adlpronum animes y querum pettfiimum CAufefirtbendt Uberem fujeep y exettart- 
deSy Atque ad (ludtA acuenda, ^um etiam caufaefl y curipfe in ^Mathematicarum DtfeipUnA- 
rumcemmeneUtienem ypromere alterum, tnOpertsvefiibuk noaexeurram, necad (edaUm 
ae jludtefam leEl senem ejttsdem incitem Tprenes. Merces tuae fi laudet tpfe , nen raro vtU fiunt i 
fialtm y pretium acquirunt ,fi mede Uut efifineera, efirfuce adula tten u mtnime infera. 

RP ATHANASII KIRCHERI 

E SOCIETATE JESU 

P AR^NESIS 

ADTYRONES MATHEMATICOS. 

f L cibiadesSocratem vero vivoque colorem Sympofio fuo 
jexprefrurus , eum pharmacopati pyxidem nonincon- 
Kgruedixit. Pyxidem certe fi extra videas, deformicorpo- 
jtishabitudine ridiculam cernis; intirs fi penetres , heroi- 
cisatquedivims dotibus refertam deprehendis. Pharma- 
copaei officinam ingrdlus , pyxides , urnas, ampullas , vafaque omni- 
genarerum varietate infirurta intuerisquidcm ; atquacfpecEatorcm 
exterhafacicluiadrifumpotius, quamadferiam rerumintus laten- 
tium conliderationcm allidant, dumniladeo confidetationc dig- 
num fe fc obtutui exhibet. Vides hicHarpyas monftrosa corporis me* 
tamorphofi ridiculas; illic Satyrifeos hsdinis cruribus exaljjcratos; 
alibi Dracones tortuolbs cervis ilipatos aligeris, Pegafos diceres ; An- 
feres quoque tramis lorisqiicinllruCtos, in conchaiicfcioqu.am Dea- 
firanvtrahentcs; innumera dcniqucalia ipcCfas Natura; monfira titi 
ridicula, ita humana; imaginationis, qua; prius rideas , quam vide- 
as , ludibria. Intus vero fi penetras- erit quod quairas-.quairis! erit quod 
ames; amas; erit quod ingenti prctiocoemas, bal(ama,ambiam,mu- 
fchum, gemmas, unionesque,&amp;prctiotaqiiaclibct tum ad praitcrvan- 

XX i dam 

&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k8r019s5wwj52befqy46izsy65dzeco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87078</id>
    <revision>
      <id>284199</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:04:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'datnfanitatem, tuniad(anandiunliominenit qualicunque tandem  infirmitatedetentum. Cujufmodi officinam meliori fanciimilicudi-  nc Mathematum (ludio , quam quaSocratem expreffie Alcibiades,  comparandam duxi. Nonnulli eorum qui prima Mathematicae pa-  laeftrx liminafubcunt , dumlibrostot exoticisdefermatos figuris ,  tot barbaris infignitos nominibus, tot infolitischaraelerum formis,  circulis, lineis, triangulis, parallclogrammis, rhombis ac...</comment>
      <origin>284199</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3192" sha1="dtzi9z63c0tr3a8w1oyc5w74a7cc7ph" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;datnfanitatem, tuniad(anandiunliominenit qualicunque tandem 
infirmitatedetentum. Cujufmodi officinam meliori fanciimilicudi- 
nc Mathematum (ludio , quam quaSocratem expreffie Alcibiades, 
comparandam duxi. Nonnulli eorum qui prima Mathematicae pa- 
laeftrx liminafubcunt , dumlibrostot exoticisdefermatos figuris , 
tot barbaris infignitos nominibus, tot infolitischaraelerum formis, 
circulis, lineis, triangulis, parallclogrammis, rhombis ac rhoniboidi- 
buMmplcxosintricatosquc, tot(chcmati(morum Allronomicorum 
portentis depidfos intuentur , ea omnia velcum tifu excipientes , mox 
propudiofum illud , cutbono, occinunt; vel , quod pejus eft, (iihisca- 
chinnifqi imperita quadam cenfbri.x virgulae licentia immerito exe- 
crantur , abominanturque. Alii contra, ncglctffa externa rerum fa- 
cie, uti otiolum minime putanteffe , quod tanto figurarum apparatu 
infignitum cernunt; ita quoque intimis mentis oculis inea,qux(ub 
iis latent pretioliffimarum rerum cimclia defixi, abjeifto cortice me- 
dullam (inflantur, t.anto majori explorandx veritatis ddiderio, quan- 
to majores inde (ibi (cientixthcfauros pollicentur. Talem tibi offici-' 
nam prxlens hocOpus , Lciffor, exhibet; in quo quot Libri , tot pyxi- 
des (un t, in quibus primaquidem fronte tot Ichcmacum tricis, totin- 
folitorum nominum monllris te terreri nolim ; nec penetrandi diffi- 
culratc ac labore vinci. Duri cortici» involucra indefellb (ludio per- 
fringe; ac deteges tandem, qu dingeniihumaniinquietudo&amp;vota 
nullo non temporeadeoardenterambicrunt, artium &amp; Icicntiaium 
thcfaurosincxhaullos , inaccciraqucfciencixadycareclura, tanta re- 
rum varietate inftrudfa , tanti arcanorum fociata multitudine co- 
pi.i , ut nullafit tamlludiosc afTeiflata oratio , nullum tameiudit® 
pennx robur , qtix eorum aut pretium , aut magnitudinem (ufHcien- 
tiadumbrationcdclcribat. 

Fuit jam dudum a Rcpublica Mathematica defideratus Vir im- 
perterriti pciftoris, quilupcratis difficultatumfcopulis, tum in Rei- 
publicx Litterarix bonum , tum ad 1 yronum exffimulationcm , 
Herculeos fubden' onerihumeros, conderet Adathematicum , 
quo univerlam .VlathcleosEncyclopxdiam in certas clallcs redadfam, 
methodo facili expedita comprehenderet. Prxftititid tandem pro 
ea , qua pollet , ingenii amplitudine 6c capacitate P. Gafpar Schottus; 
qui frequentibus (limulis non ame tantum, &amp;abiisquorumdire(fti- 
onifubdt,fed velabiplaCxfarcaMajcftatc, cujus imperio recalcitra- 
re nefas erat, follicitatus, tandem Opus aggrcllus tanta felicitate con. 
fecit, quantam bonaruartiumlludiofiddiderarc poterant. Addivi- 
lioncm Operis quod attinet, continet id vigintiodo libros, quibus 
lingularis ordinis progrdfuomnem Mathdeos ambitum ita conclu- 
fit , ut tiuid ei addas , quid demas , difpicere vix valeas. Ordini llyluni 
junxit didadicum , &amp; Scholis ajrpofiteadaptatum , quo Arithmetica 
Geometricis , utraque Aftronomicis , lixc Optici s , Staticilquc ita pul- 
chre, (cite, &amp; eleganter connexuit, utquemadmodum in catena he- 
racleotica annulus annulum, itacompofitis rite argumentis unum 
alterum pulchro(ancconfluxuultr6ad(ealliccrc,&amp;attralierc, .attr.r- 
dum occultis modis in unionem alterius ndcio quo magnctifmo 

con.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dtzi9z63c0tr3a8w1oyc5w74a7cc7ph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87079</id>
    <revision>
      <id>284200</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:04:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'V   I   fconjungercvidcatur.InvcnienthicMathc(cosTyrones,quofitibun-   da uberrimis Fontium venis labra proluant, proficianajucnon tara  ordinis ratione, quam Difciplinarum««T«T««{;t«traditarum lutulen-  ta methodo, dodFrma exquilita, Facili, clara, &amp; vel iplis durioribus in.  geniis haud impervia. Nildicohicdeiummis cm®lumcntis,qua:cx  hujus lectione Operis, veluti ex cornu quodam Copise redundabunt:  Fileo utilitates, quasfacraiVlathcfis, h...</comment>
      <origin>284200</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3230" sha1="nnftrh3r5s84n0a0l74hgkjblsevpvd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;V 

I 

fconjungercvidcatur.InvcnienthicMathc(cosTyrones,quofitibun- 

da uberrimis Fontium venis labra proluant, proficianajucnon tara 
ordinis ratione, quam Difciplinarum««T«T««{;t«traditarum lutulen- 
ta methodo, dodFrma exquilita, Facili, clara, &amp; vel iplis durioribus in. 
geniis haud impervia. Nildicohicdeiummis cm®lumcntis,qua:cx 
hujus lectione Operis, veluti ex cornu quodam Copise redundabunt: 
Fileo utilitates, quasfacraiVlathcfis, hoc Opere contenta, nullo non 
hominum (latui conFei t;prxtcrcointemcratac voluptatis ubertatem, 
qua fuoslibi deditos AlumnoscaJem demulcet. major volu- 
ptas &amp; dclciflatio homini ad ccclum arpicicndumcontcmplandum- 
que nato elle poteft illa, qiii’ ex cadellium rerum cognitione &amp; fcicn- 
tia percipitur; Quisfcitcnonaveat, qua ratione tantae aftrahum cor. 
porum moles, tot raris immutabilibufquecutfibus in atthere perme- 
abili circumagitentur.^ quantaeorundem corporum magnitudo, &amp; 
a (e in vicem atque a terra dillantia ? qui coelcftium virtutum influxus.* 
Haec , atque hisflmilia, non ni(i divinum Mathefeosfludium docet. 
Ea etenim (bla cados penetrat , atque ad altiflimos allrorum exerci- 
tus, eodem quoipfamotucurFuqueagitata, pertingens, non cuncEa 
duntaxat pervadit, &amp; veluti manibus attreifiat, aeverfatur, (ed tan- 
ti rum rerum ordinem , n umerum , motum, magn i tudines , interval- 
la , brevibusdimenTa circumferiptionibus , iiiFallibili numerorum 
calculodchnita , angufloorbis Fpatiocomprchcnla , coclodemifla 
hominibu deFert;luminarium, Solisdico, Lunacquedeliquia, fuis 
quandoque Futura temporibus , fummo mortalium (luporc de admi- 
ratione non exhibet fbliim, fed tkmiriingcnii (agacicateSc (blcrtia 
demonftrat. Terrisverbreddita, regiones omnes, cuncta pcrlullrat 
maria i Occanumque pervagata , (Iriblis exigua; chartae anguillis om- 
nem nobis (icocofmi diflributioncm ob oculos ponit, &amp; quantis fin. 
gulaafingulisdiftcnt intervallis, miraquadani proportionis eviden- 
tia oftemht; ut nihil jam .quolabcFaClari tanta ejus contcntioqueat, 
interrumpere polFe videatur, non (Irata (iipcr terra; (iiperficiem maria; 
non (axorumafpcritates j non impendentium montium altitudines, 
immenfitatelquecamporum i non ille , qui FuFus prope immenla ca-- 
lorumconfiniaacr, cjuldcm Velocitati moram ac tarditatem atterat, 
quin miniis cuncEapcrluftrct, acperFebledclctipta, dimcnlaquc. Ut 
dillcntiri non pottis, objiciat. Ha:c(utinnumcraaliapra:tcream) in 
tanta opinionum diicrepantia ,intanto contrariantium placitorum 
conttibtu, in fumma rerum ignoratione, in tccla: Ventatis revelatione 
(clcveluti arbi:ramquandam, tutamqucduecni acmagillram con- 
(lituit, &amp; interponit, dum, Pythagori tcftc, adfummum humana: 
cognitionis Falligium tutum parat aditum , lenemquc (Ituit a- 
Icenlum. Hatcnaturteobfcutitateinvolutas rerum caufas,&amp;inaccetta 
Mundi Sacramenta, veluti proFunda quadam obvclata caligine, 
mentb acumine non attingit tantum ,(cd &amp;e tenebris, quibus obte- 
6la jacebant, evoluta, abditarum rcrumindagine tandemin lutcrn 
cducit. Quid tam (ingulare,&amp; prope divinum, quam vulgi polTe (Iu- 
porem bcadmirationcmcludcrc j &amp; raptas vana formidine mentes 
imperitorum , ratione folifibi percepta dillolvcrc, torpcntclque ad 

XX 4 ipem 

. r&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nnftrh3r5s84n0a0l74hgkjblsevpvd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87080</id>
    <revision>
      <id>284201</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:04:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '-«[olSifr-   fpem rurfus&amp; fiduciam excitare? Sunt ha:c divinx Mathefeos mira-  cula; adeo ut nihil inter humanx mentis repertum fit tam rarum, mi-  rum, infolitum.paradoxum, quod MathefisnonexabditisArithmc-  ticx.Gcomctricx, Muficx, Aftronomicx.Opticx, Mechanicx,Sta-  ticxquc officinis, miro quodam Artis &amp; Naturx conjugio produ-  xerit. Sine hac omne deficit militaris dilciplinxftudiumnanguefcit  in urbibusquadcfcndcndisjquaoppugnandisjmilit...</comment>
      <origin>284201</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2716" sha1="efbiv8zcgid3t8mibhlvnuukke4akim" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-«[olSifr- 

fpem rurfus&amp; fiduciam excitare? Sunt ha:c divinx Mathefeos mira- 
cula; adeo ut nihil inter humanx mentis repertum fit tam rarum, mi- 
rum, infolitum.paradoxum, quod MathefisnonexabditisArithmc- 
ticx.Gcomctricx, Muficx, Aftronomicx.Opticx, Mechanicx,Sta- 
ticxquc officinis, miro quodam Artis &amp; Naturx conjugio produ- 
xerit. Sine hac omne deficit militaris dilciplinxftudiumnanguefcit 
in urbibusquadcfcndcndisjquaoppugnandisjmilitibufqucin aciem 
ritcdilponcndis, vigor omnis, atque induftria. Hxc temporum Ma- 
giffra; hxc xqui bonique, jufti atqucinjufti arbitra, dum vitiis poenas, 
virtutibulquc prxmia, unicuique quod fuum cft,ad Gcomctricx , A. 
ritiimcticx, atque Harmonicx proportionis leges, quibus Rcipubli- 
c^falus, atquchumani generis, quin vclipfius Mundi confervatio 
fubfiffit,uniccdeccrnit,&amp;aptediffribuit. 

Quarelinihil vobis, Tyrones, addclcdtationcmjucundius, nihil 
adcxilhmationemhoneffius, niliTladvitxlruiffum optabilius, ad re- 
rum cognitionem aptius, ad Rcmpublicaniadminiftrandam utilius, 
&amp; deniquead vitxbcatitudincm lalubriuspoffit accidere; quisnon 
opeiam , curam, ffudiumqueomne in hilce Dildplinis omnium ma- 
ximis addilcendis libi impendendum dlcputavcrit? Agite itaque, 
officin:. m a me vobis dcfcriptam jam Icgiltis , pyxidum arcana 1’pcCla. 
ffis ; nihil pono vobis reffat, nifiutquxhujusOperisargumentumin 
fc continet , voluptatum emoiumentorumque ubertate refertum, 
magno animo, ad divmi K uminisgloriam,in Rcipublicx ,atcj; adeo 
in vcllra propria commoda iicutilitatesdepromatis;mcmorcs illius; 

Oj 01» V^Vret Ttt 9»^ «T6»Xlirr. 

Dii omnia Uiari^tuveM^Hftf. 

R P. BALTHASARIS CONRADI 

E SOCIETATEJESLl, 

In Pragenfi , Grxcen(i,&amp;; Uratislavienficjufdem SO C1 ET A TIS 
Collegiis Mathcmatic* 1’rofefforis 

PAR^NESIS 

ad auctorem CURSUS .MATHEMATICI. 

R&lt;rjcrc)ide m Chrifio Pater , Pax Chrijli. 

^Vod pridem optaveram, ut elfct quis c Societate noftra, 
,qui etiam, quod Piidorophis haitenusab aliquo tcm. 
aporc inufuUiit, Ciirfiim aliquem Alathorutticuyn conci- ' 
/peret; idcgocum magnaanimi mei voluptate intclli. 

I Reverentiam Vcltram meditari. Rescii, fateor, 
^operx nccparvx , ncebrevis. inprimisenimipfama- 
tcries , quam ambitu ruocompIcc'litur Mathefis , quam 
illalatc difFufalit, optime novit R&quot;'. V'.Ccrtc folxejufdem partes, 
exquenon paucx, fi pro dignitate debeant tradlari, integros Tomos 
requirunt. Quidquod fummaduntaxat rerum capita 1'atriHugoni 
Sempilio Codicem bene m.agnumpepcrcrinti &amp; tamen folailla rc- 
cenluit; non deduxit; non dcmonllravit. Quid ergo Ii deducantur.^ 
fi, utdebet, demonllrentur : Credam, ergo citius Reverentiam Ve- 
liram dc vitcsi!cvitamdcfeCluram, quam omnes Mathelcos partes, 

quam-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>efbiv8zcgid3t8mibhlvnuukke4akim</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87081</id>
    <revision>
      <id>284202</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:04:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '-«folSfr-   iquamqucprodignitatcfua, explicet , &amp;deducat. C^odfi vela ve-  lit contrahere, nec ita late fefe committere alto ; facile intclligec  R“. R’. , quantum ipfi laborandum fit , ut res tam natura fu.i diffufts  breviter quidem, fcd clare; nec fummatim folum , fed fundate et-  iam &amp;cumdemonftrationibuscompledatur. Necfatfcio.quomo-  dofeOccanus ingens incochlear finatcontrahi. Eteum multadi-  cuntur breviter, plura tacentur. Arsfumma f...</comment>
      <origin>284202</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3046" sha1="d8d0hvg1fx2ofk6wf38b9ispgahbl1j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;-«folSfr- 

iquamqucprodignitatcfua, explicet , &amp;deducat. C^odfi vela ve- 
lit contrahere, nec ita late fefe committere alto ; facile intclligec 
R“. R’. , quantum ipfi laborandum fit , ut res tam natura fu.i diffufts 
breviter quidem, fcd clare; nec fummatim folum , fed fundate et- 
iam &amp;cumdemonftrationibuscompledatur. Necfatfcio.quomo- 
dofeOccanus ingens incochlear finatcontrahi. Eteum multadi- 
cuntur breviter, plura tacentur. Arsfumma fit, nec redundare in tan. 
tacopia, necdencereianecrffariis. Etquid fiet Elementis veterum 
Geometrarum? Supponctncillaaliunde congnita? tunii urfusnon 
erit integer, Autfimul edet? quam autem tum non cxcrelcet moles: 
Aut illa contraheret ? quam vero hoc impoflibilc? 

Qiiamdeindemultaadhuc funtintota fparfim Mathefi , quarfu- 
am nondum perfedtionem attigerunt ? N ota ea (unt R*T*.ut proin» 
de recenfere opus non fit. Nifiautem ea perfecta edat R&quot;*. V*. , Curfiis 
erit mancus, &amp;multalaude privabitur. Utpotiu-spiadlare videatur, 
unamaliquam materiam adumbilicumdeduccre,quam omnes col- 
ligere , Sc contrahere- 

Verum haecneutiquam eo dico, ut abfterream Reverentiam Vc- 
ftramapropofito tam laudabili; fed potius (fimihi tamen tam mul- 
tum fumereaudeam) ad curfum incitem atque adiiorter. Cum enim 
Reverentia Veftra&amp;exdifcipliiiaincomparabilis illius Viri Atiianafii 
Kircheri prodierit, &amp;ejufdcmpoftea confortio Romae diutiusfrui- 
ta, eundem poenc aequis pafiibusconfequatur.infupertotjam annos 
indocendishifcefcicntiisverlatafit; nemo ambigere poteft, quin 
omnes materias ad fundum ufquepenetrarit - cumque &amp; mire facilis 
in Icribendo fit, &amp;: fumma cum clari tateac brevitate res obEcurifiTimas 
aefufiffimas, utijam Orbi notum cft,proponercpofiit; ineamveni 
fententiam , pofleReverentiam Veftram , li quem alium , omnes toti- 
us Mathefcospattesfcribendocompleiiti, ecque compendio propo- 
nere, ut nemo queri pollitaut obrutum le multitudine , autneceP- 
ftriis Icitu privatum clfc. Id quod mihi quidem ad integrum Mathefe- 
osCurfium cum laude Orbi proponendum fatis elTc videtur; licetin- 
terim nec Elementa addantut Geometrica , &amp; multa fintqua; nec- 
dum ad fummam fintdeduefa perfectionem quam fi expeCtare velle- 
mus, nimis diu cum Curfu foret exfpedtandum ; 6cCurfusipfifhi. 
lofophici non ii funt, quibus ultima fit addita manus ; imo forte non- 
dum fatis prima. 

Sed nccadlumadturam cxiftimcmRcverentiam Veftram. Licet 
enim jamnupcrPctms Herigoniusintegrum Curfum hoc etiam ti- 
tulo ediderit ; &amp; ante ipfum quadraginta circiter annis hoc idem in 
refeceritSimonStevinus (utaliorumtaccamSyftcmata) putarem ta- 
men non ita eoscucurrifle , utomne pofteris , ac inprimis Reverentiae 
Vcftrxpalmam praeripuerint. Erunt&amp;iniisquxcorrigantur.addan- 
tur, demantur ; erunt qua: clarius, quae ordinatius proponantur. Non 
unis Auctoribus laudemomnem adftrinxitDxus. 

Accedit quod idipfiim non nifi gratiffimum accidere poftitnoftris 
hominibus, qui optant, aedefiderant, utaliquismethodoftyloque 
nobis familiariore totam, quam late patet, mathematicam compen- 
dio,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d8d0hvg1fx2ofk6wf38b9ispgahbl1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87082</id>
    <revision>
      <id>284203</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'dio, quo ficti poteft, compledbatur. Quorum votis acdcfideriisfet-  vilTc, fatis magnum erit operae pretium.   C^apropter cum &amp; utile futurum opus fit, &amp; multorum votis exo-  ptatum; necfitquod ab ea cogitatione acconfilio Reverentiam Vc-  ftramabftcrrereposlit: imo multa lintqux invitent, alliciant, &amp; px-  nc pcrtrahant.-accedatinfupcrimpuKushaucI dubicdivinus, qui ope-  rum laborumque nofirorum optimus pro cujufqueviribusdiribitor  cft ; ma...</comment>
      <origin>284203</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="8eo94tlccu7wy3d4gme93jzutdiybyp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dio, quo ficti poteft, compledbatur. Quorum votis acdcfideriisfet- 
vilTc, fatis magnum erit operae pretium. 

C^apropter cum &amp; utile futurum opus fit, &amp; multorum votis exo- 
ptatum; necfitquod ab ea cogitatione acconfilio Reverentiam Vc- 
ftramabftcrrereposlit: imo multa lintqux invitent, alliciant, &amp; px- 
nc pcrtrahant.-accedatinfupcrimpuKushaucI dubicdivinus, qui ope- 
rum laborumque nofirorum optimus pro cujufqueviribusdiribitor 
cft ; magno velim animo ac ardore medicatum Opus &amp; aggrediatur , 
fi nondum aggrclfacft ; &amp; urgeat, ac ad meram perducat. Iroquofa. 
ventiorem c coelis auram. 6efpecialcm Numinis adfiftentiam ex ani- 
mo precor : mcque R‘“. V*. faniffisfimis facrificiisac precibus cnix^ 
commendo, Uratis lavixu. Decembris 

Fevertntsd Vefirtt 

Servus in 0/riJlo 

Balthafar Conradus. 


{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8eo94tlccu7wy3d4gme93jzutdiybyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87083</id>
    <revision>
      <id>284204</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'MATHEMATIC/E POSTERITATI  M.Adamus Adamandus Kochannski Polono-   Dobriniacus c Soc.J fsu, Mathcfcosin AlmaUniverfitatc Moguti-  tina Profclfor , Eruditum id Mathematum Stadium dccutfura:  his numeris praElufit.   IJICANA P-^UDO. Cingentra*  par    necpafMUri*   hus   votisfidrtcenter  PragtmtA novtt*te gaudes ^  Prenfasijkerarum: feutibiregm  fartnnafapes ^feu rigidum feri  %M*vort'uenfem.,feu furati •  lura^edstveteresque Cerut  Jadulpt i b...</comment>
      <origin>284204</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3014" sha1="myseo0sg2xwigygmpt4y88svxlz8ewj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;MATHEMATIC/E POSTERITATI 
M.Adamus Adamandus Kochannski Polono- 

Dobriniacus c Soc.J fsu, Mathcfcosin AlmaUniverfitatc Moguti- 
tina Profclfor , Eruditum id Mathematum Stadium dccutfura: 
his numeris praElufit. 

IJICANA P-^UDO. Cingentra* 
par 

 necpafMUri* 

hus 

votisfidrtcenter 
PragtmtA novtt*te gaudes ^ 
Prenfasijkerarum: feutibiregm 
fartnnafapes ^feu rigidum feri 
%M*vort'uenfem.,feu furati • 
lura^edstveteresque Cerut 
Jadulpt i bnt p farti r ecaudi tua 
Venar u Artes^ acrior mdale. 

Scientiarum ^Curiap 

Stifuit AMOR ftudiumqueVERlt 
K^depa ! fali nam tibi Lechtco 
Haraitanum carmine barbytan 
Affligo , quo pe innocentes 
Veracanant documenta Chorda, 
frufira neffa Poma per arboris 
BEATIORIS furta SCIENTIAE 
MoUris Adam , tuque vanos 
Progenies imitaris aufus. 

Haud damno mentem ; non ma/^ quaritut 
i nter ret rufas claufa Scientias 
BEA7lTVDOifolatantis 

PomalaUnt alimenta febm. 

An iUa fulvis Heftridum tibi 
o^arendatamis i pervtgil horridi 
Draconis hortum curafirvat , 
Nimedieafubigatur herba. 

An qua loquacu mala famelicum 
Ludunt palatum Punica Tantali i 
pelfafinatm fraudulenta 
Fert Parts in linerisfavorem ? 

P0A4VM pt 0RBIS quoDeutunicO 
fyuacunque eres abdidit omniai 
Felicitatis expetitas 
Hinc liceat cumulare gazas. 

Oqnssdifrttcarminabarbytiy 

Baramque Suada grandiloquentiam 
Accommodabit ^pomi formis 
Abditadinumerare Mundi  

Huc tu Supremi Magna Geometra , 

Et ArehiteNi Filia Numinis , 

Defende Regnatrix MATHESIS, 

Et liquidumpnenuie nobis 
FjffartrVERVM , nempe quodafolesi 
Effarequeisnam quhtveDECEMP mT&gt;IS 

Dimen/a quodames ordientem » 
PONOERtRrs NVMERISQvE 
Mundum i 

Vt qua latentum parte teceffum t 
Rudtque mundus cortice melleam 
Nobis recondat Faufitatem , 

Sit facili reperireeenft. 

Defendit : Io , curriteprapetes J 
Defendit , enjamfulgurat eminus 
Indutapellas , dexterique 
Cemmi ferum moder ante Sceptrum t 
Corona peplopeiitjanihino i 
Vtvnltm ipfum vulnerat at hera 
Fulgore Incis ,quam pudfcum 
Erubuit Ubiis coralium , 

J^amque innocentes hime adamant in A 
Cafasqne vibrent lumina fammulae ^ 
lOinc vereeumdis detentos 
Lene fnant humer ueapidi* 
lam ) am rotae it volvitur durent 
Temone duQo Currus in Orbibus ; , 

Commum frenum eum feroci 
Vrfa ferox fubiit LeOnt, 

Et TVUtentis verior Arbitra 
Virago Salve LVM INIS: i Pharof 
FELICITATIS, euipetenda ‘ 
Ladaleat fimul addis alas 
Emancipatis mentibus i Abdita 
Evolve Mnndi • protinus attinens 
Deline at os illa curfss f 
Jdrofo dedit ote carmen. 
NONconpatauro, nec latet uUimit 
Eviferatamontibus India, 

Regnique fubpnes Eoi 
Hefperiu ffatiasut Hortis 
^eiscunque terris Incola Fanfitasi 
Sub Sole q novis nata , domefitos 
Inter penates otiofus 
Verna tuas Here velit auret. 

ExiU magnis turget , eb’ obvio 
Naturagaudet : tu facis arduum 
UAortale vulgus, quod minori 
Fds fueras tumulare fumptn. 

Afflata pango : ^id quid amAnli 
SuffiriorumvotaPavonio 
Captatis , &amp; partem beata 
Expetitu numerare vita. 

Compendi fif, credite, munere 

Tfidam&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>myseo0sg2xwigygmpt4y88svxlz8ewj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87084</id>
    <revision>
      <id>284205</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'TrdeUm Msthefis   x^EqwevMit SCIREtpUnt  D$Upu(^s /m dtnt cornu,   Tnc4t4 ntfitt fiort Butttdt :  HigibmUttmprMttTfnmm  Vertigo rtrnm diffipMbity  SCIRE feuesfitietnrAHnos,   An multo etnfms millU dtvitk  FeUcitAttfuffictunttuM ?   ^km^luro fuf^trebit ignit  IgntbminttftftSlmtnrt •   At me Mtgiflri fromptior trtifex  Felici tutem ^nuque f^er tutm  PATtbit^e^^e FONTE VERI  NcTlorets fotUtm nudit ,   Foflidtentu lege fnpercili  DAmnsbu omnem qu...</comment>
      <origin>284205</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2855" sha1="qwfed01ry8iujfvfyptume8musei9uy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;TrdeUm Msthefis 

x^EqwevMit SCIREtpUnt 
D$Upu(^s /m dtnt cornu, 

Tnc4t4 ntfitt fiort Butttdt : 
HigibmUttmprMttTfnmm 
Vertigo rtrnm diffipMbity 
SCIRE feuesfitietnrAHnos, 

An multo etnfms millU dtvitk 
FeUcitAttfuffictunttuM ? 

^km^luro fuf^trebit ignit 
IgntbminttftftSlmtnrt • 

At me Mtgiflri fromptior trtifex 
Felici tutem ^nuque f^er tutm 
PATtbit^e^^e FONTE VERI 
NcTlorets fotUtm nudit , 

Foflidtentu lege fnpercili 
DAmnsbu omnem quem (equitur rude 
Vmlgm votnptom jem voluerit 
Regno fuper populosque mentu 
Subvehi ne olit, oluor othere 
Tronsnovtgoto , dejpuies NiHlL 
TeUurisdr deforme PVNCTVM. 
Ipfotuitmtnorejfepennit 
Deeininott eoncomerotio 
Coreerque Munit Sphoro videbitur, 

Vt mojor oriio pullne ovo 
Otruleumferidt putamen. 

S^odfi fevero Scito Scicnttn 
Non mitteresollubtontjoei 
ExercitotiuncuUrum , 

Houdtenuet gener ob{t Artes ^ 
cJ^iENSVRA fONDVScum N V M B. 

RO^trio 

Felici t otii moterits tuo : 

Intendenetvos hhydeeoro 
^uitqnit ornos monumento FornOf 
Et orduorum^fortu ut Hercules • 

Terrore Utm , difficiles niji 
VtUoriorum quxrit herbus , 

Mognontmm domttor pericli. 

Hit hii ^VADRANDt Prtncipium Cycli, 
Hit x^ttfoeium Continuo MOVE NS , 

Hii conflat oternumque DVRANS, 

Hoc reltqudsmoderontur ^Artes. 
lUc volve , quisquu grandio concipit 
Invento Mundi-, tnevocotnrbtum 
Proneotuorumprimo, torvo 
Herbipoiu dominato Moeno : 

Vbt meorum prodigm KArtium 
KIRCHERIANO lumine nobilit 

1. lumiiuf«oi«Lu 

SCHOTtrS vtgtbundu fi$prem»m 
CPRSlSyS tmplifitartCircmn, 
iJUtus^uunWpmtre. OljmpUk 
f,rltffcgi&gt;ldll&gt; Ptnt.tblKS amni» 

Ctrim pftii ; Siptrenttu 

Ilii ert Ludis , 

Audtu CVRSfM. ^»idliit muntrm 
Pttl. Uffttr i Ultrd rtipuis , 

En lymis ifiud pirjpiiuis 
Htc cpiti Adumudc yiium. 
ftrmd rtrnm ! jddfdciei/ilif 
^d mnflrdcdUtqdii iiUrdthtrit? 
CMmne vijitdrt terrdd , 
4niiepcldpropidr€7tllM i 
ji.simHC IdcUtiidU pejlhdmi 
tkrmn Ditrnm mtniiiu , dihtrd 
TdJ.rtu m ceadMfiiiidiii 
Jrdjiiid revtUim diis ? 

O Vdfid Mundi cdruld vurei ! 

0 Stbs urum commtmtrtiilt , 

Argentuyne Lmn.t dije. , 

Ei rtlitjmivdpd menflrd txk, ^ 

Mtmddxne vud Indii imtgine 
CryflaUmdmrii Vclert CoUhito 
Effnlgnrus compsrtl Agnm 
SttUiftrdt vdgm inlir beridd. 

Et dm/pitdtdm ctrmbm uriti 
Difptnfdl orbiEent trigmcm. 

Htne drdit egnlgeni dbrja 
Ectt La ygmidm urt. 
iBincTu.nti previdm Armigir/ 

Dtftrt di dllii fmtmind nuiiim 
Hdt urudciril Jignd mfirnm 
?rd rilitjuii fenum Ditptrdm. 

Het ( Curiifei didit.fi movent ) 

Lmfirent .tnlii Afirontmi 7mbis. 

ITiFERHA CONCORDdiST SV- 
PERAJS, 

Ai^ue Polofudfponfd ItUm 
Dum/emtfiLlomporrigti Irtdem, 
ConnubMjmigtlurunule, 

Eiureom MPNDl CA7ENAM 
^ifutrit ptruympiui , ofert. 

Hone linyne Sphyngem herhylot Oedipo-, 
Fdlumyue furo percitus entheo 

pHtnrd prodic. HIC PERENNES 
CprRSyS ACET TIBI SCHOTTE 
LAEDES. 

Perpen- 

D I C V L V M. 

LIBER&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qwfed01ry8iujfvfyptume8musei9uy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/141</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87085</id>
    <revision>
      <id>284206</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 2.—Accepti quoque latione dos constituitur, quum debitori marito acceptum (1) feratur dotis constituendae causa.  § 3.—Si a debitore mulieris sub condicione dos promittatur, et postea, sed antequam maritus pes- sere possit, debitor solvendo esse desierit, magis periculum ad mulierem pertinere placet; nec enim videri (2) maritum non secum eo tempore, qui exsolvere non poterat. Quodsi iam tunc debitor, quum sub condicione promitteret, solvend...</comment>
      <origin>284206</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3015" sha1="ovt63q01dy2z2jd7clyhrhcka7exf4v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 2.—Accepti quoque latione dos constituitur,
quum debitori marito acceptum (1) feratur dotis
constituendae causa.

§ 3.—Si a debitore mulieris sub condicione dos
promittatur, et postea, sed antequam maritus pes-
sere possit, debitor solvendo esse desierit, magis
periculum ad mulierem pertinere placet; nec enim
videri (2) maritum non secum eo tempore,
qui exsolvere non poterat. Quodsi iam tunc debitor,
quum sub condicione promitteret, solvendo non
fuerit, periculum viri esse, quod siens talem non
secutus videretur, quale initio obligationis (3)
fuerit.

§ 4.—Si debitor mulieris dotem promiserit, et
mulierem heredem reliquerit, Labeo perinde ha-
beundum ait, ac si (4) mulier ipsa dotem promisis-
set; cuius sententiam Iulianus quoque probat, nec
enim aequum esse, ut et damnatur eius pecu-
niae nomine, quam ipsa debeat, et satis esse, ac-
ceptilatione eam liberari.

42. GAIUS libro XI. ad Edictum provinciale.
—Res in dotem datae, quae pondere, numero,
mensura constant, mariti periculo sunt, quia in
hoc dantur, ut eas maritus ad arbitrium suum dis-
trahat, et quandoque solvantur eiusdem
generis et qualitatis aliud restituat vel ipse, vel
heres eius.

43. ULPIANUS libro III. Disputationum. — Li-
cet soleat dos per acceptilationem constitui, tamen
si ante matrimonium acceptilatio fuerit interposi-
ta, nec nuptiae secutae, Scaevola ait, matrimonii
causa acceptilationem interpositam non secutis
nuptiis nullam esse, atque ideo sic loco manere
obligationem; quae sententia vera est.

§ 1.—Quoties autem extraneus acceptum fert de-
bitori dotis constituendae causa, si quidem nuptiae
insecutae non fuerint, liberatio non sequitur, nisi
forte sic accepto tulit, ut velit mulieri in totum do-
num sibi esse ereditum esse, brevi manu ac-
ceptum a muliere, et marito daturum; ceterum mu-
lieri per liberam personam condictio adquiri non
potest. Plane secutis nuptiis soluto matri-
monio dotis exactio habebit, nisi forte sic ac-
cepto tibi extraneus, ut ipsi, quomodo solu-
tum fuerit matrimonium, condicionem habet;
tunc enim non habebit mulier actionem. Secun-
dum quae constituta est per acceptationem et
secutis nuptiis efficitur eius dotis effectus, ut,
si quidem pura sit obligatio, quae acceptata late
est, non ipsa est restituenda sit (5), sed solvenda
dos secundum sua tempora. Sin vero obligatio in
diem fuit, nec ante solutum matrimonium dies
obligationis praeteriit, restauranda est in diem
pristinum obligatio, et si et debitum cum satisdatione
fuerit, satisdatio renovanda est. Similiter modo
et si conditionalis fuerit obligatio, quae in dotem
conversa est, et pendente obiitque divortium
fuerit secutum, verius, obligationem eadem
condicione restitui debere; sed si conditio exstiterit

(1) accepto, Hal.
(2) proderit (en lugar de videri), Vulg.
(3) in obligatione (en lugar de initio obligationis), Hal.
(4) Taur. según corrección del códice Fl.; dote, inserta la escritura original, Br.
(5) restauranda erit, Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ovt63q01dy2z2jd7clyhrhcka7exf4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/142</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87086</id>
    <revision>
      <id>284207</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:11:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'constante matrimonio, ex die divortii tempora exactionis numerantur.  44. IULIANUS libro XVI. Digestorum.— Si pa- ter filiae nomine dotem promisisset, et eam ante nuptias emancipasset, non resolvitur promissio; nam et quam ante nuptias pater moreretur, nihi- lominus heredes eius ex promissione obligati ma- neunt (1).  § 1.—Quae debitorem filiumfamilias habet, si patri eius ita dotem promiserit: «quod mihi debes, vel quod mihi filius tuus debe...</comment>
      <origin>284207</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2501" sha1="4xcs4wfvyhnf3zxk0xpchsw0girtd9k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;constante matrimonio, ex die divortii tempora
exactionis numerantur.

44. IULIANUS libro XVI. Digestorum.— Si pa-
ter filiae nomine dotem promisisset, et eam ante
nuptias emancipasset, non resolvitur promissio;
nam et quam ante nuptias pater moreretur, nihi-
lominus heredes eius ex promissione obligati ma-
neunt (1).

§ 1.—Quae debitorem filiumfamilias habet, si
patri eius ita dotem promiserit: «quod mihi debes,
vel quod mihi filius tuus debet, doti tibi erunt»,
non obligatur, sed efficit, ut id, quod actione de
peculio servari a patre poterat, in dote sit. Mar-
cellus: sive igitur cum filio posthac, sive cum pa-
tre agere instituerit, exceptione pacti conventi
summovebitur; actione autem de dote si experie-
tur, consequetur, quod in peculio fuisse apparue-
rit eo tempore, quo dos promittebatur; utique si
post nuptias promissa (2), eius temporis peculium
aestimari debet, quo nuptiae fierent.

45. TRYPHONINUS libro VIII. (3) Disputatio-
num.—Quodsi nuptura debitori filiofamilias actio-
nem duntaxat de peculio promisit, id, quod ex de-
ca causa sibi deberetur, nuptiarum tempore in-
spicitur.

§ 1.—Si vero alii nuptura iussit filiumfamilias
debitorem de peculio dotem promittere, tempus
inspicitur, quo dos promissa est, ut tantum in pe-
culio esse aestimaretur.

46. IULIANUS libro XVI. Digestorum.— Quem-
admodum invito domino servus stipulatus acqui-
rit, ita, si dotem domino sibi promittere, pa-
tiatur, obligatio domino acquiritur; sed neque
periculum dominus praestare debebit, si forte de-
bitor mulieris dotem promiserit, neque culpam.
Traditione quoque rei dotalis in persona servi vel
filiamilias facta dos constituitur, ita ut neque pe-
riculum, neque culpam dominus aut pater praestet.
Igitur haec dotem periculo mulieris esse dico,
quamdiu dominus vel pater ratam promissionem
vel donationem habuerit; idoque etiam manente
matrimonio res, quas tradiderit, condicione repe-
tituram; item incerti condictione consecuturam, ut
promissione liberetur.

§ 1.—Si debitori suo mulier nuptura ita dotem
promisisset: «quod mihi debes, aut fundus Sem-
pronianus doti tibi erit», utrum mulier vellet, id
in dote erit; et si quidem debitum maluisset dotis
nomine apud virum remanere, potest ea exceptio-
ne se tueri adversus petentem fundum; quodsi
fundum dedisset, peculiam (4) marito condicet.

(1) manerent, Hal.
(2) promissa est dos; si vero ante nuptias, Hal. Vulg.
(3) IX., Hal.
(4) a, insertan Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4xcs4wfvyhnf3zxk0xpchsw0girtd9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87087</id>
    <revision>
      <id>284208</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:22:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284208</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6181" sha1="mh85iupieznmgpqtnm8x9q06avwnjmz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;angulus ille, quantus est arcus inter duas lineas, anguli constituentes comprehensus, hoc est, tot graduum aut minutorum est ille angulus, quot graduum aut minutorum est arcus inter lineas angulum constituentes contentus. Quare si arcus praedictus continebit grad. 90, angulus erit graduum 90, hoc est, rectus: si arcus continebit plus quam 90. gradus, angulus erit major recto, ac proinde obrusus: si arcus continebit minus quam 90 gradus, angulus erit minor recto, ac proinde acutus. Verbo, tantus erit angulus, quantus arcus, hoc est, tot graduum erit angulus, quot graduum erit arcus.
{{right sidenote|''Anguli mensura quaenam sit.''}} 18. Quantitasigitur seu mensura anguli cujuscunque desumitur a quantitate arcus comprehensi inter duas lineas angulum constituentes, si ex puncto concursus tanquam ex centro describatur circulus (sive parvus, sive magnus) cujus circumferentiae pars aliqua comprehendatur a duabus illis lineis; quot enim gradus aut minuta continet praedictus arcus, tot graduum aut minutorum dicetur esse ille angulus. Hinc patet, illos angulos dici inter se aequales, qui aequales numero gradus aut minuta continent; illos vero majores, aut minores, qui plures aut pauciores gradus et minuta comprehendunt. Quomodo autem cognoscatur, quinam anguli sint inter se aequales, qui inaequales, dicetur cap. sequenti.


Articulus IV. ''De figuris planis rectilineis.''
{{right sidenote|''Figurae planae rectilineae.''}} Rectilineae figurae sunt, quae sub rectis lineis continentur. Trilaterae quidem, quae sub tribus lineis rectis; Quadrilaterae vero, quae sub quatuor; Multilaterae autem, quae sub pluribus quam quatuor rectis lineis comprehenduntur.
{{right sidenote|''Earum species.''}} 2. Tres igitur sunt species figurarum planarum rectilinearum. Prima continet figuras quae clauduntur tribus lineis velut lateribus; et sub hac {{right sidenote|''Triangulum rectilineum.''}} continentur omnia triangula; nam figura habens tria latera, necessario habet tres angulos. Triangulum ergo rectilineum nihil aliud est, quam figura plana rectilinea, tribus rectis lineis seu lateribus comprehensa. Secunda continet figuras quae clauduntur quatuor lineis velut lateribus, et sub hac continentur omnia quadrangula; nam figura habens quatuor latera, habet etiam quatuor angulos. Tertia continet figuras quae clauduntur pluribus lineis quam quatuor; et sub hac continentur omnia Quinquangula, Sexangula Heptangula, Octangula, et infinitae; aliae figurae plurium laterum, quae omnes uno generali vocabulo appellantur Multilaterae, et Multangulae, graece Polygonae universaliter, et in particulari Pentagonae, Hexagonae, Heptagonae, Octogenae, etc.
{{right sidenote|''Trianguli rectilinei species tres aequilaterum, isosceles, Scalenum.''}} 3. Trilaterae sive Triangulae figurae possunt considerari et ratione laterum, et ratione angulorum, Ratione laterum dividuntur in tres species, eo quod tria latera tribus modis sese possint habere. Aut enim omnia aequalia sunt; aut duo tantum, tertio existence vel majore, vel minore; aut omnia inaequalia. Si omnia tria latera sunt aequalia, constituitur triangulum aequilaterum, seu Isopleurum, ut Graeci appellant: Si duo tantum sunt aequalia, triangulum Isosceles: Si omnia inaequalia, triangulum Scalenum. Itaque AEquilaterum triangulum est, quod tria latera habet aequalia; quale est figura 21. Isosceles triangulum est, quod duo tantum aequalia habet latera; quale est figura 22. et 23. Scalenum triangulum est, quod tria inae qualia habet latera; quale est fig. 24
{{missing image}}
4. Omne triangulum habens tria latera aequalia, habet etiam tres angulos aequales: et omne triangulum habens duo latera aequalia, habet etiam duos angulos aequales: et omne triangulum habens tria latera inaequalia, habet etiam tres angulos inaequales. Potuisset itaque dividi triangulum ratione angulorum in tres species ita, ut prima contineret triangula aequiangula, sive trium, angulorum aequalium, secunda, duorum aequalium angulorum; tertia omnium angulorum inaequalium.
5. Ratione angulorum eaedem trilaterae figurae dividuntur in tres alias species. Nam aut unus angulus trianguli est rectus, ac proinde reliqui acuti, ut ex ''lib. 3. Elementor. Propos.'' 17. patebit; aut {{right sidenote|''Triangulum rectangulum, ob tusangulum, acutangulum.''}} unus est obtusus, ac proinde reliqui similiter acuti; aut nullus rectus, nullusque obtusus, sed omnes acuti. Quando triangulum aliquod habet unum angulum rectum, vocatur Rectangulum; quando habet unum angulum obtusum, vocatur Obtusangulum; quando denique habet omnes tres acutos, vocatur Acutangulum. Primum vocatur graece Orthogonium, secundum Amblygonium, tertium Oxigonium. Itaque Rectangulum triangulum est, quod rectum angulum habet; Obtusangulum, quod obtusum habet angulum; Acutangulum quod tres habet acutos angulos. Figura 24 exhibet Rectangulum, reliquae Acutangulum.
6. Nullum triangulum, ut jam insinuavi, potest habere plures angulos rectos, aut obtusos, quam unum: nec unm rectum, et alterum obrusum. Itaque in aliquo triangulo unus angulus est rectus, aut obtusus, reliqui duo sunt necessario acuti.
{{right sidenote|''Trianguli basis.''}} 7. Quotiescunque in aliquo triangulo expresse nominantur aut designantur duo quaecunque latera, solet reliquum tertium latus appellari a Mathematicis basis, sive illud in situ inferiorem occupet locum, sive superiorem, sive dextrum, sive sinistrum. Ordinarie tamen in triangulis latus illud, quod est horizonti parallelum, vocatur {{right sidenote|''Trianguli rectanguli hypothenusa.''}} ''basis;'' et latus quod perpendiculariter insistit huic basi, appellatur ''Cathetus;'' latus denique quod subtendit angulum rectum, appellatur ''hypothenusa'' graece, latine ''subtensa.''
{{right sidenote|''Quadratum.''}} 8. Quadrilaterarum figurarum quinque sunt species, Quadratum, Oblongum, Rhombus, Rhomboides et Trapezium. Quadratum est, quod et aequilaterum, et rectangulum est, hoc est, quod habet omnia latera aequalia, et omnes angulos {{right sidenote|''Oblongam.''}} rectos. Tale est figura 26. Oblongum est, quod
{{missing image}}
rectangulum quidem est, at aequilaterum non est; habet tamen duo quaelibet opposita latera aequalia.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mh85iupieznmgpqtnm8x9q06avwnjmz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/143</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87088</id>
    <revision>
      <id>284209</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 2.—Pater, etiamsi falso existimans, se filiae suae debitorem esse, dotem promisit, obliga- bitur.  47. IDEM libro XVIII. (1) Digestorum.— Si servo in dotem ante nuptias dato donatum aliquid vel legatum ante nuptias fuisset, ampliator dos, sicut ex fructibus fundi, qui ante nuptias tradi- tus est.  48. IDEM libro II. ad Urseium Ferocem.— Tali facta stipulatione: «aedecem in anno proximo dotis nomine dare spondees?» quaesitum est, annus ex qu...</comment>
      <origin>284209</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2736" sha1="8icd53udzdy9l60hx74mjlid3wikx3m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 2.—Pater, etiamsi falso existimans, se filiae
suae debitorem esse, dotem promisit, obliga-
bitur.

47. IDEM libro XVIII. (1) Digestorum.— Si
servo in dotem ante nuptias dato donatum aliquid
vel legatum ante nuptias fuisset, ampliator dos,
sicut ex fructibus fundi, qui ante nuptias tradi-
tus est.

48. IDEM libro II. ad Urseium Ferocem.— Tali
facta stipulatione: «aedecem in anno proximo dotis
nomine dare spondees?» quaesitum est, annus ex
quo tempore esset numerandus, utrum ex die sti-
pulationis factae, an ex eo die, quo dos esse po-
tuisset, id est nuptiarum? Et responsum est, ex
die nuptiarum annum esse numerandum, ne, si
aliter observavimus, si intra annum nuptiae fa-
ctae non sint, videri possit dos ex ea obligatio-
ne (2) deberi.

§ 1.—Socer genero sic se legaverat: «Luciō
Titio filiae meae nomine centum heres meus da-
mas esto dare»; hanc pecuniam generum petere
debere, exsactam acceptam legatis referri (3), sed
divortio facto de dote actionem mulieri reddendam
Proculus respondit, et nihilominus dotis esse fa-
ctam. Iulianus notat: imo nec filiae, si voluerit,
deneganda est huiusmodi actio.

49. IDEM libro V. ex Minicio (4).— Vir ab eo,
qui uxori eius dotem facere volebat, certam pecti-
niam eo nomine stipulatus est, deinde acceptam
eam fecit; quaerebatur, esse ea pecunia in do-
tem? Respondit, si acceptam non fecisset, et pro-
missor solvendo esse desisset, quaereremus, an
culpa mariti ea pecunia exacta non esset; quum
vero acceptam fecit, omninodo periculum ad eum
pertinebit, perinde enim est, ac si acceperit pecu-
niam, et eandem promissori donaverit.

50. AFRICANUS libro VIII. Quaestionum.— Quae
fundum in dote habebat, divortio facto, quum in
matrimonium rediret, pacta est cum viro, ut quic-
cem in dotem acciperet, et fundum sibi restitu-
ret, ac datis decem, priscumfundum ei restitue-
tur; in matrimonio decessit; illud ex bona fide
est, et negotio contracto convenit, ut fundus, qua-
si sine causa pones maritum esse coeperit, con-
dicatur.

§ 1.—Et hoc evidentius circa actionem pignora-
tiam apparet; etenim si, quum pignora Corne-
lianus pignora causa tibi tradidisset (5), postea
ex conventione fundum Titianum in hac tibi tra-
diderim (6), ut Cornelianum mihi restituores, mi-
nime, puto, dubitandum erit, quin statim recte
pignoratitia ad recipiendum Cornelianum agere
possim.

51. ULPIANUS libro II. Responsorum.— Si res,
quas filiae emancipatae pater donavit, ex volun-

(1) XVI. , Hal.
(2) non, insertan Hal . Vulg.
(3) referre, Hal. Vulg.
(4) IV. , ex Minutio, Hal .
(5) Taur.; tradidisset, el códice Fl., Br.
(6) Taur, según la escritura original; tradiderit, según corrección del códice Fl., Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8icd53udzdy9l60hx74mjlid3wikx3m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/563</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87089</id>
    <revision>
      <id>284210</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''19.''' VALENS &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Clemens, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; ''libro V. Fideicommissorum.''—Si tibi legatum est vel fideicommissum relictum, uti quid facias, etiam si non interest heredis id fieri, negandam tibi actionem, si non caveas heredi futurum, quod defunctus voluit, Nerva et Atilicinus recte putaverunt.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''20.''' ULPIAN...</comment>
      <origin>284210</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3209" sha1="mdt1w2y6hezdinnvtmqsi3a5jzwyo9f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''19.''' VALENS &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Clemens, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; ''libro V. Fideicommissorum.''—Si tibi legatum est vel fideicommissum relictum, uti quid facias, etiam si non interest heredis id fieri, negandam tibi actionem, si non caveas heredi futurum, quod defunctus voluit, Nerva et Atilicinus recte putaverunt.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''20.''' ULPIANUS &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Papinianus, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; ''libro VI. Fideicomissorum.''—Si res mihi per fideicommissum relicta eadem tibi legata, vel per fideicommissum relicta sit, non communicandi animo, sed utrique in solidum, ambigendum non est, si alteri sit soluta, alterum nullum quidem ius in ipsam rem habere, sed actionem de pretio integram eum habere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''21.''' PAULUS libro IV. Sententiarum.—Nutu etiam relinquitur fideicommissum, dummodo is nutu relinquat, qui et loqui potest, nisi superveniens morbus ei impedimento sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Fideicommissum relictum, et apud eum, cui relictum est, ex causa lucrativa inventum, extingui placuit, nisi defunctus aestimationem quoque eius praestari voluit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Columnis aedium vel tignis per fideicommissum relictis ea tantummodo amplissimus ordo praestari voluit nulla aestimationis facta mentione, quae sine domus iniuria auferri possunt.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''22.''' HERMOGENIANUS &lt;ref&gt;Hermogenes, la Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro IV. Iuris Epitomarum.''—Si quis in principio testamenti adscripserit:«cui bis legavero, semel deberi volo», postea eodem testamento vel codicillis sciens saepe eidem legaverit, suprema voluntas potior habetur; nemo enim eam sibi potest legem dicere,ut a priore ei recedere non liceat. Sed hoc ita locum habebit, si specialiter dixerit,prioris voluntatis se &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; sibi, el códiceFl.&lt;/ref&gt; poenituisse, et voluisse, ut legatarius plura legata accipiat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Miles, in eum ex militari delicto capitali dicta sententia, permittente eo in ipsa sententia, qui damnavit, sicut testamenti faciendi, ita fideicommissi relinquendi potestatem consequitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Mortis damnúm per fideicommissum servi relicti, antequam &lt;ref&gt;Taur.; antequam, conjetura Br., pues según el códice Fl. se lee anteiquam.&lt;/ref&gt; mora fiat, fideicommissarius solus patitur, licet alienus relinquatur &lt;ref&gt;Taur.; relinquitur, conjetura Br., leyéndose según el códice Fl.: relinquaitur.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''23.''' PAULUS ''libro V. Sententiarum.''—Ex imperfecto testamento legata vel fideicommissa Imperatorem vindicare, inverecundum &lt;ref&gt;verecundum, la Vulg.&lt;/ref&gt; est; decet enim tantae maiestati, eas servare leges, quibus ipse solutus esse videtur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''24.''' NERATIUS &lt;ref&gt;Terentius, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro II. Responsorum.''—Creditori ita potest legari, ne indebitum ab eo repeteretur.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mdt1w2y6hezdinnvtmqsi3a5jzwyo9f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284211</id>
      <parentid>284210</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>284211</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3213" sha1="cw6qjkca47xi7biubopbrom2aq777ae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''19.''' VALENS &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Clemens, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; ''libro V. Fideicommissorum.''—Si tibi legatum est vel fideicommissum relictum, uti quid facias, etiam si non interest heredis id fieri, negandam tibi actionem, si non caveas heredi futurum, quod defunctus voluit, Nerva et Atilicinus recte putaverunt.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''20.''' ULPIANUS &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Papinianus, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; ''libro VI. Fideicomissorum.''—Si res mihi per fideicommissum relicta eadem tibi legata, vel per fideicommissum relicta sit, non communicandi animo, sed utrique in solidum, ambigendum non est, si alteri sit soluta, alterum nullum quidem ius in ipsam rem habere, sed actionem de pretio integram eum habere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''21.''' PAULUS ''libro IV. Sententiarum.''—Nutu etiam relinquitur fideicommissum, dummodo is nutu relinquat, qui et loqui potest, nisi superveniens morbus ei impedimento sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Fideicommissum relictum, et apud eum, cui relictum est, ex causa lucrativa inventum, extingui placuit, nisi defunctus aestimationem quoque eius praestari voluit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Columnis aedium vel tignis per fideicommissum relictis ea tantummodo amplissimus ordo praestari voluit nulla aestimationis facta mentione, quae sine domus iniuria auferri possunt.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''22.''' HERMOGENIANUS &lt;ref&gt;Hermogenes, la Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro IV. Iuris Epitomarum.''—Si quis in principio testamenti adscripserit:«cui bis legavero, semel deberi volo», postea eodem testamento vel codicillis sciens saepe eidem legaverit, suprema voluntas potior habetur; nemo enim eam sibi potest legem dicere,ut a priore ei recedere non liceat. Sed hoc ita locum habebit, si specialiter dixerit,prioris voluntatis se &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; sibi, el códiceFl.&lt;/ref&gt; poenituisse, et voluisse, ut legatarius plura legata accipiat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Miles, in eum ex militari delicto capitali dicta sententia, permittente eo in ipsa sententia, qui damnavit, sicut testamenti faciendi, ita fideicommissi relinquendi potestatem consequitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Mortis damnúm per fideicommissum servi relicti, antequam &lt;ref&gt;Taur.; antequam, conjetura Br., pues según el códice Fl. se lee anteiquam.&lt;/ref&gt; mora fiat, fideicommissarius solus patitur, licet alienus relinquatur &lt;ref&gt;Taur.; relinquitur, conjetura Br., leyéndose según el códice Fl.: relinquaitur.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''23.''' PAULUS ''libro V. Sententiarum.''—Ex imperfecto testamento legata vel fideicommissa Imperatorem vindicare, inverecundum &lt;ref&gt;verecundum, la Vulg.&lt;/ref&gt; est; decet enim tantae maiestati, eas servare leges, quibus ipse solutus esse videtur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''24.''' NERATIUS &lt;ref&gt;Terentius, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro II. Responsorum.''—Creditori ita potest legari, ne indebitum ab eo repeteretur.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cw6qjkca47xi7biubopbrom2aq777ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87090</id>
    <revision>
      <id>284212</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284212</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6535" sha1="jksovg956frxqmapr43zv3lbj751f3i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Appellatur etiam Figura altera parte longior. {{right sidenote|''Rhombus.''}} Talis est figur. 27. Rhombus est, qui habet omnia latera aequalia, sed angulos non rectos, habet tamen duos quoslibet oppositos angulos aequales. {{right sidenote|''Rhomboides.''}} Talis est figura 28. Rhomboides est, qui neque
{{missing image}}
aequalia habet omnia latera, neque angulos rectos; habet tamen adversa et latera, et angulos {{right sidenote|''Trapezium''}} aequales. Talis est figura 29. Trapezium est quaecunque figura quadrilatera a praedictis distincta. Tales sunt figura 30, 31, 32. Trapeziorum tres
{{missing image}}
sunt species, isosceles, scalenum, et irregulare. Trapezium isosceles est, cujus duo latera opposita sunt parallela, reliqua duo non quidem parallela, sed inter se aequalia. Scalenum, quod duo latera parallela habet, reliqua inaequalia. Irregulare, cujus nulla latera sunt parallela.
{{right sidenote|''Parallelogrammum.''}} 9. Parallelogrammum est figura quadrilatera, cujus bina opposita latera sunt parallela, hoc est, cujus extremae lineae rectae figuram in oppositis lateribus terminantes, sunt parallelae. Tales sunt figurae 26, 27, 28, et 29.
{{right sidenote|''Parallelae lineae.''}} 10. Parallelae autem rectae lineae sunt, quae cum in eodem sint plano, et ex utraque parte in infinitum producantur, nunquam concurrunt ita ut faciant angulum. Tales sunt quaelibet duae oppositae lineae in praedictis quatuor parallelogrammis.
11. Quatuor solum sunt parallelogramma, Quadratum, Oblongum, Rhombus, et Rhomboides. Priora duo vocantur rectangula, eo quod omnes angulos habeant rectos; posteriora vero duo non rectangula vocantur, eo quod nullus in iis angulus sit rectus.
{{right sidenote|''Figurae rectilineae regulares et irregulares.''}} 12. Figurae planae rectilineae sunt vel ordinatae seu regulares, vel inordinatae seu irregulares. Primi generis sunt illae, quarum omnia latera, et omnes anguli sunt ae quales inter se. Hujusmodi in singulis speciebus non sunt plures unâ; nempe in triangulis triangulum ae quilaterum, in quadrangulis quadratum, in multangulis Pentagonum, hexagonum, etc. aequalium laterum. Secundi generis sunt reliquae omnes figurae.
{{right sidenote|''Triangulum est prima et simplicissima figurarum planarum.''}} 13. Omnium figurarum planarum prima ac simplicissima est triangulum, quia non est composita ex aliis prioribus et simplicioribus, nec in alias priores et simpliciores resolvi potest; reliquae vero omnes et ex ipso oriuntur, et in ipsum resolvuntur, ut consideranti patet.
{{right sidenote|''Figura isoperimetra''}} 14. Isoperimetrae planae figurae sunt, quae aequalis sunt ambitus, sive homogeneae aedem fuerint, hoc est, ejusdem rationis ac nominis, ut triangula, ut quadrangula etc. sive heterogeneae. Sic triangulum, quadrangulum, multangulum, circulus, etc. Quorum cujuslibet ambitus est v. g. palmorum 12. dicuntur isoperimetrae ad invicem figurae.
{{right sidenote|''Figurae aequialtae.''}} 15. Figurae aequialtae sunt, quae in eisdem parallelis consistunt, vel constitui possunt: seu quarum perpendiculares a vertice ad basim demissae, sunt aequales: altitudo enim figurae rectilineae est perpendicularis a vertice ad basin. Tales sunt figurae 26 et 27, 28 et 29, 30 et 31, 32, ex constructione, ut supponitur.
{{right sidenote|''Figurae similes.''}} 16. Similes figurae sunt, quae et angulos singulos singulis aequales habent, et latera quae circum aequales angulos sunt, proportionalia. Sic omnia triangula aequilatera, omnia quadrata; et omnes figurae rectilineae ordinatae, sive isoperimetrae sint, sive non, figurae similes sunt. Si vero alterutra conditio de est, dissimiles sunt figurae.


Articulus V. ''De figuris solidis.''
{{right sidenote|''Figurae solidae.''}} 1. SOlidaefigurae sunt, quae superficie, aut superficiebus comprehenduntur. Tales sunt omnes figurae quas hoc articulo describemus.
{{right sidenote|''Angulus solidus.''}} 2. Angulus solidus est corpus, in uno puncto collectum, quod a superficiebus ad se invicem inclinatis, vel ab una superficie ad se ipsam inclinata (ut patet in cono) continetur. Omnis igitur angulus solidus, cum corpus sit, aut unâ tantum superficie, aut duabus, aut pluribus continetur. Quod si angulus solidus ex planis tantum superficiebus constet, ex tribus ad minus constabit, quia duae tantum superficies planae non possunt constituere angulum solidum.
{{right sidenote|''Sphaerae sive Globus eiusque centrum, diameter etc.''}} 3. Sphaera sive globus est figura solida, unica superficie comprehensa, ad quam ab uno puncto eorum quae intra figuram sunt cadentes rectae li neae, inter se sunt aequales. Centrum sphaerae est punctum illud in medio sphaerae, a quo ad superficiem ductae lineae, aequales sunt. Diameter sphaerae, est quaelibet recta linea per centrum ejus ducta, et utrimque a sphaerae superficie terminata. Axis sphaerae est illa diameter, circa quam immotam sphaera resolvitur. Poli sphaerae est superficies circularis secans sphaeram in duas partes ita, ut tota ipsius circumferentia applicetur exacte superficiei ipsius axis. Circulus sphaerae est superficies circularis secans sphaeram in duas partes ita ut tota ipsius circumferentia applicetur exacte superficiei ipsius sphaerae. Maximi sphaerae circuli sunt, qui dividunt sphaeram bifariam, hoc est, in duas portiones aequales, indeoque transeunt per ejus centrum. Non maximi seu minores sphaerae circuli sunt, qui dividunt sphaeram in duas portiones inaequales; ideoque non transeunt per ejus centrum. Hemisphaerium seu dimidia sphaera est figura solida, quae a dimidia sphaerae superficie, et a circulo sphaerae maximo comprehenditur. Portio major sphaerae est figura solida, quae a majori sphaerae circulo, et a parte superficiei sphaerae minori quam dimidia, continetur.
{{right sidenote|''Pyramis, eiusque species varia.''}} 4. Pyramis est figura solida, quae planis continetur, quorum uni reliqua insistunt, et in triangula paulatim fastigiantur, donec in unum confluant punctum, uti figur. 34 monstrat. Planum illud, supra quod constituta sunt reliqua pyramidis plana, appellatur basis Pyramidis, ut est in dicta fig.
{{missing image}}
planum ''abcd;'' reliqua vero plana appellantur latera Pyramidis; et punctum in quod confluunt, quale est punctum in posita figura, appellatur vextex. Saepe tamen omnia Pyramidis plana etiam basis, dicuntur latera graece hedrae; unde Pyramis triangula, habens omnia quatuor plana aequalia, vocatur tetraedrum. Omnia igitur plana lateralia Pyramidis sem per sunt triangula, quia omnia ad unum punctum&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jksovg956frxqmapr43zv3lbj751f3i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87091</id>
    <revision>
      <id>284213</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284213</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6160" sha1="d8ig3ij5vjipe1wqez1f76tfvm53wfn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
tendentia paulatim acuminantur: basis vero pyramidis potest esse vel triangulum, vel quadratum, vel pentagonum, etc. a qua quidem tota pyramis denominationem sumit, ut videlicet dicatur pyramis triangula, quadrangula, pentagona, etc. Pyramis tetraedra est omnium solidorum planis contentorum prima et simplicissima, quia omnia corpora resolvuntur in tales pyramides, et ipsa in nullum aliud resolvi potest.
{{right sidenote|''Prisma eiusque species.''}} 5. Prisma est figura solida, quae planis continetur, quorum adversa duo, quae bases appellantur, sunt et aequalia, et similia, et parallela; alia vero plana, quae latera appellantur, sunt parallelogramma.
{{missing image}}
{{right sidenote|''Plana aequalia et plana similia et parallela.''}} Talis est figur. 35. et 36. AEqualia porro plana sunt, quorum eadem est capacitas: Similia vero plana sunt, quae angulos singulos singulis aequales habent, atque etiam latera quae circum aequales angulos sunt, proportionalia, juxta dicta Art. 4. num. 16. Parallela plana sunt, quae undequaque in infinitum producta, nullâ in parre conveniunt. Possunt autem bases Prismatis esse vel triangula, vel quadrangula, vel pentagona, vel hexagona, etc. Itaque Prisma nihil aliud est quam columna quaedam laterata aequalis undique crassitudinis, cujus bases oppositae sunt aequales, similes, et parallelae; sive hae sint triangula vel quadrangula, etc. Unde tot latera continebit Prisma quodlibet, quot angulos continet quaelilibet oppositarum basium. Et a basium figura, Prismadicitur vel triangulum, vel quadrangulum, vel Pentagonum, etc. Amultitudine vero omnium planorum prismatum appellatur aliud pentaedrum, aliud hexaedrum, aliud hebdaedrum, etc. pendaedrum quidem, quando basis est triangulum; hexaedrum, quando basis est quadrangulum, etc. Universaliter tamen quando basis plures habet angulos quam quatuor, et Prisma plura latera quam quatuor, appellatur Polyedrum.
{{right sidenote|''Parallelepipedum.''}} 6. Parallelepipedum est figura solida ex planis quadrilateris contenta, quorum quaelibet duo opposita sunt parallela, et aequalia. Talis est fig. 36, et aliae similes. Vocantur hujusmodi corpora Parallelepipeda, eo quod parallelis planis contineantur. Opposita igitur parallelepipedi plana sunt semper et aequalia et similia, et parallelogramma, {{right sidenote|''Eius quatuor genera sunt.''}} ut ex definitione colligitur. Tot vero sunt parallelepipedorum genera, quot parallelogrammorum; nempe quatuor. Si enim sex parallelogramma fuerint aequilatera, et rectangula, hoc est, quadrata; dicetur parallelepipedum illud cubus. Si autem sex parallelogramma fuerint rectangula quidem, at non omnia aequilatera, sed quatuor fuerint longiora, quam duo reliqua; appellabitur parallelepipedum oblongum, seu alterâ parte longius. Quod si sex parallelogramma extiterint aequilatera quidem, at non omnia rectangula, sed duo tantum; vocabitur parallelepipedum illud Rhombus. Si denique sex parallelogramma neque rectangula fuerint omnia, neque omnia aequilatera, quamvis duo sint rectangula et aequilatera, vel rectangula tantum, vel aequilatera tantum; parallelepipedum tale vocabitur Rhomboides. Atque ex his pater, omne parallelepipedum esse Prisima, non tamen e contra.
{{right sidenote|''Trapezium solidum.''}} 7. Trapezium solidum est, cujus opposita plana neque parallela sunt, neque aequalia. Hujusmodi sunt omnia solida quae plana habent latera, nec tamen sunt Prismata, nec parallelepipeda.
{{right sidenote|''Conus, eiusque axis vertex et basis.''}} 8. Conus est figura solida, quae fit ex circumvolutione trianguli rectanguli, quando nimirum rectanguli trianguli uno latere eorum: quae circa rectum sunt angulum, quiescente, ipsum triangulum tam diu circum ducitur, donec in eundem rursus locum restituatur, unde moveri coeperat. Ut si triangulum ABC, circa latus AB (quod est circa rectum angulum B)
{{missing image}}
quiescens circumducatur donec integram revolutionem expleat, describetur solida quaedam figura, quae continetur duab' superficiebus, circulari unâ, ac planâ, quam BC latus alterum circa angulum rectum motu suo describit; et curvâ aliâ, eâque convexâ, quam latus AC recto angulo oppositum delineat. Axis coni est quiescens illa linea, circa quam triangulum vertitur, nempe hîc AB. Basis coni est circulus, qui a circumducta linea describitur. Vertex coni est punctum A. Quando coni apex abscissus est, vocatur figura enascens conus truncatus. {{right sidenote|''Conus truncatus.''}} Conus hactenus descriptus appellatur rectus, quia axis est ad basin rectus. Praeter hunc dantur Coni inclinati, seu Scaleni, quia nimirum axis est ad basin inclinatus.
{{right sidenote|''Cylindrus eiusque axis et bases.''}} 9. Cylindrus est, quando rectanguli parallelogrammi manente uno latere eorum, quae circa rectum angulum, circumductum parallelogrammum in seipsum rursus revolvitur, unde caeperat moveri, circumassumptâ figurâ. Veluti si rectangulum parallelogrammum ABCD, circa latus AB quiescens
{{missing image}}
circum ducatur, donec integram expleat revolutionem; appellabitur figura descripta Cylindrus seu Columna rotunda, tribus superficiebus contenta, nempe duabus planis circularibus supra et infra, et unâ curvâ convexâ. Axis Cylindri est quiescens linea AB. Bases cylindri sunt bini circuli. Et hic est Cylindrus rectus, quia axis est ad bases rectus. Inclinatus est, quando axis est inclinatus ad bases.
{{right sidenote|''Corpora regularia et irregularia.''}} 10. Corpora solida omnia, vel regularia sunt, vel irregularia. Regularia vocantur, quorum omnia plana, quibus continentur, aequalia sunt, et aequilatera, et aequiangula. Haec sunt solum quinque, Tetraedrum, Hexaedrum seu Cubus, Octaedrum, Dodecaedrum, et Icosaedrum; quae a nonnullis appellantur corpora Platonica, quod Plato {{right sidenote|''Corpora Platonica''}} iis comparet quinque simplicia universi corpora, nempe Coelum, et quatuor Elementa.
{{right sidenote|''Tetraedrum Hexaedrii Dodecaedrum. Icosaedrum.''}} 11. Tetraedrum est figurasolida sub quatuor triangulis aequalibus et aequilateris contenta. Hexaedrum seu cubus est figura solida sub sex quadratis aequalibus contenta. Octaedrum est figura&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d8ig3ij5vjipe1wqez1f76tfvm53wfn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87092</id>
    <revision>
      <id>284214</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:32:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284214</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5142" sha1="k21jo6eo7rhgbd2lv481hlvi51wqre9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
solida sub octo triangulis aequalibus et aequilateris contenta. Dodecaedrum est figura solida sub duodecim pentagonis aequalibus Et aequilateris et aequiangulis contenta. Icosaedrum est figura solida sub viginti triangulis aequalibus et aequilateris contenta. Figurae passim extant apud scriptores Geometricae practicae. Constructionem earundem breviter indicabimus ''lib. 5. part. 3. Prop. 5.''


CAPUT IV. De praxibus Mathematicis.
{{right sidenote|Praxes Mathematicae.}} ''SEquentes Praxes seu Problemata nude et sine ulla demonstratione proponam; plus enim Tyronum captus, et intentus a nobis hic finis non requirit. Subinde tamen loca ex Elementis Euclidis indicabo, ex quibus demonstrationes peti possunt, si quis illas desiderat, antequam eo legendo perveniat. Faciliora tantum, et Mathematicis operationibus, aliisque hoc opere tractandis magis necessaria seligam, ne multitudo confusionem pariat et utiliorum tractationi tempus eripiat. Ordinem servabo quem Articulorum tituli indicant. Instrumenta necessaria pro operationibus sunt, Regula, Circinus, et aliquando Gnomon seu Norma rectangula, de qna postea Praxi quinta.''


Articulus I. ''De Praxibus spectantibus ad lineas.''
 AB his incipimus, utpote simplicioribus, et a quibus caetera dependent Sequentur deinde praxes spectantes ad superficies, et corpora.


''Praxis I. Lineam rectam ducere.''
{{right sidenote|''Linea rect. quomodo ducenda.''}} CUm linea Mathematica sit omnis latitudinis expers, constat talem re ipsa nunquam a nobis assignari posse, sed quascunque in quocunque plano dicimus, Physicas esse, et latitudinem aliquam habere; quibus tamen in operationibus nostris utimur pro Mathematicis. Rectas porro lineas ducere possumus variis modis, pro varia circumstantiarum ratione Hîc tres breviter subjiciam modos; quorum primus est ope Regulae, secundus ope Amussis, tertius ope radii optici seu visualis. Primo modo utimur in planis exiguis, secundo in planis longioribus, tertio in longissimis.


''Primus Modus. Ope Regulae rectae''
 SIt ducenda linea recta in charta, aliove plano exiguo, a puncto A ad punctum B. Pone
{{missing image}}
regulam super planum in quo ducenda est linea, ita ut latus rectum CD Regulae congruat punctis A et B; deinde stylo, cultro, calamo, circini crure, atramento, rubrica, aliove coloris genere, designa lineam juxta latus CD Regulae, et habebis intentum, si quidem dictum latus CD fuerit rectum, quod quâ ratione sciri possit, postea dicemus.


''Secundus Modus. Ope Amussis funicularis.''
{{right sidenote|''Amussis funicularis.''}} AMussim funicularem hic voco funiculum tenuem, atramento aut rubricae intinctum, quo utuntur fabri lignarii in trabibus ac tabulis scindendis secundum rectam lineam. Sit igitur, ut antea (vide figuram praecedentem) designanda recta linea per puncta A et B, in trabis aut tabulae extremitatibus notata. Extende Amussim atramento aut rubricae intinctum, ab A ad B, et apprehensam in medio inter A et B eleva parumper, iterumque remitte, ut planum subjectum fortiter percutiat; et habebis lineam rectam designatam.


''Tertius Modus. Ope radii visualis.''
{{right sidenote|''Etiam in campis.''}} SIt in campo aliquo plano designanda linea recta a signo A ad signum B, (vide eandem figuram praecedentem) pro dividendo aut dimetiendo agro, ducenda fossa, formanda munitione, etc. in termino A consistens cura erigi perpendiculariter ope perpendiculi baculum inter A et B, eo loco et situ, v, g. in E, ut baculus E et signum B, tibi ad A in B prospectanti, in eadem recta linea occurrant, hoc est, ut radius opticus seu visualis ab oculo ex A in B directus transeat per baculum E. Quod fiet, si socius cum baculo E inter A et B consistens tam diu ad nutum tuum accedat nunc ad dexteram, nunc ad sinistram, donec eodem radio visuali videas et baculum E et signum B. Tunc enim si ab A ad E, et ab E ad B funem extendas, et juxta funem lineam designes; habebis intentum. Possunt autem hac eâdem ratione inter A et B erigi plures baculi, si opus fuerit. Poterit praeterea adhiberi Instrumentum aliquod Dioptricum eo modo, quo dicemus in sequenti lib. 5. ubi de Geometria practica.


''Praxis II Regulam examinare, num recta sit, pro ducendis lineis rectis.''
{{right sidenote|''Regulam examinare an recta sit.''}} SIt regula FG (fig. 39. cujus latus CD. examinandum, num rectum sit, nec ne; et an linea secundum illud latus ducta, sit recta, an non. Colloca Regulam supra planum aliquod ut vides, et tenuissimo stylo duc lineam secundum latus CD, a C versus D. Deinde inverte Regulam ita, ut G sit ubi F, et F ubi G, et applica idem latus CD lineae jam ductae, eodemque stylo secundum praedictum latus duc aliam lineam. Si haec posterior priori omni ex parte congruit, rectum est latus CD; sin minus, minime ac proinde corrigendum, donec fiat id quod diximus.


''Praxis III. Per datum punctum, datae rectae lineae, parallelam rectam lineam ducere.''


Primus Modus.
{{right sidenote|''Parallelam lineam ducere data linea per datum punctum''}} SIt ducenda parallela ipsi BC, per punctum A. Ducatur recta AD utcunque ad BC, et ex D
{{missing image}}
et A, ad idem intervallum quodlibet, describantur&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k21jo6eo7rhgbd2lv481hlvi51wqre9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87093</id>
    <revision>
      <id>284215</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:32:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284215</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4113" sha1="her4w7bkvsytyg4wli0bx4gt9nem9np" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
duo arcus ad diversas partes, unus EF ad partes B, alcer GK ad partes DC. Deinde beneficio circini abscindatur ex arcu GK arcus GH, aequalis arcui EF. Si igitur ex A, per H, recta ducatur; erit haec parallela ipsi EC, ''per 27. Proposit. lib. 1. Element. Euclidis.''


Secundus Modus.
 EXcentro A, ad quodvis intervallum, describatur arcus secans rectam BC. in puncto D.
{{missing image}}
Deinde eodem intervallo ex D sumatur punctum E, in eadem recta BC. Postremo eodem intervallo ex A, et E, describantur duo arcus, secantes sese in F. Nam ducta recta AF, erit parallela rectae BC, quoniam propter idem intervallum assumptum recta AF est aequalis rectae DE, et recta AD rectae EF (si ducerentur hae lineae) ac proinde AF oppositae DE parallela, ''per Scholium 34. Proposit. lib. 1. Elem. Euclidis.''


Annotatio.
 ''SI punctum A sit nimis vicinum rectae BC, sic procedi potest. Ex Asumatur punctum D, in recta''
{{missing image}}
''BC, ad quodvis intervallum; et ex quovis puncto ejusdem rectae BC, nempe ex E, quod aliquantulum distet a puncto D (quo vero magis distat, eo melius erit) eodem intervallo describatur arcus ad partes A. Deinde ex A, intervallo DE, alter arcus descriptus secet priorem arcum in F. Recta namque, ducta AF, erit parallela rectae BC, propter eandem rationem ut prius.''


Tertius Modus.
 EX A ducatur arcus, tangens rectam BC in D. Deinde eodem intervallo circini, ex quovis
{{missing image}}
puncto E rectae BC, formetur alius arcus F. Nam recta AF, ducta per A, et tangens arcum F, erit parallela rectae BC,
''Si ducatur adhuc alius arcus ex D. per A transiens, accuratius ducetur parallela, si transeat per A, et tangat utrumque arcum A et F.''


Corollarium. ''Datae rectae lineae parallelam rectam lineam ducere, ad datum vel assumptum intervallum.''
{{right sidenote|''Parallelam ducere alteri lineae ad datum intervallum.''}} EX dictis patet, quomodo datae rectae lineae parallelam rectam lineam ducere oporteat ad datum vel assumptum intervallum. Sit enim recta BC praecedentis figurae, (fig. 43.) cui ad intervallum G datum, aut assumptum ducenda sit parellela. Sumantur in BC duo puncta D et E, ex quibus ad intervallum rectae G describantur duo arcus, A et F, et ad contactum arcum ducta linea AF erit parallela desiderata. Simili ratione operandum est per alios modos Praxis praecedentis.


Quartus Modus.
 A Liter et facilime duci potest parallela alteri rectae datae, ope Gnomonis seu Normae, sive per punctum datum, sive ad libitum assumptum. Sit enim data recta BC, et
{{missing image}}
punctum A vel datum, vel assumptum. Applica Gnomonem lineae BC ita, ut unum latus congruat lineae, alterum transeat per punctum A, ut in figura apparet: et juxta punctum A nota in latere Gnomonis punctum. Deinde applica iterum Gnomonem lineae BC in loco ''f'' aliquantulum a priori loco distante, ita ut unum latus congruat lineae; et juxta punctum alteri lateri antea impressum nota in plano punctum v. g. D. Recta enim per A et D ducta, erit parallela rectae BC. Quoniam enim A ''e,'' D ''f,'' aequales sunt, et parallelae: erunt etiam BC et AD parallelae, ''per 31. primi.''


''Praxis IV. Data recta linea, et puncto in ea dato, rectam lineam ad angulos rectos excitare.''


Primus Modus.
{{right sidenote|''Perpendicularem ducere a puncto dato in linea.''}} SIt data recta AB, datumque in ea punctum C. Ex C, abscindantur utrinque partes aequales
{{missing image}}
CD, CE: et ex D et E describantur duo arcussupra vel infra lineam datam, secantes sese in F, ducaturque recta FC, et erit FC perpendicularis ad AB. Demonstrationem vide apud ''Euclidem lib. 1. Proposit. II.''
''Si punctum datum in linea recta fuerit extremum, aut fere extremum, producenda erit linea in directum et continuum ad partes puncti dati, si fieri potest, ut ex illo erigipossit secundum Praxin praedictam linea perpendicularis. Vt si linea data fuerit AC, in figura praecedente, et punctum datum C, protrahenda erit AC versus B, et sumendae aequales CD, CE, et operandum ut dictum.''


Secundus Modus.
 SI data recta AB, punctumque in ea datum B, sive in extremo, sive non. Posito circini pede uno&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>her4w7bkvsytyg4wli0bx4gt9nem9np</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284225</id>
      <parentid>284215</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:35:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>284225</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87094</id>
    <revision>
      <id>284216</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284216</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3647" sha1="lkjnhcodfnhomle4lv35pajp7y47c46" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
in B, extende alterum ad libitum intervallum,
{{missing image}}
v. g. usque ad C, et supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, et seca arcum in D eumque divide bifariam in G, et spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, et duc rectam HB; quae erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli.


Tertius Modus.
 Sit data linea AB, punctumque in ea A, sive in extremitate, sive non. Ex centro C extra lineam
{{missing image}}
assumpto ubi libuerit, (dummodo recta AB producta cum ipso non concurrat) intervallo vero usque ad A, describatur arcus circuli secans AB in D; et ex D, per C recta ducatur secans arcum in E. Recta enim EA ducta, erit perpendicularis ad AB, quoniam angulus A rectus est, cum sit in semicirculo, ''per 32. Tertij.''
''Non est tamen necessarium perficere totum arcum, totamque rectam DE, sed sufficit notare arculum apud D et E, et intersecare illos, positâ regulâ in C et D.''


Quartus Modus. ''Unica circini apertura erigere perpendicularem ad datum punctum in data recta.''
{{right sidenote|''Perpendicularem ducere unica circini apertura.''}} Sit data linea AB, datumque in ea punctum B, sive in extremo lineae, sive non (dummodo
{{missing image}}
post extremum lineae supersit adhuc spatium in plano dato.) Ex B, ad libitum intervallum, fac semicirculum CDE, et circino invariato abscinde primo arcum CD, deinde arcum DE. Postea in variato adhuc circino, ex D et E fac duos arcus intersecantes se in F, eritque ducta FB perpendicularis ad AB.
''Quod si magis exquisite velis ducere perpendicularem pertria puncta, aperi magis cruracircini, et ex D et E describe alios duos arcus intersecantes se supra F in G, et per GFB duc perpendicularem.''


Quintus Modus.
 Sit data recta AB, datumque in ea punctum B ubicunque Ex linea recta quacunque EF, abscinde
{{missing image}}
quinque aequales partes, et primo intercipe circino tres partes, easque ex B transfer in C: deinde intercipe circino quatuor partes, easque ex B transfer in D, facto arcu: tertio intercipe quinque partes, easque ex C transfer in D, facto alio arcu intersecante priorem. Ex D puncto intersectionis, ad B duc rectam, eritque haec perpendicularis. Ratio pendet ex 47. ''Primi Euclid.''
''Idempotest fieri cum duplo, triplo, quadruplo, decuplo, etc. praedictorum numerorum, ut cum 6, 8, 10, cum 9, 12, 15; cum 12, 16, 20, cum 30, 40, 50, etc.''


Corollarium. ''Ad datam rectam ducere perpendicularem ad punctum quodcumque assumptum.''
{{right sidenote|''Perpendicularem ducere ad punctum quodcumque assumptum in linea.''}} Si ducenda est perpen dicularis ad aliquam lineam, non quidem in puncto assignato, sed utcunque; assigna in ipsa linea punctum, et operare aliquo ex praedictis modis, aut modo sequenti.


Sextus Modus.
{{right sidenote|''Norma seu Gnomon rectangulus''}} Modi praedicti sunt Geometrici, seu Mathematici. Potest etiam angulus rectus constitui, seu linea perpendicularis ad datam lineam erigi, et erecta examinari, mechanice ope Normae seu Gnomonis, quod est Instrumentum BAC, constans ex duabus regulis ABE, et ACF, ad
{{missing image}}
angulum rectum in A conjunctis. Applicatur enim unum latus lineae datae, ita ut punctum A respondeat puncto in linea dato, aut assignato ad libitum; et deinde juxta alterum latus ducitur recta. Vide dicta Praxi 3. praecedente in Quarto modo,


Annotatio I.
 ''UTporro haec recta ducta, sit vere perpendicularis, necesse est normam esse exacte constructam. Docendum ergo est, quomodo examinanda sit norma, ad explorandum num accurate sit constructa; quod fiet Praxi sequenti.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lkjnhcodfnhomle4lv35pajp7y47c46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284226</id>
      <parentid>284216</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>284226</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87095</id>
    <revision>
      <id>284217</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284217</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4385" sha1="tlnqcwfaax8zf968rxfh8op7buolvn1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Annotatio II. ''Qua ratione in agris et campis designanda sit linea perpendicularis, seu angulus rectus faciendus.''
{{right sidenote|''Perpendicularem in campis excitare.''}} ''MOdi hactenus dicti utiles sunt ad perpendicularem lineam ducendam in chartis, alijsque planis exiguis. In agris vero et campis id fieri debet ope Instrumenti alicujus dioptrici, quale potest esse Pantometrum Kircherianum, aut Mensula Geometrica, (de quibus in Geometria Practica) si per ejus medium ducantur duae lineae rectae intersecantes sese ad angulos rectos. Si enim radius visualis dirigatur primo juxta unam, et deinde juxta aliam lineam, et in campo rectae designentur baculis fixis, modo dicto Praxi I. Modo 3. haebebitur intentum.''


''Praxis V. Examinare Normam, num accurate sit fabricata.''
{{right sidenote|''Normam examinare an recta sit.''}} SIt examinanda Norma Fig. praeced. BAC. Ex centro G describatur in aliquo plano arcus semicirculo major, cujusvis magnitudinis; ductâque diametro BC, ponatur Normae angulus A in aliquo puncto circum ferentiae, ut in A; latusque unum ejusdem Normae, ut AB, transeat per B punctum extremum diametri. Si tunc alterum latus Normae tranfeat per alterum punctum extremum C ejusdem diametri, rite fabricata est Norma proposita quoad latera externa, eo quod tunc angulus A in semicirculo rectus sit ''per 31. Tertii.'' Eâdem ratione interiorem partem Normae examinabis, si angulum D applices circum ferentiae, et latera DE, DF, punctis extremis B et C diametri.


''Praxis VI. Super datam rectam lineam, a dato puncto quod in ea non est perpendicularem erigere.''


Primus Modus.
{{right sidenote|''Perpendicularem excitare a puncto extra lineam dato.''}} SIt data recta FG, et punctum extra ipsam datum C. Facto centro in C, intervallo quovis eodem,
{{missing image}}
describantur duo arcus secantes rectam datam in A et B. Deinde ex A et ex B, eodem intervallo ut prius, vel alio quolibet, describantur alij duo arcus secantes se in D. Nam ducta recta CD, secans AB in E, erit perpendicularis ad AB, ''per 12. Primi.''


Annotationes. I.
 ''SI punctum C fuerit nimis vicinum rectae FG, ita agendum erit. Centro C, ad intervallum quodvis secetur recta FG in duobus punctis A et B, ut antea; ex quibus ad majus intervallum quodcunque quam AC, vel BC, bini arcus tam supra, quam infra describantur, se intersecantes in D et E. Non ductarecta DCE, quae producta necessario per punctum''
{{missing image}}
''Htransibit, perpendicularis erit ad rectam FG, in puncto H.''
''II. Sipunctum C sit juxta extremum plani in quo estlinea data, ita ut linea data non possit produci ulterius, ad praxim praedictam adhibendam; ita agemus. Ex puncto quovis B lineae datae, quod sit versus extremum''
{{missing image}}
''lineae, describantur duo arcus supra et infra lineam AB, ad intervallum BC. Deinde ex alio puncto A aliquantum remoto a puncto B, alii duo arcus ad intervallum AC describantur, secantes priores arcus in C et D. Nam recta CD perpendicularis erit ad rectam dictam in puncto E.''
''III. Silinea data sit in extremo plani, ita ut non possint formari duo arcus infra et supra, sed solum supra, aut solum infra, possit tamen continuari ulterius linea; procedemus modo sequenti.''


Secundus Modus.
 SIt ad rectam AB, (Fig. 47.) ex puncto E, ducenda perpendicularis. Ductâ utcunque rectâ ED, secetur ea bifariam in C; et centro C, per E describatur arcus circuli secans rectam datam in A. Quod si non secet, producenda erit, donec ab arcu secetur. Recta enim EA erit ad AB perpendicularis, ''per 31 Tertij.''


Tertius Modus.
 IN omnibus praedictis casibus potest etiam duci perpendicularis ope Normae, si unum ejus latus applicetur lineae datae, et alterum transeat per punctum datum, et juxta hoc ducatur recta.


Annotatio. ''Qua ratione in agris et campis ducenda sit perpendicularis ad datam rectum a puncto extra dato.''
{{right sidenote|''Perpendicularem in campis ducere a puncto extra lineam.''}} ''UTere instrumento dioptrico habente in medio duas rectas ad angulos rectos se intersecanter, et posito illo supra rectam in Campo datam, ita ut una Instrumenti linea congruat datae rectae in Campo; move Instrumentum ad dextram, et ad sinistram in eadem recta, donec radio visuali directo juxta altera lustrumenti lineam occurrat punctum seu signum datum. Si enim a puncto ad rectam datam ducatur alia recta, erit ea perpendicularis quaesita.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tlnqcwfaax8zf968rxfh8op7buolvn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284228</id>
      <parentid>284217</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:35:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284228</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4107" sha1="hxutyygf1yfed6v7e027ny3s0hkulhs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;duo arcus ad diversas partes, unus EF ad partes B, alcer GK ad partes DC. Deinde beneficio circini abscindatur ex arcu GK arcus GH, aequalis arcui EF. Si igitur ex A, per H, recta ducatur; erit haec parallela ipsi EC, ''per 27. Proposit. lib. 1. Element. Euclidis.''


Secundus Modus.
EXcentro A, ad quodvis intervallum, describatur arcus secans rectam BC. in puncto D.
{{missing image}}
Deinde eodem intervallo ex D sumatur punctum E, in eadem recta BC. Postremo eodem intervallo ex A, et E, describantur duo arcus, secantes sese in F. Nam ducta recta AF, erit parallela rectae BC, quoniam propter idem intervallum assumptum recta AF est aequalis rectae DE, et recta AD rectae EF (si ducerentur hae lineae) ac proinde AF oppositae DE parallela, ''per Scholium 34. Proposit. lib. 1. Elem. Euclidis.''


Annotatio.
''SI punctum A sit nimis vicinum rectae BC, sic procedi potest. Ex Asumatur punctum D, in recta''
{{missing image}}
''BC, ad quodvis intervallum; et ex quovis puncto ejusdem rectae BC, nempe ex E, quod aliquantulum distet a puncto D (quo vero magis distat, eo melius erit) eodem intervallo describatur arcus ad partes A. Deinde ex A, intervallo DE, alter arcus descriptus secet priorem arcum in F. Recta namque, ducta AF, erit parallela rectae BC, propter eandem rationem ut prius.''


Tertius Modus.
EX A ducatur arcus, tangens rectam BC in D. Deinde eodem intervallo circini, ex quovis
{{missing image}}
puncto E rectae BC, formetur alius arcus F. Nam recta AF, ducta per A, et tangens arcum F, erit parallela rectae BC,
''Si ducatur adhuc alius arcus ex D. per A transiens, accuratius ducetur parallela, si transeat per A, et tangat utrumque arcum A et F.''


Corollarium. ''Datae rectae lineae parallelam rectam lineam ducere, ad datum vel assumptum intervallum.''
{{right sidenote|''Parallelam ducere alteri lineae ad datum intervallum.''}} EX dictis patet, quomodo datae rectae lineae parallelam rectam lineam ducere oporteat ad datum vel assumptum intervallum. Sit enim recta BC praecedentis figurae, (fig. 43.) cui ad intervallum G datum, aut assumptum ducenda sit parellela. Sumantur in BC duo puncta D et E, ex quibus ad intervallum rectae G describantur duo arcus, A et F, et ad contactum arcum ducta linea AF erit parallela desiderata. Simili ratione operandum est per alios modos Praxis praecedentis.


Quartus Modus.
A Liter et facilime duci potest parallela alteri rectae datae, ope Gnomonis seu Normae, sive per punctum datum, sive ad libitum assumptum. Sit enim data recta BC, et
{{missing image}}
punctum A vel datum, vel assumptum. Applica Gnomonem lineae BC ita, ut unum latus congruat lineae, alterum transeat per punctum A, ut in figura apparet: et juxta punctum A nota in latere Gnomonis punctum. Deinde applica iterum Gnomonem lineae BC in loco ''f'' aliquantulum a priori loco distante, ita ut unum latus congruat lineae; et juxta punctum alteri lateri antea impressum nota in plano punctum v. g. D. Recta enim per A et D ducta, erit parallela rectae BC. Quoniam enim A ''e,'' D ''f,'' aequales sunt, et parallelae: erunt etiam BC et AD parallelae, ''per 31. primi.''


''Praxis IV. Data recta linea, et puncto in ea dato, rectam lineam ad angulos rectos excitare.''


Primus Modus.
{{right sidenote|''Perpendicularem ducere a puncto dato in linea.''}} SIt data recta AB, datumque in ea punctum C. Ex C, abscindantur utrinque partes aequales
{{missing image}}
CD, CE: et ex D et E describantur duo arcussupra vel infra lineam datam, secantes sese in F, ducaturque recta FC, et erit FC perpendicularis ad AB. Demonstrationem vide apud ''Euclidem lib. 1. Proposit. II.''
''Si punctum datum in linea recta fuerit extremum, aut fere extremum, producenda erit linea in directum et continuum ad partes puncti dati, si fieri potest, ut ex illo erigipossit secundum Praxin praedictam linea perpendicularis. Vt si linea data fuerit AC, in figura praecedente, et punctum datum C, protrahenda erit AC versus B, et sumendae aequales CD, CE, et operandum ut dictum.''


Secundus Modus.
SI data recta AB, punctumque in ea datum B, sive in extremo, sive non. Posito circini pede uno&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hxutyygf1yfed6v7e027ny3s0hkulhs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87096</id>
    <revision>
      <id>284218</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284218</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3361" sha1="2l0404ug26mjzl9kl53pzewarlcyh1b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
''Praxis VII. Dividere lineam rectam finitam bifariam.''
{{right sidenote|''Lineam rectam bifariam dividere.''}} SIt linea data AB. Centro A, intervallo majori quam est medietas lineae AB, describatur arcus
{{missing image}}
CD. Deinde centro B, intervallo eodem, describatur alius arcus, secans priorem in C et D. Per puncta C et D ducatur recta: eritque AB, divisa bifariam in E.


Annotationes. I.
 ''SVfficit tamen, delineare tantum arcus parvos infra et supra, ubi C et D, intersecantes sese.''
''II. Si linea data est in extremo plani, ita ut infra aut supra ipsam non sit locus in quo describi possint''
{{missing image}}
''arcus sese intersecantes tunc descriptis supra aut infra ipsam duobus arcubus intersecantibus sese in C, describantur alii duo in tersecantes se in D, sive hoc fiat infra C, sive supra.''
III. Si recta data tam longa sit, ut centris A et B
{{missing image}}
non possunt formari infra et supra arcus ad intervallum majus medietate ipsius lineae datae; abscinde utrimque aequales portiones AD, BC, et ex D et C centris operare ut dictum.


Corollarium.
 ''PAtet hinc, quomodo proposita linea sit dividenda in quatuor, in octo, et quotcunque aequales partes numero pares, si nimirum quaelibet medietas subdividatur.''


''Praxis VIII. Datam lineam rectam finitam in quotlibet partes aequales secare.''


Primus Modus. ''Per Parallelogrammum.''
{{right sidenote|''Lineam rectam in quotlibet partes secare.''}} IN assere aliquo polito, aut in lamina metallica, chartave crassa, duc duas lineas parallelas FG, CD, ad aliquod intervallum inter se distantes Quo autem longiores fuerint parallelae praedictae et quo magis invicem distabunt, eo commodius erit instrumentum. In utraque quotcunque partes inter se omnino aequales assume, ab F et C versus G et D, v. g. 10, 20, aut 30, prout lineatum longitudo permittet. et pucta respondentia lineis rectis
{{missing image}}
junge ut figura ostendit; paratumque erit Instrumentum, quod Parallelogrammum appellare placet.
Usus instrumenti hic est. Sit linea AB dividenda in 7 aequales partes. Accipe circino longitudinem oblatae lineae AB, et posito uno circini pede in puncto C, vel in quovis alio, linea FC, alterum pedem extende (immota circini apertura) usque ad octavam lineam (haec enim cum prima FC includit septem aequalia spatia) notando in ea punctum H, et duc lineam sive manifestam, sive occultam CH, Eritque linea CH aequalis lineae AB, divisa in 7. aequales partes: quae diviso si transferatur circino in AB, habebis intentum.


Secundus Modus. ''Per Instrumentum partium.''
{{right sidenote|''Instrumentum partium.''}} PRaepara ex orichalco, vel alia quavis materia solida, duas Regulas aequales, et oblongas, ABD, ACE, quae; in A ita conjungantur clavo aliquo tereti, ut circa ipsum clavum tanquam circa
{{missing image}}
axem uniformiter possint moveri, et prout opus fuerit, dilatari atque constringi. Deinde ex puncto A tanquam ex centro ducantur super planis dictarum Regularum duae lineae rectae aequales, AF et AG, eaeque dividantur primo in duas, deinde in tres, in quatuor, in quinque, in sex, etc. partes aequales, et numeri adscribantur ut vides: eritque Instrumentum praeparatum, quod instrumentum partium appellare lubet.
Usus instrumenti hic est. Sit linea IK dividenda in tres aequales partes. Accipe circino longitudinem totius lineae IK, et posito uno circini&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2l0404ug26mjzl9kl53pzewarlcyh1b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284229</id>
      <parentid>284218</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:36:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284229</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3654" sha1="ectvfedfpo61paysxea76qkxebkpzvu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;in B, extende alterum ad libitum intervallum,
{{missing image}}
v. g. usque ad C, et supra vel infra lineam AB, describe arcum Quadrante circuli majorem. Deinde eâdem circini aperturâ retentâ, pone circini pedem in C, et seca arcum in D eumque divide bifariam in G, et spatium CG, vel GD, transfer ex D in H, et duc rectam HB; quae erit perpendicularis, quia simul cum BC intercipit Quadrantem circuli.


Tertius Modus.
 Sit data linea AB, punctumque in ea A, sive in extremitate, sive non. Ex centro C extra lineam
{{missing image}}
assumpto ubi libuerit, (dummodo recta AB producta cum ipso non concurrat) intervallo vero usque ad A, describatur arcus circuli secans AB in D; et ex D, per C recta ducatur secans arcum in E. Recta enim EA ducta, erit perpendicularis ad AB, quoniam angulus A rectus est, cum sit in semicirculo, ''per 32. Tertij.''
''Non est tamen necessarium perficere totum arcum, totamque rectam DE, sed sufficit notare arculum apud D et E, et intersecare illos, positâ regulâ in C et D.''


Quartus Modus. ''Unica circini apertura erigere perpendicularem ad datum punctum in data recta.''
{{right sidenote|''Perpendicularem ducere unica circini apertura.''}} Sit data linea AB, datumque in ea punctum B, sive in extremo lineae, sive non (dummodo
{{missing image}}
post extremum lineae supersit adhuc spatium in plano dato.) Ex B, ad libitum intervallum, fac semicirculum CDE, et circino invariato abscinde primo arcum CD, deinde arcum DE. Postea in variato adhuc circino, ex D et E fac duos arcus intersecantes se in F, eritque ducta FB perpendicularis ad AB.
''Quod si magis exquisite velis ducere perpendicularem pertria puncta, aperi magis cruracircini, et ex D et E describe alios duos arcus intersecantes se supra F in G, et per GFB duc perpendicularem.''


Quintus Modus.
 Sit data recta AB, datumque in ea punctum B ubicunque Ex linea recta quacunque EF, abscinde
{{missing image}}
quinque aequales partes, et primo intercipe circino tres partes, easque ex B transfer in C: deinde intercipe circino quatuor partes, easque ex B transfer in D, facto arcu: tertio intercipe quinque partes, easque ex C transfer in D, facto alio arcu intersecante priorem. Ex D puncto intersectionis, ad B duc rectam, eritque haec perpendicularis. Ratio pendet ex 47. ''Primi Euclid.''
''Idempotest fieri cum duplo, triplo, quadruplo, decuplo, etc. praedictorum numerorum, ut cum 6, 8, 10, cum 9, 12, 15; cum 12, 16, 20, cum 30, 40, 50, etc.''


Corollarium. ''Ad datam rectam ducere perpendicularem ad punctum quodcumque assumptum.''
{{right sidenote|''Perpendicularem ducere ad punctum quodcumque assumptum in linea.''}} Si ducenda est perpen dicularis ad aliquam lineam, non quidem in puncto assignato, sed utcunque; assigna in ipsa linea punctum, et operare aliquo ex praedictis modis, aut modo sequenti.


Sextus Modus.
{{right sidenote|''Norma seu Gnomon rectangulus''}} Modi praedicti sunt Geometrici, seu Mathematici. Potest etiam angulus rectus constitui, seu linea perpendicularis ad datam lineam erigi, et erecta examinari, mechanice ope Normae seu Gnomonis, quod est Instrumentum BAC, constans ex duabus regulis ABE, et ACF, ad
{{missing image}}
angulum rectum in A conjunctis. Applicatur enim unum latus lineae datae, ita ut punctum A respondeat puncto in linea dato, aut assignato ad libitum; et deinde juxta alterum latus ducitur recta. Vide dicta Praxi 3. praecedente in Quarto modo,


Annotatio I.
 ''UTporro haec recta ducta, sit vere perpendicularis, necesse est normam esse exacte constructam. Docendum ergo est, quomodo examinanda sit norma, ad explorandum num accurate sit constructa; quod fiet Praxi sequenti.''
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ectvfedfpo61paysxea76qkxebkpzvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87097</id>
    <revision>
      <id>284219</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284219</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5213" sha1="1vhtr5cizuuu9t2o01lzkce829w1nm2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Pede in puncto F instrumenti, alterum extende (immota permanente circini apertura) usque ad punctum G dilatando vel constringendo Instrumentum, donec punctum G congruat alteri circini pedi. Hoc facto, relinque instrumentum immotum, et accipe cir cino distantiam inter puncta 3 et 3, notata in lineis Instrumenti, illamque distantiam transfer ex I in L, et ex L in M, eritque linea IK divisa in tres aequales partes.


Annotationes. I.
 ''EOdem modo procedendum est in divisione linearum in quotcunque aequales partes. Si linea dividenda est nimis longa, ita ut tota non possit inttercipi inter duo puncta F et G Instrumenti, quantumcunque dilatetur, prout est linea NO; intercipiatur primo pars ipsius quae poterit, v. g. NQ, et hujus tertia pars NP notetur: deinde intercipiatur reliqua pars QO, et hujus etiam tertia pars QR notetur: tandem haec pars QR transferatur a P in X, eritque NX tertia pars totius lineae NO. Si linea dividenda est nimis parva, ita ut non possit intercipi inter duo puncta F et G Instrumenti, quantumcunque constringatur; intercipiatur ipsius duplum, et hujus dupli accipiatur pars tertia, tandemque hujus partis tertiae accipiatur pars dimidia, quae facilius haberi potest quam tertia totius lineae.''
''II. Si data linea dividenda esset in partes quae in Instrumento non sunt notatae, v. g. in 40, 30, 36, etc. dividatur in illarum submultiplices quae sunt in Instrumento, v. g. in 20, 15, 18, etc. et deinde harum quaelibet dividantur in duas partes aequales.''


Tertius Modus. ''Per quadrantem Proportionum.''
{{right sidenote|''Quadrans proportionum.''}} LOco praedicti Instrumenti construi potest in lamina aliqua, vel in plano quolibet. Quadrans ABC sic. Rectae AB, AC, conjungantur in A ad angulum rectum, et earum una, ut AB,
{{missing image}}
dividatur primo in duas partes, deinde tota in tres, et tota in quatuor, etc. Deinde in centro A, per singula divisionis puncta ducantur arcus ut vides; eritque paratum Instrumentum, quod Quadrantem proportionum appellare placet.
Usus est hic. Oblata quacunque linea, v g. MN, quae sit dividenda in tres v. g. partes aequales, intercipe circino totam lineam MN, et in infimo arcu BC sume intervallum BD, aequale lineae MN datae, et duc rectam occultam AD: deinde in tertio arcu accipe circino intervallum EF, et transfer ex M in O; eritque MO tertia pars totius lineae MN.
''Si linea data est aut nimis longa, aut nimis brevis, observa ea quae in praecedente Annotatione I. diximus.''


''Praxis IX. Ex data recta quamvis partem centesimam aut millesimam abscindere.''


Primus Modus. ''Per instrumentum partium.''
{{right sidenote|''Linea vecta quamvis partem centesimam abscindere.''}} IN altera patte Instrumenti partium duc ex centro A alias duas rectas, AF, AG, easque in 100, aut 1000 aequales particulas divide. Quibus peractis; sic ex quavis recta proposita abscindes quotcunque centesimas, aut millesimas partes, prour lineae Instrumenti divisae fuerint in 100, {{right sidenote|vide fig. 59.}} aut 1000. particulas. Dilata vel constringe Instrumentum, donec inter vallum inter F et G sit aequale lineae datae. Deinde extende circinum inter partes desideratas, in lineis AF, AG notatas, v. g. inter 50 et 50. inter 35 et 35, etc. et intervallum in lineam datam translatum abscindet partes quaesitas.


Annotationes.
{{right sidenote|Item quam libet partem desideratam.}} ''SI linea data est nimis longa, aut nimis brevis, operare ut dictum in Annotationibus praecedentis Praxis.''
''II. Ejusdem instrumenti auxilio ex quavis li nea data quamvis partem desideratam, v. g. septimam, undecimam, decimam tertiam, etc. auferes, hoc est, quamlibet lineam datam in quotlibet partes aequales divides sic: Sit dividenda linea in 7. partes, seu auferenda sit pars septima ex aliqua linea. Multiplica 7 per 10 fiunt 70; aperi ergo Instrumentum donec longitudo lineae datae circino accepta statuatur inter 70 et 70: tunc enim intervallum quod est inter 10 et 10. manente eadem Instrumenti apertura, dabit desideratam partem septimam. Licebit etiam partem auferendam multiplicare per alium quemvis numerum. Sic si undecima pars sit auferenda, multiplicari possunt 11 per 5, ut fiant 55 et 55 Instrumenti, intercapedo inter 5 et 5 dabit partem undecimam desideratam.''


Secundus Modus. ''Per Quadrantem proportionum.''
{{right sidenote|vide fig. 60.}} IN altera parte Quadrantis proportionum duc ex centro A alias duas rectas, AB, AC, facientes angulum rectum, easque divide in 100 aut 1000 partes aequales. Deinde in ultimo arcu BC accipe intervallum BD aequale lineae datae, et duc rectam AD. Demum quaere numerum partium desideratatum in linea AB, v. g. 50, 30, etc. et per numerum inventum ex centro A duc arcum intersecantem rectam AD: intervallum enim hujus arcus a numero dato usque ad punctum intersectionis dabit partes desideratas in linea proposita.
''Quid faciendum sit, quando linea data est aut nimis longa, aut nimis brevis, patet ex dictis Praxi 8. praecedente.''


''Praxis X. Datam rectam in duas aut plures secare, quae habeant proportionem quamcumque datam.''
{{right sidenote|''Rectam secare in habentes proportionem.''}} SIt data recta AB, quae secanda sit in duas partes, habentes eandem proportionem inter se,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1vhtr5cizuuu9t2o01lzkce829w1nm2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284231</id>
      <parentid>284219</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:37:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284231</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4389" sha1="f19uqp1t4qskavba8wyjwx0g0y5cxno" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Annotatio II. ''Qua ratione in agris et campis designanda sit linea perpendicularis, seu angulus rectus faciendus.''
{{right sidenote|''Perpendicularem in campis excitare.''}} ''MOdi hactenus dicti utiles sunt ad perpendicularem lineam ducendam in chartis, alijsque planis exiguis. In agris vero et campis id fieri debet ope Instrumenti alicujus dioptrici, quale potest esse Pantometrum Kircherianum, aut Mensula Geometrica, (de quibus in Geometria Practica) si per ejus medium ducantur duae lineae rectae intersecantes sese ad angulos rectos. Si enim radius visualis dirigatur primo juxta unam, et deinde juxta aliam lineam, et in campo rectae designentur baculis fixis, modo dicto Praxi I. Modo 3. haebebitur intentum.''


''Praxis V. Examinare Normam, num accurate sit fabricata.''
{{right sidenote|''Normam examinare an recta sit.''}} SIt examinanda Norma Fig. praeced. BAC. Ex centro G describatur in aliquo plano arcus semicirculo major, cujusvis magnitudinis; ductâque diametro BC, ponatur Normae angulus A in aliquo puncto circum ferentiae, ut in A; latusque unum ejusdem Normae, ut AB, transeat per B punctum extremum diametri. Si tunc alterum latus Normae tranfeat per alterum punctum extremum C ejusdem diametri, rite fabricata est Norma proposita quoad latera externa, eo quod tunc angulus A in semicirculo rectus sit ''per 31. Tertii.'' Eâdem ratione interiorem partem Normae examinabis, si angulum D applices circum ferentiae, et latera DE, DF, punctis extremis B et C diametri.


''Praxis VI. Super datam rectam lineam, a dato puncto quod in ea non est perpendicularem erigere.''


Primus Modus.
{{right sidenote|''Perpendicularem excitare a puncto extra lineam dato.''}} SIt data recta FG, et punctum extra ipsam datum C. Facto centro in C, intervallo quovis eodem,
{{missing image}}
describantur duo arcus secantes rectam datam in A et B. Deinde ex A et ex B, eodem intervallo ut prius, vel alio quolibet, describantur alij duo arcus secantes se in D. Nam ducta recta CD, secans AB in E, erit perpendicularis ad AB, ''per 12. Primi.''


Annotationes. I.
''SI punctum C fuerit nimis vicinum rectae FG, ita agendum erit. Centro C, ad intervallum quodvis secetur recta FG in duobus punctis A et B, ut antea; ex quibus ad majus intervallum quodcunque quam AC, vel BC, bini arcus tam supra, quam infra describantur, se intersecantes in D et E. Non ductarecta DCE, quae producta necessario per punctum''
{{missing image}}
''Htransibit, perpendicularis erit ad rectam FG, in puncto H.''
''II. Sipunctum C sit juxta extremum plani in quo estlinea data, ita ut linea data non possit produci ulterius, ad praxim praedictam adhibendam; ita agemus. Ex puncto quovis B lineae datae, quod sit versus extremum''
{{missing image}}
''lineae, describantur duo arcus supra et infra lineam AB, ad intervallum BC. Deinde ex alio puncto A aliquantum remoto a puncto B, alii duo arcus ad intervallum AC describantur, secantes priores arcus in C et D. Nam recta CD perpendicularis erit ad rectam dictam in puncto E.''
''III. Silinea data sit in extremo plani, ita ut non possint formari duo arcus infra et supra, sed solum supra, aut solum infra, possit tamen continuari ulterius linea; procedemus modo sequenti.''


Secundus Modus.
SIt ad rectam AB, (Fig. 47.) ex puncto E, ducenda perpendicularis. Ductâ utcunque rectâ ED, secetur ea bifariam in C; et centro C, per E describatur arcus circuli secans rectam datam in A. Quod si non secet, producenda erit, donec ab arcu secetur. Recta enim EA erit ad AB perpendicularis, ''per 31 Tertij.''


Tertius Modus.
IN omnibus praedictis casibus potest etiam duci perpendicularis ope Normae, si unum ejus latus applicetur lineae datae, et alterum transeat per punctum datum, et juxta hoc ducatur recta.


Annotatio. ''Qua ratione in agris et campis ducenda sit perpendicularis ad datam rectum a puncto extra dato.''
{{right sidenote|''Perpendicularem in campis ducere a puncto extra lineam.''}} ''UTere instrumento dioptrico habente in medio duas rectas ad angulos rectos se intersecanter, et posito illo supra rectam in Campo datam, ita ut una Instrumenti linea congruat datae rectae in Campo; move Instrumentum ad dextram, et ad sinistram in eadem recta, donec radio visuali directo juxta altera lustrumenti lineam occurrat punctum seu signum datum. Si enim a puncto ad rectam datam ducatur alia recta, erit ea perpendicularis quaesita.''
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f19uqp1t4qskavba8wyjwx0g0y5cxno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87098</id>
    <revision>
      <id>284220</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:33:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284220</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4288" sha1="qgo2q4v3atgmc2plu3b39h85313x8gn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
quam habet D ad G, aut quam habet 30. ad 50. Ex A lineae termino ducatur recta AE, faciens
{{missing image}}
cum AB quemcunque angulum acutum. Deinde in AE abscindatur AF aequalis ipsi G. Demum ducatur recta EB, et ipsi parallela FH, eritque AB secta in H secundum proportionem datam D ad G.


Annotationes. I.
 ''SI AB secanda esset in plures partes habentes proportionem similem pluribus rectis datis, aut pluribus numeris, abscindendae essent ex AE plures partes datis rectis aequales, et operandum ut dictum.''
''II. Idem fieri potest per Instrumentum partium, et Quadrantem proportionum, si lineae proportionem habentes sumantur in linea Instrumenti, aut Quadrantis, et inter extrema majoris extendatur linea data; tunc enim intercapedo inter extrema minoris, aut minorum habebit ad datam lineam proportionem quaesitam.''


Corollaria.
 ''COlligitur hinc 1. quomodo ex data linea recta auferenda sit pars, quae vel ad totam, vel ad residuam, habeat proportionem datam.''
''Colligitur 11. quomodo datam rectam terminatam secare oporteat ut secta est alia data.''


''Praxis XI. Datam rectam lineam secare proportionaliter extrema et media ratione.''
{{right sidenote|''Rectam secare proportionaliter extrema et media ratione.''}} SIt data linea AB, dividenda proportionaliter extrema et media ratione seu proportione, ita videlicet, ut tota linea AB se habeat ad segmentum majus, ut idem segmentum majus ad residuum minus. Ex puncto A eri gatur perpendicularis AC, aequalis dimidiae lineae datae,
{{missing image}}
et ducatur recta CB, a qua secetur CD, aequalis ipsi CA, reliqua vero DB, transferatur in rectam AB, ex A in E, eritque AB secta proportionaliter in E, ita ut AE majus segmentum ad EB minus se habeat, sicut tota AB, ad AE.


''raxis XII. Datis duabus rectis tertiam proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Tertiam proportionalem duabus datis invenire.''}} SInt duae rectae AB, BC, datae, quibus tertia continue proportionalis sit invenienda. Constituantur
{{missing image}}
ad angulum rectum ABC, et conjungantur recta AC, Producta autem AB, quam volumus esse antecedentem: ducatur ex C ad AC, perpendicularis CD, occurrens ipsi AB productae in D, eritque BD tertia proportionalis, ''per Corollariumo octavae l. 6. Eucl. etc.'' Si duae datae sint notae in numeris, v. g. prima 4. pedum, et secunda 6. reperitur tertia per Regulam Auream, (de qua libro seq. in Arithm.) sic disponendo numeros: ut 4 ad 6, ita 6, ad 9.


''Praxis XIII. Datis tribus rectis, quartam proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Quartam proportionalem tribus datis invenire.''}} HAbitis tribus lineis continue proportionalibus, si omissa prima, aliis duabus tertiam in veneris proportionalem modo dicto in antecedenti praxi, habebis quartam proportionalem. Eâdem arte reperies quintam, sextam, et quotquot volueris proportionales. Si in numeris notae fuerint tres, invenitur quarta per Regulam Auream, modo paulo ante insinuato.


Corollarium.
 ''HInc colligitur, quo pacto datis duabus lineis certam proportionem inter se habentibus, duae aliae in eadem cum illis proportione reperiri possint, praesertim si in numeris notae sint.''


''Praxis XIV. Inter duas rectas lineas datas, mediam proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Mediam proportionalem inter duas datas invenire.''}} SInt duae rectae AB, BC, inter quas media proportionalis sit inquirenda. Disponantur in lineam rectam AC, et ex puncto medio E tanquam
{{missing image}}
centro, describatur semicirculus intervallo EA, vel EC, et ex puncto B erigatur perpendicularis BD, eritque haec media proportionalis quaesita, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' Si datae duae rectae sint notae in numeris, multiplica illos inter se, et ex producto extrahe radicem quadratam: erit haec media quaesita in numeris.


''Praxis XV. Inter duas rectas invenire duas medias proportionales.''
{{right sidenote|''Medias duas proportionales inter duas datas invenire.''}} SInt datae duae rectae, A et B, interque eas inveniendae aliae duae continue proportionales. Ducantur duae rectae, CD, et FG, secantes se orthogonaliter seu ad angulos rectros in puncto E, per praxin 4. et ex Eversus D abscindatur EH aequalis ipsi B, versus G vero abscindatur EI aequalis ipsi A. Accipiantur deinde duae normae exactissimae, ex orichalco, ligno, charta&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qgo2q4v3atgmc2plu3b39h85313x8gn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284232</id>
      <parentid>284220</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:37:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284232</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3358" sha1="j7yl5eum63hykutjgxlzozio3ltx047" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''Praxis VII. Dividere lineam rectam finitam bifariam.''
{{right sidenote|''Lineam rectam bifariam dividere.''}} SIt linea data AB. Centro A, intervallo majori quam est medietas lineae AB, describatur arcus
{{missing image}}
CD. Deinde centro B, intervallo eodem, describatur alius arcus, secans priorem in C et D. Per puncta C et D ducatur recta: eritque AB, divisa bifariam in E.


Annotationes. I.
''SVfficit tamen, delineare tantum arcus parvos infra et supra, ubi C et D, intersecantes sese.''
''II. Si linea data est in extremo plani, ita ut infra aut supra ipsam non sit locus in quo describi possint''
{{missing image}}
''arcus sese intersecantes tunc descriptis supra aut infra ipsam duobus arcubus intersecantibus sese in C, describantur alii duo in tersecantes se in D, sive hoc fiat infra C, sive supra.''
III. Si recta data tam longa sit, ut centris A et B
{{missing image}}
non possunt formari infra et supra arcus ad intervallum majus medietate ipsius lineae datae; abscinde utrimque aequales portiones AD, BC, et ex D et C centris operare ut dictum.


Corollarium.
''PAtet hinc, quomodo proposita linea sit dividenda in quatuor, in octo, et quotcunque aequales partes numero pares, si nimirum quaelibet medietas subdividatur.''


''Praxis VIII. Datam lineam rectam finitam in quotlibet partes aequales secare.''


Primus Modus. ''Per Parallelogrammum.''
{{right sidenote|''Lineam rectam in quotlibet partes secare.''}} IN assere aliquo polito, aut in lamina metallica, chartave crassa, duc duas lineas parallelas FG, CD, ad aliquod intervallum inter se distantes Quo autem longiores fuerint parallelae praedictae et quo magis invicem distabunt, eo commodius erit instrumentum. In utraque quotcunque partes inter se omnino aequales assume, ab F et C versus G et D, v. g. 10, 20, aut 30, prout lineatum longitudo permittet. et pucta respondentia lineis rectis
{{missing image}}
junge ut figura ostendit; paratumque erit Instrumentum, quod Parallelogrammum appellare placet.
Usus instrumenti hic est. Sit linea AB dividenda in 7 aequales partes. Accipe circino longitudinem oblatae lineae AB, et posito uno circini pede in puncto C, vel in quovis alio, linea FC, alterum pedem extende (immota circini apertura) usque ad octavam lineam (haec enim cum prima FC includit septem aequalia spatia) notando in ea punctum H, et duc lineam sive manifestam, sive occultam CH, Eritque linea CH aequalis lineae AB, divisa in 7. aequales partes: quae diviso si transferatur circino in AB, habebis intentum.


Secundus Modus. ''Per Instrumentum partium.''
{{right sidenote|''Instrumentum partium.''}} PRaepara ex orichalco, vel alia quavis materia solida, duas Regulas aequales, et oblongas, ABD, ACE, quae; in A ita conjungantur clavo aliquo tereti, ut circa ipsum clavum tanquam circa
{{missing image}}
axem uniformiter possint moveri, et prout opus fuerit, dilatari atque constringi. Deinde ex puncto A tanquam ex centro ducantur super planis dictarum Regularum duae lineae rectae aequales, AF et AG, eaeque dividantur primo in duas, deinde in tres, in quatuor, in quinque, in sex, etc. partes aequales, et numeri adscribantur ut vides: eritque Instrumentum praeparatum, quod instrumentum partium appellare lubet.
Usus instrumenti hic est. Sit linea IK dividenda in tres aequales partes. Accipe circino longitudinem totius lineae IK, et posito uno circini&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j7yl5eum63hykutjgxlzozio3ltx047</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87099</id>
    <revision>
      <id>284221</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:33:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284221</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3406" sha1="1g48jmcjx6r33tsj7byksfmuxpy2d7l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
crassiore fabricatae, et una applicetur angulo suo interno L lineae E Fita, ut interna brachii linea LH transeat per punctum H, noteturque K, per quod transit
{{missing image}}
alterum internum latus LK: in quo puncto K applicetur altera norma angulo suo externo K ita, ut latus ejus externum unum contingat latus internum prioris normae. His factis, si alterum latus externum transierit per punctum I, erunt EK, et EL duae mediae quaesitae, eritque, IE ad EK, ut KE ad EL, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' et EK ad EL, ut EL, ad EH, ''per candem 13.'' Si autem externum latus secundae normae non transierit per punctum I, tam diu norma prima moveri debet sursum ac deorsum, angulo suo interno L semper in linea EL manente, et latere interno in puncto H, donec alterius normae lalus transeat per I, et punctum intersectionis K.


Articulus II. ''De Praxibus spectantibus ad Superficies''
{{right sidenote|''Praxes spectantes ad superficies.''}} INnumera hic dici possent; nos magis necessaria et utiliora Tyronibus seligemus.


''Praxis I. Circulum in 360. partes aequales dividere.''
{{right sidenote|''Circulum dividere in 360. gradus.''}} SIt dividendus circulus ABCD. Ductis duabus diametris, AB, CD, intersecantibus
{{missing image}}
se se perpendiculariter in centro E, retentaque eadem circini aperturâ quâ descriptus est circulus: ponatur unus pes in punctis A, C, B, D, et alter extendatur utrimque in circumferentiam circuli, et notentur puncta ut vides factum in figura: eritque totus circulus divisus in partes 12. Quaelibet harum partium dividatur primum in tres partes: deinde quaelibet harum trium in quinque tandem, quaelibet harum quinque in duas: eritque totus circulus divisus in partes 360, si e centro ad puncta divisionis ducantur rectae lineae. Ne tamen in centro confundantur lineae, praestat relinquere circellum circa centrum vacuum.


''Praxis II. Quadrantem mirificum fabricare, eumque in 90. gradus dividere.''
{{right sidenote|''Quadratum mirificum facere, ac dividere.''}} IN tabula aenea, vel lignea, alteriusve materiae durabilis ac bene politae, duc duas rectas, AB, AC, facientes angulum rectum in A. Ex
{{missing image}}
puncto A velut centro describe quadrantem circuli BC, eumque divide in 90. partes aequales, initio facto a B, sic. Ea aperturâ circini, quâ descripsisti Quadrantem BC, retentâ, pone unum pedem in B, et alterum extende in D, et fac punctum: iterum posito uno pede in C, extende alterum in E, et fac aliud punctum: eritque Quadrans divisus in tres aequales partes: quarum quam libet si dividas primo in tres, et quamlibet quinque in duas: erit totus Quadrans divisus in 90. partes, qui ob insignem usum vocari potest Mirificus.


Annotatio.
SI ex centro A ad singulos gradus seu puncta {{right sidenote|''Angulum rectilineum alteri aequalem constituere.''}} divisionis in arcu BC ducantur rectae, et ex eodem centro describantur quotvis alii quadrantes minores: habebis Instrumentum infinitis usibus in Mathematica aptum.


''Praxis III. Angulum rectilineum alteri dato aequalem constituere.''
 SIt datus angulus rectilineus BAC, eique constituendus aequalis alius. Centro A, intervallo quolibet AB, fiat arcus BC. Deinde ducta
{{missing image}}
DE, ex D puncto velut centro, intervallo eodem AB, siat alius arcus EG. Demum intercapedo BC circino accepta transferatur in arcum EG, ex E in F, et ducatur recta DF, erit angulus EDF aequalis angulo BAC.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1g48jmcjx6r33tsj7byksfmuxpy2d7l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284233</id>
      <parentid>284221</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:38:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284233</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5211" sha1="mjnfjgnfeo3ak2zbkhv8hqzdk2j2s0x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Pede in puncto F instrumenti, alterum extende (immota permanente circini apertura) usque ad punctum G dilatando vel constringendo Instrumentum, donec punctum G congruat alteri circini pedi. Hoc facto, relinque instrumentum immotum, et accipe cir cino distantiam inter puncta 3 et 3, notata in lineis Instrumenti, illamque distantiam transfer ex I in L, et ex L in M, eritque linea IK divisa in tres aequales partes.


Annotationes. I.
''EOdem modo procedendum est in divisione linearum in quotcunque aequales partes. Si linea dividenda est nimis longa, ita ut tota non possit inttercipi inter duo puncta F et G Instrumenti, quantumcunque dilatetur, prout est linea NO; intercipiatur primo pars ipsius quae poterit, v. g. NQ, et hujus tertia pars NP notetur: deinde intercipiatur reliqua pars QO, et hujus etiam tertia pars QR notetur: tandem haec pars QR transferatur a P in X, eritque NX tertia pars totius lineae NO. Si linea dividenda est nimis parva, ita ut non possit intercipi inter duo puncta F et G Instrumenti, quantumcunque constringatur; intercipiatur ipsius duplum, et hujus dupli accipiatur pars tertia, tandemque hujus partis tertiae accipiatur pars dimidia, quae facilius haberi potest quam tertia totius lineae.''
''II. Si data linea dividenda esset in partes quae in Instrumento non sunt notatae, v. g. in 40, 30, 36, etc. dividatur in illarum submultiplices quae sunt in Instrumento, v. g. in 20, 15, 18, etc. et deinde harum quaelibet dividantur in duas partes aequales.''


Tertius Modus. ''Per quadrantem Proportionum.''
{{right sidenote|''Quadrans proportionum.''}} LOco praedicti Instrumenti construi potest in lamina aliqua, vel in plano quolibet. Quadrans ABC sic. Rectae AB, AC, conjungantur in A ad angulum rectum, et earum una, ut AB,
{{missing image}}
dividatur primo in duas partes, deinde tota in tres, et tota in quatuor, etc. Deinde in centro A, per singula divisionis puncta ducantur arcus ut vides; eritque paratum Instrumentum, quod Quadrantem proportionum appellare placet.
Usus est hic. Oblata quacunque linea, v g. MN, quae sit dividenda in tres v. g. partes aequales, intercipe circino totam lineam MN, et in infimo arcu BC sume intervallum BD, aequale lineae MN datae, et duc rectam occultam AD: deinde in tertio arcu accipe circino intervallum EF, et transfer ex M in O; eritque MO tertia pars totius lineae MN.
''Si linea data est aut nimis longa, aut nimis brevis, observa ea quae in praecedente Annotatione I. diximus.''


''Praxis IX. Ex data recta quamvis partem centesimam aut millesimam abscindere.''


Primus Modus. ''Per instrumentum partium.''
{{right sidenote|''Linea vecta quamvis partem centesimam abscindere.''}} IN altera patte Instrumenti partium duc ex centro A alias duas rectas, AF, AG, easque in 100, aut 1000 aequales particulas divide. Quibus peractis; sic ex quavis recta proposita abscindes quotcunque centesimas, aut millesimas partes, prour lineae Instrumenti divisae fuerint in 100, {{right sidenote|vide fig. 59.}} aut 1000. particulas. Dilata vel constringe Instrumentum, donec inter vallum inter F et G sit aequale lineae datae. Deinde extende circinum inter partes desideratas, in lineis AF, AG notatas, v. g. inter 50 et 50. inter 35 et 35, etc. et intervallum in lineam datam translatum abscindet partes quaesitas.


Annotationes.
{{right sidenote|Item quam libet partem desideratam.}} ''SI linea data est nimis longa, aut nimis brevis, operare ut dictum in Annotationibus praecedentis Praxis.''
''II. Ejusdem instrumenti auxilio ex quavis li nea data quamvis partem desideratam, v. g. septimam, undecimam, decimam tertiam, etc. auferes, hoc est, quamlibet lineam datam in quotlibet partes aequales divides sic: Sit dividenda linea in 7. partes, seu auferenda sit pars septima ex aliqua linea. Multiplica 7 per 10 fiunt 70; aperi ergo Instrumentum donec longitudo lineae datae circino accepta statuatur inter 70 et 70: tunc enim intervallum quod est inter 10 et 10. manente eadem Instrumenti apertura, dabit desideratam partem septimam. Licebit etiam partem auferendam multiplicare per alium quemvis numerum. Sic si undecima pars sit auferenda, multiplicari possunt 11 per 5, ut fiant 55 et 55 Instrumenti, intercapedo inter 5 et 5 dabit partem undecimam desideratam.''


Secundus Modus. ''Per Quadrantem proportionum.''
{{right sidenote|vide fig. 60.}} IN altera parte Quadrantis proportionum duc ex centro A alias duas rectas, AB, AC, facientes angulum rectum, easque divide in 100 aut 1000 partes aequales. Deinde in ultimo arcu BC accipe intervallum BD aequale lineae datae, et duc rectam AD. Demum quaere numerum partium desideratatum in linea AB, v. g. 50, 30, etc. et per numerum inventum ex centro A duc arcum intersecantem rectam AD: intervallum enim hujus arcus a numero dato usque ad punctum intersectionis dabit partes desideratas in linea proposita.
''Quid faciendum sit, quando linea data est aut nimis longa, aut nimis brevis, patet ex dictis Praxi 8. praecedente.''


''Praxis X. Datam rectam in duas aut plures secare, quae habeant proportionem quamcumque datam.''
{{right sidenote|''Rectam secare in habentes proportionem.''}} SIt data recta AB, quae secanda sit in duas partes, habentes eandem proportionem inter se,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mjnfjgnfeo3ak2zbkhv8hqzdk2j2s0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87100</id>
    <revision>
      <id>284222</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284222</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4208" sha1="69u5gq9pxb5wahwactjbaw1o0p9y789" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
''Praxis IV. Quot gradus contineat quilibet angulus aut arcus datus, cognoscere.''
{{right sidenote|''Angulus quot gradus contineat, agnoscere.''}} FIt hoc ope Quadrantis mirifici. Sit enim inquirendum, quot graduum sit angulus BAC, aut arcus BC praecedentis figurae. Centro A in Quadrante, intervallo AF, aequali intervallo AB, describatur arcus FG, in eumque transferatur ab F in H, v. g. intercapedo BC, et per H ducatur ex centro A recta: ostendet ea in extremo Quadrante BC graduum numerum quem quaeris.


Annotationes.
 ''SIangulus datus sit major recto, accipe primo ex Quadrante rectum angulum modo dicto, et de inde residuum; hoc enim additum recto dabit totum angulum. Si arcus BC datus esset descriptus ex majori semidiametro quam Quadrans circuli, describe intra anguli crura minorem arcum, et operare ut dictum.''
''II. In campis dicta praxis instruenda est ope alicujus Instrumenti dioptrici.''


Corollarium. ''Ex arcu dato quotlibet gradus accipere.''
{{right sidenote|Arcum in gradus dividere.}} ''COlligitur hinc, quomodo ope Quadrantis sumi debeant gradus quotlibet ex quovis arcu aut circulo dato, si nimirum in Quadrante describatur arcus ad idem intervallum semidiametri, ad quod descriptus est arcus datus, et operatio instituatur modo dicto.''


''Praxis V. Dato arcu alicuius circuli, circulum perficere, invento eius centro.''
{{right sidenote|''Arcu dato, circulum perficere.''}} SIt datus circuli arcus ABC, qui sit in circulum integrum efformandus, invento centro
{{missing image}}
ex quo descriprus est arcus. Notentur in dicto arcu tria quaelibet puncta, A, B, C, ductisque rectis AB, BC, dividantur eae bifariam in punctis D et E, et excitentur perpendiculares DF, EF, intersecantes se in F. Erit F centrum quaesitum, ''per 25. lib 3. Euclid.''


Corollarium. ''Per tria quaelibet puncta non in unam rectam lineam cadentia circuli peripheriam ducere.''
{{right sidenote|''Circulum describere per tria puncta data.''}} COlligitur hinc, quomodo per tria quaelibet puncta in eodem plano, et non in eadem recta linea jacentia, duci debeat peripheria circuli, si nimirum duo quaelibet connectantur rectâ lineâ, et ea bifariam divisâ ducantur perpendiculares, etc.


''Praxis VI. Super data, aut assumpta recta linea constituere triangulum aequilaterum, isosceles, scalenum.''
{{right sidenote|''Triangulum aquilaterum, isosceles, scalenum constituere superdata recta linea.''}} SIt data aut assumpta AB. Expunctis A et B tanquam centris, intervallo totis lineae datae,
{{missing image}}
describantur duo arcus inter recants se in C, et ducantur rectae CA, CB; et habebis triangulum aequilaterum. Si ex iisdem punctis A et B, intervallo majore vel minore totius lineae, fiant duo arcus, et ducantur rectae CA, CB, habebis triangulum isosceles. Si ex iisdem punctis describantur duo arcus, intervallis inaequalibus; habebis Scalenum triangulum.


''Praxis VII. Examinare angulum propositum, an sit rectus, obtusus, acutus.''
{{right sidenote|''Angulum examinare an sit rectus obtusus, acutus.''}} PRimus modus est ope Quadrantis mirifici supra ''Praxi 2. hujus Artic.'' descripti. Nam si angulus est graduum 90, est rectus; si major, est obtusul; si minor est acutus.
Secundus modus est ope Normae rectangulae. Nam si unum latus applices uni cruri anguli
{{missing image}}
dati, ita ut angulus Normae congruat puncto C, et latus externum lineae CA, si tunc alterum latus Normae congruat lateri CB, angulus est rectus, si cadit intralatus CB, angulus est acutus: si extra, obrusus.
Tertius modus est, si subtendas angulo dato rectam AB utcunque in eadem figura, eâquedivisâ bifariam in D, describas semicirculum intervallo DA. Si enim semicirculus transit per punctum C, angulus est rectus: si transit infra, est acutus, si supra, est obtusus.


''Praxis VIII. Datis tribus lineis rectis, construere triangulum, dummodo duae quaelibet sint maiores reliqua.''
{{right sidenote|''Triangulum construere ex tribus lineis datis.''}} SIntdatae rectae AD, BE, CF. Constituatur earum quaelibet pro basi, v. g. CF. et centro C,
{{missing image}}
intervallo AD fiat arcus: item centro F, intervallo BE fiat alius arcus, intersecans priorem in G, et duc rectas GC, GF, habebisque intentum.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>69u5gq9pxb5wahwactjbaw1o0p9y789</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284234</id>
      <parentid>284222</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:39:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284234</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4312" sha1="fwjb9ankvd8un15dlrw2efyjlhmg929" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;---------------------
quam habet D ad G, aut quam habet 30. ad 50. Ex A lineae termino ducatur recta AE, faciens
{{missing image}}
cum AB quemcunque angulum acutum. Deinde in AE abscindatur AF aequalis ipsi G. Demum ducatur recta EB, et ipsi parallela FH, eritque AB secta in H secundum proportionem datam D ad G.


Annotationes. I.
 ''SI AB secanda esset in plures partes habentes proportionem similem pluribus rectis datis, aut pluribus numeris, abscindendae essent ex AE plures partes datis rectis aequales, et operandum ut dictum.''
''II. Idem fieri potest per Instrumentum partium, et Quadrantem proportionum, si lineae proportionem habentes sumantur in linea Instrumenti, aut Quadrantis, et inter extrema majoris extendatur linea data; tunc enim intercapedo inter extrema minoris, aut minorum habebit ad datam lineam proportionem quaesitam.''


Corollaria.
 ''COlligitur hinc 1. quomodo ex data linea recta auferenda sit pars, quae vel ad totam, vel ad residuam, habeat proportionem datam.''
''Colligitur 11. quomodo datam rectam terminatam secare oporteat ut secta est alia data.''


''Praxis XI. Datam rectam lineam secare proportionaliter extrema et media ratione.''
{{right sidenote|''Rectam secare proportionaliter extrema et media ratione.''}} SIt data linea AB, dividenda proportionaliter extrema et media ratione seu proportione, ita videlicet, ut tota linea AB se habeat ad segmentum majus, ut idem segmentum majus ad residuum minus. Ex puncto A eri gatur perpendicularis AC, aequalis dimidiae lineae datae,
{{missing image}}
et ducatur recta CB, a qua secetur CD, aequalis ipsi CA, reliqua vero DB, transferatur in rectam AB, ex A in E, eritque AB secta proportionaliter in E, ita ut AE majus segmentum ad EB minus se habeat, sicut tota AB, ad AE.


''[P]raxis XII. Datis duabus rectis tertiam proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Tertiam proportionalem duabus datis invenire.''}} SInt duae rectae AB, BC, datae, quibus tertia continue proportionalis sit invenienda. Constituantur
{{missing image}}
ad angulum rectum ABC, et conjungantur recta AC, Producta autem AB, quam volumus esse antecedentem: ducatur ex C ad AC, perpendicularis CD, occurrens ipsi AB productae in D, eritque BD tertia proportionalis, ''per Corollariumo octavae l. 6. Eucl. etc.'' Si duae datae sint notae in numeris, v. g. prima 4. pedum, et secunda 6. reperitur tertia per Regulam Auream, (de qua libro seq. in Arithm.) sic disponendo numeros: ut 4 ad 6, ita 6, ad 9.


''Praxis XIII. Datis tribus rectis, quartam proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Quartam proportionalem tribus datis invenire.''}} HAbitis tribus lineis continue proportionalibus, si omissa prima, aliis duabus tertiam in veneris proportionalem modo dicto in antecedenti praxi, habebis quartam proportionalem. Eâdem arte reperies quintam, sextam, et quotquot volueris proportionales. Si in numeris notae fuerint tres, invenitur quarta per Regulam Auream, modo paulo ante insinuato.


Corollarium.
 ''HInc colligitur, quo pacto datis duabus lineis certam proportionem inter se habentibus, duae aliae in eadem cum illis proportione reperiri possint, praesertim si in numeris notae sint.''


''Praxis XIV. Inter duas rectas lineas datas, mediam proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Mediam proportionalem inter duas datas invenire.''}} SInt duae rectae AB, BC, inter quas media proportionalis sit inquirenda. Disponantur in lineam rectam AC, et ex puncto medio E tanquam
{{missing image}}
centro, describatur semicirculus intervallo EA, vel EC, et ex puncto B erigatur perpendicularis BD, eritque haec media proportionalis quaesita, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' Si datae duae rectae sint notae in numeris, multiplica illos inter se, et ex producto extrahe radicem quadratam: erit haec media quaesita in numeris.


''Praxis XV. Inter duas rectas invenire duas medias proportionales.''
{{right sidenote|''Medias duas proportionales inter duas datas invenire.''}} SInt datae duae rectae, A et B, interque eas inveniendae aliae duae continue proportionales. Ducantur duae rectae, CD, et FG, secantes se orthogonaliter seu ad angulos rectros in puncto E, per praxin 4. et ex Eversus D abscindatur EH aequalis ipsi B, versus G vero abscindatur EI aequalis ipsi A. Accipiantur deinde duae normae exactissimae, ex orichalco, ligno, charta&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fwjb9ankvd8un15dlrw2efyjlhmg929</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284235</id>
      <parentid>284234</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284235</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4287" sha1="ts5xwwy6025y79k94ja8rcapgi1m968" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;quam habet D ad G, aut quam habet 30. ad 50. Ex A lineae termino ducatur recta AE, faciens
{{missing image}}
cum AB quemcunque angulum acutum. Deinde in AE abscindatur AF aequalis ipsi G. Demum ducatur recta EB, et ipsi parallela FH, eritque AB secta in H secundum proportionem datam D ad G.


Annotationes. I.
''SI AB secanda esset in plures partes habentes proportionem similem pluribus rectis datis, aut pluribus numeris, abscindendae essent ex AE plures partes datis rectis aequales, et operandum ut dictum.''
''II. Idem fieri potest per Instrumentum partium, et Quadrantem proportionum, si lineae proportionem habentes sumantur in linea Instrumenti, aut Quadrantis, et inter extrema majoris extendatur linea data; tunc enim intercapedo inter extrema minoris, aut minorum habebit ad datam lineam proportionem quaesitam.''


Corollaria.
''COlligitur hinc 1. quomodo ex data linea recta auferenda sit pars, quae vel ad totam, vel ad residuam, habeat proportionem datam.''
''Colligitur 11. quomodo datam rectam terminatam secare oporteat ut secta est alia data.''


''Praxis XI. Datam rectam lineam secare proportionaliter extrema et media ratione.''
{{right sidenote|''Rectam secare proportionaliter extrema et media ratione.''}} SIt data linea AB, dividenda proportionaliter extrema et media ratione seu proportione, ita videlicet, ut tota linea AB se habeat ad segmentum majus, ut idem segmentum majus ad residuum minus. Ex puncto A eri gatur perpendicularis AC, aequalis dimidiae lineae datae,
{{missing image}}
et ducatur recta CB, a qua secetur CD, aequalis ipsi CA, reliqua vero DB, transferatur in rectam AB, ex A in E, eritque AB secta proportionaliter in E, ita ut AE majus segmentum ad EB minus se habeat, sicut tota AB, ad AE.


''[P]raxis XII. Datis duabus rectis tertiam proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Tertiam proportionalem duabus datis invenire.''}} SInt duae rectae AB, BC, datae, quibus tertia continue proportionalis sit invenienda. Constituantur
{{missing image}}
ad angulum rectum ABC, et conjungantur recta AC, Producta autem AB, quam volumus esse antecedentem: ducatur ex C ad AC, perpendicularis CD, occurrens ipsi AB productae in D, eritque BD tertia proportionalis, ''per Corollariumo octavae l. 6. Eucl. etc.'' Si duae datae sint notae in numeris, v. g. prima 4. pedum, et secunda 6. reperitur tertia per Regulam Auream, (de qua libro seq. in Arithm.) sic disponendo numeros: ut 4 ad 6, ita 6, ad 9.


''Praxis XIII. Datis tribus rectis, quartam proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Quartam proportionalem tribus datis invenire.''}} HAbitis tribus lineis continue proportionalibus, si omissa prima, aliis duabus tertiam in veneris proportionalem modo dicto in antecedenti praxi, habebis quartam proportionalem. Eâdem arte reperies quintam, sextam, et quotquot volueris proportionales. Si in numeris notae fuerint tres, invenitur quarta per Regulam Auream, modo paulo ante insinuato.


Corollarium.
''HInc colligitur, quo pacto datis duabus lineis certam proportionem inter se habentibus, duae aliae in eadem cum illis proportione reperiri possint, praesertim si in numeris notae sint.''


''Praxis XIV. Inter duas rectas lineas datas, mediam proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Mediam proportionalem inter duas datas invenire.''}} SInt duae rectae AB, BC, inter quas media proportionalis sit inquirenda. Disponantur in lineam rectam AC, et ex puncto medio E tanquam
{{missing image}}
centro, describatur semicirculus intervallo EA, vel EC, et ex puncto B erigatur perpendicularis BD, eritque haec media proportionalis quaesita, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' Si datae duae rectae sint notae in numeris, multiplica illos inter se, et ex producto extrahe radicem quadratam: erit haec media quaesita in numeris.


''Praxis XV. Inter duas rectas invenire duas medias proportionales.''
{{right sidenote|''Medias duas proportionales inter duas datas invenire.''}} SInt datae duae rectae, A et B, interque eas inveniendae aliae duae continue proportionales. Ducantur duae rectae, CD, et FG, secantes se orthogonaliter seu ad angulos rectros in puncto E, per praxin 4. et ex Eversus D abscindatur EH aequalis ipsi B, versus G vero abscindatur EI aequalis ipsi A. Accipiantur deinde duae normae exactissimae, ex orichalco, ligno, charta&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ts5xwwy6025y79k94ja8rcapgi1m968</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87101</id>
    <revision>
      <id>284223</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284223</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3560" sha1="g1qs7l8xlnjjqf9h2gbwalyr3w339wq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Corollarium. ''Triangulo dato construere aliud simile et aequale.''
{{right sidenote|''Triangulo dato aliud simile et aequale construere.''}} EOdem prorsus modo cuilibet triangulo dato construes aliud simile et aequale, si tria trianguli dati latera sumas tanquam tres rectas, et opereris ut dictum.


''Praxis IX. Figuram ovalem seu ellipticam describere.'' Primus Modus.
{{right sidenote|''Ellipticam seu ovalem figuram facere.''}} DUcatur recta AB, et ad rectos angulos eam secans CD in E. Tum centro E, secentur
{{missing image}}
utrimque aequales ad lubitum intervallum, EA, EB, item aequales inter se ad lubitum etiam intervallum, EF, EG, et pro libito etiam aequales EI, EH. Deinde ex H, et ex I, per F et per G, educantur, et producantur ut lubet HK, HL, IM, IN. Tandem centris F et G, intervallis FA, GB. ducantur arcus MAL, KBN: centro praeterea H, intervallo HL, ducatur arcus LK, et centro I, intervallo IM, ducatur arcus MN, et prodibit figura quaesita.
''Notandum tamen, futuram figurae varietatem pro libito, prout puncta F et G accipientur magis vel minus distantia tum ab A et B, tum ab H et I.''


Secundus Modus.
 ASsumptis in linea recta quacunque duobus punctis, A et B, describe ex ipsis, eadem circini
{{missing image}}
apertura, duos circulos, intersecantes se in C et D. Deinde duc rectas BAG, CBH, DAE, DBF. Tandem ex D, intervallo DE, duc arcum EF, et ex C, intervallo CH, arcum GH, eritque figura ovalis descripta.
''Notandum, neque primum, neque secundum modum producere figuram vere ellipticam, sicut eam producit sequens modus.''


Tertius Modus.
 SIt futurae ellipseos maxima diameter AB, minima CD, quae secent se mutuo bifariam et orthogonaliter in E. Eligantur in AB duo puncta, F et G, aequaliter distantia ab E, ad libitum intervallum; et in iis infigantur claviculi, et circa illos ducatur filum quod duplicatum pertingat ab F usque ad B, ubi nodo facto colligetur. His factis, accipe graphium H, aut aliud quippiam,
{{missing image}}
et extende filum ita ut formet triangulum FGH, et servata semper aequali extensione circumduc graphium H, ut radat filum, et in plano subjecto signum imprimat; prodibitque ellipsis perfectissima.
''Si plano in quo describenda est ellipsis, non possunt infigi claviculi FG, accipe bacillum aequalis longitudinis cum maxima diametro AB futurae ellipsis, et infige ipsi claviculo FG, ac circumducto, ligatoque filo, applica bacillum diametro futurae ellipseos, et operare ut dictum.''


''Praxis X. Super data recta linea Quadratum describere.''
{{right sidenote|''Quadratum describere.''}} SUper data AB sit describendum Quadratum. Ex puncto A erigantur AC, aequalis et perpendicularis
{{missing image}}
ipsi AB, et centris C et B, intervallo AB, fiant duo arcus secantes sese in D, ducanturque rectae CD, BD, eritque Quadratum perfectum.


''Praxis XI. Datis duabus rectis inaequalibus, describere parallelogrammum rectangulum ab iis comprehensum.''
{{right sidenote|''Parallelogrammum. describere''}} SInt datae rectae AG, AB. Conjungantur in A ad angulum rectum, et centro D, intervallo
{{missing image}}
{{right sidenote|''Rhombum facere.''}} AC fiat arcus versus E, item centro C, intervallo AB, fiat alius arcus intersecans priorem in E, et ducantur rectae ED, EC, habebisque intentum.


''Praxis XII. Super data recta Rhombum constituere.''
 SIt super data AB constituendus Rhombus. Ducatur AC, aequalis ipsi AB, et faciens cum
{{missing image}}
ipsa angulum acutum quemcunque, vel etiam angulum datum. Deinde centris C et B fac duos arcus secantes se in D, et necte rectas CD, BD.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g1qs7l8xlnjjqf9h2gbwalyr3w339wq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284236</id>
      <parentid>284223</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:40:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284236</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3412" sha1="o8oyzbscdigq5t8x5e42hr4bjgjg4rx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;crassiore fabricatae, et una applicetur angulo suo interno L lineae E Fita, ut interna brachii linea LH transeat per punctum H, noteturque K, per quod transit
{{missing image}}
alterum internum latus LK: in quo puncto K applicetur altera norma angulo suo externo K ita, ut latus ejus externum unum contingat latus internum prioris normae. His factis, si alterum latus externum transierit per punctum I, erunt EK, et EL duae mediae quaesitae, eritque, IE ad EK, ut KE ad EL, ''per 13. lib. 6. Euclid.'' et EK ad EL, ut EL, ad EH, ''per candem 13.'' Si autem externum latus secundae normae non transierit per punctum I, tam diu norma prima moveri debet sursum ac deorsum, angulo suo interno L semper in linea EL manente, et latere interno in puncto H, donec alterius normae lalus transeat per I, et punctum intersectionis K.


Articulus II. ''De Praxibus spectantibus ad Superficies''
{{right sidenote|''Praxes spectantes ad superficies.''}} INnumera hic dici possent; nos magis necessaria et utiliora Tyronibus seligemus.


''Praxis I. Circulum in 360. partes aequales dividere.''
{{right sidenote|''Circulum dividere in 360. gradus.''}} SIt dividendus circulus ABCD. Ductis duabus diametris, AB, CD, intersecantibus
{{missing image}}
se se perpendiculariter in centro E, retentaque eadem circini aperturâ quâ descriptus est circulus: ponatur unus pes in punctis A, C, B, D, et alter extendatur utrimque in circumferentiam circuli, et notentur puncta ut vides factum in figura: eritque totus circulus divisus in partes 12. Quaelibet harum partium dividatur primum in tres partes: deinde quaelibet harum trium in quinque tandem, quaelibet harum quinque in duas: eritque totus circulus divisus in partes 360, si e centro ad puncta divisionis ducantur rectae lineae. Ne tamen in centro confundantur lineae, praestat relinquere circellum circa centrum vacuum.


''Praxis II. Quadrantem mirificum fabricare, eumque in 90. gradus dividere.''
{{right sidenote|''Quadratum mirificum facere, ac dividere.''}} IN tabula aenea, vel lignea, alteriusve materiae durabilis ac bene politae, duc duas rectas, AB, AC, facientes angulum rectum in A. Ex
{{missing image}}
puncto A velut centro describe quadrantem circuli BC, eumque divide in 90. partes aequales, initio facto a B, sic. Ea aperturâ circini, quâ descripsisti Quadrantem BC, retentâ, pone unum pedem in B, et alterum extende in D, et fac punctum: iterum posito uno pede in C, extende alterum in E, et fac aliud punctum: eritque Quadrans divisus in tres aequales partes: quarum quam libet si dividas primo in tres, et quamlibet quinque in duas: erit totus Quadrans divisus in 90. partes, qui ob insignem usum vocari potest Mirificus.


Annotatio.
SI ex centro A ad singulos gradus seu puncta {{right sidenote|''Angulum rectilineum alteri aequalem constituere.''}} divisionis in arcu BC ducantur rectae, et ex eodem centro describantur quotvis alii quadrantes minores: habebis Instrumentum infinitis usibus in Mathematica aptum.


''Praxis III. Angulum rectilineum alteri dato aequalem constituere.''
SIt datus angulus rectilineus BAC, eique constituendus aequalis alius. Centro A, intervallo quolibet AB, fiat arcus BC. Deinde ducta
{{missing image}}
DE, ex D puncto velut centro, intervallo eodem AB, siat alius arcus EG. Demum intercapedo BC circino accepta transferatur in arcum EG, ex E in F, et ducatur recta DF, erit angulus EDF aequalis angulo BAC.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o8oyzbscdigq5t8x5e42hr4bjgjg4rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87102</id>
    <revision>
      <id>284224</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:34:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284224</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3433" sha1="mk2c3ythacputy4frxa7a4arqnt1ne1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
''Praxis XIII. Rhomboidem describere''
{{right sidenote|''Rhomboidem facere.''}} REctae inaequales duae, GH, GI, constituant angulum acutum quemcunque, aut angulum datum: et centro I, intervallo GH, item
{{missing image}}
centro H, intervallo GI, fiant arcus secantes se in K, et habebis quod quaeritur.


''Praxis XIV Figuras planas regulares. circulo inscribere.''
{{right sidenote|''Figuras planas regulares circulo inscribere.''}} FIgurae planae regulares sunt, quae habent et latera omnia, et omnes angulos aequales, ut diximus cap. praeced. Art. 4. n. 12. Docebimus hic, quâ ratione sint circulis inscribendae.


''Pro Hexagono, et Dodecagono.''
 SEmidiameter circuli est latus Hexagoni circulo inscribendi. Itaque si semidiametrum BA sexies in peripheria circumduxeris, a puncto
{{missing image}}
B in C, E, F, G, H, et puncta notata rectis conjunxeris, habebis hexagonum. Si arcum BC, dividas bifariam in D, erit recta BD latus Dodecagoni.


''Pro Trigono, et Nonagono:''
 EAdem apertura, quâ descripsisti circulum, nota in circumferentia sex puncta, hoc est, semidiametrum circumduc sexies, ut antea, et conjunge tria ipsorum, intermedio inter quaelibet duo omisso, et habebis trigonum BEG, et consequenter Nonagonum, si dividas trifariam arcum subtensum.


''Pro Quadrato, et Octagono.''
 DUc in circulo duas diametros occultas, et connecte rectis earum extrema: et habebis Quadratum: et consequenter Octogonum, si dividas bifariam unum arcum subtensum.


''Pro Pentagono, Decagono, et Icosagono''
 SEmidiametrum CB divide bifariam in D, intervallum DE transfer a D in F, eritque recta EF latus Pentagoni. Si arcum EG subtensum ab uno latere Pentagoni dividas bifariam in K, erit recta EK latus Decagoni. Siaroum EK dividas bifariam in I, erit recta EI latus Icosagoni.
{{missing image}}
Hac ratione invenies latera omnium figurarum, quarum latera sunt multiplicia laterum Pentagoni.


''Pro Heptagono et Quatuordecagono.''
 DUc diametrum BAC, et eadem aperture, quâ circulum descripsisti, servata, pone unum
{{missing image}}
circini pedem in C, et altero nota puncta D et E, ac duc rectam DE secantem diametrum in F, eritque DF latus Heptagoni, non quidem praecise et geometrice, sed circumcirca. Habito latere Heptagoni, habere potes latus Quatuordecagoni, si arcum a latere heptagoni subtensum dividas bifariam.


Annotatio.
 ''EAsdem figuras inscribere poteris circulo ope Quadrantis Mirifici. Nam chorda subtendens gradus 120. est latus Trigoni, et chorda subtendens gradus 90. 72, 60. 51 3/7 45. etc. est latus Tetragoni, Pentagoni, Hexagoni, Heptagoni, Octagoni, etc. Porro quot gradus subtendat latus cujuscunque figurae, invenies, si circulum integrum, id est, 360, dividas per numerum laterum figurae propositae, quotus enim dat numerum graduum.''


''Praxis XV. Supra datam rectam, quamlibet figuram regularem describere.''
{{right sidenote|''Figuras planas regulares super data recta scribere.''}} QVomodo supra datam rectam sit describendum triangulum aequilaterum, et Quadratum, constat ex Praxi 4. et 10. hujus Articuli. Reliquas hoc modo construemus.
{{missing image}}
Sit supra rectam AB describendum Pentagonum. Centro B, intervallo BA, describatur circulus, aut circuli arcus semicirculo major, et continuetur AB usque ad C, ut AC sit diameter. Divide deinde circulum integrum, hoc est, 360. gradus, per numerum laterum aut angulorum Polygoni describendi, ut hic per 72, et arcum graduum productorum&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mk2c3ythacputy4frxa7a4arqnt1ne1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284237</id>
      <parentid>284224</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284237</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4214" sha1="0w3filhjqzyad903tspx73mh6afo7a7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''Praxis IV. Quot gradus contineat quilibet angulus aut arcus datus, cognoscere.''
{{right sidenote|''Angulus quot gradus contineat, agnoscere.''}} FIt hoc ope Quadrantis mirifici. Sit enim inquirendum, quot graduum sit angulus BAC, aut arcus BC praecedentis figurae. Centro A in Quadrante, intervallo AF, aequali intervallo AB, describatur arcus FG, in eumque transferatur ab F in H, v. g. intercapedo BC, et per H ducatur ex centro A recta: ostendet ea in extremo Quadrante BC graduum numerum quem quaeris.


Annotationes.
''SIangulus datus sit major recto, accipe primo ex Quadrante rectum angulum modo dicto, et de inde residuum; hoc enim additum recto dabit totum angulum. Si arcus BC datus esset descriptus ex majori semidiametro quam Quadrans circuli, describe intra anguli crura minorem arcum, et operare ut dictum.''
''II. In campis dicta praxis instruenda est ope alicujus Instrumenti dioptrici.''


Corollarium. ''Ex arcu dato quotlibet gradus accipere.''
{{right sidenote|Arcum in gradus dividere.}} ''COlligitur hinc, quomodo ope Quadrantis sumi debeant gradus quotlibet ex quovis arcu aut circulo dato, si nimirum in Quadrante describatur arcus ad idem intervallum semidiametri, ad quod descriptus est arcus datus, et operatio instituatur modo dicto.''


''Praxis V. Dato arcu alicuius circuli, circulum perficere, invento eius centro.''
{{right sidenote|''Arcu dato, circulum perficere.''}} SIt datus circuli arcus ABC, qui sit in circulum integrum efformandus, invento centro
{{missing image}}
ex quo descriprus est arcus. Notentur in dicto arcu tria quaelibet puncta, A, B, C, ductisque rectis AB, BC, dividantur eae bifariam in punctis D et E, et excitentur perpendiculares DF, EF, intersecantes se in F. Erit F centrum quaesitum, ''per 25. lib 3. Euclid.''


Corollarium. ''Per tria quaelibet puncta non in unam rectam lineam cadentia circuli peripheriam ducere.''
{{right sidenote|''Circulum describere per tria puncta data.''}} COlligitur hinc, quomodo per tria quaelibet puncta in eodem plano, et non in eadem recta linea jacentia, duci debeat peripheria circuli, si nimirum duo quaelibet connectantur rectâ lineâ, et ea bifariam divisâ ducantur perpendiculares, etc.


''Praxis VI. Super data, aut assumpta recta linea constituere triangulum aequilaterum, isosceles, scalenum.''
{{right sidenote|''Triangulum aquilaterum, isosceles, scalenum constituere superdata recta linea.''}} SIt data aut assumpta AB. Expunctis A et B tanquam centris, intervallo totis lineae datae,
{{missing image}}
describantur duo arcus inter recants se in C, et ducantur rectae CA, CB; et habebis triangulum aequilaterum. Si ex iisdem punctis A et B, intervallo majore vel minore totius lineae, fiant duo arcus, et ducantur rectae CA, CB, habebis triangulum isosceles. Si ex iisdem punctis describantur duo arcus, intervallis inaequalibus; habebis Scalenum triangulum.


''Praxis VII. Examinare angulum propositum, an sit rectus, obtusus, acutus.''
{{right sidenote|''Angulum examinare an sit rectus obtusus, acutus.''}} PRimus modus est ope Quadrantis mirifici supra ''Praxi 2. hujus Artic.'' descripti. Nam si angulus est graduum 90, est rectus; si major, est obtusul; si minor est acutus.
Secundus modus est ope Normae rectangulae. Nam si unum latus applices uni cruri anguli
{{missing image}}
dati, ita ut angulus Normae congruat puncto C, et latus externum lineae CA, si tunc alterum latus Normae congruat lateri CB, angulus est rectus, si cadit intralatus CB, angulus est acutus: si extra, obrusus.
Tertius modus est, si subtendas angulo dato rectam AB utcunque in eadem figura, eâquedivisâ bifariam in D, describas semicirculum intervallo DA. Si enim semicirculus transit per punctum C, angulus est rectus: si transit infra, est acutus, si supra, est obtusus.


''Praxis VIII. Datis tribus lineis rectis, construere triangulum, dummodo duae quaelibet sint maiores reliqua.''
{{right sidenote|''Triangulum construere ex tribus lineis datis.''}} SIntdatae rectae AD, BE, CF. Constituatur earum quaelibet pro basi, v. g. CF. et centro C,
{{missing image}}
intervallo AD fiat arcus: item centro F, intervallo BE fiat alius arcus, intersecans priorem in G, et duc rectas GC, GF, habebisque intentum.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0w3filhjqzyad903tspx73mh6afo7a7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/144</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87103</id>
    <revision>
      <id>284227</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:35:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-49558-97</username>
        <id>33236</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tate eius postea in dotem pro ea datae sunt, a filia dotem, non a patre videri datam.  52. MARCIANUS libro III. Regularum.—Non solum si aestimatis fundus, sed etiam si non aestimatus in dotem datus est, et alias, quum necesse non habeat mulier duplum promittere, promittit; quia ipse fundus est in dote, quocumque propter eum consecutus fuerit mulier maritus, quandoque restituet mulieri de dote agenti.  58. NERATIUS libro III. Membranarum.—Quum...</comment>
      <origin>284227</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="34v7lih86im41k2ni9swxjw6rj1as8w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-49558-97&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tate eius postea in dotem pro ea datae sunt, a filia dotem, non a patre videri datam.

52. MARCIANUS libro III. Regularum.—Non solum si aestimatis fundus, sed etiam si non aestimatus in dotem datus est, et alias, quum necesse non habeat mulier duplum promittere, promittit; quia ipse fundus est in dote, quocumque propter eum consecutus fuerit mulier maritus, quandoque restituet mulieri de dote agenti.

58. NERATIUS libro III. Membranarum.—Quum vir uxori donat vellet, debitor mulieris, qui solvendo non erat, dotem ei promisit; ad id duntaxat, ad quod solvendo fuit, periculo ea res esset; et si quid debitori ad solvendum facultas accesserit, periculum ad eam summam, quae accessit, crescet, permanebitque, etiam si rursus pauperior factus est, quia neque tum, quum dos promitteretur, dotatio facta est, nisi eius pecuniae, quae a debitore servi non poterat, neque quum solvendo is esse coepit, donationis causa permaneat, quum eo loco res sit, quo esset, si tum quoque, quum promitteretur dos, locuples fuisset.

54. GAIUS ad Edictum Praetoris urbani titulo de Praediatoribus (1).—Res, quae ex dotali pecunia comparatae sunt, dotales esse videntur.

55. PAULUS libro I. (2) ad Plautium.—Quum dotis causa aliquid expromittitur, fideiussor eo nomine datus tenetur.

56. IDEM libro VI. (3) ad Plautium.—Si is, qui Stichum mulieri debet, in dotem delegatus sit, et antequam solveret Stichus decesserit, quum neque per debitorem stetisset, quominus solveret, neque maritus in agendo moram fecisset, periculo mulieris Stichus morietur, quamquam, etiamsi mortem maritus fecerit in exigendo, si tamen etiam apud maritum moriturus Stichus fuerit, actione dotis maritus non tenetur.

§ 1.—Ibi dos esse debet, ubi onera matrimonii sunt.

§ 2.—Post mortem patris statim onera matrimonii filiui succedunt, sicut liberi, sicut uxor.

§ 3.—Quod dicitur, necessarias impensas ipso iure dotem minuere, non eo pertinet, ut, si forte fundus in dote sit, desinat aliqua ex parte dotalis esse, sed, nisi impensa reddatur, aut pars fructi, aut totus retineatur. Sed si tantum in fundo dotali impensum sit per partes, quanti fundus est, decens eum dotalem esse Scaevola noster dicebat, nisi mulier super marito intra annum impensas obtulerit. Si pecunia et fundus in dote sint, et necessariae impensae in fundum factae, Nerva ait, dotem pecuniariam (4) minui. Quid ergo, si mulier impensas marito solverit, utrum crescat dos, an ex integro dota videbitur? Cuius manifestior iniquitas in fundo est secundum Scaevolae

(1) Paulus libro I. ad Plautium, Hal.
(3) VIII ., Hal.
(2) Idem libro VI., Hal.
(4) pecuniarum, Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>34v7lih86im41k2ni9swxjw6rj1as8w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/833</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87104</id>
    <revision>
      <id>284230</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:37:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55710-37</username>
        <id>33503</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTO. LIBRO XXXVI : TÍTULO II  Heliodoro, fratri meo, dari volo quinquaginta ex reditu praediorum meorum futuri anni»; postea &lt;ref&gt;Cuyacio cree que se debe leer propterea, esto es, por eso.—N. del Tr.&lt;/ref&gt;&gt; non videri conditionem additam, sed tempus solvendae pecuniae prolatum videri, respondi; fructibus fini &lt;ref&gt;Esto es, ad modum. (Véase frag. 1. § 3. D. XX. 4.); et ex fructibus fundi relicta pecunia non percepta, ubertatem, Hal.&lt;/ref&gt;...</comment>
      <origin>284230</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3605" sha1="esbhpmy2ghc2y19d2l3wu01l9u96cpv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;181.176.112.94&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO. LIBRO XXXVI : TÍTULO II

Heliodoro, fratri meo, dari volo quinquaginta ex
reditu praediorum meorum futuri anni»; postea &lt;ref&gt;Cuyacio cree que se debe leer propterea, esto es, por eso.—N. del Tr.&lt;/ref&gt;&gt; non videri conditionem additam, sed tempus solvendae pecuniae prolatum videri, respondi; fructibus fini &lt;ref&gt;Esto es, ad modum. (Véase frag. 1. § 3. D. XX. 4.); et ex fructibus fundi relicta pecunia non percepta, ubertatem, Hal.&lt;/ref&gt; relictae pecuniae non perceptis ubertatem esse necessariam anni secundi.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — Quum ab heredibus alumno centum dari voluisset testator, eamque &lt;ref&gt;Hal. y la Vulg.; eam, el código Fl.&lt;/ref&gt;  pecuniam ad alium transferri, ut in annum vicesimum quintum trientes usuras eius summae perciperet alumnus, ac post eam aetatem sortem ipsam, intra vicesimumquintum annum eo defuncto transmissum ad heredem pueri fideicommissum respondi; nam certam aetatem sorti solvendae praestitutam videri, non pure fideicommisso relicto conditionem insertam. Quum autem fideicommissum ab eo peti non posset, penes quem voluit pecuniam collocari, propter haec verba: «eamque alumno meo post aetatem suprascriptam curabis reddere», fideicommissum ab heredibus petendum, qui pecuniam dari stipulari debuerunt, sed fideiussores ab eo non petendos,
cuius fidem sequi defunctus maluit.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 2. — Pater annua &lt;ref&gt;Taur; aunuo, el códice Fl.,Br&lt;/ref&gt;  tot ex fructu bonorum, quae &lt;ref&gt;Taur; quam, el códice Fl.,Br&lt;/ref&gt; uxori legavit, accessura filii patrimonio praeter exhibitionem, quam aeque matri mandavit, ad annum aetatis eius vicesimum quintum uxorem praestare &lt;ref&gt;Taur; uxore praestarl, el códice Fl., según el mismo en las notas&lt;/ref&gt; voluit; non plura, sed unum esse fideicommissum certis pensionibus divisum apparuit, et ideo filio intra aetatem suprascriptam diem functo residui temporis ad heredem fideicommissum eius transmitti; sed non initio cuiusque anni peti pecuniam oportere, quod ex fructibus uxori datis pater filio praeberi voluit. Ceterum si pecuniam annuam &lt;ref&gt;Taur; aunnum, el códice Fl.,Br&lt;/ref&gt; pater alimentis filii destinasset, (non) dubie, persona deficiente, causa praestandi videtur extincta.&lt;/p&gt;

'''27'''. SCAEVOLA libro III. ''Responsorum''.- Filiumfamilias ex parte pure instituit heredem, eique fideicommissum dedit, et eodem testamento ita cavit: «quod ego Lucium Titium heredem institui, ita eum adire hereditatem volo, si is patria potestate liberatus fuerit»; quaesitum est, an a coheredibus eius adita hereditate legati filiofamilias dati dies cesserit. Respondit, si pure sit datum, a coherede filii pro hereditaria parte fideicommissum peti posse.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — Menstruos denarios denos manumissis legavit; quaesitum est, quum absentibus heredibus ex Senatusconsulto libertatem sunt consecuti, ex quo tempore iis cibaria debeantur. Respondit: secundum ea, quae proponerentur, ex eo tempore his cibaria debeantur, quo liberi esse coeperint.&lt;/p&gt;

'''28'''. IDEM libro IV. ''Responsorum''. — Si fundus
instructus relictus erit, quaeritur, quemadmodum


(1) Cuyacio cree que se debe leer propterea, esto es, por eso.—N. del Tr.
(2) Esto es, ad modum. (Véase frag. 1. § 3. D. XX. 4.); et ex fructibus fundi relicta pecunia non percepta, ubertatem, Hal.
(3) Hal. y la Vulg.; eam, el código Fl.
(4) Taur; aunuo, el códice Fl.,Br
(5) Taur; quam, el códice Fl.,Br
(6) Taur; uxore praestarl, el códice Fl., según el mismo en las notas
(7) Taur; aunnum, el códice Fl.,Br&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>esbhpmy2ghc2y19d2l3wu01l9u96cpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87105</id>
    <revision>
      <id>284238</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:41:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Corollarium. ''Triangulo dato construere aliud simile et aequale.'' {{right sidenote|''Triangulo dato aliud simile et aequale construere.''}} EOdem prorsus modo cuilibet triangulo dato construes aliud simile et aequale, si tria trianguli dati latera sumas tanquam tres rectas, et opereris ut dictum.   ''Praxis IX. Figuram ovalem seu ellipticam describere.'' Primus Modus. {{right sidenote|''Ellipticam seu ovalem figuram facere.''}} DUcatur rect...</comment>
      <origin>284238</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="7zldbx8aquhhrd11v4bg73oifhszuw2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Corollarium. ''Triangulo dato construere aliud simile et aequale.''
{{right sidenote|''Triangulo dato aliud simile et aequale construere.''}} EOdem prorsus modo cuilibet triangulo dato construes aliud simile et aequale, si tria trianguli dati latera sumas tanquam tres rectas, et opereris ut dictum.


''Praxis IX. Figuram ovalem seu ellipticam describere.'' Primus Modus.
{{right sidenote|''Ellipticam seu ovalem figuram facere.''}} DUcatur recta AB, et ad rectos angulos eam secans CD in E. Tum centro E, secentur
{{missing image}}
utrimque aequales ad lubitum intervallum, EA, EB, item aequales inter se ad lubitum etiam intervallum, EF, EG, et pro libito etiam aequales EI, EH. Deinde ex H, et ex I, per F et per G, educantur, et producantur ut lubet HK, HL, IM, IN. Tandem centris F et G, intervallis FA, GB. ducantur arcus MAL, KBN: centro praeterea H, intervallo HL, ducatur arcus LK, et centro I, intervallo IM, ducatur arcus MN, et prodibit figura quaesita.
''Notandum tamen, futuram figurae varietatem pro libito, prout puncta F et G accipientur magis vel minus distantia tum ab A et B, tum ab H et I.''


Secundus Modus.
 ASsumptis in linea recta quacunque duobus punctis, A et B, describe ex ipsis, eadem circini
{{missing image}}
apertura, duos circulos, intersecantes se in C et D. Deinde duc rectas BAG, CBH, DAE, DBF. Tandem ex D, intervallo DE, duc arcum EF, et ex C, intervallo CH, arcum GH, eritque figura ovalis descripta.
''Notandum, neque primum, neque secundum modum producere figuram vere ellipticam, sicut eam producit sequens modus.''


Tertius Modus.
 SIt futurae ellipseos maxima diameter AB, minima CD, quae secent se mutuo bifariam et orthogonaliter in E. Eligantur in AB duo puncta, F et G, aequaliter distantia ab E, ad libitum intervallum; et in iis infigantur claviculi, et circa illos ducatur filum quod duplicatum pertingat ab F usque ad B, ubi nodo facto colligetur. His factis, accipe graphium H, aut aliud quippiam,
{{missing image}}
et extende filum ita ut formet triangulum FGH, et servata semper aequali extensione circumduc graphium H, ut radat filum, et in plano subjecto signum imprimat; prodibitque ellipsis perfectissima.
''Si plano in quo describenda est ellipsis, non possunt infigi claviculi FG, accipe bacillum aequalis longitudinis cum maxima diametro AB futurae ellipsis, et infige ipsi claviculo FG, ac circumducto, ligatoque filo, applica bacillum diametro futurae ellipseos, et operare ut dictum.''


''Praxis X. Super data recta linea Quadratum describere.''
{{right sidenote|''Quadratum describere.''}} SUper data AB sit describendum Quadratum. Ex puncto A erigantur AC, aequalis et perpendicularis
{{missing image}}
ipsi AB, et centris C et B, intervallo AB, fiant duo arcus secantes sese in D, ducanturque rectae CD, BD, eritque Quadratum perfectum.


''Praxis XI. Datis duabus rectis inaequalibus, describere parallelogrammum rectangulum ab iis comprehensum.''
{{right sidenote|''Parallelogrammum. describere''}} SInt datae rectae AG, AB. Conjungantur in A ad angulum rectum, et centro D, intervallo
{{missing image}}
{{right sidenote|''Rhombum facere.''}} AC fiat arcus versus E, item centro C, intervallo AB, fiat alius arcus intersecans priorem in E, et ducantur rectae ED, EC, habebisque intentum.


''Praxis XII. Super data recta Rhombum constituere.''
 SIt super data AB constituendus Rhombus. Ducatur AC, aequalis ipsi AB, et faciens cum
{{missing image}}
ipsa angulum acutum quemcunque, vel etiam angulum datum. Deinde centris C et B fac duos arcus secantes se in D, et necte rectas CD, BD.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7zldbx8aquhhrd11v4bg73oifhszuw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87106</id>
    <revision>
      <id>284239</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:41:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''Praxis XIII. Rhomboidem describere'' {{right sidenote|''Rhomboidem facere.''}} REctae inaequales duae, GH, GI, constituant angulum acutum quemcunque, aut angulum datum: et centro I, intervallo GH, item {{missing image}} centro H, intervallo GI, fiant arcus secantes se in K, et habebis quod quaeritur.   ''Praxis XIV Figuras planas regulares. circulo inscribere.'' {{right sidenote|''Figuras planas regulares circulo inscribere.''}} FIgurae pla...</comment>
      <origin>284239</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3427" sha1="7w36v2s5bkwsgdu4p34s3kime6z7fzn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;''Praxis XIII. Rhomboidem describere''
{{right sidenote|''Rhomboidem facere.''}} REctae inaequales duae, GH, GI, constituant angulum acutum quemcunque, aut angulum datum: et centro I, intervallo GH, item
{{missing image}}
centro H, intervallo GI, fiant arcus secantes se in K, et habebis quod quaeritur.


''Praxis XIV Figuras planas regulares. circulo inscribere.''
{{right sidenote|''Figuras planas regulares circulo inscribere.''}} FIgurae planae regulares sunt, quae habent et latera omnia, et omnes angulos aequales, ut diximus cap. praeced. Art. 4. n. 12. Docebimus hic, quâ ratione sint circulis inscribendae.


''Pro Hexagono, et Dodecagono.''
 SEmidiameter circuli est latus Hexagoni circulo inscribendi. Itaque si semidiametrum BA sexies in peripheria circumduxeris, a puncto
{{missing image}}
B in C, E, F, G, H, et puncta notata rectis conjunxeris, habebis hexagonum. Si arcum BC, dividas bifariam in D, erit recta BD latus Dodecagoni.


''Pro Trigono, et Nonagono:''
 EAdem apertura, quâ descripsisti circulum, nota in circumferentia sex puncta, hoc est, semidiametrum circumduc sexies, ut antea, et conjunge tria ipsorum, intermedio inter quaelibet duo omisso, et habebis trigonum BEG, et consequenter Nonagonum, si dividas trifariam arcum subtensum.


''Pro Quadrato, et Octagono.''
 DUc in circulo duas diametros occultas, et connecte rectis earum extrema: et habebis Quadratum: et consequenter Octogonum, si dividas bifariam unum arcum subtensum.


''Pro Pentagono, Decagono, et Icosagono''
 SEmidiametrum CB divide bifariam in D, intervallum DE transfer a D in F, eritque recta EF latus Pentagoni. Si arcum EG subtensum ab uno latere Pentagoni dividas bifariam in K, erit recta EK latus Decagoni. Siaroum EK dividas bifariam in I, erit recta EI latus Icosagoni.
{{missing image}}
Hac ratione invenies latera omnium figurarum, quarum latera sunt multiplicia laterum Pentagoni.


''Pro Heptagono et Quatuordecagono.''
 DUc diametrum BAC, et eadem aperture, quâ circulum descripsisti, servata, pone unum
{{missing image}}
circini pedem in C, et altero nota puncta D et E, ac duc rectam DE secantem diametrum in F, eritque DF latus Heptagoni, non quidem praecise et geometrice, sed circumcirca. Habito latere Heptagoni, habere potes latus Quatuordecagoni, si arcum a latere heptagoni subtensum dividas bifariam.


Annotatio.
 ''EAsdem figuras inscribere poteris circulo ope Quadrantis Mirifici. Nam chorda subtendens gradus 120. est latus Trigoni, et chorda subtendens gradus 90. 72, 60. 51 3/7 45. etc. est latus Tetragoni, Pentagoni, Hexagoni, Heptagoni, Octagoni, etc. Porro quot gradus subtendat latus cujuscunque figurae, invenies, si circulum integrum, id est, 360, dividas per numerum laterum figurae propositae, quotus enim dat numerum graduum.''


''Praxis XV. Supra datam rectam, quamlibet figuram regularem describere.''
{{right sidenote|''Figuras planas regulares super data recta scribere.''}} QVomodo supra datam rectam sit describendum triangulum aequilaterum, et Quadratum, constat ex Praxi 4. et 10. hujus Articuli. Reliquas hoc modo construemus.
{{missing image}}
Sit supra rectam AB describendum Pentagonum. Centro B, intervallo BA, describatur circulus, aut circuli arcus semicirculo major, et continuetur AB usque ad C, ut AC sit diameter. Divide deinde circulum integrum, hoc est, 360. gradus, per numerum laterum aut angulorum Polygoni describendi, ut hic per 72, et arcum graduum produ-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7w36v2s5bkwsgdu4p34s3kime6z7fzn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87107</id>
    <revision>
      <id>284240</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ctorum in Quotiente numera a Cusque ad BD et ducatur recta BD, quae cum AB constituet angulum internum Polygoni describendi: Demum per tria puncta A, B, D, describe circuli peripheriam, per Praxin 5. hujus Artic. et in ea accommodentur rectae DE, EF, aequales ipsis AB, vel BD: eritque descriptum Pentagonum supra AB datam.   Articulus III. ''De Praxibus spectantibus ad Corpora.'' {{right sidenote|''Praxes spectantes ad corpora.''}} COrpora seu...</comment>
      <origin>284240</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2176" sha1="80i0mkebfr63xxm13uldobbrt5fdya6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;ctorum in Quotiente numera a Cusque ad BD et ducatur recta BD, quae cum AB constituet angulum internum Polygoni describendi: Demum per tria puncta A, B, D, describe circuli peripheriam, per Praxin 5. hujus Artic. et in ea accommodentur rectae DE, EF, aequales ipsis AB, vel BD: eritque descriptum Pentagonum supra AB datam.


Articulus III. ''De Praxibus spectantibus ad Corpora.''
{{right sidenote|''Praxes spectantes ad corpora.''}} COrpora seu solida figurari solent et e solida materia rite configurata, et e planis conglutinatis. Nos hic de secundo modo agemus.


''Praxis I. Quinque corpora regularia fabricare.''
{{right sidenote|''Corpora regularia fabricari.''}} EX materia solida, ut ex aere plano, papyro crassiore, aut simili, fac quatuor triangula aequilatera, eaque rite inter se compone, et habebis retraedrum. Si simili modo con junges intet se sex quadrata, habebis hexaedrum seu Cubum: Si octo triangula aequilatera, habebis octaedrum: Si duodecim quinquangula ordinata, dodecaêdrum: Si viguni triangula aequilatera, icosaedrum.
Ad corporum e planis constitutorum imitationem fieri solent eadem corpora e materia solida, sed haec melius explicabimus in Geometria practica.


''Praxis II. Corpora inordinata fabricare.''
{{right sidenote|''Corpora inordinata fabricari.''}} SI super singular cuilibet trianguli, quadranguli, vel multanguli latera constituantur triangula aequicrura, et aequialta, habentia bases dictorum triangulorum, quadrangulorum, ac multangulorum lateribus, quibus insistere debent, aequales: habebis pyramides trilateras, quadrilateras, et multilateras.
Si super singula cujusvis trianguli latera exstruas parallelogramma rectangula aequialta, et iis imponas triangulum simile et aequale triangulo basis, habebis prisma pentaedrum. Eademque ratione conficies reliqua prismata, et rhombos, ac rhomboies solidos. Plura dicemus in Geometria Practica.
Multa hic dici possent de Mathematicae dignitate ac praestantia, de utilitate ac necessitate, alusque similibus quae Tyrones ad ejus studium amplectendum alliciant: sed brevitatis causâ omitto. Interim lege quae scribimus in Prooemio Tertiae partis Magiae Universalis.

{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>80i0mkebfr63xxm13uldobbrt5fdya6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/564</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87108</id>
    <revision>
      <id>284241</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''25.''' PAULUS ''libro I. ad Neratium.''—«Ille, aut ille heres Seio centum dato»; potest Seius, ab utro velit, petere.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Quum in verbis nulla ambiguitas est, non debet admitti voluntatis quaestio.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''26.''' IDEM ''libro II. ad Neratium.''—Is, qui fideicommissum debet, post moram non tantum fructus, sed etiam omne damnum, quo a...</comment>
      <origin>284241</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="p768qgwh5o0tej3b9nhet2694nzclem" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''25.''' PAULUS ''libro I. ad Neratium.''—«Ille, aut ille heres Seio centum dato»; potest Seius, ab utro velit, petere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Quum in verbis nulla ambiguitas est, non debet admitti voluntatis quaestio.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''26.''' IDEM ''libro II. ad Neratium.''—Is, qui fideicommissum debet, post moram non tantum fructus, sed etiam omne damnum, quo affectus est fideicommissarius, praestare cogitur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''27.''' IDEM ''libro II. Decretorum.''—Paula Callinico &lt;ref&gt;Paulo Callimacho, la Vulg.&lt;/ref&gt; ex parte herede instituto filiae eiusdem Iuventianae &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Iubentianae, Taur, según la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, quum in familia nupsisset, decem testamento legavit, deinde post tempus codicillis factis centum eidem Callinico reliquerat non adiecto: «hoc amplius»; pronuntiavit, utramque summam deberi, maxime quum in codicillis filiae Callinici nihil legatum fuisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Pompeius &lt;ref&gt;Pomponius, la Vulg.&lt;/ref&gt; Hermippus filium Hermippum ex dodrante, filiam Titianam ex quadrante heredes instituerat, et praedia certa singulis praelegaverat, praeterea si sine liberis Hermippus moreretur, aliam possessionem filiae dari iusserat; post testamentum factis codicillis filiae certa praedia dederat, eamque his contentam esse voluit pro omni hereditate et his, quae in testamento reliquerat; Hermippi bona ad fiscum pervenerant, Titiana soror fideicommissum petebat; quaerebatur, utrum pro hereditate tantum, an et pro his, quae post mortem frater rogatus erat restituere, pater eam voluisset accipere ea, quae codicillis reliquerat. Mihi ab omni voluntate recessum videbatur; placuit humanius interpretari, ea sola, quae vivente fratre acceptura erat, ademta videri, non etiam quae post mortem eius reliquerat, si sine liberis decederet; et ita pronuntiavit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Iulianus &lt;ref&gt;Iulius, la Vulg.&lt;/ref&gt; Severus decedens, institutis quibusdam heredibus, alumno suo quinquaginta legaverat, eaque &lt;ref&gt;a, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Iulio Mauro, colono suo, ex pensionibus fundi debitis ab eo praestari voluerat, eidemque Mauro quaedam legaverat; quum de hereditate fiscus quaestionem movisset, iussu procuratoris Maurus pecuniam fisco solverat, postea heres scriptus obtinuerat &lt;ref&gt;Véase elfr. 16. D. Qui potiores etc. XX. 4.; adversus, inser. tan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; fiscum, alumno autem mortuo heres eius fideicommissum ab herede Mauri petebat; placuit Imperatori, non videri eius fidei commissum, sed demonstratum, unde accipere posset; et ideo heres Severi haec praestare debet.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''28.''' IDEM ''libro singulari ad Senatusconsultum Tertullianum.''—Si fidei meae committatur, ut, quod mihi relictum fuerit supra quod capere possum, alii restituam, posse me id capere constat.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p768qgwh5o0tej3b9nhet2694nzclem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87109</id>
    <revision>
      <id>284242</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:45:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>284242</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87110</id>
    <revision>
      <id>284243</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>284243</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/139</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87111</id>
    <revision>
      <id>284244</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:47:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vacua */</comment>
      <origin>284244</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="0" sha1="t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;0&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t8q7f8sfhwu37l4xfagx228j1tk5f96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87112</id>
    <revision>
      <id>284245</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:49:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284245</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2288" sha1="dw2ygcc1wgyxp9shz4yqe67ia2vqfzy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
LIBER II. ''De'' ARITHMETICA PRActica Generali, ac Speciali.

PROOEMIUM.
{{right sidenote|{{right sidenote|''Arithmetica etymon.''}} ''ARithmetica est scientia quae versatur circa numeros; a quibus et nominis sumpsit originem: Graecis enim, qui ante Latinos Arithmeticam excoluerunt, numerus dicitur'' a)riqmo\s2, ''a qua voce'' a)riqmhtikh\, ''hoc est, numerorum scientia derivatur. Haec toti Mathesi, et omnibus eius partibus inservit, ideoque'' {{right sidenote|''Eius utilitas et necessitas.''}} ''necessario praemittenda ante omnes est. Nec minus necessaria et utilis est omni hominum statui, adeo ut Plato'' in Epinom. et lib. 7. Rei publ. ''dicere audeat, omnem humanitatem e Mundo eos tollere, qui Arithmeticam tollunt, cum sine ea neque publicae, neque privatae res constare queant. Varii varie eam dividunt, et exoticis vocabulis nescio an cohonestent, an deturpent. Ego brevitatis ac simplicitatis amans, eam divido in'' {{right sidenote|''Eius divisio in speculativam et practicam.''}} ''Speculativam, et Practicam. Speculativa numerorum naturam, passiones, ac proprietates considerat, atque demonstrat: Practica eorundem usum tradit per varios Canones ac Regulas, computum seu supputationem concernentes; unde et Logistica seu Supputatrix appellatur communiter, et barbare Algorithmus, ex algo et'' a)riqmo\s2 ''ab Arabibus doctis concinnato vocabulo. Olim etiam calculatoria dicebatur, quoniam calculis utebantur antiqui in supputationibus, uti nunc nummis orichalcinis mercatores nostrates, et globulis ferreo filo innexis, ac in cistulam compactis, Chinenses,'' teste P. Martino Martini, ''a quo ex China reduce id oretenus accepi. Practicam solum hic tradam, idque breviter et quasi compendio, omissis'' {{right sidenote|''Practica generalis, ac specialis.''}} ''demonstrationibus: quas qui volet, legat accuratissimam Arithmeticae Theoriam et Praxin P. Andreae Tacquet insignis Mathematici. Hanc duplicem facio, Generalem, ac Specialem Generalem voco, quae Canones tradit de usu numerorum ab omnibus rebus seperatorum; Specialem vero quae tradit Canones de eorundem numerorum usu certis rebus applicato, aut quae generales Canones specialibus modis ac praxibus numerandi seu supputandi applicat. Priorem parte prima, posteriorem parte secunda huius libri explicabo.''}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dw2ygcc1wgyxp9shz4yqe67ia2vqfzy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284253</id>
      <parentid>284245</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284253</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2267" sha1="ajmwbvi51mx1juetkk3jjgvymd3op9r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
LIBER II. ''De'' ARITHMETICA PRActica Generali, ac Speciali.

PROOEMIUM.
{{right sidenote|''Arithmetica etymon.''}} ''ARithmetica est scientia quae versatur circa numeros; a quibus et nominis sumpsit originem: Graecis enim, qui ante Latinos Arithmeticam excoluerunt, numerus dicitur'' {{Greek|}} ''a qua voce'' {{Greek|}} ''hoc est, numerorum scientia derivatur. Haec toti Mathesi, et omnibus eius partibus inservit, ideoque'' {{right sidenote|''Eius utilitas et necessitas.''}} ''necessario praemittenda ante omnes est. Nec minus necessaria et utilis est omni hominum statui, adeo ut Plato'' in Epinom. et lib. 7. Rei publ. ''dicere audeat, omnem humanitatem e Mundo eos tollere, qui Arithmeticam tollunt, cum sine ea neque publicae, neque privatae res constare queant. Varii varie eam dividunt, et exoticis vocabulis nescio an cohonestent, an deturpent. Ego brevitatis ac simplicitatis amans, eam divido in'' {{right sidenote|''Eius divisio in speculativam et practicam.''}} ''Speculativam, et Practicam. Speculativa numerorum naturam, passiones, ac proprietates considerat, atque demonstrat: Practica eorundem usum tradit per varios Canones ac Regulas, computum seu supputationem concernentes; unde et Logistica seu Supputatrix appellatur communiter, et barbare Algorithmus, ex algo et'' a)riqmo\s2 ''ab Arabibus doctis concinnato vocabulo. Olim etiam calculatoria dicebatur, quoniam calculis utebantur antiqui in supputationibus, uti nunc nummis orichalcinis mercatores nostrates, et globulis ferreo filo innexis, ac in cistulam compactis, Chinenses,'' teste P. Martino Martini, ''a quo ex China reduce id oretenus accepi. Practicam solum hic tradam, idque breviter et quasi compendio, omissis'' {{right sidenote|''Practica generalis, ac specialis.''}} ''demonstrationibus: quas qui volet, legat accuratissimam Arithmeticae Theoriam et Praxin P. Andreae Tacquet insignis Mathematici. Hanc duplicem facio, Generalem, ac Specialem Generalem voco, quae Canones tradit de usu numerorum ab omnibus rebus seperatorum; Specialem vero quae tradit Canones de eorundem numerorum usu certis rebus applicato, aut quae generales Canones specialibus modis ac praxibus numerandi seu supputandi applicat. Priorem parte prima, posteriorem parte secunda huius libri explicabo.''}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ajmwbvi51mx1juetkk3jjgvymd3op9r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284255</id>
      <parentid>284253</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284255</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2265" sha1="kfnlkf6yplcdjvddlynji4lsbm32c69" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
LIBER II. ''De'' ARITHMETICA PRActica Generali, ac Speciali.

PROOEMIUM.
{{right sidenote|''Arithmetica etymon.''}} ''ARithmetica est scientia quae versatur circa numeros; a quibus et nominis sumpsit originem: Graecis enim, qui ante Latinos Arithmeticam excoluerunt, numerus dicitur'' {{Greek|}} ''a qua voce'' {{Greek|}} ''hoc est, numerorum scientia derivatur. Haec toti Mathesi, et omnibus eius partibus inservit, ideoque'' {{right sidenote|''Eius utilitas et necessitas.''}} ''necessario praemittenda ante omnes est. Nec minus necessaria et utilis est omni hominum statui, adeo ut Plato'' in Epinom. et lib. 7. Rei publ. ''dicere audeat, omnem humanitatem e Mundo eos tollere, qui Arithmeticam tollunt, cum sine ea neque publicae, neque privatae res constare queant. Varii varie eam dividunt, et exoticis vocabulis nescio an cohonestent, an deturpent. Ego brevitatis ac simplicitatis amans, eam divido in'' {{right sidenote|''Eius divisio in speculativam et practicam.''}} ''Speculativam, et Practicam. Speculativa numerorum naturam, passiones, ac proprietates considerat, atque demonstrat: Practica eorundem usum tradit per varios Canones ac Regulas, computum seu supputationem concernentes; unde et Logistica seu Supputatrix appellatur communiter, et barbare Algorithmus, ex algo et'' a)riqmo\s2 ''ab Arabibus doctis concinnato vocabulo. Olim etiam calculatoria dicebatur, quoniam calculis utebantur antiqui in supputationibus, uti nunc nummis orichalcinis mercatores nostrates, et globulis ferreo filo innexis, ac in cistulam compactis, Chinenses,'' teste P. Martino Martini, ''a quo ex China reduce id oretenus accepi. Practicam solum hic tradam, idque breviter et quasi compendio, omissis'' {{right sidenote|''Practica generalis, ac specialis.''}} ''demonstrationibus: quas qui volet, legat accuratissimam Arithmeticae Theoriam et Praxin P. Andreae Tacquet insignis Mathematici. Hanc duplicem facio, Generalem, ac Specialem Generalem voco, quae Canones tradit de usu numerorum ab omnibus rebus seperatorum; Specialem vero quae tradit Canones de eorundem numerorum usu certis rebus applicato, aut quae generales Canones specialibus modis ac praxibus numerandi seu supputandi applicat. Priorem parte prima, posteriorem parte secunda huius libri explicabo.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kfnlkf6yplcdjvddlynji4lsbm32c69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87113</id>
    <revision>
      <id>284246</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284246</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5249" sha1="p0cq6e6neldz370fcpsxxejlbws3sex" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
PARS I. De Arithmetica Practica Generali.
{{right sidenote|''Arithmetica practica generalis.''}} ''IN tria capita dividam hanc primam Partem: in primo tradam Elementa Arithmeticae Practicae Generalis in numeris integris; in secundo, eadem Elementa in numeris fractis: in tertio, Regulas quasdam practicas.''


CAPUT I. De Elementis numerorum integrorum.
{{right sidenote|''Elementa Arithmeticae practica in numeris integris.''}} ''INtegros numeros appello, quinec fracti sunt, nec fractos habent adjunctos. Quid autem sint numerifracti, dicetur capite sequenti. Elementia numerorum integrorum sunt, Numeratio, Additio, Subtractio, Multiplicatio, ac Divisio. Has alii appellant quinque species Arithmeticae Practicae; quamvis nonnulli Numerationem inter species non numerent.''


Articulus I. ''De Numeratione, simulque de Notatione numerorum integrorum.''
{{right sidenote|''Arithmetica notatio seu scriptio et numeratio seu lectio.''}} UT Grammatica, ita et Arithmetica suam habet scriptionem, et lectionem. Illam Notationis, hanc Numerationis vocabulo exprimo. Notatio igitur sive Scriptio Arithmetica, est cujusvis numeri per proprios characteres seu figuras descriptio. Numeratio vero sive lectio Arithmetica, est valoris numeri cujuscunque per proprios characteres seu figuras descripti expressio. Ad scribendum porro numerum quemcunque, eumque legendum, seu valorem ejus exprimendum, haec Nota.
{{right sidenote|''Arithmeticae figurae decem.''}} ''Primo.'' Arithmetici ad scribendum quem cunque numetum, quantum vis magnum, utuntur tantum his decem characteribus seu figuris: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 0. Harum primae novem tantum sunt significativae, et quaelibet significat tot unitates, quotum ipsa locum in proposita serie occupar; ut prima significat unam unitatem, secunda duas, tertia tres, etc. Decima vero, quae cifra, vel zerus, aut nulla ab Arithmeticis appellatur, nihil per se et solitarie posita significat; adjuncta tamen aliis figuris ad dexteram, auget ipsarum valorem, ut mox dicetur.
{{right sidenote|''Arithmetici ad valorem numeri cognoscendum incipiunt a dextera versia sinistram.''}} ''Secundo.'' In quolibet numero pluribus figuris scripto, prima figura est illa, quae extrema est versus dexteram legentis, aut scribentis; secunda, quae proxime sequitur versus sinistram; dein sequitur tertia, quarta, quinta, etc Sic in hoc numero, 1659. prima figura est 9, secunda 5. tertia 6, quarta 1 Cur autem ordo figurarum in numeris progrediatur a dextera versus sinistram, causa fortassis est, quod Arithmetica primum inventa fuit ab Hebraeis, aliisque populis Orientalibus, qui a dextera versus sinistram scribunt, et legunt. Nos tamen Latini ad cognoscendum quide propositi numeri pluribus figuris expressi valorem, incipimus a dextera versus sinistram, ut mox patebit, ad scribendum tamen, et legendum seu valorem ejus exprimendum, inchoamus a sinistra versus dextram. Sic ad cognoscendum valorem hujus numeri, 29345, incipimus a 5, ad eundem vero scribendum, et legendum, incipimus a 2.
''Tertio.'' Quaelibet figura primo loco posita, hoc est ad dextram, significat seipsam semel, secundo loco seipsam decies, tertio loco centies, quarto millies, quinto decies millies, sexto centies millies, septimo millies millies, octavo decies {{right sidenote|''Arithmeticarum figurarum valor.''}} millies millies, nono centies millies millies, decimo millies millies millies, et sic deinceps semper decuplum incrementum progrediendo ad finem usque propositi numeri, quantuscunque sit. In idem recidit, si dicas, primam figuram ad dexteram significare monades seu unitates, secundam decades seu denitates, (id est, tot denitates, quot ipsa unicates continet) tertiam centenarios, quartam millenarios, quintam denitates millenariorum, sextam centenarios millenariorum, septimam millenarios millenariorum, seu milliones (nam millena millia, seu millies mille efficiunt unum millionem) octavam denitates millionum, nonam centenarios millionum, decimam millenarios millionum, undecimam denos millenarios millionum, duodecimam centenos millenarios millionum, decimam tertiam millenos millenarios millionum, seu milliones millionum, et sic ulterius progrediendo, semper per decuplum incrementum; nam sequens ad sinistram figura semper valet decies plus quam immediate praecedens ad dexteram, ut dicebam. En tabellam valoris sigurarum.
{{missing image}}
His notatis facillime cognosces cujuscumque propositi numeri valorem, eumque leges seu enuntiabis, ut exempli gratia hunc sequenrem 9125342, sic: Novem milliones, centum et viginti quinque millia, trecenta, quadraginta duo. Vel sic: Novies millena millia, centum et viginti quinque millia, trecenta, et quadraginta duo. Hunc vero alium, 19870360. sic pronuntiabis: Decem milliones, octingenta et septuaginta millia, trecenta, et sexaginta. Vel sic: Decies millena millia, octingenta, et septuaginta millia, trecenta sexaginta.


''Observanda ad numeros facilius exprimendos.''
{{right sidenote|''Arithmeticarum figurarum valor ut facile cognoscatur et exprimatur.''}} UT porro facile cognoscas valorem numerorum majorum, eum; expedite et sine haesitatione enuiuies, haec observa. ''Primo,'' divide propositum numetum in minora membra, incipiendo a dextera versus sinistram, et ponendo&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p0cq6e6neldz370fcpsxxejlbws3sex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87114</id>
    <revision>
      <id>284247</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284247</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5604" sha1="hpbq6ilwrq3dyt5qfsvxxvieudkda7c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
sub quarta figura punctum, et duabus praetermissis sub septima, iterumque duabus praetermissis sub decima, deinde sub decima tertia, et sic deinceps, semper duas post ultimum punctum figuras omittendo. ''Secundo,'' supra figuram secundi puncti pone unam virgulam, supra quarti puncti figuram duas virgulas, supra sexti puncti figuram tres virgulas, et sic ulterius progrediendo a dextera versus sinistram: et ''Nota,'' primam et unicam virgulam significare milliones, duas virgulas milliones millionum, tres virgulas milliones millionum millionum, quatuor virgulas milliones millionum millionum millionum, et sic ulterius, etc. Sequentem ergo numerum sic distingues in membra.
{{missing image}}
{{right sidenote|''Numerandi modus duplex.''}} Sic autem leges seu enuntiabis hunc eundem numerum: Septem milliones millionum millionum; sexcenta, nonaginta septem millia millionum millionum quadringenti et triginta duo milliones millionum: trecenta, viginti novem millia millionum, octoginta novem milliones: quingenta, sexaginta duo millia, quadringenta, triginta sex.
Quidam recentiores, netories reiterare cogantur vocem ''millionum,'' vocant milliones millionum ''Bimilliones,'' et milliones millionum millionum vocant ''Trimilliones,'' etc. ac proinde ubi est una virgula superscripta, enunciant milliones: ubi duae, bimilliones: ubi tres, trimilliones: ubi quatuor, quadrimilliones: ubi quinque, quinimilliones, deinde seximilliones, septimilliones, octimilliones, et sic ulterius. Itaque propositum paulo ante numerum sic enuntiant: Septem trimilliones: sexcenta: nonaginta septem millia bimillionum: quadringenta, triginta duo bimilliones: trecenta, viginti novem millia millionum, octoginta novem milliones, etc. ut supra. Optima numerandi ratio.


Annotationes. I.
{{right sidenote|''Numerandi modus alius.''}} ''ALii aliter legunt seu pronuntiant numeros dicta ratione punctis notatos: incipiendo enim a sinistra versus dextram, toties dicunt millies, quot sunt puncta, sed sub penultimo puncto dicunt millena, et sub ultimo millia. Sic ergo praedictum numerum enuntiarent: Septies millies, millies, millies, millies millena millia: sexcenties, et nonagies septies millies, millies milles, millena millia; quadringenties, et trigesies bis millies, millies millena millia: trecenties, vigesies novies millies millena millia: octogesies, et novies millena millia: quingenta, sexaginta duo millia: quadringenta, trigintasex. Sed prior modus, quo Italipraesertim utuntur, facilior et brevior est.''
''II. Alii quoque aliter distinguunt in membra majores numeros: ponunt enim post tertiam quamque figuram, incipiendo a dextera, comma seu virgulam. In lectione vero seu enuntiatione post primam a dextera virgulam numerant millia: post secundam millena millia, seu mill ones: post tertiam millies milena millia, seu mille milliones, et sic ulterius toties repetunt millies, quot virgulae supersunt. Sic ergo sequentem numerum distinguunt ac legunt.''
{{missing image}}
''quadragies bismillies, millies, millies millena millia: quingenties et sexagies ter millies, millies millena millia: quadringenties et quinquagies millies millena millia: sexcenties et septuagies ter millena millia: centum et octoginta novem millia; ducenta, et quadraginta sex. Noster tamen distinguendi ac pronuntiandi modus facilior mihi videtur.''
''III. Quando inter singulas siguras ponitur punctum, tum quaelibet per se significat seipsam semel: at quando plures se mutuo sine punctis interpositis consequuntur, omnes simul unum numerum constituunt, qui modis praedictis legi debet. Hae itaque figurae, 2. 4. 9. 3. sic legi debent: duo quatuor, novem, tria.''
{{right sidenote|''Numeri digiti, et articuli.''}} ''IV. Novem primae ex decem supra positis figuris arithmetici appellantur digiti. His si apponitur ad dexteram unus aut plures zeri, resultant artticuli. Ex digitis et articulis inter se compositis resultant numeri mixti. Articuli sunt, 20, 400, 90, Mixti sunt, 34, 781.''


Artichlus II. ''De Additione numerorum integrorum.''
{{right sidenote|''Arithmetica Additio.''}} ADditio, Graece {{Greek|}}, est duorum, pluriumve numerorum ejusdem denominationis in unansummam collectio. Ejusdem denominationis numeri sunt, qui ejusdem denominationis seu speciei res significant, ut florenos, bacios modios, urnas, etc. Numeri, qui in unam summam colligi debent, vocantur Addendi, et Dati, numerus, qui ex additione resultat, vocatur Summa, Aggregatum, et Quaesitum. Ad rite peragendam Additionem, haec observa.
''Primo.'' Numeros addendos ita sub se invicem colloca, ut prima figura unius seriei sit directe sub prima alterius, et secunda unius sub secunda alterius, etc. a dextris incipiendo, idque ideo, ut unitates sint sub unitatibus, denitates sub denitatibus, etc. Et si quis est excessus in una serie, aut in pluribus, eum a parte sinistra relinque. Utrumque factum vides in sequentibus exemplis.
{{missing image}}
''Secundo.'' Duc lineam infra numeros dicto modo collocatos, prout in praecedentibus exemplis factum vides; et incipe operationem a dextra procedendo versus sinistram, hoc modo. Collige in unam summam unitates, hoc est, omnes numeros primo loco ad dexteram directe sibi invicem suppositos, et summam resultantem scribe directe infra lineam, cum cautela mox dicenda. Deinde collige similiter in unam summam denitates, seu numeros secundo loco sibi in vicem suppositos, et scribe summam infra cum cautela eadem. Idem fac circa reliquos numeros qui supersunt. Cautela haec est. Sisumma ex figuris sibi directe suppositis resultans scribi potest unica figura, totam subscribae; sin autem duabus figuris&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hpbq6ilwrq3dyt5qfsvxxvieudkda7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87115</id>
    <revision>
      <id>284248</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284248</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6228" sha1="7abreu5lwdjq4fryzi0jjf9f9ri7lku" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
scribenda esset, subscribe tantum primam, hoc est, illam quae ad dexteram scribi deberet, secundam vero mente retine, ut eam deinde ad summam ex additione proxime sequentium figurarum resultantem addas: si denique tribus fixguris scribi deberet, primam scribe directe infia, secundam retine pro proxime sequenti summa, et tertiam pro tertia summa. Sic in exemplo A dic: 2 et 4, faciunt 6, scribe ergo 6 infra lineam: item 5 et 2, faciunt 7. scribe ergo 7 infra: item 3 et 3 faciunt 6, scribe ergo 6 infra: item 4 et 2 faciunt 6; scribe ergo 6 infra. Sic etiam in exemplo B dic: 4 et 2 et 1, faciunt 7, scribe ergo 7 infra: item 3 et o et o faciunt 3, scribe ergo 3 infra: item 7 et 3 et 2 faciunt 12, scribe ergo 2 et retine 1, item o et 5 et 2 et 1 antea retentum, faciunt 8 scribe ergo 8 infra: item 8 et 2 et 1, fac. unt 11, scribe ergo totum infra, ut mox dicetur. Ratio hujus retentionis in mente, et subscribendi modi, est, ut unitates correspondeant unitatibus, denitates denitatibus, centenami centenariis, etc. Considera etiam reliqua exempla, in quibus haec omnia videbis observata.
''Tertio.'' Si ex additione figurarum ultimi loci procreatur numerus quipluribus quam una figuris scribendus est, nil retine memoria, sed omnes illas figuras scribe sub linea, ut vides factum in exemplis B et D, in quorum primo quoniam ex additione 8 et 2 et 1, resultant 11, in secundo vero quoniam ex 9 et 8 resultant 17, subscribitur in uno 11, in altero 17. Ratio est, quia nullus alius tunc sequitur numerus, cui sit facienda additio ejus figurae, quae retineretur.
''Quarto.'' Si in una aut altera serie numerorum qui adduntur, reperitur excessus ad sinistram, ut in exemplo C et E, eum scribe infra lineam ad summam versus sinistram eodem ordine, quo supra lineam scriptus reperitur, nisi ex proxime antecedente summa retinueris aliquid memoria: tunc enim addendum est illud dicto excessui, et totum aggregatum infra lineam scribendum, ut in exemplis C et E factum vides.
''Quinto'' Zerum inter numeros addendos occurrentem nihil cura, sed scribe sub linea solum figuras significativas, vel earum summam modo dicto, ut vides factum in exemplo B. Quo si in tota aliqua serie numerorum sibi in vicem suppositorum reperiuntur meri Zeri sine figura significativa, ut in exemplo D, pone infra lineam unum Zerum tantum: nisi forte ex praecedenti operatione habeas aliquam figuram mente retentam, tunc enim loco Zeri ponere debes illam figuram, ut factum est in exemplo E.


''Examen sive Proba Additionis.''
{{right sidenote|''Additionis arithmeticae examen.''}} EXamen sive probationem Additionis, ad probandum videlicet an recte peracta sit, nec ne, sic institues. Primo rejice ex omnibus numeris supra lineam positis 9, quoties potes, nulla habita ordinis aut loci ratione, et reputando singulas figuras pro monadicis, hoc est, ac si singulae significarent unitates, residuum vero infra 9, quodcunque illud sit, pone ante crucem, ut factum vides in omnibus exemplis supra positis. Secundo, rejice ex tota summa infra lineam posita similiter 9, quoties potes, eadem servata cautela, et residuum pone post crucem. Si ambo residua fuerint aequalia, probabile est, fuisse rite peractam additionem: sin minus, erratum est, ac proinde reiteranda operatio. Ratio hujus rei est, quia novenarius numerus habet hanc proprietatem, ut si ex quocunque numero rejiciantur 9 dicto modo, quoties fieri potest, perinde sitac si ex eodem numero extrahantur tot novenarii, quot in illo continentur: sic si ex hoc numero, 38, rejiciantur 8, et 1 ex 3, remanent 2, et si ex eodem numero extrahantur 9, quoties id fieri potest, nempe quater, remanent similiter 2. Quoniam igitur ''totum est aequale omnibus suis partibus simul sumptis,'' summa autem infra lineam est totum, et numeri supra lineam sunt ejus partes; item quoniam ''si ab aequalibus auferantur aequalia, remanent aqualia;'' si tam ex tota summa infra, quam ex omnibus numeris supra lineam scriptis abjiciantur omnes novenarii, et residua sint aequalia, signum est summam esse aequalem partibus, ac proinde operationem fuisse rite peractram. Alii loco Examinis repetunt additionem.
Potest etiam additio examinari per Subtractionem, de qua sequenti Articulo. Nam si duo tantum numeri sunt additi, et unus subtrahatur ab altero; debet remanere residuum aequale alteri. Si vero plures sunt additi, et unus subtrahatur ex eorum summa, reliqui vero colligantur in unam summam, debet haec esse aequalis residuo ex subtractione, alioquin certissimo erratum est.


Annotationes.
 ''SI valde multae sunt numerorum addendorum series sibi invicem suppositae, dividi possunt in plures classes lineis interpositis, et singularum classium summae fieri separatim ac demum omnes hae Summae in unam colligi.''
''II. Alii alios praescribunt additionis modos. Sed noster est communiter usitatus, aliisolum ad ingenium ostentandum inventi.''


Articulus III. ''De Subtractione numerorum integrorum.''
{{right sidenote|''Arithmaetica subtractio.''}} SUbtractio, sive subductio, Graece {{Greek|}}, est minoris numeri ex majori, vel aequalis ex aequali ablatio, ad explorandum quid remaneat, aut quae sit inter utrumque differentia. In Subtractione igitur tantum duo interveniunt numeri; altrea quo fit Subtractio, et appellatur superior, quia superiori scribitur loco; et alter qui subtrahitur, et appellatur inferior, quia scribitur in loco inferiori: et subtrahendus, quia debet subtrahi ab altero. Numerus qui post Subtractionem remanet (si quis remanet) vocatur Residuum, et Differentia Dixi, ''minoris numeri ex majori, vel aequalis ex aequali,'' quia major a minori non potest subtrahi, nisi augeatur minor. Porro inter duas numerorum series ille est major qui plures habet figuras, aut si aequales sunt quoad figurarum multitudinem, cujus ultima ad sinistram figura major est, aut si et hae aequales, cujus penultima est major, aut si et hae etiam aequales, cujus antepenultima: verbo, in quo primo major figura occurrit, ille major est numerus.
Subtractionem porro sic institues. ''Primo'' Colloca numerum minotem sub majori ita, ut unitates respondeant unitatibus, denitates denitatibus, etc. et si quis fuerit in superiori excessus, relinquatur is a parte sinistra, ut apparet in sequentibus exemplis.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7abreu5lwdjq4fryzi0jjf9f9ri7lku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87116</id>
    <revision>
      <id>284249</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:50:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284249</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5689" sha1="ivjrjhc46ytyblbj15ln5m61fwrvt0k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{missing image}}
''Secund.'' Duc subnumeris ita collocatis lineam, et incipe sub tractionem a dextera versus sinistram, tali pacto. Si inferior figura est minor quam superior cui directe est supposita, subtrahe eam ex superiori, et residuum scribe directe infra lineam, ut vides factum in exemplis A, et B, et D. Si aequalis est inferior superiori, pone pro residuo zerum infra lineam ut factum vides in exemplo C. Si inferior aliqua figura major est quam superior sibi correspondens, assume decem ad superiorem figuram, et ex toto aggregato subtrahe inferiorem, ut factum vides in exemplis B, et D, ubi quia 5 non possunt subtrahia 4, assumpta sunt 10 ad 4, et facta subtractione a 14, remaserunt 9. Quotiescunque vero superior aliqua figura augetur denario numero, debet sequens superior figura minui una unitate, et ex residuo debet subtrahi sequens figura inferior, ut factum vides in exemplo D: vel si nulla superest inferior figura subtrahenda, debet ipsum residuum poni infra lineam, ut factum vides in Exemplo B, in quo quia ad 4 assumpta sunt decem, sequens figura 2, minuta est unitate, et residua unitas posita est intra lineam.
Sed rem melius, in gratiam Tyronum, declaremus practice in exemplo D. Dic ergo, incipiendo a dextera, 4 a 6, remanent 2: scribe ergo 2 infra: Diciterum 3 a 5, manent 2: quae scribe similiter infra. Dic tertio, 5 a 4 non possunt subtrahi: assume ergo decem ad 4, ut fiant 14, et dic: 5 a 14 imanent 9, quae scribe infra. Dic quarto, 6 a 7 (non ab 8, nam haec figura minuta fuit unâ unitate) manet 1: quod scribe infra. Demum quia nulla figura interior superest, scribe superiorem residuam, 2, infra lineam. Eodem modo proceditut in Exemplo B: nam subtrahe 2 a 3, et manet 1. iterum subtrahe 5 a 14 (assumptis decem ad 4) et manent 9, tandem residuum est, 1, non 2, quia figura, 2, minuta est unitate, scribitur ergo 1. infra lineam.
''Tertio.'' Si inferior figuraest zerus, superiorem ipsi correspondentem scribe integre sub linea tanquam residuum, ut factum vides in exemplo C, nisi diminuta fuerit superior figura unitate: tunc enim scribendum est infra solum residuum ex diminutione, ut in exemplo E: ubi quia 9 non possunt
{{missing image}}
subtrahi ab 8, sed ab 18, sequens figura superior, 3, minuta est unitate, ideoque subtracto zero, debent poni infra lineam, 2. Si superior figura est zerus; et inferior correspondens est figura significativa, assume decem ad zerum, et subtrahe inferiorem a 10, ut factum vides in exemplo F, in quo
{{missing image}}
quia 7 non possunt subtrahi a o, subtrahuntur a 10, et deinde 1 sub trahitur a 2. Si denique tam superior, quam inferior figura est zerus, pone infra lineam zerum, ut factum vides in proxime praecedente exemplo F.
''Quarto.'' Si finita subtractione omnium inferiorum figurarum a superioribus remanet adhuc aliquis excessus in superiori numero; pone illum integre, quantuscunque sit, infra lineam ad residuum versus sinistram, ut factum est in exemplo D.


''Examen Subtractionis.''
 EXamen subtractionis fit ''Primo'' per additionem. Si enim residuum ex subtractione addas numero illi qui subtractrus fuit, et resultet numerus ille a quo fuit facta subtracttio: certum est, operationem fuisse bonam, eo quod tunc partes simul sumptae sint aequales suo toti.
''Secundo'' per abjectionem noveuarii. Si enim abjicias 9, quoties potes, primo ex solo numero superiore a quo facta est subtractio, deinde ex duobus reliquis simul: et invenias residua aequalia: probabile est operationem fuisse bonam.
''Tertio,'' per aliam Subtractionem. Si enim Residuum subtrahas a numero superiore, a quo fuit facta subtractio, et remaneat numerus aequalis subtractio: rite peracta fuit Subtractio.


Annotationes. I.
 ''ALii, quando inferior figura major est superiore sibi correspondente, assumunt decem ad superiorem, ut nos, et ex toto aggregato subtrahunt inferiorem: at superiorem sequentem non minuunt unitate, sed inferiori sequenti addunt unitatem, et aggregatum subtrahunt a superiori sequenti integra: aut si nulla supersit figura inferior, ponunt loco illius 1. et a superiore subtrahunt. Sed hic modus in substantia non est diversus a nostris, eadem enim semper inter superiorem et inferiorem figuram differentia est, sive a superiore unitatem auferas, sive inferiori unitatem addas.''
''II. Si plures figurae significativae subtrahendae sint a pluribus cifris; ut si a 50008 subtrahenda sint 15432''
{{missing image}}
''eadem servanda sunt quae diximus supra. Vnde sic procedes in dicto exemplo. Subtrahe 2 ab 8, remanent 6: 3 a 10, remanent 7: 4 a 9. remanent 5: 5 a 9, remanent 4: 1 a 4. remanent 3. Si a 2116, subtrahenda sint 2049, sic procede. 9 a 16, remanent 7, 4 a 10, remanent 6: 0 a 0, remanet 0: 2 a 2, remanet 0.''
''III. In Subtractione non nisi duae numerorum series interveniunt, ut supra etiam dixi. Itaquesi aliquis numerus subducendus est a pluribus numeris, vel plures numeri ex uno: prius in unam summam colligi debent illi plures, et deinde Subtractio instituenda.''
''IV. Sunt adhuc alii modi Subtractionis, quos omitto, quoniam plus ingenii habent, quam utilitatis. Noster communis est, et universalis.''


Articulus IV. ''De Multiplicatione numerorum integrorum.''
 MUltiplicatio, Graece {{Greek|}}, est ductus duorum numerorum in se invicem ad inveniendum aliquem tertium numerum, in quo alter illorum toties continetur, quoties in altero unitas. Sic si multiplicentur 8 per 4, seu si ducantur 4 in 8, invenitur numerus 32, in quo numero toties continentur 4, quoties in 8 unitas, vel in quo toties continetur 8. quoties in 4 unitas. Inidem recidit, si dicas: Multiplicare unum numerum per alterum, est, toties sumere unum illorum, quoties alter continet unitatem. Sic&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ivjrjhc46ytyblbj15ln5m61fwrvt0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87117</id>
    <revision>
      <id>284250</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:50:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284250</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4843" sha1="todc2vbul6b0xv2d1kvdo7qqjhph5oq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
mulciplicare 8 per 4, est sumere octo quater, vel quatuor octies, et efficere 32, in quo numero, octo continentur quater, et quatuor continentur octies. In Multiplicatione ergo interveniunt duo numeri, et reperitur terrius. Ille qui multiplicatur, hoc est, aliquoties sumitur, appellatur Multiplicandus, alter per quem multiplicatur, appellatur Multiplicans, seu Multiplicator, terriusqui resultat, vocatur Factus, Quaelirus, Productus, Summa
Aliquando tam Multiplicatus, quam Multiplicans, continer unam figuram, ur si multiplicanda sint 8 per 9: aliquando uterque pluces continet figuras, ut si multiplicanda sint 1959 per 24. aliquando unus continet plures figuras, alter unam, ut si multiplicanda sint 3459 per 4. Pro singulis casibus praecepta trademus.


''Primus casus, Quando uterque numerus unica figura constat.''
IN hoc casu summa reperitur vel naturali judicio, aut ex frequenti usu: vel ex apposita Tabula, quam ab auctore Pythagoricam appellant: vel per Regulam pigri.
Usus hujus Tabulae hic est. Quaere in sinistro {{right sidenote|''Pythagorica tabula, et usus ipsius.''}} latere A B multiplicandum, et in superiori A C multiplicatorem (vel e contrario) et ab illo latere perge dextrorsum, ab hoc vero deo[?] sum, invenies
{{missing image}}
in communi quadrangulo concursus summam quaesitam. Exempli gratia, sint multiplicanda 8 per 4: quaere 8 in latere A B, et 4 in latere A C; ac deinde ab 8 progredere dextrorsum, a 4 vero deorsum, et in quadratulo concursus invenies 32. Eandem summam invenies, si ab 8. versus dexteram numeres quatuor quadratula, vel a 4 deorsum numeres octo quadratula.
{{right sidenote|''Regula pigri.''}} Regula pigri ita se habet. Primo scribe multiplicatorem sub multiplicando, et ad latus pone utriusque differentiam a 10, ut in sequentibus exemplis factum vides. ''Secundo.'' Multiplica unum residuum per alterum, et summam totam, si unica figura scribi potest, subscribe: si autem duabus figuris scribi deber, subscribe dextimam, et mente retine sinistimam. ''Tertio.'' Adde inter se multiplicandum et multiplicatorem, et summam totam subscribe. addito illo quod mente antea retinuisti. ''Quarto.'' Abjice ex tota summa infra scripta figuram ultimam ad sinistram, et residuum erit summa quaesita. Exempli gratiâ sint multiplicanda 8 per 7, aut 7 per 7 aut 9 per 5, aut 8 per 6. aut 8 per 4. Colloca numeros ut vides. et in primo exemplo multiplica 3 per 2, et summam 6 infra scribe: deinde adde inter se 8 et 7, et summam 15 scribe infra: demum abiice 1, et remanebunt 56 pro summa quaesica. Eodem modo procede in reliquis exemplis.
{{missing image}}

''Aliter.''
 COllocatis numeris, et facta multiplicatione residuorum, subtrahe alterutrum residuum a numero sibi per crucem opposito, et residuum scribe totum infra, et habebis summam quaesitam. Sic si in primo exemplo subtrahas 2 a 7, vel 3 ab 8, remanent 5: In secundo exemplo si subtrahas 3 a 7, remanent 4: in tertio si subtrahas 1 a 5, vel 5 a 9, remanent 4. etc.


''Secundus casus, Quando unus numerus unam, alter plures figuras continet.''
 SI Multiplicandus plures figuras continet, et Multiplicator unam: haec observa. ''Primo,'' Colloca duos numerosita sub se invicem, ut vides in exemplis infra positis. ''Secundo.'' Duc lincam infra numeros, et incipe operationem a dextera versus sinistram, sic. Duc inferiorem numerum in primam fuguram superioris ad dexteram, et summam scribe infra lineam directe sub inferiore numero. Deinde duc eundem inferiorem numerum in secundam figuram superioris, et summam scribe directe infra lineam post summam priorem versus sinistram, ut in exemplis factum vides. Eodem modo procede nique ad finem. Et quidem si summa ex multiplicatione unius figurae per aliam resultans est u[?]ca figura, scribenda est integre sub linea modo dicto, ut in exemplo A. Si autem sunt duae figurae, scribatur solum prima, et secunda retineatur mente, summaeque ex sequenti multiplicatione productae addatur, ut in exemplo B. Si nulla supersit figura superior, summae ex ultima multiplicatione resultans scribatur integre infra lineam, ut in eodem exemplo B factum est.
{{missing image}}
Sint igitur multiplicanda 4232 per 2. Colloca numeros ut in exemplo A apparet, et dic: bis 2, faciunt 4, scribe ergo 4 infra lineam. Iterum. bis 3, faciunt 6, scribe ergo 6 infra. Iterum bis 2, faciunt 4, scribe 4 infra. Tandem, bis 4 faciunt 8, et scribe 8 infra lineam. Sint iterum multiplicanda 3724 per 3. Colloca numeros ut in exemplo B, et dic: ter 4 faciunt 12. scribe ergo infra lineam 2, et retine 1. Iterum dic: ter 2 faciunt 6 et unum antea retentum, faciunt 7, scrib ergo 7 infra. Iterum, ter 7, faciunt 21, scribe infra 1, et retine 2. Tandem dic, ter 3, faciunt 9, et 2 antea retenta, faciunt 11, scribe ergo 11 infra lineam. Simili modo procedes in omnibus aliis exemplis, quando multiplicator est solum una figura.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>todc2vbul6b0xv2d1kvdo7qqjhph5oq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87118</id>
    <revision>
      <id>284251</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:50:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284251</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5180" sha1="k1f4k2ijpmebvz5k1uc7qi1v4dmvqw4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
''Tertius Casus, Quando uterque numerus continet plures figuras.''
 ''PRimo.'' Colloca numeros modo dicto, et prout apparet in sequentibus exemplis. ''Secundo.'' Ducta infra eos linea, duc primam figuram inferioris in singulas figuras superioris, et summas scribe infra ut antea in secundo casu. ''Tertio.'' Duc similiter secundam figuram inferioris numeri in singulas superioris, et scribe summas infra, incipiendo directe sub secunda figura inferioris et
{{missing image}}
superioris, prout in exemplis factum vides. Simili modo procede cum aliis figuris inferioris numeri, si quae supersunt, ducendo illas in singulas superioris, et summasscribendo infra, ut in exemplo B. ''Quarto.'' Omnes summas infra lineam scriptas collige in unam summam, utfactum vides in utroque exemplo.
{{missing image}}
Sint igitur multiplicanda 4256, per 24. Colloca numeros, ut in exeroplo A apparet, et ducta infra eos linea, primo multiplica omnes superiores figuras per 4, ac dic: quater 6, faciunt 24, scribe ergo 4 infra, et retine 2. Iterum dic, quater 5 faciunt 20, et 2 antea retenta, 22, scribe ergo 2 infra, et retine 2. Interum dic, quater 2 faciunt 8, et 2 antea retenra 10, scribe ergo infra et retine 1. Iterum dic, quater 4 faciunt 16, et 1 antea retentum 17, scribe ergo 17 infra. His factis, procede ad secundam figuram multiplicatoris, eamque duc in omnes superioris numeri figuras, dicendo: bis 6 faciunt 12, scribe ergo 2 infrâ lineam directe sub 2, et sub 5, et retine 1. Iterum, bis 5, faciunt 10, et 1 antea retentum, 11, scribe ergo 1 infra, et retine 1. Iterum bis 2, faciunt 4, et 1 antea retentum, 5, quae scribe infra. Tandem, bis 4, faciunt 8, quae etiam scribe infra. His etiam factis, duc lineam infra duas summas in ventas, easque collige per Additioneni, de qua ''Artic.'' 2. in unam summam, incipiendo a dextera versus sinistram. Simili prorsus modo procede in exemplo B, in quo quia multiplicator continet tres figuras, habebis tres summas partiales.


''Examen Multiplicationis.''
{{right sidenote|''Multiplicationis Arithmeticae examen.''}} ''PRimo'' Rejice ex Multiplicando, 9, quoties potes, et residuum pone supra crucem. ''Secundo.'' Rejice ex Multiplicatione similiter, 9, quoties potes, et residuum pone infra crucem. ''Tertio.'' Duc in se invicem haec duo residua, et ex summa resultante rejice, 9, et residuum pone ante crucem. ''Quarto'' Rejice ex Facto seu Summa partiali infra primam lineam scripta, 9, quoties potes, et reliduum pone post crucem. Si duo residua ante et post crucem posita, fuerint aequalia, probabile est, multiplicationem fuisse rite peractam. ''Quinto.'' Si multiplicatio fuit facta per plures figuras, rejice etiam 9. quoties potes, ex summa, rotali per Additionem collecta, et infra secundum lineam scripta, et residuum pone post crucem. Si hoc residuum fuerit aequale residuo ante vel post crucem posito, prohabile est, etiam Additionem fuisse bonam.
Fit etiam Examen per Divisionem, de qua articulo sequenti. Si enim totalis summa producta dividatur per Multiplicandum, et redeat in Quotiente Multiplicator, aut si eadem summa dividatur per multiplicatorem, et in Quotiente redeat Multiplicandus, certum est fuisse rite peractam multiplicationem.


Annotationes. I.
 ''SI in Multiplicando occurrant cifrae, ducatur Multiplicator in illas, sed loco producti scribatur cifra infra lineam, nisi ex praecedenti producto aliquid mente retentum fuerit; tunc enim loco cifrae ponendum est, id quod fuerat retentum. Vtrumque servatum vides in exemplo A, in quo sic fuit instituta''
{{missing image}}
''operatio. Bis 2, faciunt 4; bis 0, faciunt 0, bis 2, faciunt 4, bis 8 faciunt 16; scriptum ergo est 6, et retentum 1, bis 0, facit 0, et 1 antea retentum, facit 1, bis 3, faciunt 6.''
''II. Si in Multiplicatore occurrat cifra una, aut plures; cum inter operandum ad eas deventum fuerit, pone loco producti infra lineam, unam cifram, et''
{{missing image}}
''operationem prosequere cum reliquis figuris significativis, ut vides factum in exemplo B, ubi secundo loco in multiplicatore est 0, et loco ipsius infra lineam posita est cifra, et continuata operatio per tertiam figuram Multiplicatoris.''
''III. Si in Multiplicatore, aut in utroque, fuerint aliquot zeri in principto, hoc est, ad dexteram; tunc abjectis zeris multiplicentur reliquae figurae inter se, et summae productae apponantur ad dexteram omnes zeriabjecti. Vt si multiplicandus sit numerus 3462, per 2000; rejectis tribus zeris ex Multiplicatore, multiplicetur datus numerus per 2, et summae productae 6924, apponantur ad dexteram iidem zeri hoc modo, 6924000. Sic etiam si multiplicanda sint 42000. per 32; rejectis quatuor zeris, multiplicentur 42, per 32, et producto numero 1344, apponantur quatuor zeri hoc modo, 13440000. Eodem modo si multiplicanda sint 420000, per 32000, rejectis septem zeris, multiplicentur reliqui numeri inter se, et Producto addantur totidem zeri sic 1344000000.''
''IV. Si numerus aliquis multiplicandus est per 10, vel 100, vel 1000. etc. Sufficit Multiplicando addere ad dextram tot zifras, quot continentur in multiplicatore, sine ulla alta operatione, quia unitas non multiplicat, sed ducta in aliquem numerum, producit enndem''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k1f4k2ijpmebvz5k1uc7qi1v4dmvqw4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284261</id>
      <parentid>284251</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:52:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284261</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5179" sha1="l2i7xtn2ki4em5qqmxdnc2vycrzlx5g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
''Tertius Casus, Quando uterque numerus continet plures figuras.''

''PRimo.'' Colloca numeros modo dicto, et prout apparet in sequentibus exemplis. ''Secundo.'' Ducta infra eos linea, duc primam figuram inferioris in singulas figuras superioris, et summas scribe infra ut antea in secundo casu. ''Tertio.'' Duc similiter secundam figuram inferioris numeri in singulas superioris, et scribe summas infra, incipiendo directe sub secunda figura inferioris et
{{missing image}}
superioris, prout in exemplis factum vides. Simili modo procede cum aliis figuris inferioris numeri, si quae supersunt, ducendo illas in singulas superioris, et summasscribendo infra, ut in exemplo B. ''Quarto.'' Omnes summas infra lineam scriptas collige in unam summam, utfactum vides in utroque exemplo.
{{missing image}}
Sint igitur multiplicanda 4256, per 24. Colloca numeros, ut in exeroplo A apparet, et ducta infra eos linea, primo multiplica omnes superiores figuras per 4, ac dic: quater 6, faciunt 24, scribe ergo 4 infra, et retine 2. Iterum dic, quater 5 faciunt 20, et 2 antea retenta, 22, scribe ergo 2 infra, et retine 2. Interum dic, quater 2 faciunt 8, et 2 antea retenra 10, scribe ergo infra et retine 1. Iterum dic, quater 4 faciunt 16, et 1 antea retentum 17, scribe ergo 17 infra. His factis, procede ad secundam figuram multiplicatoris, eamque duc in omnes superioris numeri figuras, dicendo: bis 6 faciunt 12, scribe ergo 2 infrâ lineam directe sub 2, et sub 5, et retine 1. Iterum, bis 5, faciunt 10, et 1 antea retentum, 11, scribe ergo 1 infra, et retine 1. Iterum bis 2, faciunt 4, et 1 antea retentum, 5, quae scribe infra. Tandem, bis 4, faciunt 8, quae etiam scribe infra. His etiam factis, duc lineam infra duas summas in ventas, easque collige per Additioneni, de qua ''Artic.'' 2. in unam summam, incipiendo a dextera versus sinistram. Simili prorsus modo procede in exemplo B, in quo quia multiplicator continet tres figuras, habebis tres summas partiales.


''Examen Multiplicationis.''
{{right sidenote|''Multiplicationis Arithmeticae examen.''}} ''PRimo'' Rejice ex Multiplicando, 9, quoties potes, et residuum pone supra crucem. ''Secundo.'' Rejice ex Multiplicatione similiter, 9, quoties potes, et residuum pone infra crucem. ''Tertio.'' Duc in se invicem haec duo residua, et ex summa resultante rejice, 9, et residuum pone ante crucem. ''Quarto'' Rejice ex Facto seu Summa partiali infra primam lineam scripta, 9, quoties potes, et reliduum pone post crucem. Si duo residua ante et post crucem posita, fuerint aequalia, probabile est, multiplicationem fuisse rite peractam. ''Quinto.'' Si multiplicatio fuit facta per plures figuras, rejice etiam 9. quoties potes, ex summa, rotali per Additionem collecta, et infra secundum lineam scripta, et residuum pone post crucem. Si hoc residuum fuerit aequale residuo ante vel post crucem posito, prohabile est, etiam Additionem fuisse bonam.
Fit etiam Examen per Divisionem, de qua articulo sequenti. Si enim totalis summa producta dividatur per Multiplicandum, et redeat in Quotiente Multiplicator, aut si eadem summa dividatur per multiplicatorem, et in Quotiente redeat Multiplicandus, certum est fuisse rite peractam multiplicationem.


Annotationes. I.
''SI in Multiplicando occurrant cifrae, ducatur Multiplicator in illas, sed loco producti scribatur cifra infra lineam, nisi ex praecedenti producto aliquid mente retentum fuerit; tunc enim loco cifrae ponendum est, id quod fuerat retentum. Vtrumque servatum vides in exemplo A, in quo sic fuit instituta''
{{missing image}}
''operatio. Bis 2, faciunt 4; bis 0, faciunt 0, bis 2, faciunt 4, bis 8 faciunt 16; scriptum ergo est 6, et retentum 1, bis 0, facit 0, et 1 antea retentum, facit 1, bis 3, faciunt 6.''
''II. Si in Multiplicatore occurrat cifra una, aut plures; cum inter operandum ad eas deventum fuerit, pone loco producti infra lineam, unam cifram, et''
{{missing image}}
''operationem prosequere cum reliquis figuris significativis, ut vides factum in exemplo B, ubi secundo loco in multiplicatore est 0, et loco ipsius infra lineam posita est cifra, et continuata operatio per tertiam figuram Multiplicatoris.''
''III. Si in Multiplicatore, aut in utroque, fuerint aliquot zeri in principto, hoc est, ad dexteram; tunc abjectis zeris multiplicentur reliquae figurae inter se, et summae productae apponantur ad dexteram omnes zeriabjecti. Vt si multiplicandus sit numerus 3462, per 2000; rejectis tribus zeris ex Multiplicatore, multiplicetur datus numerus per 2, et summae productae 6924, apponantur ad dexteram iidem zeri hoc modo, 6924000. Sic etiam si multiplicanda sint 42000. per 32; rejectis quatuor zeris, multiplicentur 42, per 32, et producto numero 1344, apponantur quatuor zeri hoc modo, 13440000. Eodem modo si multiplicanda sint 420000, per 32000, rejectis septem zeris, multiplicentur reliqui numeri inter se, et Producto addantur totidem zeri sic 1344000000.''
''IV. Si numerus aliquis multiplicandus est per 10, vel 100, vel 1000. etc. Sufficit Multiplicando addere ad dextram tot zifras, quot continentur in multiplicatore, sine ulla alta operatione, quia unitas non multiplicat, sed ducta in aliquem numerum, producit enndem''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l2i7xtn2ki4em5qqmxdnc2vycrzlx5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87119</id>
    <revision>
      <id>284252</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:51:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284252</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5436" sha1="5hym9zrnpzsu4dttgi3ip82rnb1ssmk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Articulus V. ''De Divisione numerorum integrorum.''
{{right sidenote|''Arithmetica Divisio.''}} DIvisio (Graece {{Greek|}}) unius numeri per alium, scilicet majoris per minorem, est inquisitio et inventio alicujus tertii numeri, qui unitatibus suis exprimit, quoties minor in majori contineatur. Ut gratia exempli, divisio numeri 20 per 4, est inquisitio et inventio numeri 5, qui quinque suis unitatibus quibus constar, exprimit quod 4 in 20 contineatar quinquies. Numerus qui dividitur, appellatur Dividendus: numerus per quem dividitur, Divisor: numerus qui per divisionem inquiritur acreperitur, Quotus seu Quotiens. Ex quibus patet, Divisionem nihil aliud esse, quam distributionem numeri Dividendi in partes, a Divisore denominatas.
Divisor aliquando est unica figura, aliquando plures. De utroque casu regulas trademus, ac primum de primo.


''Casus primus, Quando Divisor est unica figura.''
 PRoponam prius omnes regulasservandas in hoc casu; deinde unum aut alterum exemplum subjiciam.
''Primo.'' Pone Divisorem sub Dividendo ad sinistram, ita tamen, ut si est minor quam ultima figura Dividendi, aut ipsi aequalis, sub illa directe collocetur, ut vides factum in exemplis A et E: si vero est major, collocetur sub penultima, ut vides factum in exemplis B, C, D.
''Secundo.'' Forma dimidiam lunulam ad dexteram Dividendi, ut in iisdem exemplis factum vides: et inquire, quoties Divisor contineatur in numeroillo, sub quo est positus, sive hic sit unica figura, ut in exemplis A et E, sive duae, ut in exemplis: et Quotum seu quotientem inventum (hoc est numerum qui indicat quoties Divisor contineatur in numero sibi supposito) scribe post lunulam, ut in omnibus exemplis factum est.
''Tertio;'' Duc Quotum in Divisorem, et Productum subtrahe ab illa, aut illis figuris Dividendi, sub qua vel quibus positus est Divisor: et liquid remanet post subtractionem, scribe id supra illas figuras a quibus facta est subtractio: si autem nihil remaner, scribe zerum supra. Deinde dele Dirisorem, et illam partein Dividendi, a qua facta est subtractio, relicto eo quod positum fuit supra post subtractionem, ut vides in dictis exemplis.
''Quarto.'' Promove Divisorem, et colloca eum sub proxime sequenti figura Dividendi non deleta, et operare ut antea, si post priorem operationem nihil remansit suprascriptum, ut vides in exemplis A et B esse factum. Si autem aliquid remansit, vide quoties Divisor contineatur in toto illo numero sub quo est positus, nempe in aggregato ex figura Dividendi sub qua positus est Divisor, et ex figura ante relicta, ut vides in exemplo D.
''Quinto.'' Si Divisore promoto nihil accipi possit, quod ponatur post lunulam pro Quoto, eo quod major sit Divisor quam figura Dividendi cui suppositus est; pone cifram post lunulam, et et relicto Dividendo immoto promove Divisorem, et colloca eum sub proxime sequenti figura Dividendi, et vide quoties contineatur in Dividendo duabus jam figuris constante, acoperare ut supra, ut factum vides in exemplis, D et E
''Sexto.'' Si peracta tota divisione remansit aliquid supra Di videndum post subtractionem relictum, poneillud post Quotum supra lineolam transversam, et infra eandem lineolam pone Divisorem, et vides factum in exemplo B, C, et D. Significat, quod in exemplo B pars tertia totius numeri divisi sint 811 1/3, et in exemplo C pars quarta sit 60 8 2/4, seu 1/2: et in exemplo D, pars quarta sit 858 2/4, seu 1/2. Vel significat, quod facta divisione totius Summae dividendae in tot partes, quot unitates continet Divisor, remanent aliquae partes quae dividi debeant in alias minores partes, et iterum dividi per eundem Divisorem, eo modo, quo dicemus cap. sequenti de numeris fractis agentes. Sic si in exemplo B divisi essent floreni 2434. inter tres, facta divisione remaneret unus florenus dividendus iterum inter tres; qui proinde ad minores partes, v. g. ad bacios esset redigendus.
{{missing image}}
Explicemus nunc unum, aut alterum ex positis exemplis. Sint dividenda 468, per 2. Colloca numeros
{{missing image}}
ut hic vides in F. Deinde dic: 2 in 4 continentur bis; scribe ergo duo post lunulam pro Quoto, et multiplica hunc Quotum per Divisorem, nempe 2 per 2, fiunt 4, quae scribe infra 2, ut vides in G, aut mente retine: subtrahe jam haec 4 a figura Dividendi cui subscriptus
{{missing image}}
est Divisor, nempe a 4, et I. a Operatio. nihil remanet; scribe ergo zerum seu cifram super 4, et dele Dividendum 4, Divisorem 2, et Productum multiplicationis, 4, ut factum vides in G, et peracta erit prima operatio. His factis promove Divisorem
{{missing image}}
infra 6, stabitque exemplum ut in H. Dic iterium: 2 in 6, continentur ter; scribe ergo 3 postlunulam, utin I apparet: et multiplica 2 per 3, fient 6, quae scribe infra 2 et 6, ut ibidem apparet: subtrahe jam
{{missing image}}
6 a 6 suprapositis, et nihil remanet; scribe ergo zerum supra 6, et dele 6, et 2, et 6, ut factum vides; eritque peracta 2. Operatio. Tandem promove Divisorem 2 infra 8, et operare ut antea, stabitque exemplum ut in A, et erit peracta tertia et ultima operatio.
In exemplo C, pone Divisorem 4 non sub 2, sed sub 4, ut stet infra 24. Vide ergo quoties contineatur 24 in 4, et operare ut in praecedenti exemplo. Promove deinde 4 infra 3, et quia 4 in 3 non continetur, cum 4 major sit numerus quam 3, ideo relinque 3, et promove 4 infra 34, et operare ut antea.
In exemplo D, pone divisorem 4 infra 4, ut stet infra 34, et facta operatione, remanebunt 2&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5hym9zrnpzsu4dttgi3ip82rnb1ssmk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284264</id>
      <parentid>284252</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284264</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5434" sha1="3otas0jw09vikspixmh1gibt2edae71" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Articulus V. ''De Divisione numerorum integrorum.''
{{right sidenote|''Arithmetica Divisio.''}} DIvisio (Graece {{Greek|}}) unius numeri per alium, scilicet majoris per minorem, est inquisitio et inventio alicujus tertii numeri, qui unitatibus suis exprimit, quoties minor in majori contineatur. Ut gratia exempli, divisio numeri 20 per 4, est inquisitio et inventio numeri 5, qui quinque suis unitatibus quibus constar, exprimit quod 4 in 20 contineatar quinquies. Numerus qui dividitur, appellatur Dividendus: numerus per quem dividitur, Divisor: numerus qui per divisionem inquiritur acreperitur, Quotus seu Quotiens. Ex quibus patet, Divisionem nihil aliud esse, quam distributionem numeri Dividendi in partes, a Divisore denominatas.
Divisor aliquando est unica figura, aliquando plures. De utroque casu regulas trademus, ac primum de primo.


''Casus primus, Quando Divisor est unica figura.''
PRoponam prius omnes regulasservandas in hoc casu; deinde unum aut alterum exemplum subjiciam.
''Primo.'' Pone Divisorem sub Dividendo ad sinistram, ita tamen, ut si est minor quam ultima figura Dividendi, aut ipsi aequalis, sub illa directe collocetur, ut vides factum in exemplis A et E: si vero est major, collocetur sub penultima, ut vides factum in exemplis B, C, D.
''Secundo.'' Forma dimidiam lunulam ad dexteram Dividendi, ut in iisdem exemplis factum vides: et inquire, quoties Divisor contineatur in numeroillo, sub quo est positus, sive hic sit unica figura, ut in exemplis A et E, sive duae, ut in exemplis: et Quotum seu quotientem inventum (hoc est numerum qui indicat quoties Divisor contineatur in numero sibi supposito) scribe post lunulam, ut in omnibus exemplis factum est.
''Tertio;'' Duc Quotum in Divisorem, et Productum subtrahe ab illa, aut illis figuris Dividendi, sub qua vel quibus positus est Divisor: et liquid remanet post subtractionem, scribe id supra illas figuras a quibus facta est subtractio: si autem nihil remaner, scribe zerum supra. Deinde dele Dirisorem, et illam partein Dividendi, a qua facta est subtractio, relicto eo quod positum fuit supra post subtractionem, ut vides in dictis exemplis.
''Quarto.'' Promove Divisorem, et colloca eum sub proxime sequenti figura Dividendi non deleta, et operare ut antea, si post priorem operationem nihil remansit suprascriptum, ut vides in exemplis A et B esse factum. Si autem aliquid remansit, vide quoties Divisor contineatur in toto illo numero sub quo est positus, nempe in aggregato ex figura Dividendi sub qua positus est Divisor, et ex figura ante relicta, ut vides in exemplo D.
''Quinto.'' Si Divisore promoto nihil accipi possit, quod ponatur post lunulam pro Quoto, eo quod major sit Divisor quam figura Dividendi cui suppositus est; pone cifram post lunulam, et et relicto Dividendo immoto promove Divisorem, et colloca eum sub proxime sequenti figura Dividendi, et vide quoties contineatur in Dividendo duabus jam figuris constante, acoperare ut supra, ut factum vides in exemplis, D et E
''Sexto.'' Si peracta tota divisione remansit aliquid supra Di videndum post subtractionem relictum, poneillud post Quotum supra lineolam transversam, et infra eandem lineolam pone Divisorem, et vides factum in exemplo B, C, et D. Significat, quod in exemplo B pars tertia totius numeri divisi sint 811 1/3, et in exemplo C pars quarta sit 60 8 2/4, seu 1/2: et in exemplo D, pars quarta sit 858 2/4, seu 1/2. Vel significat, quod facta divisione totius Summae dividendae in tot partes, quot unitates continet Divisor, remanent aliquae partes quae dividi debeant in alias minores partes, et iterum dividi per eundem Divisorem, eo modo, quo dicemus cap. sequenti de numeris fractis agentes. Sic si in exemplo B divisi essent floreni 2434. inter tres, facta divisione remaneret unus florenus dividendus iterum inter tres; qui proinde ad minores partes, v. g. ad bacios esset redigendus.
{{missing image}}
Explicemus nunc unum, aut alterum ex positis exemplis. Sint dividenda 468, per 2. Colloca numeros
{{missing image}}
ut hic vides in F. Deinde dic: 2 in 4 continentur bis; scribe ergo duo post lunulam pro Quoto, et multiplica hunc Quotum per Divisorem, nempe 2 per 2, fiunt 4, quae scribe infra 2, ut vides in G, aut mente retine: subtrahe jam haec 4 a figura Dividendi cui subscriptus
{{missing image}}
est Divisor, nempe a 4, et I. a Operatio. nihil remanet; scribe ergo zerum seu cifram super 4, et dele Dividendum 4, Divisorem 2, et Productum multiplicationis, 4, ut factum vides in G, et peracta erit prima operatio. His factis promove Divisorem
{{missing image}}
infra 6, stabitque exemplum ut in H. Dic iterium: 2 in 6, continentur ter; scribe ergo 3 postlunulam, utin I apparet: et multiplica 2 per 3, fient 6, quae scribe infra 2 et 6, ut ibidem apparet: subtrahe jam
{{missing image}}
6 a 6 suprapositis, et nihil remanet; scribe ergo zerum supra 6, et dele 6, et 2, et 6, ut factum vides; eritque peracta 2. Operatio. Tandem promove Divisorem 2 infra 8, et operare ut antea, stabitque exemplum ut in A, et erit peracta tertia et ultima operatio.
In exemplo C, pone Divisorem 4 non sub 2, sed sub 4, ut stet infra 24. Vide ergo quoties contineatur 24 in 4, et operare ut in praecedenti exemplo. Promove deinde 4 infra 3, et quia 4 in 3 non continetur, cum 4 major sit numerus quam 3, ideo relinque 3, et promove 4 infra 34, et operare ut antea.
In exemplo D, pone divisorem 4 infra 4, ut stet infra 34, et facta operatione, remanebunt 2&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3otas0jw09vikspixmh1gibt2edae71</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87120</id>
    <revision>
      <id>284254</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284254</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4516" sha1="t42yaahhj08tg9e41mpr8z4vi6kiuc3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
supra 4 Promove Divisorem infra 3, stabitque infra 23. Operare ergo ut antea, et remanebunt 3, promotusque Divisor stabit infra 34.


''Casus secundus, Quando Divisor continet plures figuras.''
 ''Primo.'' Colloca Divisorem infra Dividendum ita ut ultima illius sigura correspondeat ultimae Dividendi, et penultima penultimae, etc. ut apparet in exemplo A. Quod si totus Divisor major est quam illa pars Dividendi, cuiresponderet, si dicto modo collocaretur; debet uno loco magis versus dexteram collocari, ut apparet in exemplo B.
{{missing image}}
''Secundo.'' Vide, vel quoties totus Divisor contineatur in parte illa Dividendi, cui est suppositus, vel certe quoties ultima ad sinistram figura Divisoris contineatur in illa figura aut figuris Dividendi, quibus supposita est; et Quorum pone post lunulam. Sicin exemplo A videndum, vel quoties 24 contineantur in 48, vel quoties 2 in 4: et in exemplo B videndum, vel quoties 43 contineantur in 328, vel quoties 4 in 32, et post lunulam scribendum est in primo exemplo 2. in secundo exemplo, 7. et non amplius, propter causam postea dicendam.
''Tertio,'' Multiplica Quorum inventum in omnes sigutas Divisoris more consueto in Multiplicatione ordinaria: et Productum vel scribe infra, ut apparet in exemplis C et D: vel mente retine. Deinde subtrahe Productum ab illa parte Dividendi, cui suppositus est Divisor, more etiam ordinario in Subtractione, et residuum scribe infra, deleque et partem Dividendi a qua facta est subtractio, et Divisorem, et productum infra Divisorem, ac solum relinque residuum infra scriptum, ut apparet in iisdem exemplis C et D.
{{missing image}}
''Quarto.'' Residuo post subtractionem infra lineam scripto appone addexteram, proximam Dividendi figuram post figuras deletas, ut vides factum in exemplis E et F. Efficietitaque residuum illud cum proxime dicta Dividendi figura, novum Dividendi membrum cui supponi debet Divisor. Deinde novo huic Dividendi membro subscribe totum Divisorem antiquum, ita ut prima seu dextera figura hujus stet sub prima seu dextera illius, et secunda sub secunda, etc. ut vides in iisdem exemplis B et F factum. Demum vide iterum, ut antea, quoties vel totus Divisor sub toto membro Dividendi sibi correspondente, vel ultima ad sinistram figura Divisoris contineatur in illa figura aut figuris Dividendi, quibus supposita est; et Quotum scribe post lunulam: ut vides factum in exemplo F, eumque duc in oranes Divisoris figuras, et productum infra scribe, ac subtrahe a Dividendi membro sibi correspundente, residuumque scribe infra ut antea, prout factum vides in exemplo H. Quod si Divisor major est quam Dividendi membrum cui subscriptus est, scribe post lunulam zerum, ut vides factum in exemplo E; et omissa omni alia operatione scribe adhuc aliam proxime sequentem Dividendi figuram ad residuum antea infra lineam scriptum, et promove Divisorem ut dictum, et operare ut antea, ut vides factum in exemplo G.
{{missing image}}
Sed resumamus, ingratiam Tyronum, exemplum A, et particulatius explicemus. Sint igitur dividenda 4830 per 24. Colloca numeros, ut vides in A, et dic: 24, in 48, vel 2 in 4, continentur bis, scribe ergo 2 post lunulam. Multiplica jam 24 perz, producentur 48, quae. scribes infra, ut vides, in C. Subtrahe haec 48 a 48 supra scripris, et nihil remanebit: scribe ergo infra 00, ut in eodem C, et dele figuras quas ibi deletas vides. Duobus 00 adde ad dexteram 3, nempe proximum numerum Dividendi non deletum, et subscribe Divisorem ut vides in E, et dic: 24 in 3, non continetur; scribe ergo post lunulam zerum, ut ibidem vides, et praedictae figurae 3, adde ad dexteram 0, nempe ultimam dividendi figuram, ac promove divisorem ut in G vides, et dic: 24 in 30, continetur semel: scribe ergo 1 post lunulam: et quoniam 1. non multiplicat, subtrahe 24 a 30, remanent 6, quae scribe post Quotum supra virgulam transversam, et subscribe Divisorem, ut in G vides factum. Simili modo procedein exemplo B, et in omnibus aliis similibus exemplis.


''Examen Divisionis.''
{{right sidenote|''Arithmeticae divisionis examen.''}} DUc divisorem in Quotum inventum, et numero ex multiplicatione resultanti adde residuum ex divisione, si quid remansit, si tota summa fuerit aequalis Dividendo, certum est fuisse bonam operationem. Sic si in exemplo proxime proposito ducas 24 in 201, producentur 4824: quibus si addas 6 quae remansenunt, pro dibunt 4830, nempe Dividendus.


Annotationes. I.
 ''Pro Quoto nunquam in particularibus operationibus poni debet post lunulam plus quam una figura,''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t42yaahhj08tg9e41mpr8z4vi6kiuc3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284267</id>
      <parentid>284254</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:52:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284267</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4514" sha1="m8lsrg8xtxkufjvyc1s1o8ittpriwdi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
supra 4 Promove Divisorem infra 3, stabitque infra 23. Operare ergo ut antea, et remanebunt 3, promotusque Divisor stabit infra 34.


''Casus secundus, Quando Divisor continet plures figuras.''
''Primo.'' Colloca Divisorem infra Dividendum ita ut ultima illius sigura correspondeat ultimae Dividendi, et penultima penultimae, etc. ut apparet in exemplo A. Quod si totus Divisor major est quam illa pars Dividendi, cuiresponderet, si dicto modo collocaretur; debet uno loco magis versus dexteram collocari, ut apparet in exemplo B.
{{missing image}}
''Secundo.'' Vide, vel quoties totus Divisor contineatur in parte illa Dividendi, cui est suppositus, vel certe quoties ultima ad sinistram figura Divisoris contineatur in illa figura aut figuris Dividendi, quibus supposita est; et Quorum pone post lunulam. Sicin exemplo A videndum, vel quoties 24 contineantur in 48, vel quoties 2 in 4: et in exemplo B videndum, vel quoties 43 contineantur in 328, vel quoties 4 in 32, et post lunulam scribendum est in primo exemplo 2. in secundo exemplo, 7. et non amplius, propter causam postea dicendam.
''Tertio,'' Multiplica Quorum inventum in omnes sigutas Divisoris more consueto in Multiplicatione ordinaria: et Productum vel scribe infra, ut apparet in exemplis C et D: vel mente retine. Deinde subtrahe Productum ab illa parte Dividendi, cui suppositus est Divisor, more etiam ordinario in Subtractione, et residuum scribe infra, deleque et partem Dividendi a qua facta est subtractio, et Divisorem, et productum infra Divisorem, ac solum relinque residuum infra scriptum, ut apparet in iisdem exemplis C et D.
{{missing image}}
''Quarto.'' Residuo post subtractionem infra lineam scripto appone addexteram, proximam Dividendi figuram post figuras deletas, ut vides factum in exemplis E et F. Efficietitaque residuum illud cum proxime dicta Dividendi figura, novum Dividendi membrum cui supponi debet Divisor. Deinde novo huic Dividendi membro subscribe totum Divisorem antiquum, ita ut prima seu dextera figura hujus stet sub prima seu dextera illius, et secunda sub secunda, etc. ut vides in iisdem exemplis B et F factum. Demum vide iterum, ut antea, quoties vel totus Divisor sub toto membro Dividendi sibi correspondente, vel ultima ad sinistram figura Divisoris contineatur in illa figura aut figuris Dividendi, quibus supposita est; et Quotum scribe post lunulam: ut vides factum in exemplo F, eumque duc in oranes Divisoris figuras, et productum infra scribe, ac subtrahe a Dividendi membro sibi correspundente, residuumque scribe infra ut antea, prout factum vides in exemplo H. Quod si Divisor major est quam Dividendi membrum cui subscriptus est, scribe post lunulam zerum, ut vides factum in exemplo E; et omissa omni alia operatione scribe adhuc aliam proxime sequentem Dividendi figuram ad residuum antea infra lineam scriptum, et promove Divisorem ut dictum, et operare ut antea, ut vides factum in exemplo G.
{{missing image}}
Sed resumamus, ingratiam Tyronum, exemplum A, et particulatius explicemus. Sint igitur dividenda 4830 per 24. Colloca numeros, ut vides in A, et dic: 24, in 48, vel 2 in 4, continentur bis, scribe ergo 2 post lunulam. Multiplica jam 24 perz, producentur 48, quae. scribes infra, ut vides, in C. Subtrahe haec 48 a 48 supra scripris, et nihil remanebit: scribe ergo infra 00, ut in eodem C, et dele figuras quas ibi deletas vides. Duobus 00 adde ad dexteram 3, nempe proximum numerum Dividendi non deletum, et subscribe Divisorem ut vides in E, et dic: 24 in 3, non continetur; scribe ergo post lunulam zerum, ut ibidem vides, et praedictae figurae 3, adde ad dexteram 0, nempe ultimam dividendi figuram, ac promove divisorem ut in G vides, et dic: 24 in 30, continetur semel: scribe ergo 1 post lunulam: et quoniam 1. non multiplicat, subtrahe 24 a 30, remanent 6, quae scribe post Quotum supra virgulam transversam, et subscribe Divisorem, ut in G vides factum. Simili modo procedein exemplo B, et in omnibus aliis similibus exemplis.


''Examen Divisionis.''
{{right sidenote|''Arithmeticae divisionis examen.''}} DUc divisorem in Quotum inventum, et numero ex multiplicatione resultanti adde residuum ex divisione, si quid remansit, si tota summa fuerit aequalis Dividendo, certum est fuisse bonam operationem. Sic si in exemplo proxime proposito ducas 24 in 201, producentur 4824: quibus si addas 6 quae remansenunt, pro dibunt 4830, nempe Dividendus.


Annotationes. I.
''Pro Quoto nunquam in particularibus operationibus poni debet post lunulam plus quam una figura,''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m8lsrg8xtxkufjvyc1s1o8ittpriwdi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87121</id>
    <revision>
      <id>284256</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284256</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5630" sha1="pka5lkgrt8p3e1vypa8val8k080tgc2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
''atque adeo Quotus particularis nunquam erit major quam 9. tametsi Divisor aliquando videatur contineri sapius in numero Dividendi sibi directe supraposito.''
''II. Id quod remanet tam post singulas operationes, quam post totam divisionem peractam, debet esse minus quam totus Divisor, alioquin erratum fuit, et signum est Quccum in operatione aliqua particulari acceptum fuisse nimis parvum, ac proinde major accipi debet, reiterando operationem.''
''III. Quando aliquo Quoto particulari accepto, et facta multiplicatione illius in Divisorem, summa resusltans est ma or quam pars illa Dividendi a qua debet fieri subtractio; signum est, Quotum acceptum esse nimis magnum, ac proind minor accipi debet.''
''IV. Quotus totalis peracta tota divisione, debet habere tot figuras. quoties Divisor sub Dividendo fuit positus, sive Divisio fiat per unicam figuram, sive per plures. Vnde statim a principio sciri potest, quot figuras debeat habere Quotus qui quaeritur.''
''V. Quando minor numerus per majorem proponitur dividendus, ut 48 per 60, non potest fieri divisio, sed ponendus est Dividendus supra Divisorem, interjecta lineola sic, 48/60 Significat, Divisorem non continerim Dividendo, ne semel quidem, debereque dividi Dividendum in alias partes minores ac plures, ut fieri possit div sio.''
''VI. Cum magnus numerus dividendus est per magnum nume um, expedit ut facta una aut altera operatione particulari examinetur divisio sacta, antequam ulterius procedatur, ne si er[?]atum fuit, error ulterius propagetur. Examinatur autem pars divisionis non aliter, quam tota div sio.''
''VII. Si Divisor habet unam aut plures cifras ad dexteram, possunt anferri, et a Dividendo possunt abscindi totidem figurae ad dexteram, et cum reliquis figuris instuni potest operatio. Sed tunc peracta tota divisione debent figurae ex Dividendo abscissae poni supra lineolam transversam pro residuo, illissque praeponi ad sinistram si quid remansit post divisionem, et infra lineolam poni Divisor. Vt si dividenda sint 359. per 20. fiat divisio per 2, et seponatur dextima Dividendi figura 9, et quia facta divisione remanet 1, erit totum residuum 19/20.''
''VIII. Si ultima Divisoris nota ad sinistram fuerit 1, et reliquae, zeri, peracta est divisio, si a dextra Dividendi renciantur tot figurae quot zeros habet Divisor, et ex siguris rejectis ac integro sore fiat fractio. Vt si dividenda sint 4983 per 10, proventet pro Quoto 498 3/10: siper 100, erit Quotus 49 33/100.''
''IX. Quando Divisor continet plures siguras, alii sic procedunt. Quotum particularem quemlibet ducunt in singulas figuras Divisoris incip eado a sinistra versus dexteram, et residuum scribunt supra Dividendum. Sed tunc oritur maxima confusio, propter tot supra scriptiones; et si erratur semel, difficulter error corrigi potest, nisi incipiatur de novo.''
''X. Quando inquiritur, quoties figura sinistra Divisoris contineatur in illa aut illis figuris Dividendi, sub quibus est posita, debet haberi respectus ad sequentem figuram Divisoris, et videndum num et ipsatoties contineatur in illa parte Dividendi quae ipsi correspondet. Sic in exemplo B supra posito, 4 continentur quidem octies in 32, at quia 3 quae sequuntur post 4, non continentur oct es in sequenti figura Dividendi, nempe in 8, ideo non possunt poni 8 pro Quoto, sed tantum 7, quia in 8. una cum residuo ex 32, continetur jepties. Quod sine septies quidem contineretur, ponenda essent pro Quoto tantum 6.''
''XI. Quotus particularis in singulis operationibus, in quo inveniendo consistit tota difficultas divisionis, facile nvenitur, I. Si incipias multiplicare Divisorem totum per 2, per 3, per 4 etc. donec invenias in producto vel praecise Dividendum epsi directe suprascriptum, vel proxime minorem numerum: tunc enim quotus est ille numerus, per quem ultimo multiplicasti Divisorem. II. Ex tabula Pythagorica extensa, aut ex tabulis Neperianis, de quibus infra. III. Si Quotus verisimiliter acceptus ducatur mentaliter in primam et secundam figuram Divisoris a sinistris, ut videatur num summa resultans subduci possit a superscripto numero: IV. Per subtractionem, si Divisor a Dividendo subducatur quoties potest: tot enim unitates continere debet Quotus, quoties Divisor fuit subductus a Dividendo Ex quo patet, divisionem esse compendiosam subtractio. nem.''


CAPUT II. De Elementis numerorum fractorum.
{{right sidenote|''Elementa Arithmetica practicae in numeris fractis.''}} ''NVmerus fractus (qui et fractio, et minutia dicitur) est pars, aut partes alicujus integri in plures partes aequales divsi, cujusmodi sunt hinumeri: 1/2, 1/3, 1/4, 2/4, 3/4, 4/5, etc.''


Articulus I. ''De Scriptione et Numeratione fractorum numerorum.''
{{right sidenote|''Numeratio fracterum numerorum.''}} AD scribendum quem cunque numerum fractum, duo requiruntur numeri: quorum unus scribitur supra lineam, et dicitur Numerator: alter infra lineam, et dicitur Denominator. Ta les sunt numeri paulo ante positi, et ita pronuntiantur seu leguntur: Una secunda, una tertia, una quarta, duae quartae, tres quartae, quatuor quintae. Eodem modo leguntur ac enuntiantur omnes aliae fractiones. Inferior numerus in fractionibus vocatur Denominator, ut diximus, qui nominat in quot partes aequales divisum sit integrum: superior vero appellatur Numerator quia numerat partes acceptas ex partibus, in quas totum divisum est.


Articulus II. ''De Aestimatione, seu Valore numerorum fractorum.''
{{right sidenote|''Valer fractorum numerorum.''}} QVando Numerator alicujus minutiae seu fractionis est aequalis Denominatori, minutia aequivalet uni integro. Sic 3/3, aequivalent uni integro diviso in tres partes aequales.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pka5lkgrt8p3e1vypa8val8k080tgc2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87122</id>
    <revision>
      <id>284257</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:51:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284257</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5495" sha1="2qzmks3p8efenq7bn5f24ckb6yhpmj4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Quando Numerator est minor Denominatore, tunc minutia est minor uno integro. Sic 2/3 minus est quam integrum divisum in tres aequales partes.
Quando Numerator est major Denominatore, tunc minutia est major quam unum integrum. Sic 4/3 plus sunt quam unum integrum divisum in tres partes.
Augetur Minutiarum valor, quando Numeratore manente eodem minuitur Denominator; item quando Denominatore manente eodem augetur Numerator. Sic in his fractionibus, 1/6, 1/5, 1/4, 1/3, 1/2, item in his 1/7, 2/7, 3/7, 4/7, 5/7, 6/7 quaelibet posterior est majore priore.
Minuitur Min utiarum valor, quando numeratore manente eodem Denominator augetur; item quando Denominatore manente eodem Numerator minuitur. Sic in his fractionibus. 1/2, 1/3, 1/4, etc et in his 7/8, 6/8, 5/8, etc. quaelibet posterior priore minor est.
Minutae quaecunque, quarum unius Numerator ad fuum Denominatorem habet eandem proportionem, quam reliquarum Numeratores ad suos Denominatores inter se aequales sunt. Sic hae minutiae, 1/2, 2/4, 3/6, 4/8, 5/10, 8/16, 50/100, 100/200, etc. omnes sunt inter se aequales.
Si tam Numerator quam Denominator alicujus Minutiae multiplicetur, aut dividatur per eundem numerum procreatur alia minutia ejusdem valoris cum priori. Sic si hujus minutiae 6/9, tam Numerator quam Denominator multiplicetur per 3, producetur minutia 18/27, Si dividatur per 3, producetur haec, 2/3, quarum utraque est ejusdem valoris cum priori. Sed de hoc iterum Articulo 4.
Utra duarum minutiarum major sit, sic cognoscces. Positis minutiis ordine, multiplica earum numeros in crucem, id est, Numeratorem prioris in Denominatorem posterioris, et posterioris Numeratorem in prioris Denominatorem, ponendo summam productam supra, aut infra minutias datas. Nam cujus Numerator majorem summam produxerit, ea minutia major erit. Si summae productae sunt aequales, etiam minutiae aequales erunt. Inspice sequentia exempla.
{{missing image}}

Articulus III. ''Qua ratione valor minutiarum maioris monetae, ponderis, mensurae, etc. explorandus in minori moneta, pondere, mensura.''
{{right sidenote|''Valor minutiarum quomodo explorandus''}} HAbes 2/3 unius floreni, vis scire quot bacios faciant: item habes 3/4 unius bacii, vis scire quot cruciferos faciant. Eadem est ratio de ponderibus, et mensuris. Multiplica Numeratorem per numerum illum, qui indicat quoites minor moneta, etc. ad quam revocanda est fractio data, continetur in majori, et productum divide per Denominatorem, et Quotus indicabit valorem datae minutiae in minore moneta, Sic, quia unus florenus facit 15 bacios, si 15 multiplices per 2, et productum 30 dividas per 3. Quotus 10 indicabit, 2/3, unius floreni esse 10 bacios.
Aliter. Dvide numerum illum, qui indicat quoties minor moneta continetur in majori, per Denominatorem, et Quotum productum multiplica per Numeratorem, et productum indicabit valorem datae minutiae in minori moneta. Sic si 15 bacios dividas per 3, et productum 5 multiplices per 2, productum 10 indicabit idem quod antea.


Articulus IV. ''De Fractionum ad minores, et minimos terminos reductione.''
{{right sidenote|''Fractiones ad minores terminos quomodo reducendae.''}} SAEpe minutia aliqua scribitur valde magnis numeris, ut difficulter intelligatur ejus valor; qui tamen facile intelligitur, si minoribus terminis scribatur, quando id fieri potest. Sic dificulter intelligitur quid sint 30/60 unius floreni, facile tamen scitur quid sit 1/2 unius floreni, et tamen utraque minutia idem valet, ut patet ex dictis Artic. 2.
Adminores terminos redigitur minutia, si tam Numerator, quam Denominator, dividatur per eundem numerum ita, ut nihil remaneat: tunc enim quoti producti constituunt minutiam minorum terminorum, ejusdem tamen valoris. Sic si hujus minutiae 30/60. utrumque numerum dividas per 3, habebis 10/20: si per 2 habebis 15/30; si per 5 habebis 6/52: quae omnes sunt ejusdem valoris.
Ad minimos terminos reducitur minutia sic. Subtrahe tamdiu minorem numerum ex majori, v. g. Numeratorem ex Denominatore, donec Subtrahendus et Residuum fiant aequalia: Vel, divide tam diu majorem per minorem, donec nihil remaneat. Hoc facto, si tam Numerator quam Denominator minnutiae majoris datae dividatur per ultimu~illud Residuum, aut per ultimum Divisorem, constituent duo Quoti novam fractionem in minimis terminis, ejusdem tamen valoris cum priore. Sic si in hac minutia 30/60, subtrahas 30 a 60, remanent 30, quod est aequale priori subtrahendo. Divide ergo utrumque numerum minutiae datae per 30. et habebis 1/2. Idem fiet, si subtractione modo dicto utaris. Quod si in, hac mutua subtractione residuum nunquam aequale sit subtrahendo, aut in divisione semper aliquid remaneat donec ad unitatem pervenitur; signum est fractionem non posse reduci ad minores terminos. Numerus per quem uterque fractionis numerus dividitur, vocatur communis mensura: et ille qui invenitur dicta subtractione ac divisione mutua, appellatur maxima utriusque mensura.


Articulus V. ''De Fractionum ad eandem denominationem reductione.''
{{right sidenote|''Fractiones ad eandem denominationem reducere.''}} FRactiones ad eandem denominationem reducere, est efficere ut fractiones diversorum Denominatorum acquirant eundem Denominatorem, diversos autem Numeratores, idem tamen quod antea valeant. Fractiones reducendae aut sunt duae tantum, aut plures.
Si duae fractiones sint reducendae, duc Denominatores in se invicem, et habebis communem Denominatorem Pro novis Numeratoribus, duc per crucem fractionum Numeratores in earum Denomintores.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2qzmks3p8efenq7bn5f24ckb6yhpmj4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87123</id>
    <revision>
      <id>284258</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:51:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284258</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5305" sha1="ab1laoyyapsq76wqctj5whsi04u4x9m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Vis reducere ad eandem denominationem has duas fractiones, 2/3 x 4/5, colloca illas ut vides, et duc inferiores numeros in se, et habebis 15 pro communi Denominatore: deinde pro primae fractionis Numeratore duc 2 in 5, pro secundae vero duc 3 in 4, et habebis 10 et 12 hoc modo: 10/15, 12/15, quae idem valent quod 2/3, et 4/5. Vide etiam quae dicimus in Amussi Ferdinandea, Decade 1. Proposit. 9.
Si plures fractiones sint reducendae, duc primae Denominatorem in denominatorem secundae, productum in denominatorem tertiae, et hoc productum in Denominatorem quattae, etc. Et erit postremum productum Denominator communis. Pro novis Numeratoribus, duc Numeratorem primae fractionis in Denomitatorem communem jam inventum, et productum divide per ejusdem Denominatorem, et Quotus erit novus Numerator pro prima fractione reducta. Deinde duc Numeratorem secundae fractionis in eundem communem Denominatorem jam inventum, et productum divide per ejus Denominatorem, eritque Quotus novus Numerator. Eodem modo procedes in aliis. Sint reducendae ad eandem denominationem hae fractiones, 1/2, 2/3, 3/4, 4/5. Duc Denominatores in se, hoc est, duc 2 in 3, fient 6, hoc productum in 4, fient 24, hoc in 5, fient 120 pro communi Denominatore. Pro primo novo Numeratore duc 1 in 120, productum divide per 2, et provenient 60 pro primo Numeratore, Pro secundo duc 2 in 120. productum 240. divide de per 3, et invenies 80 pro secun: Numeratore. Pro 3. duc 3 in 120, productum 360 divide per 4, et prodibunt 90 pro tertio Numeratore. Pro quarto duc 4 in 120, et productum 480 divide per 5, et reperies 96. Sic ergo stabit exemplum 60/120, 80/120, 90/120, 96/120 quae reduci possunt ad minores terminos.


Articulus VI. ''De fractionum reductione ad integra, et e converso.''
{{right sidenote|''Fractiones reducere ad integre''}} DIvide Numeratorem per Denominatorem, et Quotiens dabit numerum integrorum quibus aequivalet minutia, et si quid post divisionem remanet, suppone ipsi eundem Denominatorem. Sit v. g. haec minutia, 60/12, reducenda ad integra. Divide 60 per 12, et provenient 5 integra.
Multiplica integra per Denominatorem minutiae, ad quam integra sunt reducenda, et productum erit Numerator, cui subscribendus est Denominator datae minutiae. Sic reduces 7 integra ad quintas, si multiplices 7 per 5, et producto 35 supponas 5, ut fiat haec fractio, 3/5.
Si integris adhaeret minutia, addendus est Numerator ad numerum productum. Ut si reducenda sint 8 2/5 ad quintas, multiplicatis 8 per 5, et productis 40, addenda sunt 2. ut fiant 42/5.


Articulus VII. ''De Additione numerorum fractorum.''
{{right sidenote|''Fractionum additio.''}} SIfractiones addendae habent eundem Denominatorem, adde invicem Numeratores, et suppone illis communem Denominatorem, v. g. sint addendae hae minutiae: 1/7, 3/7, 5/7, 6/7: adde Numeratores inter se et habebis 14, quibus si supponas 7, habebis 14/7, quae reducta ad integra, faciunt 2.
Si fractiones habent divisos Denominatores, reduc ipsos ad eundem, juxta Artic. 5, et operare modo dicto.
Si integris adhaerent minutiae, addenda sunt seorsim integra, et seorsim minutiae. Sic ex 4 1/5 et 5 2/3, fiunt 9 3/5.


''Examen Additionis''
 EXamen additionis fit per subtractionem: subtracta enim altera minutiarum ex summa collecta, remanere debet altera, si duae tantum fuerunt additae: Si plules sunt additae, subtracta una earum ex summa, relinqui debet minutia aliis simul sumptis aequalis.


Articulus VIII. ''De Subtractione numerorum fractorum.''
{{right sidenote|''Fractionum subtractio.''}} SI duae minutiae habent eundem Denominatorem, subtrahe minorem Numeratorem a majori, et residuo suppone communem Denominatorem. Sit haec fractio, 3/7, subtrahenda ex hac, 5/7, subtrahe 3 ex 5, et remanent 2, quibus suppone 7 sic, 2/7.
Si non habeant eundem Denominatorem, reduc eas prius ad eundem, juxta dicta Artic. 5. et deinde age ut dictum.
Si ab integris subtrahenda est aliqua fractio, reduc unam unitatem integrorum ad fractionem ejusdem Denominatoris, ita ut fiat minutia cujus Numerator aequalis sit Denominatori, et deinde ab hac minutia subtrahe minutiam propositam. Sint ex 10 auferendae 6/11, accipe unitam ex 10, et fac hanc fractionem, 11/11, auferque ex ipsis 6/11, et remanebunt 9 5/11.
Si ab integris detrahenda sint integra, et praeterea fractio aliqua, reduc unam unitatem illorum integrorum, quibus nulla adjuncta est fractio, ad minutiam ejusdem Denominationis: deinde detrahe integra a reliquis integris, et fractionem a fractione. Sic si a 10 subtrahas 4 3/5, remanent 5 2/3.
Si ab integris una cum fractis detrahenda sint integra una cum fractis, vel fractiones solae, tunc si fractio detrahenda est minor, quam illa a qua fieri debet subtractio, vel illi aequalis, detrahe fractionem a fractione, et integra ab integris; si vero fractio subtrahenda est major, quam illa a qua fieri debet subtractio, reduc unam unitatem integrorum, a quibus subtractio fieri debet ad fractionem quae illis adhaeret, et operare ut dictum.
Si una minutia a pluribus est subtrahenda, vel plures a pluribus, reduc prius plures illas minutias in unam summam.


''Examen subtractionis.''
 EXamen subtractionis fit per additionem: si enim minutia relicta ad subtractam minutiam adjiciatur, et resulter iterum minutia illa a qua fuit facta subtractio, bona fuit operacio.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ab1laoyyapsq76wqctj5whsi04u4x9m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284272</id>
      <parentid>284258</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:53:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284272</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5303" sha1="5cj7wkf5gdozdnmntel2m7hkojee2xs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Vis reducere ad eandem denominationem has duas fractiones, 2/3 x 4/5, colloca illas ut vides, et duc inferiores numeros in se, et habebis 15 pro communi Denominatore: deinde pro primae fractionis Numeratore duc 2 in 5, pro secundae vero duc 3 in 4, et habebis 10 et 12 hoc modo: 10/15, 12/15, quae idem valent quod 2/3, et 4/5. Vide etiam quae dicimus in Amussi Ferdinandea, Decade 1. Proposit. 9.
Si plures fractiones sint reducendae, duc primae Denominatorem in denominatorem secundae, productum in denominatorem tertiae, et hoc productum in Denominatorem quattae, etc. Et erit postremum productum Denominator communis. Pro novis Numeratoribus, duc Numeratorem primae fractionis in Denomitatorem communem jam inventum, et productum divide per ejusdem Denominatorem, et Quotus erit novus Numerator pro prima fractione reducta. Deinde duc Numeratorem secundae fractionis in eundem communem Denominatorem jam inventum, et productum divide per ejus Denominatorem, eritque Quotus novus Numerator. Eodem modo procedes in aliis. Sint reducendae ad eandem denominationem hae fractiones, 1/2, 2/3, 3/4, 4/5. Duc Denominatores in se, hoc est, duc 2 in 3, fient 6, hoc productum in 4, fient 24, hoc in 5, fient 120 pro communi Denominatore. Pro primo novo Numeratore duc 1 in 120, productum divide per 2, et provenient 60 pro primo Numeratore, Pro secundo duc 2 in 120. productum 240. divide de per 3, et invenies 80 pro secun: Numeratore. Pro 3. duc 3 in 120, productum 360 divide per 4, et prodibunt 90 pro tertio Numeratore. Pro quarto duc 4 in 120, et productum 480 divide per 5, et reperies 96. Sic ergo stabit exemplum 60/120, 80/120, 90/120, 96/120 quae reduci possunt ad minores terminos.


Articulus VI. ''De fractionum reductione ad integra, et e converso.''
{{right sidenote|''Fractiones reducere ad integre''}} DIvide Numeratorem per Denominatorem, et Quotiens dabit numerum integrorum quibus aequivalet minutia, et si quid post divisionem remanet, suppone ipsi eundem Denominatorem. Sit v. g. haec minutia, 60/12, reducenda ad integra. Divide 60 per 12, et provenient 5 integra.
Multiplica integra per Denominatorem minutiae, ad quam integra sunt reducenda, et productum erit Numerator, cui subscribendus est Denominator datae minutiae. Sic reduces 7 integra ad quintas, si multiplices 7 per 5, et producto 35 supponas 5, ut fiat haec fractio, 3/5.
Si integris adhaeret minutia, addendus est Numerator ad numerum productum. Ut si reducenda sint 8 2/5 ad quintas, multiplicatis 8 per 5, et productis 40, addenda sunt 2. ut fiant 42/5.


Articulus VII. ''De Additione numerorum fractorum.''
{{right sidenote|''Fractionum additio.''}} SIfractiones addendae habent eundem Denominatorem, adde invicem Numeratores, et suppone illis communem Denominatorem, v. g. sint addendae hae minutiae: 1/7, 3/7, 5/7, 6/7: adde Numeratores inter se et habebis 14, quibus si supponas 7, habebis 14/7, quae reducta ad integra, faciunt 2.
Si fractiones habent divisos Denominatores, reduc ipsos ad eundem, juxta Artic. 5, et operare modo dicto.
Si integris adhaerent minutiae, addenda sunt seorsim integra, et seorsim minutiae. Sic ex 4 1/5 et 5 2/3, fiunt 9 3/5.


''Examen Additionis''
EXamen additionis fit per subtractionem: subtracta enim altera minutiarum ex summa collecta, remanere debet altera, si duae tantum fuerunt additae: Si plules sunt additae, subtracta una earum ex summa, relinqui debet minutia aliis simul sumptis aequalis.


Articulus VIII. ''De Subtractione numerorum fractorum.''
{{right sidenote|''Fractionum subtractio.''}} SI duae minutiae habent eundem Denominatorem, subtrahe minorem Numeratorem a majori, et residuo suppone communem Denominatorem. Sit haec fractio, 3/7, subtrahenda ex hac, 5/7, subtrahe 3 ex 5, et remanent 2, quibus suppone 7 sic, 2/7.
Si non habeant eundem Denominatorem, reduc eas prius ad eundem, juxta dicta Artic. 5. et deinde age ut dictum.
Si ab integris subtrahenda est aliqua fractio, reduc unam unitatem integrorum ad fractionem ejusdem Denominatoris, ita ut fiat minutia cujus Numerator aequalis sit Denominatori, et deinde ab hac minutia subtrahe minutiam propositam. Sint ex 10 auferendae 6/11, accipe unitam ex 10, et fac hanc fractionem, 11/11, auferque ex ipsis 6/11, et remanebunt 9 5/11.
Si ab integris detrahenda sint integra, et praeterea fractio aliqua, reduc unam unitatem illorum integrorum, quibus nulla adjuncta est fractio, ad minutiam ejusdem Denominationis: deinde detrahe integra a reliquis integris, et fractionem a fractione. Sic si a 10 subtrahas 4 3/5, remanent 5 2/3.
Si ab integris una cum fractis detrahenda sint integra una cum fractis, vel fractiones solae, tunc si fractio detrahenda est minor, quam illa a qua fieri debet subtractio, vel illi aequalis, detrahe fractionem a fractione, et integra ab integris; si vero fractio subtrahenda est major, quam illa a qua fieri debet subtractio, reduc unam unitatem integrorum, a quibus subtractio fieri debet ad fractionem quae illis adhaeret, et operare ut dictum.
Si una minutia a pluribus est subtrahenda, vel plures a pluribus, reduc prius plures illas minutias in unam summam.


''Examen subtractionis.''
EXamen subtractionis fit per additionem: si enim minutia relicta ad subtractam minutiam adjiciatur, et resulter iterum minutia illa a qua fuit facta subtractio, bona fuit operacio.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5cj7wkf5gdozdnmntel2m7hkojee2xs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87124</id>
    <revision>
      <id>284259</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:51:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284259</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5327" sha1="ffzvbnhf5daux0d281vtywwkz79hlkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Articulus IX. ''De Multiplicatione numerorum fractorum.''
{{right sidenote|''Fractionum Multiplicatio.''}} QVando multiplicanda est fractio per fractionem, duc tam Numeratores quam Denominatores in se, et erit multiplicatio peracta. Vis multiplicare 4/5 per 2/3, duc tam 4 in 1, quam 5 in 3, et produces 8/15.
Quando integer per fractum est multiplicandus, aut fractus per integrum: suppone integro unitatem: ut fiat quasi fractio quaedam denominata ab unitate: deinde age ut dictum. Sint multiplicanda 8 per 4/5: pone 1. sub 8 sic, 8/1, et multiplica intei se tam Numeratores, quam Denominatores, et producentur 32/5, quae aequivalent huic numero, 6 2/5.
Quando numero integro adhaeret minutia, reduc totum numerum integrum ad illam minutiam, ut fiat una fractio ex integro et minutia adjuncta. Sint multiplicanda 8 per 3 5/6: fac ex 3 5/6 hanc minutiam 23/6, et numero 8 suppone I, et operare ut dictum.


''Examen Multiplicationis.''
 EXamen fit per divisionem. Si enim minuita producta dividatur per alteram minutiarum multiplicantium, prodibit in Quotiente altera minutia multiplicans.


Articulus X. ''De Divisione numerorum fractorum.''
{{right sidenote|''Fractionum divisio.''}} QVando dividenda est minutia per minutiam, inverte Divisorem, hoc est, ex Numeratore fac Denominatorem, et contra: deinde operare ut in praecedenti Artic. Sint dividenda 6/7 per 1/3: inverte Divisorem hoc modo, 3/1: deinde duc tam superiores, quam inferiores numeros in se, et produces 18/7: et factâ reductione fractionum ad integra, habebis 2 4/7 pro Quoto.
Quando numerus integer dividendus est per minutiam, vel per numetum integrum cum minutia, vel minutia per numerum integrum, vel per numerum integrum cum minutia, vel denique numerus integer cum fractione per minutiam, aut per numerum integrum cum fractione; suppone integro unitatem, si ei non adhaer et minutia; si vero adhaeret minutia, reduc numerum integrum ad minutiam adjunctam, ut fiat una minutia. His factis, operare modo dicto.


''Examen Divisionis.''
 EXamen fit per multiplicationem. Nam si minutia Quotiens multiplicetur per minutiam dividentem, producetur minutia divisa. Sic quia ex divisione 4/5 per 1/2 producitur haec minutia, 8/5, sive 1 3/5: fit ut ex multiplicatione 1 2/5 per 1/2 producatur minutia divisa, nerape 8/10, id est, 4/5.


CAPUT III. ''De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae.''
{{right sidenote|Regulae Arithmeticae practicae.}} ''UTusum multiplicem eorum quae hactenus diximus, ostendamus, Regulas nonnullas practicas a dictis dependentes trademus, ex multis paucas.''


Articulus I. ''De Regula proportionum.''
{{right sidenote|''Regula proportionum.''}} REgula proportionum, quae et Regula Trium appellatur, est modus seu praxis inveniendi e tribus numeris cognitis quartum ignocum, qui eandem habeat proportionem ad tertium ex tribus datis, quam habet secundus ad primum. Cum igitur in quatuor numeris proportionalibus, quorum priores tres noti sunt, quartus autem qui quaeritur ignotus, versetur haec praxis: ideo Regula proportionum appellatur. Et quia tres numeros notos ponit, et ex iis quartum ignotum elicit; ideo Regula Trium vulgo appellatur. Vocatur etiam Regula aurea ob immensam utilitatem non solum in Mathematicis, sed in omni humano commercio. Exemplum quaestionis hac Regula solvendae esto hoc. Emit quis 4. florenis, 12 libra certarum mercium, et cupit scire quot libras possit emere 20. florenis. Habes hic tres numeros notos, et ex iis inquintur quartus ignotus, qui cum tertio habeat eandem proportionem, quam secundus cum primo. Et quidom horum trium unus in hoc, et in omnibus aliis exemplis, habet annexam quaestionem, et idem significat in specie, quod unus ex reliquis duobus, ut consideranti paret; quartus vero qui quaeritur, significat similiter eandem rem in specie, quam alter ex reliquis duobus. Duo numeri ex his quatuor qui idem significant, possunt vocari homogenei, brevitatis gratia.
Porro Regula haec, facilitatis et claritatis gratia ob diversitatem exemplorum, fieri potest quadrimembris, nempe Simplex Directa, Simplex Inversa, Composita Directa, Composita Inversa. Singulas ordine explicabo.


''Regula Proportionum Simplex Directa.''
{{right sidenote|''Simplex directa.''}} PRaxis hujus Regulae haec est. Colloca ordine tres numeros notos ita, ut is, qui quaestionem habet annexam, statuatur tertio locos: reliquorum autem ille qui idem significat quod hic tertius, hoc est, eandem rem in specie, statuatur primo loco: alter demum locorum, cui quartus, qui quaeritur, homogeneus est, occupet medium lo. cum. His factis, multiplicetur tertius per secundum et summa producta dividatur per primum: et quartus erit Quotus qui quaeritur.
Sic ergo stabit exemplum supra positum: 4. 12. 20.
Dispositis hoc modo tribus numeris, duc secundum num erum in tertium, aut tertium in secundum, et productum 240 divide per primum: et Quotus resultans ex divisione, scilicet 60, erit quartus qui quaeritur, habebitque eandem proportionem ad tertium numerum ex tribus daris, quam habet secundus ad primum, ut consideranti paret.


Examen.
 EXamen hujus Regulae fit ut in divisione, mul tiplicando nimirum Quotum, seu quartum numerum inventum, per Divisorem, id est, per primum numerum notum: nam si provenit iterum numerus Divisus, id est, procreatus ante ex ductu numeri secundi in tertium: bona fuit operatio.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ffzvbnhf5daux0d281vtywwkz79hlkb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284274</id>
      <parentid>284259</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:53:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284274</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5324" sha1="ct70w8uz8jf2cphsn32qurmdf1c4ydb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Articulus IX. ''De Multiplicatione numerorum fractorum.''
{{right sidenote|''Fractionum Multiplicatio.''}} QVando multiplicanda est fractio per fractionem, duc tam Numeratores quam Denominatores in se, et erit multiplicatio peracta. Vis multiplicare 4/5 per 2/3, duc tam 4 in 1, quam 5 in 3, et produces 8/15.
Quando integer per fractum est multiplicandus, aut fractus per integrum: suppone integro unitatem: ut fiat quasi fractio quaedam denominata ab unitate: deinde age ut dictum. Sint multiplicanda 8 per 4/5: pone 1. sub 8 sic, 8/1, et multiplica intei se tam Numeratores, quam Denominatores, et producentur 32/5, quae aequivalent huic numero, 6 2/5.
Quando numero integro adhaeret minutia, reduc totum numerum integrum ad illam minutiam, ut fiat una fractio ex integro et minutia adjuncta. Sint multiplicanda 8 per 3 5/6: fac ex 3 5/6 hanc minutiam 23/6, et numero 8 suppone I, et operare ut dictum.


''Examen Multiplicationis.''
EXamen fit per divisionem. Si enim minuita producta dividatur per alteram minutiarum multiplicantium, prodibit in Quotiente altera minutia multiplicans.


Articulus X. ''De Divisione numerorum fractorum.''
{{right sidenote|''Fractionum divisio.''}} QVando dividenda est minutia per minutiam, inverte Divisorem, hoc est, ex Numeratore fac Denominatorem, et contra: deinde operare ut in praecedenti Artic. Sint dividenda 6/7 per 1/3: inverte Divisorem hoc modo, 3/1: deinde duc tam superiores, quam inferiores numeros in se, et produces 18/7: et factâ reductione fractionum ad integra, habebis 2 4/7 pro Quoto.
Quando numerus integer dividendus est per minutiam, vel per numetum integrum cum minutia, vel minutia per numerum integrum, vel per numerum integrum cum minutia, vel denique numerus integer cum fractione per minutiam, aut per numerum integrum cum fractione; suppone integro unitatem, si ei non adhaer et minutia; si vero adhaeret minutia, reduc numerum integrum ad minutiam adjunctam, ut fiat una minutia. His factis, operare modo dicto.


''Examen Divisionis.''
EXamen fit per multiplicationem. Nam si minutia Quotiens multiplicetur per minutiam dividentem, producetur minutia divisa. Sic quia ex divisione 4/5 per 1/2 producitur haec minutia, 8/5, sive 1 3/5: fit ut ex multiplicatione 1 2/5 per 1/2 producatur minutia divisa, nerape 8/10, id est, 4/5.


CAPUT III. ''De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae.''
{{right sidenote|Regulae Arithmeticae practicae.}} ''UTusum multiplicem eorum quae hactenus diximus, ostendamus, Regulas nonnullas practicas a dictis dependentes trademus, ex multis paucas.''


Articulus I. ''De Regula proportionum.''
{{right sidenote|''Regula proportionum.''}} REgula proportionum, quae et Regula Trium appellatur, est modus seu praxis inveniendi e tribus numeris cognitis quartum ignocum, qui eandem habeat proportionem ad tertium ex tribus datis, quam habet secundus ad primum. Cum igitur in quatuor numeris proportionalibus, quorum priores tres noti sunt, quartus autem qui quaeritur ignotus, versetur haec praxis: ideo Regula proportionum appellatur. Et quia tres numeros notos ponit, et ex iis quartum ignotum elicit; ideo Regula Trium vulgo appellatur. Vocatur etiam Regula aurea ob immensam utilitatem non solum in Mathematicis, sed in omni humano commercio. Exemplum quaestionis hac Regula solvendae esto hoc. Emit quis 4. florenis, 12 libra certarum mercium, et cupit scire quot libras possit emere 20. florenis. Habes hic tres numeros notos, et ex iis inquintur quartus ignotus, qui cum tertio habeat eandem proportionem, quam secundus cum primo. Et quidom horum trium unus in hoc, et in omnibus aliis exemplis, habet annexam quaestionem, et idem significat in specie, quod unus ex reliquis duobus, ut consideranti paret; quartus vero qui quaeritur, significat similiter eandem rem in specie, quam alter ex reliquis duobus. Duo numeri ex his quatuor qui idem significant, possunt vocari homogenei, brevitatis gratia.
Porro Regula haec, facilitatis et claritatis gratia ob diversitatem exemplorum, fieri potest quadrimembris, nempe Simplex Directa, Simplex Inversa, Composita Directa, Composita Inversa. Singulas ordine explicabo.


''Regula Proportionum Simplex Directa.''
{{right sidenote|''Simplex directa.''}} PRaxis hujus Regulae haec est. Colloca ordine tres numeros notos ita, ut is, qui quaestionem habet annexam, statuatur tertio locos: reliquorum autem ille qui idem significat quod hic tertius, hoc est, eandem rem in specie, statuatur primo loco: alter demum locorum, cui quartus, qui quaeritur, homogeneus est, occupet medium lo. cum. His factis, multiplicetur tertius per secundum et summa producta dividatur per primum: et quartus erit Quotus qui quaeritur.
Sic ergo stabit exemplum supra positum: 4. 12. 20.
Dispositis hoc modo tribus numeris, duc secundum num erum in tertium, aut tertium in secundum, et productum 240 divide per primum: et Quotus resultans ex divisione, scilicet 60, erit quartus qui quaeritur, habebitque eandem proportionem ad tertium numerum ex tribus daris, quam habet secundus ad primum, ut consideranti paret.


Examen.
EXamen hujus Regulae fit ut in divisione, mul tiplicando nimirum Quotum, seu quartum numerum inventum, per Divisorem, id est, per primum numerum notum: nam si provenit iterum numerus Divisus, id est, procreatus ante ex ductu numeri secundi in tertium: bona fuit operatio.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ct70w8uz8jf2cphsn32qurmdf1c4ydb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87125</id>
    <revision>
      <id>284260</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284260</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5963" sha1="dmhoxderrgeixexyfvn1wtsau6tmka9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Annotationes. I.
 ''DIcitur haec Regula simplex, quiae constat tribus numeris simpilcibus, et non compositis ex pluribus. Dicitur Directa, quia numeri disponuntur eo ordine, quo proponuntur, et quem rectus ordo quatuor proportionalium numerorum requirit.''
''II. Ad faciliorem operationem potest aliquando primus et secundus numerus, aut primus et tertius, reduci ad minores terminos, per communem aliquam mensuram, sive maximam, sive non maximam, eos dividendo, et loco illorum statuendo Quotos. Sic quia in exemplo supra posito numerus 4. metitur primum et secundum si diviso utroque per 4, Quotientes 1. et 3 pro illis accipiantur, sic stabit idem Exemplum: 1. 3. 20? Item, quia in eodem exemplo idem numerus 4 metitur primum et tertium, si diviso utroque per 4, accipiantur pro illis Quoti et 52 sic stabit idem exemplum: 1. 12. 5? Vtrobique enim provenient 60. Ratio est, quia eadem proportio est inter Quotientes duorum numerorum per eundem numerum divisorum, quae inter ipsos numeros.''
''III. Quando in al quo exemplo proponuntur pro uno termino monetae, aut alia similia, diversae speciei, debent reduci ad unam speciem, V. G. expendit quis 1. septimana pro victu 1. flor. et 12 crucigeros, quantum expend tintegro anno? In hoc ac similibus exemplis debent reduci termini ad homogeneitatem, ac proinde annus debet resolvi in 52 septimanas, et florenus in 60. crucigeros, illisque addi 12 crucigeri. Sic ergo stabit exemplum: 1. sept. 72. cruc. quid 52. septim?''


''Regula Proportionum Composita Directa.''
ALiquando tres termini principales habent {{right sidenote|''Composita directa.''}} adjunctos alios minus principales, cujusmodi sunt qui tempus, lucrum, damuum, vel aliquid simile significant. In quibus casibus oporter terminos seu numeros minus principales componere cum principalibus, ut fiant tres solum termini: quod fit multiplicando quemlibet principalem, per suum adjunctum minus principalem et totum productum, quod terminum compositum vocamus, debet collocari ut in praecedenti Regula, et in sequenti exemplo apparebit. Hac igitur de causa hanc Regulam vocamus Compositam.
Composita igitur Regula in eo differt a priori, quod ad tresterminos principales reducat minus principales, et numeros compositos disponat ut simplices.
Exemplum Convictores 4, diebus 15, solvunt florenos 20; quaeritur, quot florenos solvere debeant 12 convicttores, diebus 36? Tres termini principales noti sunt, 4 convictores, 20 floreni, 12 convictores. Minus principales seu adjuncti termini sunt, 15 dies, et 36. dies. Ad 4 convictores spectant dies 15, et ad 12 convictores dies 36. Multiplica ergo 4 per 15, fient 60 pro termino composito. Multiplica item 12 per 36, fiunt 432 pro altero termino composito. His factis, dispone ita tres numeros: Si 60, dant 20, quid dabunt 432? Duc secundum in tertium, et productum 8640 divide per primum, et dabit Quotus florenos 144.


Annotatio.
 ''HOc, et similia exempla possunt etiam solvi per duplicem operationem in Regula simplici factam, si dicatur primo: 4 dant 20, quid dant 12? proveniunt 60. Deinde, 15. dant 60, quid dant 36? proveniunt ut prius 144. Hic quoniam quinque interveniunt numeri, ideo aliqui vocant hunc modum operandi Regulam Quinque.''


''Regula propertionum Simplex Inversa.''
{{right sidenote|''Simplex inversa.''}} IN quatuor numeris Regulae proportionum hactenus explicatae ea est proportio primi numeri ad secundum, quae est tertii ad quartum, ut vidimus: ac proinde (ut ex Proposit. 14. lib. 5. Element. Euclidis colligitur) si primus major est vel minor tertio, etiam secundus major est vel minor quarto, uti consideranti patet. Solet autem nonnunquam accidere, ut ex tribus numeris notis quaeratur quartus, ad quem secundus ita se habeat, ut quo major est primus tertio, eo minor esse debeat secundus quarto: et quo minor est primus tertio, eo major esse debeat secundus quarto: ut si 30. operarii absolvunt opus aliquod 4 diebus, 50 operarii absolvere debent idem opus paucioribus diebus, nempe 2 diebus, 8 horis, minutis 48. ut mox videbimus.
In hoc igitur, et similibus casibus, vel invertendus est ordo trium numerorum propositorum, faciendo ex primo tertium, et ex tertio primum; vel servato ordine uti in prioribus, variandus est modus operandi, nempe primum numerum per secundum (vel, quod idem est, secundum per primum) multiplicando, et productum dividendo per tertium: tunc enim Quotus erit quartus numerus quaesitus.
Exemplum I. 20. muratores conficiunt murum 4, diebus, 30. muratores quot diebus conficerent eundem? Multiplica 20. per 4. et productum 80. divide per 30, provenient 2 20/30, seu 2 2/3, hoc est, dies 2, horae 16.
Eexemplum II. 30 operarii absolvunt opus aliquod 4, diebus, 50. operarii quot diebus absolverent? Multiplica 30 per 4, et productum 120 divide per 50, et invenies 2 20/50, seu 2/5 unius diei, quae 2/5 faciunt horas 8 4/5 unius horae, haec autem 4/5 unius horase faciunt minuta 48.
Exemplum III. Milites 850. obsessi in munitione aliqua habent victum pro diebus 11, sed nulla est spes futuri auxilii, nisi post dies 25, quaeritur, quot milites dimittendi, ut pro reliquis sufficiat victus ad dies 25. Dic, 11 dies requirunt 850. milites, 25 dies quot milites requirunt? Duc 11 in 850, et productum 9350 divide per, provenient 374.


''Regula proportionum Composita Inversa.''
{{right sidenote|''Composita inversa.''}} SIcut Regula proportionum Directa Simplex differat a directa composita, quod haec praeter terminos tres principales adjunctos habet alios minus principales, ita et Inversa Simplex ab Inversa Composita in hoc differt, quod haec etiam praeter tres principales terminos habet adjunctosalios minus principales, qui ad illos reduci debent, et institui operatio ut paulo ante diximus.
Facilius tamen est, in hujusmodi exemplis duas instituere operationes, eo modo quo in exemplis sequitur.
Modii 100. farinae sufficiuntpro 4 Legionibus militum per dies 24, 150 modii pro 12 legionibus per quot dies sufficiunt? Dic primo: 4 legiones&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dmhoxderrgeixexyfvn1wtsau6tmka9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284276</id>
      <parentid>284260</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284276</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5962" sha1="qu2pnqclr1tm1hbnyly0aiw4ujamfc7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Annotationes. I.
''DIcitur haec Regula simplex, quiae constat tribus numeris simpilcibus, et non compositis ex pluribus. Dicitur Directa, quia numeri disponuntur eo ordine, quo proponuntur, et quem rectus ordo quatuor proportionalium numerorum requirit.''

''II. Ad faciliorem operationem potest aliquando primus et secundus numerus, aut primus et tertius, reduci ad minores terminos, per communem aliquam mensuram, sive maximam, sive non maximam, eos dividendo, et loco illorum statuendo Quotos. Sic quia in exemplo supra posito numerus 4. metitur primum et secundum si diviso utroque per 4, Quotientes 1. et 3 pro illis accipiantur, sic stabit idem Exemplum: 1. 3. 20? Item, quia in eodem exemplo idem numerus 4 metitur primum et tertium, si diviso utroque per 4, accipiantur pro illis Quoti et 52 sic stabit idem exemplum: 1. 12. 5? Vtrobique enim provenient 60. Ratio est, quia eadem proportio est inter Quotientes duorum numerorum per eundem numerum divisorum, quae inter ipsos numeros.''

''III. Quando in al quo exemplo proponuntur pro uno termino monetae, aut alia similia, diversae speciei, debent reduci ad unam speciem, V. G. expendit quis 1. septimana pro victu 1. flor. et 12 crucigeros, quantum expend tintegro anno? In hoc ac similibus exemplis debent reduci termini ad homogeneitatem, ac proinde annus debet resolvi in 52 septimanas, et florenus in 60. crucigeros, illisque addi 12 crucigeri. Sic ergo stabit exemplum: 1. sept. 72. cruc. quid 52. septim?''


''Regula Proportionum Composita Directa.''
ALiquando tres termini principales habent {{right sidenote|''Composita directa.''}} adjunctos alios minus principales, cujusmodi sunt qui tempus, lucrum, damuum, vel aliquid simile significant. In quibus casibus oporter terminos seu numeros minus principales componere cum principalibus, ut fiant tres solum termini: quod fit multiplicando quemlibet principalem, per suum adjunctum minus principalem et totum productum, quod terminum compositum vocamus, debet collocari ut in praecedenti Regula, et in sequenti exemplo apparebit. Hac igitur de causa hanc Regulam vocamus Compositam.
Composita igitur Regula in eo differt a priori, quod ad tresterminos principales reducat minus principales, et numeros compositos disponat ut simplices.
Exemplum Convictores 4, diebus 15, solvunt florenos 20; quaeritur, quot florenos solvere debeant 12 convicttores, diebus 36? Tres termini principales noti sunt, 4 convictores, 20 floreni, 12 convictores. Minus principales seu adjuncti termini sunt, 15 dies, et 36. dies. Ad 4 convictores spectant dies 15, et ad 12 convictores dies 36. Multiplica ergo 4 per 15, fient 60 pro termino composito. Multiplica item 12 per 36, fiunt 432 pro altero termino composito. His factis, dispone ita tres numeros: Si 60, dant 20, quid dabunt 432? Duc secundum in tertium, et productum 8640 divide per primum, et dabit Quotus florenos 144.


Annotatio.
''HOc, et similia exempla possunt etiam solvi per duplicem operationem in Regula simplici factam, si dicatur primo: 4 dant 20, quid dant 12? proveniunt 60. Deinde, 15. dant 60, quid dant 36? proveniunt ut prius 144. Hic quoniam quinque interveniunt numeri, ideo aliqui vocant hunc modum operandi Regulam Quinque.''


''Regula propertionum Simplex Inversa.''
{{right sidenote|''Simplex inversa.''}} IN quatuor numeris Regulae proportionum hactenus explicatae ea est proportio primi numeri ad secundum, quae est tertii ad quartum, ut vidimus: ac proinde (ut ex Proposit. 14. lib. 5. Element. Euclidis colligitur) si primus major est vel minor tertio, etiam secundus major est vel minor quarto, uti consideranti patet. Solet autem nonnunquam accidere, ut ex tribus numeris notis quaeratur quartus, ad quem secundus ita se habeat, ut quo major est primus tertio, eo minor esse debeat secundus quarto: et quo minor est primus tertio, eo major esse debeat secundus quarto: ut si 30. operarii absolvunt opus aliquod 4 diebus, 50 operarii absolvere debent idem opus paucioribus diebus, nempe 2 diebus, 8 horis, minutis 48. ut mox videbimus.
In hoc igitur, et similibus casibus, vel invertendus est ordo trium numerorum propositorum, faciendo ex primo tertium, et ex tertio primum; vel servato ordine uti in prioribus, variandus est modus operandi, nempe primum numerum per secundum (vel, quod idem est, secundum per primum) multiplicando, et productum dividendo per tertium: tunc enim Quotus erit quartus numerus quaesitus.
Exemplum I. 20. muratores conficiunt murum 4, diebus, 30. muratores quot diebus conficerent eundem? Multiplica 20. per 4. et productum 80. divide per 30, provenient 2 20/30, seu 2 2/3, hoc est, dies 2, horae 16.
Exemplum II. 30 operarii absolvunt opus aliquod 4, diebus, 50. operarii quot diebus absolverent? Multiplica 30 per 4, et productum 120 divide per 50, et invenies 2 20/50, seu 2/5 unius diei, quae 2/5 faciunt horas 8 4/5 unius horae, haec autem 4/5 unius horase faciunt minuta 48.
Exemplum III. Milites 850. obsessi in munitione aliqua habent victum pro diebus 11, sed nulla est spes futuri auxilii, nisi post dies 25, quaeritur, quot milites dimittendi, ut pro reliquis sufficiat victus ad dies 25. Dic, 11 dies requirunt 850. milites, 25 dies quot milites requirunt? Duc 11 in 850, et productum 9350 divide per, provenient 374.


''Regula proportionum Composita Inversa.''
{{right sidenote|''Composita inversa.''}} SIcut Regula proportionum Directa Simplex differat a directa composita, quod haec praeter terminos tres principales adjunctos habet alios minus principales, ita et Inversa Simplex ab Inversa Composita in hoc differt, quod haec etiam praeter tres principales terminos habet adjunctosalios minus principales, qui ad illos reduci debent, et institui operatio ut paulo ante diximus.
Facilius tamen est, in hujusmodi exemplis duas instituere operationes, eo modo quo in exemplis sequitur.
Modii 100. farinae sufficiuntpro 4 Legionibus militum per dies 24, 150 modii pro 12 legionibus per quot dies sufficiunt? Dic primo: 4 legiones&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qu2pnqclr1tm1hbnyly0aiw4ujamfc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87126</id>
    <revision>
      <id>284262</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284262</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5608" sha1="7ty6r68gn2vtafr0j88nf738s0zuyxr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
requirunt dies 24, 12 legiones quot dies requitunt? Operare per regulam Inversam simplicem, et invenies 8. Dic iterum: 100 modii sufficiunt pro 8 diebus, 150 modii pro quot diebus sufficient? Operate per Regulam Directam Simplicem, et invenies 12.
Messores 10, intra dies 12, demetunt jugera 30. messores 20 intra quot dies demetent jugera 40? Dic per Regulam inversam Simplicem: 10 messores requirunt 12 dies, 20 messores quot dies requirunt? invenies 6. Diciterum: 30 jugera requirunt 6. dies, 40 jugera quot dies requirunt? Invenies 8.


Articulus II. ''De Regula Consortii seu Societatis.''
{{right sidenote|''Regula Consortii.''}} PLures ineunt consortium seu sociecatem, et singuli in sortem conferunt certam summam pecuniae, aut lucrantur, autperdunt certam item summam; Vis scire, quantum quilibet accipere debeat, aut perdere ex summa acquisita, aut perdita, ut lucrum aut damnum integrum dividatur in singulos juxta illam proportionem, quam inter se habent summae singulorum in sortem collatae.
Ad solvendam quaestionem adhibetur Regula Trium toties, quot sunt socii consortii, tali pacto. Pecuniae omnium in sortem collatae in unam summam colliguntur, et numerus collectus primo loco in Regula Trium staruitur: secundo vero loco ponitur lucrum, vel damnum, quod ex omnium pecuniis provenit: tertio denique loco ponuntur pecuniae singulorum singulatim, et ut dicebam, toties fiet operatio per Regulam Trium, quoc sunt perticulares summae. Atque haec vocatur Regula Consortii seu Societatis, quia usum praecipue habet apud mercatores societatem mercaturae ineuntes. Exemplo rem melius declarabimus.
Tres mercatores societate inita lucrati sunt 800. florenos: primus in sortem contulit florenos 2400. secundus 3000, tertius 3600: quaeritur, quantum quilibet ex lucro florenorum 800 accipere debeat? Adde in unam summam pecunias singulorum in sortem collatas, et habebis florenos 9000. Deinde colloca numeros ut sequitur.
{{missing image}}
Dic jam primo: 9000 dant 800, quid dant 2400? et invenies pro primo florenos 213 3000/9000, sive 3/9, vel 1/3. Dic secundo: 9000 dant 800, quid dant 3000? et invenies pro secundo florenos 266 2/3. Dic tertio: 9000 dant 800, quid dant 3600? invenies pro tertio florenos 320.


Examen.
 EXamen sit, colligendo lucra omnium in unam summam: si enim resultar iterum prior summa totius lucri, v. g. in praecedenti exemplo, 800, bona fuit operatio.


Admonitio.
 ''QVando intervenit temporum diversitas, quod unius pecunia diutius in negotiatione fuit quam alterius, tunc vel adhibenda est Regula Trium composita Directa, vel multiplicanda est uniuscujusque pecunia per suum tempus, antequam omnium pecuniae in unam summam colligantur. Deinde hi numeri producti ex multiplicatione colligendi sunt in unam summam, ut habeatur primus numerus in Regula Trium: tertium autem locum occupabunt singuli numeri producti ex multiplicatione pecuniae cujusque in suum tempus, collocato rursus lucro vel damno communi in medio seu secundo loco.''
''Tres luorati sunt 7000 aureos: primus posuit 6000 aureos per annos 6, secundos 4000 aureos per annos 4; tertius 2000 aureos per annos 2; quantum ergo quilibet ex communi lucro accipiet? Multiplica primo pecuniam primi per suum tempus, nempe 6000 per 6, habebis 36000: multiplica secundo pecuniam secundi per suum tempus, nempe 4000 per 4, habebis 16000: multiplica tertio pecuniam tertu per suum tempus, nempe 2000 per 2, habebis 4000. Collige jam in unam summam 36000, 16000, 4000, et habebis 56000; et dic: si 56000 dant 7000, quid dant 36000? quid 16000? quid 4000? et invenies lucrum primi 4500, secundi 2000, tertii 500.''


Articulus III. ''De Regula Positionis, seu Falsi.''
REgula positionis est, quando proposita aliqua {{right sidenote|''Regula positionis.''}} quaetione per numerum solvenda, ponimus quemcunque numerum qui propositae quaestioni putatur satisfacturus, licet reipsa non satisfaciat, et cum ipso procedimus prout quaestio vult, tandemque qua stionem solvimus, verum ac desideratum numcrum inveniendo. Vocatur passim Regula Falsi; non quod falsum doceat, sed quod ex numero plerum que falso verum invenire doceat. Duplex est Regula Positionis, una vocatur Simplicis positionis, in qua ponitur unus numerus falsus, aut verisimilis, et cum eo proceditur; altera vocatur Duplicis Positionis, in qua ponitur duplex numerus falsus, aut verisimilis. Inter eas haec est differentia, quod quaecunque solvi possunt per primam, polssunt etiam solvi per secundam, at non e contra. Utramque breviter tra demus.


''Regula Simplicis Positionis.''
{{right sidenote|''Regula simplicis positionis.''}} PRoposito quocun que numero abscondito per hanc Regulam inveniendo, pone pro numero abscondito numerum quemcunque, et cum illo procede ut quaestio vult. Si omnia consonant quaestioni propositae, numerus a to positus erit is qui quaetitur: sin minus, falsa fuit positio numeri assumpti; et ex tali falso numero posito eliciendus est verus per Regulam Trium tali pacto. Pone primo loco id quod per numerum falsum fuit inventum: secundo vero loco pone ipsum numerum falsum: in tertio denique loco id quod jam antea ex quaestione proposira est notum. His positis, operare modo consueto per Regulam Trium, et invenies numerum absconditum qui quaeritur.
Exemplum. Tres volunt emere domum constantem aureos 2700, et secundus vult solvere duplum primi, tertius vero triplum secundi: quaeritur, quantum singuli debeant solvere. Pone primum date 2, dabit ergo secundus 4, et tertius 12, ac proinde omnes simul 18, cum tamen singulorum pecuniae simul collectae deberent efficere 2700. Dic ergo: si 18. proveniunt ex falsa positione&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ty6r68gn2vtafr0j88nf738s0zuyxr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284277</id>
      <parentid>284262</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:55:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284277</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5609" sha1="46knkqw6bmcgwyxtw1zmcrm15qsx09y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
requirunt dies 24, 12 legiones quot dies requitunt? Operare per regulam Inversam simplicem, et invenies 8. Dic iterum: 100 modii sufficiunt pro 8 diebus, 150 modii pro quot diebus sufficient? Operate per Regulam Directam Simplicem, et invenies 12.
Messores 10, intra dies 12, demetunt jugera 30. messores 20 intra quot dies demetent jugera 40? Dic per Regulam inversam Simplicem: 10 messores requirunt 12 dies, 20 messores quot dies requirunt? invenies 6. Diciterum: 30 jugera requirunt 6. dies, 40 jugera quot dies requirunt? Invenies 8.


Articulus II. ''De Regula Consortii seu Societatis.''
{{right sidenote|''Regula Consortii.''}} PLures ineunt consortium seu sociecatem, et singuli in sortem conferunt certam summam pecuniae, aut lucrantur, autperdunt certam item summam; Vis scire, quantum quilibet accipere debeat, aut perdere ex summa acquisita, aut perdita, ut lucrum aut damnum integrum dividatur in singulos juxta illam proportionem, quam inter se habent summae singulorum in sortem collatae.
Ad solvendam quaestionem adhibetur Regula Trium toties, quot sunt socii consortii, tali pacto. Pecuniae omnium in sortem collatae in unam summam colliguntur, et numerus collectus primo loco in Regula Trium staruitur: secundo vero loco ponitur lucrum, vel damnum, quod ex omnium pecuniis provenit: tertio denique loco ponuntur pecuniae singulorum singulatim, et ut dicebam, toties fiet operatio per Regulam Trium, quoc sunt perticulares summae. Atque haec vocatur Regula Consortii seu Societatis, quia usum praecipue habet apud mercatores societatem mercaturae ineuntes. Exemplo rem melius declarabimus.
Tres mercatores societate inita lucrati sunt 800. florenos: primus in sortem contulit florenos 2400. secundus 3000, tertius 3600: quaeritur, quantum quilibet ex lucro florenorum 800 accipere debeat? Adde in unam summam pecunias singulorum in sortem collatas, et habebis florenos 9000. Deinde colloca numeros ut sequitur.
{{missing equation}}
Dic jam primo: 9000 dant 800, quid dant 2400? et invenies pro primo florenos 213 3000/9000, sive 3/9, vel 1/3. Dic secundo: 9000 dant 800, quid dant 3000? et invenies pro secundo florenos 266 2/3. Dic tertio: 9000 dant 800, quid dant 3600? invenies pro tertio florenos 320.


Examen.
EXamen sit, colligendo lucra omnium in unam summam: si enim resultar iterum prior summa totius lucri, v. g. in praecedenti exemplo, 800, bona fuit operatio.


Admonitio.
''QVando intervenit temporum diversitas, quod unius pecunia diutius in negotiatione fuit quam alterius, tunc vel adhibenda est Regula Trium composita Directa, vel multiplicanda est uniuscujusque pecunia per suum tempus, antequam omnium pecuniae in unam summam colligantur. Deinde hi numeri producti ex multiplicatione colligendi sunt in unam summam, ut habeatur primus numerus in Regula Trium: tertium autem locum occupabunt singuli numeri producti ex multiplicatione pecuniae cujusque in suum tempus, collocato rursus lucro vel damno communi in medio seu secundo loco.''
''Tres luorati sunt 7000 aureos: primus posuit 6000 aureos per annos 6, secundos 4000 aureos per annos 4; tertius 2000 aureos per annos 2; quantum ergo quilibet ex communi lucro accipiet? Multiplica primo pecuniam primi per suum tempus, nempe 6000 per 6, habebis 36000: multiplica secundo pecuniam secundi per suum tempus, nempe 4000 per 4, habebis 16000: multiplica tertio pecuniam tertu per suum tempus, nempe 2000 per 2, habebis 4000. Collige jam in unam summam 36000, 16000, 4000, et habebis 56000; et dic: si 56000 dant 7000, quid dant 36000? quid 16000? quid 4000? et invenies lucrum primi 4500, secundi 2000, tertii 500.''


Articulus III. ''De Regula Positionis, seu Falsi.''
REgula positionis est, quando proposita aliqua {{right sidenote|''Regula positionis.''}} quaetione per numerum solvenda, ponimus quemcunque numerum qui propositae quaestioni putatur satisfacturus, licet reipsa non satisfaciat, et cum ipso procedimus prout quaestio vult, tandemque qua stionem solvimus, verum ac desideratum numcrum inveniendo. Vocatur passim Regula Falsi; non quod falsum doceat, sed quod ex numero plerum que falso verum invenire doceat. Duplex est Regula Positionis, una vocatur Simplicis positionis, in qua ponitur unus numerus falsus, aut verisimilis, et cum eo proceditur; altera vocatur Duplicis Positionis, in qua ponitur duplex numerus falsus, aut verisimilis. Inter eas haec est differentia, quod quaecunque solvi possunt per primam, polssunt etiam solvi per secundam, at non e contra. Utramque breviter tra demus.


''Regula Simplicis Positionis.''
{{right sidenote|''Regula simplicis positionis.''}} PRoposito quocun que numero abscondito per hanc Regulam inveniendo, pone pro numero abscondito numerum quemcunque, et cum illo procede ut quaestio vult. Si omnia consonant quaestioni propositae, numerus a to positus erit is qui quaetitur: sin minus, falsa fuit positio numeri assumpti; et ex tali falso numero posito eliciendus est verus per Regulam Trium tali pacto. Pone primo loco id quod per numerum falsum fuit inventum: secundo vero loco pone ipsum numerum falsum: in tertio denique loco id quod jam antea ex quaestione proposira est notum. His positis, operare modo consueto per Regulam Trium, et invenies numerum absconditum qui quaeritur.
Exemplum. Tres volunt emere domum constantem aureos 2700, et secundus vult solvere duplum primi, tertius vero triplum secundi: quaeritur, quantum singuli debeant solvere. Pone primum date 2, dabit ergo secundus 4, et tertius 12, ac proinde omnes simul 18, cum tamen singulorum pecuniae simul collectae deberent efficere 2700. Dic ergo: si 18. proveniunt ex falsa positione&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46knkqw6bmcgwyxtw1zmcrm15qsx09y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87127</id>
    <revision>
      <id>284263</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:52:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284263</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5828" sha1="13u5lg9qlupn76k14ik1ghh58ih66ps" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
2, ex qua vera positione provenient 2700? et facta operatione per Regulam Trium, invenies primumdebere dare 300, secundum 600, tertium 1800. ''In idem recidit, si per 18. dividas 2700, et Quoti duplum accipias por illo qui solvit 2, etc.''


''Regula Duplicis Positionis.''
{{right sidenote|''Regula duplicis positionis.''}} PRoposito quesito, ponitur quivis numerus qui putatur quaestioni satis facturus, et juxta tenorem quaestionis examinatur, ut factum est in praecedenti Regula. Si quaestio respondet, sola est quaestio, et numerus positus est is qui quaerebatur. Sin minus, notatur excessus, vel defectus, quo a veritate aberratum est, ante crucem, una cum littera P, vel M (quarum illa significat Plus, sive excessum, haec Minus, sive defectum) prout videlicet error veritatem excesserit, aut ab ea defecerit. Deinde ponitur rursus aliquis alius numerus qui quaesito satisfacturus puratur, sive major priore jam antea posito, sive minor: et eodem modo examinatur. Si quaesito respondet, est soluta quaestio: sin minus, notatur excessus vel defectus post crucem, una cum littera P, vel M, et cum numero secundo posito.
His factis, si in utraque positione a veritate aberratum est per excessum, vel per defectum, et consequenter uter que error tam ante quam post crucem positus, habet easdem litteras: subtrahe minorem errorem ex majore, et residuum numerum serva pro Divisore, scribendo eum infra crucem. Deinde multiplica numerum primo positum per secundum etrorem, et numerum secundo positum per primum etrorem (sive duc per crucem primam positionem insecundum errorem et secundam positionem in primum errorem,) et productum minus detrahe a producto majore. Tandem residuum divide per Diviso rem jam antea inventum, nempe per Differentiam duorum errorum, et quotiens inventus erit numerus quae situs,
Si vero in una positione aberratum est a veritate per excessum, et in altera per defectum: collige duos errores in unam summam, et productum serva pro Divisore. Deinde duos illos numeros, qui ex multiplicatione numerorum positorum per errores producuntur, collige etiam in unam summam, et productum serva pro dividendo. Tandem divide hoc productum per Divisorem prius serva tum; et erit Quotiens numerus quaesitus.
Exemplum Quidam habet pecuniam, a cujus dimidio si auferatur 1/3 et 1/4, remanent 30; quaeritur, quantum habeat. Pone primo eum habere 24, a cujus dimidio, nempe a 12, si auferas 1/3, nempe 4, et 1/4, nempe 3, remanent 5, cum tamen deberent remanere 30: aberratum ergo fuit a veritate per defectum 25. unitatum. Scribe igitur numerum positum 24, cum errore 25, et cum littera M, ante crucem, ut vides in exemplo. Pone secundo eum habere 48, a cujus dimidio,
{{missing image}}
nempe a 24, si auferas 1/3, nempe 8 et unam 1/4, nempe 6, remanent 10, cum tamen deberent remanere 30: aberratum ergo iterum fuit a veritate per defectum 20 unitatum. Scribeigitur numerum positum 48, cum errore 20, et littera M, post crucem, ut vides. Subtrahe nunc minorem errorem a majore, nempe 20, a 25, et residuum, nempe 5, scribe infra crucem pro Divisore. Deinde multiplica 24 per 20, et habes 480: iterum multiplica 48 per 25, et habes 1200. Praeterca subtrahe 480 ex 1200. remanent 720. Tandem divide 720 per 5, et habebis 144 pro numero quaesito: nam ab hujus dimidio, quod est 72, si auferas 1/3, nempe 24, et 1/4, nempe 18: remanent 30.
Eadem quaestio potest etiam sciri per alios duos numeros aberrantes a veritate per excessum, item per alios duos, quorum unus excedat veritatem, alter ab ipsa deficiat.


Annotatio.
 PRaecedens quaestio solvi etiam potest per simplicem Positionem. Pone enim ipsum habere 24, a cujus dimidio si auferas 1/3, et 1/4. remanent 5. Dic ergo: 5 remanent ex falsa positione 24: ex qua positione vera remanent 30? invenies 144.


Articulus IV. ''De Regula Alligationis seu Mixtionis.''
{{right sidenote|''Regula alligationis.''}} REgulam Alligationis seu Mistionis vocant Arithmetici illam, qua alligant sive miscent varias merces, aliasve res, variorum pretiorum, mensurarum, ponderum, ut sciant quantum ex quolibet genere debeat accipi, si quis veli illas emere pretio quodam arbitrario, medio inter pretia statuta. Sed res melius patebit exemplo.
Sunt duo genera vini: mensura una primi generis valet 20 crucigeros, et mensura una secundi generis 12 crucigeros; habes crucigeros 15, et vis emere unam mensuram ex utroque genere mixtam; quaeritur, quantum exutroque genere sit sum endum.
Regula ad id inveniendum haec est. Ponitur unum pretium starutum sub altero, ut in sequenti exemplo apparet; et ad sinistram illorum ponitur pretium arbitrarium medium inter pretia statuta: ad dexteram vero ponuntur differentiae inter hoc et illa alternatim, ita ut differentia majoris pretii ponatur juxta minus pretium, et differentia minoris juxta majus. Hae
{{missing image}}
differentiae colliguntur in unam summam, et instituitur Regula Trium toties, quot sunt differentiae, nempe in apposito exemplo bis, ita ut summa differentiarum occupet primum locum, mensura vero una secundum locum, et differentia una tertium locum, dicendo: Si 8 dant 1, quid dabunt 3? Item si 8 dant 1, quid dabunt 5? In venies enim ex primo vino accipiendas esse 3/8 unius mensurae, ex secundo vero 5/8, quae cum simul faciant 8/8, id est, 1 mensuram, signum est fuisse legitimam operationem.


Articulus V. ''De Radicis Quadratae e dato numero extractione.''
{{right sidenote|''Radicis quadratae extractio. Numerus quadratus quid sit.''}} RAdix quadrata est numerus qui in se ductus producit numerum quadratum. Numerus vero quadratus est, qui resultat ex numero aliquo in seipsum ducto. In adjecta tabella numeri secundae colu~nae sunt quadrari, numeri vero primae columnae sunt radices eorum. Ideo autem numeri praedicti omnesque alii qui in seipsos multiplicati producunt numeros quadratos, appellantur Radices&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>13u5lg9qlupn76k14ik1ghh58ih66ps</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284278</id>
      <parentid>284263</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:55:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284278</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5809" sha1="psujexmt59b07acnfek9ksx73gykem6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
2, ex qua vera positione provenient 2700? et facta operatione per Regulam Trium, invenies primumdebere dare 300, secundum 600, tertium 1800. ''In idem recidit, si per 18. dividas 2700, et Quoti duplum accipias por illo qui solvit 2, etc.''


''Regula Duplicis Positionis.''
{{right sidenote|''Regula duplicis positionis.''}} PRoposito quesito, ponitur quivis numerus qui putatur quaestioni satis facturus, et juxta tenorem quaestionis examinatur, ut factum est in praecedenti Regula. Si quaestio respondet, sola est quaestio, et numerus positus est is qui quaerebatur. Sin minus, notatur excessus, vel defectus, quo a veritate aberratum est, ante crucem, una cum littera P, vel M (quarum illa significat Plus, sive excessum, haec Minus, sive defectum) prout videlicet error veritatem excesserit, aut ab ea defecerit. Deinde ponitur rursus aliquis alius numerus qui quaesito satisfacturus puratur, sive major priore jam antea posito, sive minor: et eodem modo examinatur. Si quaesito respondet, est soluta quaestio: sin minus, notatur excessus vel defectus post crucem, una cum littera P, vel M, et cum numero secundo posito.
His factis, si in utraque positione a veritate aberratum est per excessum, vel per defectum, et consequenter uter que error tam ante quam post crucem positus, habet easdem litteras: subtrahe minorem errorem ex majore, et residuum numerum serva pro Divisore, scribendo eum infra crucem. Deinde multiplica numerum primo positum per secundum etrorem, et numerum secundo positum per primum etrorem (sive duc per crucem primam positionem insecundum errorem et secundam positionem in primum errorem,) et productum minus detrahe a producto majore. Tandem residuum divide per Diviso rem jam antea inventum, nempe per Differentiam duorum errorum, et quotiens inventus erit numerus quae situs,
Si vero in una positione aberratum est a veritate per excessum, et in altera per defectum: collige duos errores in unam summam, et productum serva pro Divisore. Deinde duos illos numeros, qui ex multiplicatione numerorum positorum per errores producuntur, collige etiam in unam summam, et productum serva pro dividendo. Tandem divide hoc productum per Divisorem prius serva tum; et erit Quotiens numerus quaesitus.
Exemplum Quidam habet pecuniam, a cujus dimidio si auferatur 1/3 et 1/4, remanent 30; quaeritur, quantum habeat. Pone primo eum habere 24, a cujus dimidio, nempe a 12, si auferas 1/3, nempe 4, et 1/4, nempe 3, remanent 5, cum tamen deberent remanere 30: aberratum ergo fuit a veritate per defectum 25. unitatum. Scribe igitur numerum positum 24, cum errore 25, et cum littera M, ante crucem, ut vides in exemplo. Pone secundo eum habere 48, a cujus dimidio,
nempe a 24, si auferas 1/3, nempe 8 et unam 1/4, nempe 6, remanent 10, cum tamen deberent remanere 30: aberratum ergo iterum fuit a veritate per defectum 20 unitatum. Scribeigitur numerum positum 48, cum errore 20, et littera M, post crucem, ut vides. Subtrahe nunc minorem errorem a majore, nempe 20, a 25, et residuum, nempe 5, scribe infra crucem pro Divisore. Deinde multiplica 24 per 20, et habes 480: iterum multiplica 48 per 25, et habes 1200. Praeterca subtrahe 480 ex 1200. remanent 720. Tandem divide 720 per 5, et habebis 144 pro numero quaesito: nam ab hujus dimidio, quod est 72, si auferas 1/3, nempe 24, et 1/4, nempe 18: remanent 30.
Eadem quaestio potest etiam sciri per alios duos numeros aberrantes a veritate per excessum, item per alios duos, quorum unus excedat veritatem, alter ab ipsa deficiat.


Annotatio.
PRaecedens quaestio solvi etiam potest per simplicem Positionem. Pone enim ipsum habere 24, a cujus dimidio si auferas 1/3, et 1/4. remanent 5. Dic ergo: 5 remanent ex falsa positione 24: ex qua positione vera remanent 30? invenies 144.


Articulus IV. ''De Regula Alligationis seu Mixtionis.''
{{right sidenote|''Regula alligationis.''}} REgulam Alligationis seu Mistionis vocant Arithmetici illam, qua alligant sive miscent varias merces, aliasve res, variorum pretiorum, mensurarum, ponderum, ut sciant quantum ex quolibet genere debeat accipi, si quis veli illas emere pretio quodam arbitrario, medio inter pretia statuta. Sed res melius patebit exemplo.
Sunt duo genera vini: mensura una primi generis valet 20 crucigeros, et mensura una secundi generis 12 crucigeros; habes crucigeros 15, et vis emere unam mensuram ex utroque genere mixtam; quaeritur, quantum exutroque genere sit sum endum.
Regula ad id inveniendum haec est. Ponitur unum pretium starutum sub altero, ut in sequenti exemplo apparet; et ad sinistram illorum ponitur pretium arbitrarium medium inter pretia statuta: ad dexteram vero ponuntur differentiae inter hoc et illa alternatim, ita ut differentia majoris pretii ponatur juxta minus pretium, et differentia minoris juxta majus. Hae
{{missing image}}
differentiae colliguntur in unam summam, et instituitur Regula Trium toties, quot sunt differentiae, nempe in apposito exemplo bis, ita ut summa differentiarum occupet primum locum, mensura vero una secundum locum, et differentia una tertium locum, dicendo: Si 8 dant 1, quid dabunt 3? Item si 8 dant 1, quid dabunt 5? In venies enim ex primo vino accipiendas esse 3/8 unius mensurae, ex secundo vero 5/8, quae cum simul faciant 8/8, id est, 1 mensuram, signum est fuisse legitimam operationem.


Articulus V. ''De Radicis Quadratae e dato numero extractione.''
{{right sidenote|''Radicis quadratae extractio. Numerus quadratus quid sit.''}} RAdix quadrata est numerus qui in se ductus producit numerum quadratum. Numerus vero quadratus est, qui resultat ex numero aliquo in seipsum ducto. In adjecta tabella numeri secundae colu~nae sunt quadrari, numeri vero primae columnae sunt radices eorum. Ideo autem numeri praedicti omnesque alii qui in seipsos multiplicati producunt numeros quadratos, appellantur Radices&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>psujexmt59b07acnfek9ksx73gykem6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87128</id>
    <revision>
      <id>284265</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:52:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284265</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5503" sha1="ph6fvcj8w94cx6mrasbapwzh4l8dgsk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
quadratae, seu radices numeri quadrati, quia exipsis ceu radicibus oriuntur quadrati numeri. Appellantur etiam lateta quadrata, seu quadratorum numerorum, quia si quadrati numeri dispoantur
{{missing image}}
in figuram quadratam, hoc est, ut tot sint unitates in qualibet serie secundum latitudinem, quot
{{missing image}}
sunt secundum longitudinem, ut in figura apparet; numerus ille, ex cujus multiplicatione in se resultavit ille numerus quadratus, est unum latus talis quadrati.
Extrahere igitur, seu invenire Radicem quadratam, aut latus quadratum alicujus numeri, est numerum invenire, qui in se ductus efficiat propositum numerum, si quadratus est; vel si non est quadratus, maximum numerum quadratum in ipso contentum.
Regula igitur ad extrahehdam radicem quadratam haec est. Si numerus propositus non excedit 100, et quadratus est; radix ejus invenitur in columna prima supra dictae tabelae. Si non invenitur in dicta tabella, signum est non esse quadratum, atque adeo non haberet radicem quadratam.
Si autem numerus propositus major est centenario, sic operare. ''Primo.'' Colloca numerum ut in Divisione fit, eumque divide in certa membra, ponendo lineolam seu punctum infra primam figuram, incipiendo a dextera, et aliud infra terriam, aliudque infra quintam, et sic deinceps semper post binam quamque, ut factum vides in exemplo A. Et scias, radicem inveniendam debere habere tot figuras, quot membra notasti. Quodlibet autem membrum continet duas figuras, excepto ultimo versus sinistram, quod aliquando habet unicam.
''Secundo.'' Incipe operationem ab ultimo ad sinistram membro, et vide (ex tabella supra posita) an sit numerus quadratus; ejusque radicem pone post lunulam pro Quoto, ut in Divisione. Si vero non est quadratus, quaere in tabula quadratum proxime illo minorem, ejusque radicem pone post lunulam pro Quoto, seu pro prima figura radicis inveniendae. Eandem radicem pone etiam infra ultimum praedictum membrum, tanquam Divisorem, (immediate ante secundum membrum, ut vides in eodem exemplo A) et operare ut fit in Divisione; nempe multiplica Quorum in Divisorem, et productum subtrahe ab ultimo praedicto membro, residuum quescribe supra aut infra, ut vides factum in A.
''Tertio.'' Pro novo Divisore duplica Quotum jam ante inventum; productum enim erit novus Divisor. Hunc pone sub Dividendo, modo dicto in Divisione, nempe sub illa figura Dividendi, quae sequitur proxime illam sub qua positus erat primus Divisor, ut vides factum in B. Et haec duo servanda sunt pro omni novo Divisore inquirendo, et infra Dividendum collocando; semper enim duplicandus est Quotus qui reperitur post lunulam, quotcunque figurarum is sit: semper item dicto modo est collocandus. Invento et collocato novo Divisore, vide quoties is contineatur in Dividendo supra se scripto; et novum Quotum (qui non potest esse major quam 9) pone post lunulam, et similiter post novum Divisorem versus dexteram ut in eodem exemplo B factum est; et operare ut in Divisione, multiplicando nimirum Quotum ultimum in Divisorem novum, et Quotum ipsi adscriptum; productumque subtrahendo, et residuum supra aut infra cribendo, ut factum est in C.
''Quarto.'' Idem modus quem proxime exposui, servandus est usque ad finem, et toties repetendus, quot membra adhuc supersunt.
Videndum autem post quamvis operationem, ne residuum sit majus radice inventâ duplicatâ. Procurandum praeterea, ut totus Divisor praedictus multiplicatus per Quotum, non sit major quam Dividendus, supra se scriptus, alioquin ultimus Quotus, post lunulam et ante novum Divisorem positus, minuendus est.
Exemplum. Sit extrahenda radix quadrata ex hoc numero: 119025. Colloca, et in membra divide
{{missing image}}
ipsum ut vides in A. Et quoniam numerus primi membri a sinistra, nempe 11, non est quadratus et numerus quadratus proxime minor est 9; pone hujus radicem, 3, post lunulam, et sub
{{missing image}}
11, immediate ante secundum membrum, et factâ multiplication subtrahe 9 ab 11, remanent 2. quae scribe supra, ut vides ibidem. Duplica deinde radicem, 3, inventam, et pone 6 infra 9, ut vides in B esse factum, et quoniam 6 in 29 continetur quater, pone 4 post
{{missing image}}
lunulam, et post 6, ut totus Divisor sit 64, ut ibi dem factum est. Multiplica igitur 4 in 64, et factâ subtractione scribe residuum 34 supra ut vides factrum in exemplo C. Duplica iterum totam radicem inventam, nempe 34, et productum 68 scribe
{{missing image}}
infra 342, ut vides factum in D. Vide jam, quoties 68 contineatur in 342; et quoniam continetur quinquies, scribe 5 post lunulam, et post 68, ut totus Divisor novus sit 685; factaque multiplicatione hujus per 5 subtrahe productum. Et quoniam nihil remanet, signum est propositum numerum esse quadratum, ejusque radicem esse 345.


''Examen.''
 MUltiplica radicem inventam per se ipsam, et producto adde residuum, si quod remansit post ultimam operationem; si prodit numerus primo positus, bona fuit operatio; sin minus, erratum est.


Annotationes.
''NOtandum est I. Si numerus qui ex radice post primam, aut secudam, aut quamvis aliam operationem inventa duplicata resultavit, non continetur in numero illo sub quo collocatur velut Divisor novus; ponendus est zerus post lunulam pro radice, et deleto novo illo Divisore, omnibusque alijs relictis, procedendum est ut antea ad inveniendas reliquorum numerorum radices, duplicando scilicet totam radicem post lunulam contentam, et duplum scribendo infra, sed unâ figurâ magis versus dexteram quam scriptum erat praecedens duplum.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ph6fvcj8w94cx6mrasbapwzh4l8dgsk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284279</id>
      <parentid>284265</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:56:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284279</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5484" sha1="3iwgki0n09q43q3jxqeptzsmvrd8zjf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
quadratae, seu radices numeri quadrati, quia exipsis ceu radicibus oriuntur quadrati numeri. Appellantur etiam lateta quadrata, seu quadratorum numerorum, quia si quadrati numeri dispoantur
{{missing table}}
in figuram quadratam, hoc est, ut tot sint unitates in qualibet serie secundum latitudinem, quot
sunt secundum longitudinem, ut in figura apparet; numerus ille, ex cujus multiplicatione in se resultavit ille numerus quadratus, est unum latus talis quadrati.
Extrahere igitur, seu invenire Radicem quadratam, aut latus quadratum alicujus numeri, est numerum invenire, qui in se ductus efficiat propositum numerum, si quadratus est; vel si non est quadratus, maximum numerum quadratum in ipso contentum.
Regula igitur ad extrahehdam radicem quadratam haec est. Si numerus propositus non excedit 100, et quadratus est; radix ejus invenitur in columna prima supra dictae tabelae. Si non invenitur in dicta tabella, signum est non esse quadratum, atque adeo non haberet radicem quadratam.
Si autem numerus propositus major est centenario, sic operare. ''Primo.'' Colloca numerum ut in Divisione fit, eumque divide in certa membra, ponendo lineolam seu punctum infra primam figuram, incipiendo a dextera, et aliud infra terriam, aliudque infra quintam, et sic deinceps semper post binam quamque, ut factum vides in exemplo A. Et scias, radicem inveniendam debere habere tot figuras, quot membra notasti. Quodlibet autem membrum continet duas figuras, excepto ultimo versus sinistram, quod aliquando habet unicam.
''Secundo.'' Incipe operationem ab ultimo ad sinistram membro, et vide (ex tabella supra posita) an sit numerus quadratus; ejusque radicem pone post lunulam pro Quoto, ut in Divisione. Si vero non est quadratus, quaere in tabula quadratum proxime illo minorem, ejusque radicem pone post lunulam pro Quoto, seu pro prima figura radicis inveniendae. Eandem radicem pone etiam infra ultimum praedictum membrum, tanquam Divisorem, (immediate ante secundum membrum, ut vides in eodem exemplo A) et operare ut fit in Divisione; nempe multiplica Quorum in Divisorem, et productum subtrahe ab ultimo praedicto membro, residuum quescribe supra aut infra, ut vides factum in A.
''Tertio.'' Pro novo Divisore duplica Quotum jam ante inventum; productum enim erit novus Divisor. Hunc pone sub Dividendo, modo dicto in Divisione, nempe sub illa figura Dividendi, quae sequitur proxime illam sub qua positus erat primus Divisor, ut vides factum in B. Et haec duo servanda sunt pro omni novo Divisore inquirendo, et infra Dividendum collocando; semper enim duplicandus est Quotus qui reperitur post lunulam, quotcunque figurarum is sit: semper item dicto modo est collocandus. Invento et collocato novo Divisore, vide quoties is contineatur in Dividendo supra se scripto; et novum Quotum (qui non potest esse major quam 9) pone post lunulam, et similiter post novum Divisorem versus dexteram ut in eodem exemplo B factum est; et operare ut in Divisione, multiplicando nimirum Quotum ultimum in Divisorem novum, et Quotum ipsi adscriptum; productumque subtrahendo, et residuum supra aut infra cribendo, ut factum est in C.
''Quarto.'' Idem modus quem proxime exposui, servandus est usque ad finem, et toties repetendus, quot membra adhuc supersunt.
Videndum autem post quamvis operationem, ne residuum sit majus radice inventâ duplicatâ. Procurandum praeterea, ut totus Divisor praedictus multiplicatus per Quotum, non sit major quam Dividendus, supra se scriptus, alioquin ultimus Quotus, post lunulam et ante novum Divisorem positus, minuendus est.
Exemplum. Sit extrahenda radix quadrata ex hoc numero: 119025. Colloca, et in membra divide
{{missing image}}
ipsum ut vides in A. Et quoniam numerus primi membri a sinistra, nempe 11, non est quadratus et numerus quadratus proxime minor est 9; pone hujus radicem, 3, post lunulam, et sub
{{missing image}}
11, immediate ante secundum membrum, et factâ multiplication subtrahe 9 ab 11, remanent 2. quae scribe supra, ut vides ibidem. Duplica deinde radicem, 3, inventam, et pone 6 infra 9, ut vides in B esse factum, et quoniam 6 in 29 continetur quater, pone 4 post
{{missing image}}
lunulam, et post 6, ut totus Divisor sit 64, ut ibi dem factum est. Multiplica igitur 4 in 64, et factâ subtractione scribe residuum 34 supra ut vides factrum in exemplo C. Duplica iterum totam radicem inventam, nempe 34, et productum 68 scribe
{{missing image}}
infra 342, ut vides factum in D. Vide jam, quoties 68 contineatur in 342; et quoniam continetur quinquies, scribe 5 post lunulam, et post 68, ut totus Divisor novus sit 685; factaque multiplicatione hujus per 5 subtrahe productum. Et quoniam nihil remanet, signum est propositum numerum esse quadratum, ejusque radicem esse 345.


''Examen.''
MUltiplica radicem inventam per se ipsam, et producto adde residuum, si quod remansit post ultimam operationem; si prodit numerus primo positus, bona fuit operatio; sin minus, erratum est.


Annotationes.
''NOtandum est I. Si numerus qui ex radice post primam, aut secudam, aut quamvis aliam operationem inventa duplicata resultavit, non continetur in numero illo sub quo collocatur velut Divisor novus; ponendus est zerus post lunulam pro radice, et deleto novo illo Divisore, omnibusque alijs relictis, procedendum est ut antea ad inveniendas reliquorum numerorum radices, duplicando scilicet totam radicem post lunulam contentam, et duplum scribendo infra, sed unâ figurâ magis versus dexteram quam scriptum erat praecedens duplum.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3iwgki0n09q43q3jxqeptzsmvrd8zjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87129</id>
    <revision>
      <id>284266</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:52:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284266</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5682" sha1="ltgl66nhwftqu82glq97m7skshqskr9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{right sidenote|''Radicem quadratae propinquam inveniri.''}} ''Notandum II. Si peractâ extractione radicis manet aliquod residuum, signum est numerum propositum non esse quadratum, sed surdum, ac proinde non habere radicem rationalem, ut vocant, et quae numero possit exprimi; adeoque radicem inventam non esse radicem numeri propositi, sed maximi numeri quadrati in proposito numero contenti, quem videlicet producit radix inventa in se multiplicata. Si quis autem invenire velit radicem numeri propositi non quadrati propinquam (vera enim invenire non potest, ut dixi) cujus nimirum numerus quadratus a proposito numero non quadrato distet in sensibili fere differentiâ; id duplici viâ assequetur. Priori reperitur radix propinquior minor quam vera, adeo ut ejus numerus a numero proposito superetur: Posteriori invenitur radix propinquior quae veram excedat, ita ut ejus numerus quadratus major sit numero proposito. Prior via haec est. Inventâ radice maximiquadrati in proposito numero comprehensi, adijciatur ad eam fractio, cujus Numerator est residuum extractionis, Denominator vero duplum radicis inventae, et praeterea unitas. Posterior haec est. Inventâ radice maximi quadrati in proposito numero comprehensi, adijciatur ad eam fractio. cujus Numerator est residuum extractionis, Denominator vero duplum radicis inventa.''
''Extracto radicis quadratae in fractionibus eodem modo perficitur, ita nimirum, ut radix seorsim extrahatur ex Numeratore, et seorsimex Denominatore. Vt radix quadrata fractionis 4/9, est 2/3.''
{{missing image}}

Articulus VI. ''De Radicis cubicae e dato numero extractione.''
{{right sidenote|''Radicis cubica extractio. Numerus cubicus quid sit.''}} NUmerus cubicus dicitur ille, qui fit ex ductu numeri alicujus primo in se ipsum, et deinde in productum: Ut si 10. ducantur in se, hoc est, in 10. fiunt 100; quae iterum multiplicata per 10, producunt 1000. Hic igitur numerus 1000, dicitur cubicus, seu cubus; 10. vero, ejus radix cubica, seu latus cubicum.
Hisce praecognitis, Radicem cubicam ex quolibet numero oblaco facile erues, si sequentia observaveris praecepta.
''Primo.'' Habenda est prae manibus Tabella decem primorum cuborum, eorum demque Radicum. Haec autem fit ex multiplicatione cubica primorum simplicium numerorum ab unitate us. Que ad numerum denarium continuatorum, ut sequitur.
{{missing image}}

''Exemplum.''
 ''Secundo.'' Numerus datus distinguatur, antequam operatio incipiatur, in aliquot membra punctis, a dextra sinistram versus, ita ut sub prima dextima figura ponatur primum punctum, secundum sud quarta laevam versus, tertium sub septima, quartum sub decima versus eandem sinistram, ac ita deinceps, quod numeri suffecerint, notentur puncta, duabus figuris semper intermissis, ut hîc apparet.
{{missing image}}
''Tertto.'' Ex Tabella praedicta cape Radicem numeri a primo puncto ad sinistram intercepti, sive is unâ figurâ constet, sive duabus, sive tribus: hoc est, quaere numerum hunc in tabella sub titulo, Cubi, hoc est, in tertia columna (quod si non reperiatur, sume proxime minorem cubum (ejusque radicem cubicam colloca extra lunulam. Ut in superiori exemplo paulo ante posito, quaere radicem numeri 34; qui cum in tabula cuborum exacte non reperiatur, accipe proxime minorem, nempe 27, ejusque radicem cubicam, 3, annota post lunulam hoc modo:
{{missing image}}
''Quarto.'' Radicis hujus cubum, 27, subtrahe ex numero sub dicto primo puncto intercepto, nempe ex 34; residuumque 7 supra scribe, eo plane modo, ut in vulgari divisione fieri solet, et apparet in sequenti exemplo.
{{missing image}}
''Quinto.'' Tripla radicem modo inventam, et triplum hoc subjice figurae proxime antecedenti figuram sequenti puncto notatam: si autem plures fuerint figurae hujus tripli, collocentur ex ordine laevam versus, eo modo quo infra apparet in exemplo.
''Sexto.'' Para Divisorem hoc modo. Duc Quotientem (hoc est, Radicem positam post lunulam) in triplum jam inventum: productum scribe uno loco deinceps remotius, laevam versus, quam triplum in coeperis, et loco inferiori, ut sint jam duo numeri distincti, quorum unus Triplum, alter Divisor a nobis posthac appellabitur. Per hunc Divisorem si numerum ipsi suprascriptum dividas, habebis secundam figuram Radicis in Quotiente post lunulam collocandam. Exemplum habes infra,
''Septimo.'' Totum id quod jam in Quotiente est, duc inTriplum; productum iterum duc in figuram Quotientis per divisionem modo inventam; huic producto adde Cubum ejusdem numeri, eo tamen ordine, ut ultima ipsius cubi figura dextram versus non subjiciatur immediate loco inferiori figurae ultimae superioris producti, sed ad intervallum unius figurae dextram versus rejiciatur.
''Octavo.'' Numerorum eorum hoc ordine descriptorum aggregatum subduc ex numeris superioribus, si id fieri poterit, et residuum (si quod fuerit) supra scribe; si autem subduci non poterit; minuendus erit Quotiens eo usque, quoad aggregatum dicto modo inventum subduci possit a superiore, manente semper eodem Divisore et Triplo.


''Exemplum.''
 UT in superiori exemplo, tripla radicem, 3, fiunt 9; quae scribe sub 5. Duc deinde 3 in 9, provenient 27; quae colloca inferius quam Triplum, ac unâ deinceps figurâ versus laevam, nempesub 72. Divide jam 72 per 27, habebis Quotientem. 2, priori Quotienti, 3, adjungendum, ut fiat totus Qnotiens 32. Hunc duc in iplum 9, fit productum 288. Hoc rursus multiplica per numerum modo inventum, nempe per 2, et habebis productum secundum 576. Huic denique adde cubum numeri, 2, modo inventi, nempe 8, fiet aggregatum ex numeris eo ordine dispositis, ut in paradigmate sequenti apparet, 5768; quod ex superiori numero, 7258, subductum relinquit pro residuo 1490.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ltgl66nhwftqu82glq97m7skshqskr9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284280</id>
      <parentid>284266</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284280</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5715" sha1="5sfntng1xcw6i7wrn4pg4m8ax5ty42m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{right sidenote|''Radicem quadratae propinquam inveniri.''}} ''Notandum II. Si peractâ extractione radicis manet aliquod residuum, signum est numerum propositum non esse quadratum, sed surdum, ac proinde non habere radicem rationalem, ut vocant, et quae numero possit exprimi; adeoque radicem inventam non esse radicem numeri propositi, sed maximi numeri quadrati in proposito numero contenti, quem videlicet producit radix inventa in se multiplicata. Si quis autem invenire velit radicem numeri propositi non quadrati propinquam (vera enim invenire non potest, ut dixi) cujus nimirum numerus quadratus a proposito numero non quadrato distet in sensibili fere differentiâ; id duplici viâ assequetur. Priori reperitur radix propinquior minor quam vera, adeo ut ejus numerus a numero proposito superetur: Posteriori invenitur radix propinquior quae veram excedat, ita ut ejus numerus quadratus major sit numero proposito. Prior via haec est. Inventâ radice maximiquadrati in proposito numero comprehensi, adijciatur ad eam fractio, cujus Numerator est residuum extractionis, Denominator vero duplum radicis inventae, et praeterea unitas. Posterior haec est. Inventâ radice maximi quadrati in proposito numero comprehensi, adijciatur ad eam fractio. cujus Numerator est residuum extractionis, Denominator vero duplum radicis inventa.''
''Extracto radicis quadratae in fractionibus eodem modo perficitur, ita nimirum, ut radix seorsim extrahatur ex Numeratore, et seorsimex Denominatore. Vt radix quadrata fractionis 4/9, est 2/3.''
{{missing image}}

Articulus VI. ''De Radicis cubicae e dato numero extractione.''
{{right sidenote|''Radicis cubica extractio. Numerus cubicus quid sit.''}} NUmerus cubicus dicitur ille, qui fit ex ductu numeri alicujus primo in se ipsum, et deinde in productum: Ut si 10. ducantur in se, hoc est, in 10. fiunt 100; quae iterum multiplicata per 10, producunt 1000. Hic igitur numerus 1000, dicitur cubicus, seu cubus; 10. vero, ejus radix cubica, seu latus cubicum.
Hisce praecognitis, Radicem cubicam ex quolibet numero oblaco facile erues, si sequentia observaveris praecepta.
''Primo.'' Habenda est prae manibus Tabella decem primorum cuborum, eorum demque Radicum. Haec autem fit ex multiplicatione cubica primorum simplicium numerorum ab unitate us. Que ad numerum denarium continuatorum, ut sequitur.
{{missing image}}

''Exemplum.''
 ''Secundo.'' Numerus datus distinguatur, antequam operatio incipiatur, in aliquot membra punctis, a dextra sinistram versus, ita ut sub prima dextima figura ponatur primum punctum, secundum sud quarta laevam versus, tertium sub septima, quartum sub decima versus eandem sinistram, ac ita deinceps, quod numeri suffecerint, notentur puncta, duabus figuris semper intermissis, ut hîc apparet.
{{missing image}}
''Tertto.'' Ex Tabella praedicta cape Radicem numeri a primo puncto ad sinistram intercepti, sive is unâ figurâ constet, sive duabus, sive tribus: hoc est, quaere numerum hunc in tabella sub titulo, Cubi, hoc est, in tertia columna (quod si non reperiatur, sume proxime minorem cubum (ejusque radicem cubicam colloca extra lunulam. Ut in superiori exemplo paulo ante posito, quaere radicem numeri 34; qui cum in tabula cuborum exacte non reperiatur, accipe proxime minorem, nempe 27, ejusque radicem cubicam, 3, annota post lunulam hoc modo:
{{missing image}}
''Quarto.'' Radicis hujus cubum, 27, subtrahe ex numero sub dicto primo puncto intercepto, nempe ex 34; residuumque 7 supra scribe, eo plane modo, ut in vulgari divisione fieri solet, et apparet in sequenti exemplo.
{{missing image}}
''Quinto.'' Tripla radicem modo inventam, et triplum hoc subjice figurae proxime antecedenti figuram sequenti puncto notatam: si autem plures fuerint figurae hujus tripli, collocentur ex ordine laevam versus, eo modo quo infra apparet in exemplo.
''Sexto.'' Para Divisorem hoc modo. Duc Quotientem (hoc est, Radicem positam post lunulam) in triplum jam inventum: productum scribe uno loco deinceps remotius, laevam versus, quam triplum in coeperis, et loco inferiori, ut sint jam duo numeri distincti, quorum unus Triplum, alter Divisor a nobis posthac appellabitur. Per hunc Divisorem si numerum ipsi suprascriptum dividas, habebis secundam figuram Radicis in Quotiente post lunulam collocandam. Exemplum habes infra,
''Septimo.'' Totum id quod jam in Quotiente est, duc inTriplum; productum iterum duc in figuram Quotientis per divisionem modo inventam; huic producto adde Cubum ejusdem numeri, eo tamen ordine, ut ultima ipsius cubi figura dextram versus non subjiciatur immediate loco inferiori figurae ultimae superioris producti, sed ad intervallum unius figurae dextram versus rejiciatur.
''Octavo.'' Numerorum eorum hoc ordine descriptorum aggregatum subduc ex numeris superioribus, si id fieri poterit, et residuum (si quod fuerit) supra scribe; si autem subduci non poterit; minuendus erit Quotiens eo usque, quoad aggregatum dicto modo inventum subduci possit a superiore, manente semper eodem Divisore et Triplo.


{{c|{{larger|''Exemplum.''}}}}

{{dropinitial|U}}T in superiori exemplo, tripla radicem, 3, fiunt 9; quae scribe sub 5. Duc deinde 3 in 9, provenient 27; quae colloca inferius quam Triplum, ac unâ deinceps figurâ versus laevam, nempesub 72. Divide jam 72 per 27, habebis Quotientem. 2, priori Quotienti, 3, adjungendum, ut fiat totus Qnotiens 32. Hunc duc in iplum 9, fit productum 288. Hoc rursus multiplica per numerum modo inventum, nempe per 2, et habebis productum secundum 576. Huic denique adde cubum numeri, 2, modo inventi, nempe 8, fiet aggregatum ex numeris eo ordine dispositis, ut in paradigmate sequenti apparet, 5768; quod ex superiori numero, 7258, subductum relinquit pro residuo 1490.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5sfntng1xcw6i7wrn4pg4m8ax5ty42m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87130</id>
    <revision>
      <id>284268</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:52:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284268</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5180" sha1="nea5fs8vv3v118kl189trbfo46xrc5s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{missing image}}
Haec igitur est Summa totius operationis. Si tamena adhuc numerorum figurae supersunt (ut in exemplo supra posito) ex quibus Radix cubica extrahi debeat; operatio ulterior instituenda est eodem prorsus modo: quo instituta fuit proxime praecedens: nempe triplatur Quotiens totus, Triplum ducitur in Radicem immediate inventam, Producto additur cubus modo in venrae Radicis, Aggregatum denique subducitur a numero superiori, Residuumque (si quod fuerit) annotatur superius. Ut in nostro exemplo, quia plures restant figurae numerorum, ex quibus Radix cubica extrahenda est; ideo institurâ ulteriori operatione juxta regulas traditas, habebis Radicem cubicam tocam numeri supetioris hanc, 3247, manente residuo 25480698.


''Examen''
 TOta Radix inventa cubicetur, cubo deinde adjiciatur numerus ex operatione ultima residuus: hoc aggregatum si respondeat numero, ex quo Radix extracta est, nullus error in operatione admissus est; Sin minus, iteranda operatio, ut error emendetur. Sic si in exemplo posito ducantur 3247 in se, producetur Quadratum 10543009; quod si multiplicetur per 3247, producetur Cubus 3433150223; cui si addantur 25480698, producetur numerus e principio propositus, nempe 34258630921.


Articulus VII. ''De inventione numerorum proportionalium.''
 SUpra art. 1. tradidimus inodum inveniendi quartum numerum proportionalem ex tribus datis. Nunc tradendi sunt alii modi alios proportionales eruendi, quoniam in sequentibus, maxime in Geometria practica, frequens eorum occurrit usus.


§. ''I. Inter duos numeros datos, medium proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Numnum proportionalem inter duos medios invenire.''}} MEdius proportionalis inter duos datos numeros est is, qui minorem tantum superat, quantum superatur a majori; seu qui ad minorem datorum talem proportionem habet, qualem major ad ipsum. Res melius in exemplis patebit. Ita autem reperitur. ''Duos numeros datos multiplice inter se et exproducto erue radicem quadratam; haec erti medius proportionalis.'' EXEMPLUM. Sit inter 4. et 16 inveniendus medius proportionalis. Multiplica 16. per 4, fiunt 64; cujus radix quadrata est 8, estque medio loco proportionalis inter 4. et 16; quia ut est 4 ad 8, ita 8 ad 16.


§. ''II. Inter duos numeros datos, invenire duos medios proportionales.''
{{right sidenote|''Numeros duos proportionales inter duos datos invenire.''}} PRima praxis. ''Multiplica quadratum primi numeri dati in secundum numerum datum, et ex productione radicem cubicam; et habebis primum medium proportionalem post primum datorum collocandum. Iterum multiplica quadratum secundi numeri dati in primum numerum datum, et ex producto erue radicem cubicam, et habebis secundum numerum proportionalem ante ultimum datorum collocandum'' EXEMPLUM. Sint inter 8. et 27, inveniendi duo medti proportionales in proportione continua. Duc 8 in se, et productum 64, nempe quadratum numeri 8, duc in 27, et producentur 1728, quorum radix cubica est 12, scilicet primus medius proportionalis collocandus post 8. Iterum duc 27 in se, et quadratum productum, quod est 729, duc in 8, et producentur 5832, quorum radix cubica est 8, scilicet secundus medius proportionalis collocandus ante 27. Sicergo stabunt numeri: 8, 12, 18, 27. in quibus se habet 8 ad 12, ut 12 ad 18, et 12 ad 18, ut 18 ad 27.
''Aliud exemplum.'' Sint inter 32 et 4, inveniendi duo medij proportionales. Duc quadratum prioris, quod est 1024, in posteriorem, nempe in 7, et fiunt 4090 quorum radix cubica 16, est primus proportionalis secundo loco collocandus. Rursus quadratum postenoris 4, nempe 16, multiplica in priorem 32, fiunt 512; quorum radix cubicus, nempe 8, est secundus proportionalis terrio loco collocandus. Sic ergo stabunt numeri: 32, 16, 8, 4, quorum anterior semper duplus posterioris.
Secunda praxis. ''Quaere primum proportionalem modo praedicto, et inventum multiplica per extremum remotiorem duorum datorum; producti radix quadrata erit alter medius proportionalis.'' Sic in primo exemplo, si invento primo 12, is multiplicetur per 27, et ex producto extrahatur radix quadrata, quae est 18: erit is secundus proportionalis. Sic etjam in secundo exemplo si inventus primus 16 ducatur in 4, erit producti 64 radix quadrata 8. alter medius.
Tertia praxis. ''Quaetur primus medius modo dicto, et ducatur in se, productumque dividatur per primum datorum: quotus erit alter proportionalis.'' Sic si inter 4. et 32 inveniendi sint duo medii proportionales, duc 4 in se, fiunt 16: haec duc in 32, fiunt 512: hujus radix cubica, 9, est primus medius proportionalis. Deinde duc 8 in se, fiunt 64, haec divide per 4, fiunt 16, qui est secundus medius proportionalis. Sic ergo stabunt numeri: 4, 8, 16, 32.


§. ''III. Datis duobus numeris, tertium continue proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Numeram tertium duobus datis proportionalem invenire.''}} ''DVc secundum in seipsum, et productum divide per primum: quotus erit tertius proportionalis.'' EXEMPLUM. Sint dati numeri 2 et 4: multiplica 4 in se, fiunt 16. haec divide per 2, fiunt 8, scilicet tertius proportionalis quaesitus. Ex his patet, hanc praxin nihil aliud esse quam regulam Trium, secundo termino bis repetito.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nea5fs8vv3v118kl189trbfo46xrc5s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284281</id>
      <parentid>284268</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:57:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284281</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5179" sha1="tvhv98jv3g16f9v4ekcupeq0ukf7psj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
{{missing image}}
Haec igitur est Summa totius operationis. Si tamena adhuc numerorum figurae supersunt (ut in exemplo supra posito) ex quibus Radix cubica extrahi debeat; operatio ulterior instituenda est eodem prorsus modo: quo instituta fuit proxime praecedens: nempe triplatur Quotiens totus, Triplum ducitur in Radicem immediate inventam, Producto additur cubus modo in venrae Radicis, Aggregatum denique subducitur a numero superiori, Residuumque (si quod fuerit) annotatur superius. Ut in nostro exemplo, quia plures restant figurae numerorum, ex quibus Radix cubica extrahenda est; ideo institurâ ulteriori operatione juxta regulas traditas, habebis Radicem cubicam tocam numeri supetioris hanc, 3247, manente residuo 25480698.


''Examen''
TOta Radix inventa cubicetur, cubo deinde adjiciatur numerus ex operatione ultima residuus: hoc aggregatum si respondeat numero, ex quo Radix extracta est, nullus error in operatione admissus est; Sin minus, iteranda operatio, ut error emendetur. Sic si in exemplo posito ducantur 3247 in se, producetur Quadratum 10543009; quod si multiplicetur per 3247, producetur Cubus 3433150223; cui si addantur 25480698, producetur numerus e principio propositus, nempe 34258630921.


Articulus VII. ''De inventione numerorum proportionalium.''

SUpra art. 1. tradidimus inodum inveniendi quartum numerum proportionalem ex tribus datis. Nunc tradendi sunt alii modi alios proportionales eruendi, quoniam in sequentibus, maxime in Geometria practica, frequens eorum occurrit usus.


§. ''I. Inter duos numeros datos, medium proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Numnum proportionalem inter duos medios invenire.''}} MEdius proportionalis inter duos datos numeros est is, qui minorem tantum superat, quantum superatur a majori; seu qui ad minorem datorum talem proportionem habet, qualem major ad ipsum. Res melius in exemplis patebit. Ita autem reperitur. ''Duos numeros datos multiplice inter se et exproducto erue radicem quadratam; haec erti medius proportionalis.'' EXEMPLUM. Sit inter 4. et 16 inveniendus medius proportionalis. Multiplica 16. per 4, fiunt 64; cujus radix quadrata est 8, estque medio loco proportionalis inter 4. et 16; quia ut est 4 ad 8, ita 8 ad 16.


§. ''II. Inter duos numeros datos, invenire duos medios proportionales.''
{{right sidenote|''Numeros duos proportionales inter duos datos invenire.''}} PRima praxis. ''Multiplica quadratum primi numeri dati in secundum numerum datum, et ex productione radicem cubicam; et habebis primum medium proportionalem post primum datorum collocandum. Iterum multiplica quadratum secundi numeri dati in primum numerum datum, et ex producto erue radicem cubicam, et habebis secundum numerum proportionalem ante ultimum datorum collocandum'' EXEMPLUM. Sint inter 8. et 27, inveniendi duo medti proportionales in proportione continua. Duc 8 in se, et productum 64, nempe quadratum numeri 8, duc in 27, et producentur 1728, quorum radix cubica est 12, scilicet primus medius proportionalis collocandus post 8. Iterum duc 27 in se, et quadratum productum, quod est 729, duc in 8, et producentur 5832, quorum radix cubica est 8, scilicet secundus medius proportionalis collocandus ante 27. Sicergo stabunt numeri: 8, 12, 18, 27. in quibus se habet 8 ad 12, ut 12 ad 18, et 12 ad 18, ut 18 ad 27.
''Aliud exemplum.'' Sint inter 32 et 4, inveniendi duo medij proportionales. Duc quadratum prioris, quod est 1024, in posteriorem, nempe in 7, et fiunt 4090 quorum radix cubica 16, est primus proportionalis secundo loco collocandus. Rursus quadratum postenoris 4, nempe 16, multiplica in priorem 32, fiunt 512; quorum radix cubicus, nempe 8, est secundus proportionalis terrio loco collocandus. Sic ergo stabunt numeri: 32, 16, 8, 4, quorum anterior semper duplus posterioris.
Secunda praxis. ''Quaere primum proportionalem modo praedicto, et inventum multiplica per extremum remotiorem duorum datorum; producti radix quadrata erit alter medius proportionalis.'' Sic in primo exemplo, si invento primo 12, is multiplicetur per 27, et ex producto extrahatur radix quadrata, quae est 18: erit is secundus proportionalis. Sic etjam in secundo exemplo si inventus primus 16 ducatur in 4, erit producti 64 radix quadrata 8. alter medius.
Tertia praxis. ''Quaetur primus medius modo dicto, et ducatur in se, productumque dividatur per primum datorum: quotus erit alter proportionalis.'' Sic si inter 4. et 32 inveniendi sint duo medii proportionales, duc 4 in se, fiunt 16: haec duc in 32, fiunt 512: hujus radix cubica, 9, est primus medius proportionalis. Deinde duc 8 in se, fiunt 64, haec divide per 4, fiunt 16, qui est secundus medius proportionalis. Sic ergo stabunt numeri: 4, 8, 16, 32.


§. ''III. Datis duobus numeris, tertium continue proportionalem invenire.''
{{right sidenote|''Numeram tertium duobus datis proportionalem invenire.''}} ''DVc secundum in seipsum, et productum divide per primum: quotus erit tertius proportionalis.'' EXEMPLUM. Sint dati numeri 2 et 4: multiplica 4 in se, fiunt 16. haec divide per 2, fiunt 8, scilicet tertius proportionalis quaesitus. Ex his patet, hanc praxin nihil aliud esse quam regulam Trium, secundo termino bis repetito.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvhv98jv3g16f9v4ekcupeq0ukf7psj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87131</id>
    <revision>
      <id>284269</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:53:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284269</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5622" sha1="f74ylc07leillyulbw6v0hwrxq817r5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
§. ''IV. Datis tribus numeris, quartum proportionalem invenire.''
 ''UTere Regulâ Trium, disponendo numeros datos ut ibidem docetur, et invenies quod quaeris.''


PARS II. De Arithmetica Practica Speciali.
{{right sidenote|''Arithmetica practica specialis.''}} ''ARithmeticam Practicam Specialem supra nominavi illam, quae tradit Canones de numerorum usu certis rebus applicato, aut quae generales Canones specialibus modis applicat. Hinc multae ortae sunt Arithmeticae Practicae species, nempe Geometrica, Astronomica, Politica seu Civilis, Militaris, Divinatoria, Ecclesiastica, Calcularis, Neperiana seu Rabdologica, et aliae plures. De nonnullus breviter agemus.''


CAPUT I. De Arithmetica Geometrica.
{{right sidenote|''Arithmetica geometrica.''}} ''IN ea Geometriae Practicae parte, quae superficierum dimensionem ac divisionem docet, et Embadometria ac Geodaesia, vel potius Agrimensoria et Agri divisoria appellatur, necessariae plerumque, saltem utilissimae sunt quatuor e vulgatis Arithmeticae Practlicae Generalis speciebus nempe Additio, Subtractio, Multiplicatio, ac Divisio, tam in numeris integris, quam in fractis. Quoniam vero si per usitatam viam incidatur, solent plurimum negotij facessere numeri fracti; excogitarunt Recentiores Mathematici numeros, quos vocant Geometricos; quorum ope facillime, et sine ulla fractionis molestia, praedictae operationes absolvuntur. Operationes vero Arithmeticas hujusmodi Numerorum subsidio peractas, alij appellant Calculum Geometricum, alij Arithmeticam decimatem: nobis Arithmeticam Geometricam appellare placuit; quam hîc breviter trademus. Poterit tamen Tyro omittere lectionem et studium hujus Arithmeticae, donec ad Geometriam practicam pervenerit in libro 6. sequenti.''


Articulus I. ''De numero, et Calculo Geometrico in genere.''
{{right sidenote|''Geometricus calculus, seu numerus.''}} UT sciat Tyro Arithmeticus ac Geometricus, quid Numerorum Geometricorum, et quid Calculi Geometrici nomine Mathematici intelligant, sciendum est, Geometras Recentiores dividere virgam (quotcunque sit pedum in longitudine) quâ in agris metiendis utuntur, in decem aequales partes, easque appellare Prima; deinde singula hujusimodi Prima subdividere in decem alias aequales partes, easque Secunda appellare; rursus singula Secunda distribuere iterum in decem aequales partes, easque appellare Terria. Potest ulterius, si lubet, aut expedit, quodlibet Tertium dividi in decem Quarta, quodlibet Quartum in decem Quinta, et sic deinceps. Virgam ita divisam, appellant Decempedam.
{{right sidenote|''Decempeda eiusque divisio.''}} Ex his constat primo, Decempedas esse Inte gra, Prima esse Pedes, Secunda esse Uncias (si pes unus intelligatur divisus in decem Uncias.) Ter tia esse Minuta respectu unciarum. Constat ulrerius, Prima seu Pedes esse partes decimas Decempedarum, Secunda centesimas, Tertia millesimas. Et tamet si in agrorum dimensionibus raro ultra Prima seu Pedes procedatur; tamen in aliis dimensionibus, praesertim Stereometricis, saepe accidit ut ultra Prima et Secunda progredi sit necesse.
{{right sidenote|''Geometricorum numerorum signatio.''}} Compendii porro causâ Geometrae, exemplo Astronomorum, de quibus capite sequenti, hos suos Geometricos numeros peculiari ratione signare solent. Nam supta numerum integrarum Decempedarum notare solent cifram, supra Prima unam virgulam, supra Secunda duas, supra Tertia tres, supra Quarta quatuor virgulas, et ita deinceps. Exempli gratiâ, numerum significantem 10. Decempedas, 8 Prima, 6 Secunda, 4 Tertia, ita scribere et signare solent: 100, 8 I, 6 II, 4 III. Item hunc alium numerum: 200, 3 I, 0 II, 7 III, 5 IIII, sic signant et enuntiant: viginti Decempedae, tria Prima, nulla Secunda, septem Tertia, quinque Quarta.
Numeri hi Geometrici significant mensuras geometricas non solum simplices, sed etiam quadratas, et cubicas Hae quid sint, docetur in Geometria Practica. Itaque sunt Decempedae, Prima seu pedes, Secunda seu unciae, Tertia seu minuta, etc. simplicia, quadrata, et cubica.


Articulus II. ''De Additione Numerorum Geometricorum.''
{{right sidenote|''Geometricorum numerorum additio.''}} IN superficierum dimensionibus addi solent, seu in unam colligi summam, Decempedae, Prima, Secunda, etc. simplicia, et quadrata. Recolendum igitur est, decem Prima simplicia efficere unam Decempedam simplicem; et decem Secunda simplicia unum Primum simplex; et decem Tertia simplicia unum secundum simplex. At vero centum Prima quadrata efficiunt unam Decempedam quadratam; et centum secunda quadrata unum Primum quadratum; et centum Tertia quadrata unum Secundum quadratum. Quod bene notandum est, alioquin enormes committi possunt errores in Additione, et in aliis sequentibus Operationibus.
In Additione igitur simplicium Numerorum scribantur Integra sub Integris, Prima sub Primis, Secunda sub Secundis, Tertia sub Tertiis, etc. Deinde instituatur operatio ut in vulgari modo, nempe incipiendo a dextra versus sinistram, et colligendo numeros in dextima columna repertos in unam summam, et deinde numeros reliquarum columnarum. Quoties vero reperies 10. in summa aliqua alicujus columnae collecta, toties pone 1. ad proxime sequentem columnam, et residuum, siquod est, pone infra numeros additos. Sed in exemplis res melius patebit.
Sint igitur addendi hi tres numeri: 240, 6 I, 3 II; et 200, 2 I, 4 II; et 80, 4 I. Scribe illos ut in A. vides. Deinde incipiendo a dextra collige in unam summam
{{missing image}}
3 et 4 Secunda; quae quoniam efficiunt solum 7, scribe 7 infra lineam. Collige deinde 4, et 2, et 6 Prima, quae quoniam efficiunt 12 Prima, et decem eorum faciunt Decempedam;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f74ylc07leillyulbw6v0hwrxq817r5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284282</id>
      <parentid>284269</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284282</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5652" sha1="8mw82ym7lhfib3ic78wni6ljgsin50m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
§. ''IV. Datis tribus numeris, quartum proportionalem invenire.''

{{dropinitial|U}}''Tere Regulâ Trium, disponendo numeros datos ut ibidem docetur, et invenies quod quaeris.''


{{c|
PARS II. &lt;br/&gt;De Arithmetica Practica Speciali.
}}

{{right sidenote|''Arithmetica practica specialis.''}} ''ARithmeticam Practicam Specialem supra nominavi illam, quae tradit Canones de numerorum usu certis rebus applicato, aut quae generales Canones specialibus modis applicat. Hinc multae ortae sunt Arithmeticae Practicae species, nempe Geometrica, Astronomica, Politica seu Civilis, Militaris, Divinatoria, Ecclesiastica, Calcularis, Neperiana seu Rabdologica, et aliae plures. De nonnullus breviter agemus.''


CAPUT I. De Arithmetica Geometrica.
{{right sidenote|''Arithmetica geometrica.''}} ''IN ea Geometriae Practicae parte, quae superficierum dimensionem ac divisionem docet, et Embadometria ac Geodaesia, vel potius Agrimensoria et Agri divisoria appellatur, necessariae plerumque, saltem utilissimae sunt quatuor e vulgatis Arithmeticae Practlicae Generalis speciebus nempe Additio, Subtractio, Multiplicatio, ac Divisio, tam in numeris integris, quam in fractis. Quoniam vero si per usitatam viam incidatur, solent plurimum negotij facessere numeri fracti; excogitarunt Recentiores Mathematici numeros, quos vocant Geometricos; quorum ope facillime, et sine ulla fractionis molestia, praedictae operationes absolvuntur. Operationes vero Arithmeticas hujusmodi Numerorum subsidio peractas, alij appellant Calculum Geometricum, alij Arithmeticam decimatem: nobis Arithmeticam Geometricam appellare placuit; quam hîc breviter trademus. Poterit tamen Tyro omittere lectionem et studium hujus Arithmeticae, donec ad Geometriam practicam pervenerit in libro 6. sequenti.''


Articulus I. ''De numero, et Calculo Geometrico in genere.''
{{right sidenote|''Geometricus calculus, seu numerus.''}} UT sciat Tyro Arithmeticus ac Geometricus, quid Numerorum Geometricorum, et quid Calculi Geometrici nomine Mathematici intelligant, sciendum est, Geometras Recentiores dividere virgam (quotcunque sit pedum in longitudine) quâ in agris metiendis utuntur, in decem aequales partes, easque appellare Prima; deinde singula hujusimodi Prima subdividere in decem alias aequales partes, easque Secunda appellare; rursus singula Secunda distribuere iterum in decem aequales partes, easque appellare Terria. Potest ulterius, si lubet, aut expedit, quodlibet Tertium dividi in decem Quarta, quodlibet Quartum in decem Quinta, et sic deinceps. Virgam ita divisam, appellant Decempedam.
{{right sidenote|''Decempeda eiusque divisio.''}} Ex his constat primo, Decempedas esse Inte gra, Prima esse Pedes, Secunda esse Uncias (si pes unus intelligatur divisus in decem Uncias.) Ter tia esse Minuta respectu unciarum. Constat ulrerius, Prima seu Pedes esse partes decimas Decempedarum, Secunda centesimas, Tertia millesimas. Et tamet si in agrorum dimensionibus raro ultra Prima seu Pedes procedatur; tamen in aliis dimensionibus, praesertim Stereometricis, saepe accidit ut ultra Prima et Secunda progredi sit necesse.
{{right sidenote|''Geometricorum numerorum signatio.''}} Compendii porro causâ Geometrae, exemplo Astronomorum, de quibus capite sequenti, hos suos Geometricos numeros peculiari ratione signare solent. Nam supta numerum integrarum Decempedarum notare solent cifram, supra Prima unam virgulam, supra Secunda duas, supra Tertia tres, supra Quarta quatuor virgulas, et ita deinceps. Exempli gratiâ, numerum significantem 10. Decempedas, 8 Prima, 6 Secunda, 4 Tertia, ita scribere et signare solent: 100, 8 I, 6 II, 4 III. Item hunc alium numerum: 200, 3 I, 0 II, 7 III, 5 IIII, sic signant et enuntiant: viginti Decempedae, tria Prima, nulla Secunda, septem Tertia, quinque Quarta.
Numeri hi Geometrici significant mensuras geometricas non solum simplices, sed etiam quadratas, et cubicas Hae quid sint, docetur in Geometria Practica. Itaque sunt Decempedae, Prima seu pedes, Secunda seu unciae, Tertia seu minuta, etc. simplicia, quadrata, et cubica.


Articulus II. ''De Additione Numerorum Geometricorum.''
{{right sidenote|''Geometricorum numerorum additio.''}} IN superficierum dimensionibus addi solent, seu in unam colligi summam, Decempedae, Prima, Secunda, etc. simplicia, et quadrata. Recolendum igitur est, decem Prima simplicia efficere unam Decempedam simplicem; et decem Secunda simplicia unum Primum simplex; et decem Tertia simplicia unum secundum simplex. At vero centum Prima quadrata efficiunt unam Decempedam quadratam; et centum secunda quadrata unum Primum quadratum; et centum Tertia quadrata unum Secundum quadratum. Quod bene notandum est, alioquin enormes committi possunt errores in Additione, et in aliis sequentibus Operationibus.
In Additione igitur simplicium Numerorum scribantur Integra sub Integris, Prima sub Primis, Secunda sub Secundis, Tertia sub Tertiis, etc. Deinde instituatur operatio ut in vulgari modo, nempe incipiendo a dextra versus sinistram, et colligendo numeros in dextima columna repertos in unam summam, et deinde numeros reliquarum columnarum. Quoties vero reperies 10. in summa aliqua alicujus columnae collecta, toties pone 1. ad proxime sequentem columnam, et residuum, siquod est, pone infra numeros additos. Sed in exemplis res melius patebit.
Sint igitur addendi hi tres numeri: 240, 6 I, 3 II; et 200, 2 I, 4 II; et 80, 4 I. Scribe illos ut in A. vides. Deinde incipiendo a dextra collige in unam summam
{{missing image}}
3 et 4 Secunda; quae quoniam efficiunt solum 7, scribe 7 infra lineam. Collige deinde 4, et 2, et 6 Prima, quae quoniam efficiunt 12 Prima, et decem eorum faciunt Decempedam;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mw82ym7lhfib3ic78wni6ljgsin50m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87132</id>
    <revision>
      <id>284270</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:53:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284270</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5160" sha1="i4az8viti5edk0n6ng5ful6jyedu50y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
scribe infra lineam solum 2, et pro reliquis 10. adde 1. numetis sequentis columnae. Collige tandem 8 et 4 Integra, quae faciunt 12, et addito 1 prius retento, faciunt 13; scribe ergo 3 infra lineam, et 1 adde numero sequenti, qui est 2 et 2, quae addito 1 faciunt 5, infra scribenda. Erit igitur totalis summa, 530, 2I, 7II, id est, quinquaginta tria Integra, duo Prima, et septem Secunda, quae efficiunt 53 Decempedas, 2 pedes, et 7 Scrupula seu minuta.
In additione quadratorum numerorum scribe numeros ut ante, et incipe a sinistra, et quoties summa collecta unius seriei excedit 100, appone 1 sequentis seriei numeris, et residuum scribe infra lineam. Exempli gratiâ, sint ad dendi numeri in B. positi. Prima addita efficiunt 132; scribe ergo infra 32, et adde 1 Integris; quae simul cum hoc 1, efficiunt 98.


Articulus. III. ''De Subtractione Numerorum Geometricorum.''
{{right sidenote|''Geometricorum numerorum subtractio''}} POssunt ac solent subtrahi numeri simplices a simplicibus, et quadrati a quadratis; non vero simplices a quadratis, et e contra. Utrobique numeri eodem signo notati, seu ejusdem speciei, sibi invicem supponuntur, nempe Integra sub Integris, Prima sub Primis, Secunda sub Secundis, etc. Incipitur a dextra versus sinistram; operatio fit ut in vulgata subtractione; residuum quod scribitur infra lineam, eandem denominationem ascipit, quam habent numeri supra lineam scripti.


''Exempla.''

{{missing image}}
Quando subtrahendae sunt partes, scilicet Prima, Secunda, Tertia, etc. ab Integris, et numeri sunt simplices, tunc numero Integrorum addi debent tot cifrae, quot virgulas habet supra se numerus partium, qui primus est a dextra in serie partium. Exempli gratiâ, si ab 8 Integris subtrahenda sunt 2I Prima; addi debet ad 8 una cifra; si 2I Brima, et 3II Secunda; addi debent duae cifrae: si 2I Prima, 3II Secunda, 4II Tertia; addi debent ad 8 tres cifrae. Sic ergo stabunt sequentia exempla.
{{missing image}}
Ratio hujus rei est, quia ut Prima subtrahantur ab Integris, item Secunda et Tertia ab Integris; debent integra converti in Prima, Secunda, Tertia, etc. quod fit per additionem cifrarum modo praedicto: et hoc ideo, quia multiplicatio fit per 10.
Eodem modo si a Primis subtrahenda sunt Secunda, aut Tertia; addi debent Primis una, aut duae cifrae, et operatio instituenda ut dictum.
Quando vero subtrahendi sunt numeri quadrati a numeris quatratis, scilicet Partes ab Integris, aut partes plutium virgularum' a partibus pauciorum virgularum; tunc loco unius cifrae addi debent duae, et loco duarum quatuor, et loco trium sex, etc. Verbi gratiâ, subtrahenda sint 2 Prima quadrata ab 8 Integris quadratis; aut 2 Prima, et 3. Secunda quadrata ab 8 Integris, etc. debent stare exempla ut sequitur.
{{missing image}}
Ratio vero hujus rei est, quia unum Integrum quadratum aequivalet 100 Primis quadratis, et 10000. Secundis quadratis, et 1000000 Tertiis quadratis; quae quidem aequivalentia seu conversio ac multiplicatio habetur per additionem cifrarum modo dicto.
Eodem modo si a Primis quadratis subtrahi debent Secunda quadrata, Tertia, etc. addi debent ad Prima duae, aut quatuor, aut sex cifrae, idque ob eandem rationem jam dictam.


Articulus IV. ''De Multiplicatione Numerorum Geometricorum.''
{{right sidenote|''Geometricorum numerorum multiplicatio''}} MUltiplicatio in illa Geometriae practicae specie, quae de super ficierum dimensionibus agit, maxime est necessaria, et in omnibus operationibus adhibenda; ideoque valde familiarem sibi reddat ipsam Geometra neceesse est.
Sciendum autem, ac bene notandum, quando multiplicantur inter se numeri simplices, seu significantes mensuras simplices, produci numeros quadratos, seu significantes mensuras quadratas; ut si 4 Decempedae simplices multiplicentur per 3. Decempedas simplices, producuntur 12. Decempedae quadratae.
Quid porro producatur, dum multiplicantur perticae per pedes, et pedes per uncias, aut perticae et pedes per pedes, etc. alii multis docent Regulis; nos qui divisione denariâ Integrorum, Primorum, Secundorum, etc. utimur, nullâ peculiari Regulâ indigemus, nisi sequente unicâ, quae universalis est, pro omnibus mensurarum speciebus, suppositâ praedictâ denariâ divisione.
Pro Multiplicatione igitur Numerorum Geometricorum simplicium haec duo observa.
''Primo.'' scribe Multiplicatorem sub Multiplicando, prout fieri solet in vulgata multiplicatione; deinde operationem institue eo penitus modo, quo fieri solet in eadem multiplicatione vulgari, nullâ adhuc habitâ ratione Primorum, Secundorum, etc. ac si omnes numeri essent Integri, aut omnes unius cujuscunque speciei, v. g. Prima, Seda, etc.
''Secundo,'' peractâ operatione, ac descripto infra lineam totali producto, vide quot virgulis signata sit dextra figura tam multiplicandi, quam Multiplicatoris; et totidem virgulis, quot in utraque reperies, signabis dextimam figuram totalis producti, reliquas vero ejusdem producti figuras versus sinistram nota unâ semper virgulâ minus. Sed in exemplis res clarius apparebit.
Sint igitur multiplicandae 3 Decempedae, et 2 Prima, per 2 Decempedas, et 4 Prima. Scribe numeros sub se invicem, ut vides in primo Exemplo,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i4az8viti5edk0n6ng5ful6jyedu50y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87133</id>
    <revision>
      <id>284271</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284271</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5367" sha1="o413qo1xc11llq5a7kyougzb261bi6b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
et duc vulgari modo 24 in 32: producentur 768. Quia igitur duae dextimae figurae, nempe 2 et 4 (quae sunt dextimae figurae Multiplicandi et Multiplicatoris) habent singulae unam virgulam: notabis supra 8, quae est dextima figura producti, duas virgulas, hoc est, denominationem Secundorum (sed quadratorum) at supra proxime sequentem figuram, 6, notabis unam virgulam, seu signum Primorum: et supra 7, notabis cifram, seu signum Integrorum (sed quadratorum.) Si igitur detur superficies quadrilatera rectangula, cujus unum lacus sit longum 3 decempedas, et 2 Prima, hoc est, 32 pedes simplices: alterum vero latus sit latum 2 decempedas, et 4 Prima, id est, 24 pedes simplices: continebit tota area seu capacitas ipsius 7 decempedas quadratas, 6 Prima, et 8 Secunda quadrata.
{{right sidenote|Exempla.}}
{{missing image}}
Sint iterum multiplicanda 6°, 3I 4II per 4°, 2I hoc est, sex Decempedae, tria Prima, quatuor Secunda, per quatuor Decempedas, et duo Prima. Scribe numeros ut vides in secundo Exemplo, et operate ut in praecedenti Exemplo, producenturque 26°, 6I, 2II, 8III. Ubi vides, dextimam figuram producti, nempe 8, esse signatam signo Tertiorum, quia duae dextimae figurae supra lineam habent simultres virgulas.
Sint denique multiplicandae 3 decempedae et 4 Prima, per 2 Prima. Stabit Exemplum, ut vides, dabitque productum 6I, 8II. In hoc Exemplo videtur productum esse minus quam multiplicandus numerus, non tamen ita res se habet, quia in Producto sunt Prima et Secunda quadrata, at in triplicando sunt Integra et Prima simplicia.
Ratio vero praedicti modi operandi est, quod propter denariam decempedae divisionem, ac subdivisionem hac ratione idem praestatur, ac si Integra Multiplicandi ac Multiplicatoris resolverentur in partes, et partes majores in partes minores, ac deinde productum divideretur, ut fieri solet per aliorum Regulam multiplicandi, prout consideranti patet.


Articulus V. ''De Divisioni Numerorum Geometricorum.''
{{right sidenote|''Geometria Numerorum divisio.''}} IN Divisione Numerorum Geometricorum, Dividendus numerus significar superficies, seu numeros signinficantes mensuras quadratas; Divisor significat unum latus superficei illius, quam exprimit numerus dividendus; Quorus denique proveniens sig nificat alterum latus ejusdem superficiei. Verbi gratiâ, sint propositae 24 decempedae dividendae per 3 decempedas; sensus est, quod sit superficies ali qua continens 24 decempedas quadratas in sua area, et habens in latitudine 3 decempedas simplices; quaeritur igitur alterum latus quot decempedarum simplicium fit in longitudine?
{{right sidenote|''Quid in ea observandum.''}} Possunt dividi numeri ejusdem speciei, id est, significantes vel sola Integra, vel sola Prima, vel sola Secunda etc. Possunt etiam dividi numeri diversarum specierum, ut Integra, Prima, et Secunda, etc. Divisor praeterea potest significare res ejusdem speciei, et res diversarum specierum.
{{right sidenote|''Quid in ea observandum.''}} In omni porro divisione proceditur ut in divisione vulgari, observando solum duo.
''Primum'' est, ut quando praevidetur fore, ut peractâ divisione remaneat aliquod residuum, adeoque occurrat aliqua fractio; adjungantur Dividendo numero duae, aut tres cifrae cum notis partium convenientium; ut si dividenda sint 25 Integra, proxime sequens cifra significet Prima, altera vero cifra significet Secunda. Hoc autem ideo fit, ut numerus Dividendus reducatur ad numerum significantem minores partes, saltem Secunda: si enim habentur secunda, satis praecisa et exacta erit divisio, etiamsi remaneant Tertia et Quarta; quia haec ordinarie sunt tam exigua, ut sine errore possint negligi.
''Secundum'' est, ut peractâ divisione modo communi, videatur quot virgulis signata sit dextima figura tam Divisoris, quam Dividendi; ac deinde minor numerus virgularum subtrahatur a majori; et denique tot virgulis signetur dextima figura Quotientis, quot post factain subtractionem remanserunt, sequentes vero figurae post dextimam signentur semper unâ virgulâ minus.
{{right sidenote|Exempla.}}
{{missing image}}
Sint dividenda 1I. 8II. 4II. per 8I. Collocentur numeri ut vides in primo Exemplo factum, et fiat divisio more ordinario; dabitque Quotiens 2I. 3II. Nam cum Divisor, 8, signetur tantum unâ virgulâ, dextima autem figura Dividendi tribus; si unam subtrahas a tribus, remanebunt duae, quae poni debent supra, 3, dextimam Quoti, et supra sequentem numerum, 2, debet poni una.
Quod si eundem numerum, 1I, 8II, 4IV. dividas per 8II; provenient in Quotiente 2°. 3I, ut in secundo Exemplo apparet.
Si vero hunc numerum, 1°. 8I, 4II, dividas per 8II, provenient in Quotiente 23 Integra, ut in tertio Exemplo patet.
Si denique dividas 1°. 8I. 4II, per 8°; provenient in Quotiente 2I, 3II. ut in quarto Exemplo apparet.
Sint iterum dividenda 8°. 4I. per 9I. Quoniam sactâ divisione numeri 84 per 9, remanent 3I; addatur ad 84 una cifra, et remanebunt, factâ primâ divisione, 3°: quoniam vero factâ secundâ divisione remanentiterum 3I, addatur altera cifra, et remanebunt 3II; quae fere negligi possunt, si tamen vis exactiorem divisionem, addere poteris plures cifras.
Ex his patet, tum potissimum adjungendas esse cifras ad Dividendum, quando Divisor continet plures virgulas, aut quo modo cunque major est, quam Dividendus; quod contingere potest, si Dividendus significat integra, Divisor partes.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o413qo1xc11llq5a7kyougzb261bi6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87134</id>
    <revision>
      <id>284273</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:53:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284273</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5973" sha1="sr7j7uay530q5shya55poh225pl520e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Annotatio.
{{right sidenote|Arithmeticae decimalis utilitas.}} ''USus decimalium numerorum non solum locum habere potest in calculo geometrico, sed etiam in astronomico, et quarumvis aliarum mensurarum ac ponderum. Si enim mensura et pondera integra, v. g. librae, dividantur non in 12, aut 16, ut fieri alias assolet, sed in 10. partes aequales, et singulae decimae in alias rursus 10. aequales, id est, in centesimas totius; atque harum singula rursus in 10, quae proinde jam erunt millesimae totius; et sic ulterius, quo usque licet, aut necessarium fuerit, ponderibusque (aut mensuris) hunc in modum divisis utamur in calculo ponderum, etc. nusquam fractiones sese ingerent, et molestiam creabunt, sed earum loco integris numeris abhaerebunt particulae decimales, quas licebit in additione, subiractione, multiplicatione, ac divisione, adhibere ut inte gros numeros, modo hactenus dicto. Idem fieri poterit in calculo Astronomico (de quo mox,) si circum ferentia circuli dividatur quidem in 360 gradus, at gradus singuli non in 60, sedin 10. aequales partes secentur, et harum singulae in alias 10, et hae in alias, etc. quo usque placuerit, aut necessitas exegerit. Qui quidem modus plancet nunc aliquibus Astronomis, atque utinam placuisset et antiquis, non esset tam intricatus Astronomicus calculus, prout esse mox patebit.''


CAPUT II. De Arithmetica Astronomica.
{{right sidenote|Arithmetica astronomica.}} ''ARithmeticam Astronomicam, seu, ut alii loquuntur, Astronomicam, calculum hic appello illam numerandi praxin, quaecirca numeros Astronomicos versatur. Numers Astronomici sunt, quibus Astronomi utuntur in astrorum motibus, et temporum periodis {{right sidenote|Astronomici numeri.}} calculandis, dum quaerunt, ac decent, aut quanto tempore datus iliquis motus coelestis absolvatur, aut quantus motus in dato aliquo tempore peragatur. Est haec calculandi ratio summe necessaria in calculandis eclipsibus in coelesti themate erigendo, in ephemeridib. condendis, et in omni Astronomia usu; ideoque non minus diligenter, quam vulgaris arithmetica, addisci debet. Potest tamen Tyro eam differre usque ad Astronomiam ipsam, de qua infra suo loco.''


Articulus I. ''De numeris Astronomicis.''
{{right sidenote|''Circuli divisio in gradus et minuta.''}} AStrorum motus cum circulares sint, numerantur in circulis, et circuli partibus. Circulus, ut l. 1. c. 3. art. 3. num. 14. diximus, divitiur in gradus 360, gradus quilibet subdividitur in minuta seu scrupula prima 60, quodlibet minutum primun in secunda 60, quodlibet secundum in tertia 60, et sic ulterius procedendo usque ad decima minuta, vel etiam ulterius, si necessarium fuerit. {{right sidenote|''Zodiaci divisio in signa.''}} Dividitur praeterea Zodiacus (cujus praecipua ratio habetur in calculo astronomico) vel in 12 signa communia, vel in 6 signa physica, ut appellant. Iraque signum unum commune continet gradus 30, physicum vero unum gradus 60. Ex his constat, divisionem motus astronomici fieri in circulos, {{right sidenote|''Gradus et minuta quomodo notentur.''}} signa, gradus, minuta, secunda, terria, etc. tanquam in integra et partes. Graduum nota est cifra supra numeros posita, minutorum primorum una virgula, secundorum duae virgulae, tertiorum tres etc. sic, 3°. 7I. 12II. 30III. 52IIII. Ad collectionem eorundem motuum quod attinet, colliguntur, minuta in gradus, et hi in signa (physica scilicet, aut communia) et circulos; vel in sexagenas primas, secundas, tertias, etc. Una sexagena prima continet gradus 60, una vero sexagena secunda comprehendit {{right sidenote|''Sexagena quid sint.''}}60 primas, sive gradus 3600, una Sexagena tertia, 60 secundas, sive gradus 216000, et sic semper ascendendo per sexagecuplam proportionem, donec usus postulaverit. In divisione itaque motus astronomici descendimus, in collectione vero ascendimus, utrobique per dictam sexagecuplam rationem. En tabulam, quam si a sinistra ingrederis, invenies quot minuta prima, secunda, etc. continet unus gradus circuli; si vero a dextera, scies quot gradus comprehendat una sexagena prima, secunda, etc.
{{missing image}}
{{right sidenote|''Temporis divisio.''}} Tempus, hoc est, motus duratio, numeratur in annis, mensibus, diebus, horis, minutis primis, secundis, tertiis, etc. usque ad decima, aut quousque necessarium est, et etiam in Sexagenis. Annus vel {{right sidenote|''Annus astronomicus, et vulgaris.''}} est astronomicus, vel vulgaris. Vulgaris vel Julianus, est vel AEgyptiacus. Julianus habet menses 12. Mensis habet dies vel 28, vel 29, vel 30, vel 31. Dies habethoras 24. Hora habet minuta prima 60, minutum primum 60 secunda, secundum 60, tertia, sicque ulterius. AEgyptiacus annus habet menses 12, Mensis vero habet dies aequabiliter 30, qui distinguuntur in horas et minuta, ur Juliani. Astronomicus aunus est secundum Alphonsinos dierum 365, horarum 5. minutorum primorum 49. secundorum 16; secundum alios alius, ut infra suo loco videbimus. Astronomi descendendo dividunt dum velut {{right sidenote|''Diei divisio secundum astronomos.''}} integrum in minuta seu scrupula 60 prima, primum in totidem secunda, secundum in totidem tertia, et sic porro. Sic uni horae vulgari competunt scrupula horaria astronomica, 2 prima, et 30 secunda. Ascendendo vero colligunt dies in Sexagenas, ita ut dies 60 faciant unam Sexagenam primam, sexaginta Sexagenae primae unam Sexagenam secundam, seu dies 3600, et sic porro, ut supra degradibus diximus.
Dies et scrupula dierum sic notantur: 12°, 14I 7II, 16III, 20IV, 23V, etc. significat, dies 12, scrupula prima 14, secunda 7, tertia 16, quarta 20, quinta 23, etc. Dies et Sexagenae dierum notantur sic: 5ae 4ae 3ae 2ae 1ae significat, sexagenas prima 15, 32, 29, 18, 37, 15, secundas 37, tertias 18, quartas 29, quintas 32, etc.


Articulus II. ''De Notatione, et Numeratione astronomica.''
{{right sidenote|''Astronomica notatio, et numeratio.''}} IN notatione numerorum astronomicorum tria sunt observanda, primo recta collocatio, secundo&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sr7j7uay530q5shya55poh225pl520e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87135</id>
    <revision>
      <id>284275</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:53:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284275</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3776" sha1="9pj34bh32pcawkicrckpg2tdej5oijv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
genuina designatio, tertio legitima enuntiatio seu numecatio. Haec tria cujusmodi esse debeant, tametsi ex dictis intelligi queat, exponemus taimen exemplis nonnullis.


''Exemplum I. in motibus.''

{{missing image}}

''Exemplum II. in tempore.''

{{missing image}}

Articulus III. ''De Additione astronomica.''
{{right sidenote|''Astronomica Additio''}} ''PRimo.'' Similium specierum numeros colloca sub similibus, ut Sexagenas primas sub sexagenis primis, secundas sub secundis, gradus sub gradibus, annos sub annis, scrupula prima sub primis, etc. interpositâ lineâ, vel justo intervallo inter singulas species, ut sine errore a se in vicem discerni possint, prout in sequentibus exemplis vides factum. ''Secundo.'' Si quis locus alicujus seriei caret numero, pone ejus loco cifram, ut vides in primo exemplo in serie scrupulorum secundorum. ''Tertio.'' Ductâ infra omnes numerosaddendos lineâ, incipe a dextera Additionem, ut in ordinaria fieri solet; et summâ unius seriei collectâ, quoties illa summa continet speciem anteriorem, tot unitates illi anteriori adjice, et residuum pone infra lineam, ut in omnibus exemplis vides esse factum.


''Exemplum I. Sint addenda in motibus.''

{{missing image}}
In hoc exemplo scrupula 60 posteriora faciunt 1 anterius; et 60 prima, 1 gradum et 30 gradus, 1 signum, Incipiendo itaquea scrupulis quartis, summa eorum est 74; a qua si rejiciantur 60, et pro iis addatur unitas priori speciei; remanent 14. Deinde summa scrupulorum secundorum, una cum unitate addita, est 86; a quibus si reijciantur 60, et pro iis addatur unitas antecedenti speciei, remanent 26. Summa scrupulorum secundorum cum unitate addita, est 14. Summa scrupulorum primorum est 100, a quibus si 60 abjiciantur, et pro iis addatur unitas gradibus qui praecedunt; remanent 40. Summa graduum cum unitate addita, est 48, a quibus si 30 abjiciantur, et unitas addatur signis antecedentibus, remanent 18. Summa denique Signorum, cum unitate antea addita, est 20 quidem, at quia 12. Signa efficiunt circulum, etc irculi integri fere abjiciuntur in calculo astronomico, et retinetur id tantum, quod infra 12, etc irculo minus est (in motibus enim coelestibus raro quaeritur, quoties sidus aliquod suum circulum fuerit emensum, sed in qua circuli parte quolibet tempore versetur) ideo residuum Signorum est tantum 8.


''Exemplum II. Sint iterum addenda in motibus.''

{{missing image}}
In hoc exemplo gradus 60 aequivalent uni Sexagenae primae, et 60 Sexagenae tertiae uni quartae, ideo licetc olligantur gradus 99, infra tamen scribuntur tanrum 39, et licetc olligantur sexagenae tertiae 67, infra tamen scribuntur tantum 7, et pro 60 abjectis ponitur unitas infra sexagenas quartas.


''Exemplum III. Sint addenda in tempore.''

{{missing image}}
In hoc exemplo horae 24 efficiunt unum diem. Licet igitur summa horarum sit 42, infra tamen scribuntur tautum 18, et pro reliquis 24 abjectis additur unitas ad dies.
''Examen'' Additionis fit per Subtractionem, fubtrahendo unum additorum numerorum a summa inventa, etc. prout dictum suit in Additionis vulgatae Examine.


Articulus IV. ''De Subtractione Astronomica.''
{{right sidenote|''Astronomica Subtractio''}} ''PRimo.'' Scribe species similes sub similib. hac conditione, ut major numerus scribatur supra, minor vero infra, ut in exemplis apparet. ''Secundo.'' Operationem institue ut in Subtractione ordinaria. Si in aliqua specie numerus superior est minor quam inferior, ut propterea subtractio fieri nequeat; sume unitatem ex numero superiore speciei antecedentis, eamque resolve in speciem consequentem, et adjice numero ipsius superiori, ut in iisdem exemplis factum vides. In hoc autem casu speciei antecedentis numerum superiorem diminutum esse unitate memineris. ''Tertio.'' Si primae ad sinistram&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9pj34bh32pcawkicrckpg2tdej5oijv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/565</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87136</id>
    <revision>
      <id>284283</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '29. LABEO libro II. &lt;ref&gt;Taur.; ex, inserta el códice Fl., Br.; Iabolenus libro III. ex posterioribus Labeonis, Hal.&lt;/ref&gt; Posteriorum a Iavoleno epitomatorum.—Qui concubinam habebat, ei vestem prioris concubinae utendam dederat, deinde ita legavit:«vestem, quae eius causa emta, parata esset»; Cascellius, Trebatius negant, ei deberi prioris concubinae causa parata, quia alia conditio esset inuxore. Labeo id non probat, quia in eiusmodi legato...</comment>
      <origin>284283</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2957" sha1="1o00aqxv3mp6ardxoy3wqgs0b5ubp72" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;29. LABEO libro II. &lt;ref&gt;Taur.; ex, inserta el códice Fl., Br.; Iabolenus libro III. ex posterioribus Labeonis, Hal.&lt;/ref&gt; Posteriorum a Iavoleno epitomatorum.—Qui concubinam habebat, ei vestem prioris concubinae utendam dederat, deinde ita legavit:«vestem, quae eius causa emta, parata esset»; Cascellius, Trebatius negant, ei deberi prioris concubinae causa parata, quia alia conditio esset inuxore. Labeo id non probat, quia in eiusmodi legato non ius uxorium sequendum, sed verborum interpretatio esset facienda; idemque vel in filia, vel in qualibet alia persona iuris esset; Labeonis sententia vera est.

§ 1.—Quum ita legatum esset, ut &lt;ref&gt;ut, omítela Hal.&lt;/ref&gt; Titia uxor mea tantandem &lt;ref&gt;tantulam, Hal.&lt;/ref&gt; partem habeat, quantulam unus heres, si non aequales partes essent heredum, Quintus Mucius et Gallus putabant, maximam partem legatam esse, quia in maiore minor quoque inesset, Servius, Ofilius, minimam, quia, quum heres dare damnatus esset, in potestate eius esset, quam partem daret; Labeo hoc probat, idque verum est.

§ 2.—Quum ita legatum esset:«quanta pecunia ex hereditate Titii ad me pervenit, tantam pecuniam heres meus Seiae &lt;ref&gt;Seio, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; dato», id legatum putat Labeo, quod acceptum in tabulis suis ex ea hereditate testator retulisset; ceterum negat cavendum heredi a legatario, si quid forte postea eius hereditatis nomine heres damnatus esset. Ego contra puto, quia non potest videri pervenisse ad heredem, quod eius hereditatis nomine praestiturus esset. Idem Alfenus Varus Servio placuisse scribit; quod et verum est.

§ 3.—Si heres tibi, servo generaliter legato, Stichum tradiderit, isque a te evictus fuisset, posse te ex testamento agere, Labeo scribit, quia non videtur heres dedisse, quod ita dederat, ut habere non possis; et hoc verum puto. Sed hoc amplius ait, debere te, priusquam iudicium accipiatur, denuntiare heredi; nam si aliter feceris, agenti ex testamento opponetur tibi doli mali exceptio.

§ 4.—«Si Stichus et Dama, servi mei, in potestatemea erunt, quum moriar, tum Stichus et Dama liberi sunto, et fundum illum sibi habento»; si alterum ex his post testamentum factum dominus alienasset vel manumisisset, neutrum liberum futurum Labeo putat; sed Tubero eum, qui remansisset in potestate, liberum futurum, et legatum habiturum putat. Tuberonis sententiam voluntati defuncti magis puto convenire.

30. IDEM libro II. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum. &lt;ref&gt;Hal. y la Vulg. unen este fragmento al anterior.&lt;/ref&gt;—Qui quatuor pocula oleaginea &lt;ref&gt;Taur.; oleagine, el códice Fl.,Br.&lt;/ref&gt; habebat, ita legavit:«pocula oleaginea &lt;ref&gt;Taur.; oleagine, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; paria duo»; respondi, unum par legatum esse, quia non ita esset:«bina paria», neque ita: «poculorum paria duo»; idem et Trebatius.

§ 1.—Qui hortos publicos a Republica conductos habebat, eorum hortorum fructus usque ad&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1o00aqxv3mp6ardxoy3wqgs0b5ubp72</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284284</id>
      <parentid>284283</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>284284</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3248" sha1="ll5no8ki6q60lu6v3y3imk88362bclj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''29.''' LABEO ''libro II. &lt;ref&gt;Taur.; ex, inserta el códice Fl., Br.; Iabolenus libro III. ex posterioribus Labeonis, Hal.&lt;/ref&gt; Posteriorum a Iavoleno epitomatorum.''—Qui concubinam habebat, ei vestem prioris concubinae utendam dederat, deinde ita legavit:«vestem, quae eius causa emta, parata esset»; Cascellius, Trebatius negant, ei deberi prioris concubinae causa parata, quia alia conditio esset inuxore. Labeo id non probat, quia in eiusmodi legato non ius uxorium sequendum, sed verborum interpretatio esset facienda; idemque vel in filia, vel in qualibet alia persona iuris esset; Labeonis sententia vera est.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Quum ita legatum esset, ut &lt;ref&gt;ut, omítela Hal.&lt;/ref&gt; Titia uxor mea tantandem &lt;ref&gt;tantulam, Hal.&lt;/ref&gt; partem habeat, quantulam unus heres, si non aequales partes essent heredum, Quintus Mucius et Gallus putabant, maximam partem legatam esse, quia in maiore minor quoque inesset, Servius, Ofilius, minimam, quia, quum heres dare damnatus esset, in potestate eius esset, quam partem daret; Labeo hoc probat, idque verum est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Quum ita legatum esset:«quanta pecunia ex hereditate Titii ad me pervenit, tantam pecuniam heres meus Seiae &lt;ref&gt;Seio, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; dato», id legatum putat Labeo, quod acceptum in tabulis suis ex ea hereditate testator retulisset; ceterum negat cavendum heredi a legatario, si quid forte postea eius hereditatis nomine heres damnatus esset. Ego contra puto, quia non potest videri pervenisse ad heredem, quod eius hereditatis nomine praestiturus esset. Idem Alfenus Varus Servio placuisse scribit; quod et verum est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si heres tibi, servo generaliter legato, Stichum tradiderit, isque a te evictus fuisset, posse te ex testamento agere, Labeo scribit, quia non videtur heres dedisse, quod ita dederat, ut habere non possis; et hoc verum puto. Sed hoc amplius ait, debere te, priusquam iudicium accipiatur, denuntiare heredi; nam si aliter feceris, agenti ex testamento opponetur tibi doli mali exceptio.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—«Si Stichus et Dama, servi mei, in potestatemea erunt, quum moriar, tum Stichus et Dama liberi sunto, et fundum illum sibi habento»; si alterum ex his post testamentum factum dominus alienasset vel manumisisset, neutrum liberum futurum Labeo putat; sed Tubero eum, qui remansisset in potestate, liberum futurum, et legatum habiturum putat. Tuberonis sententiam voluntati defuncti magis puto convenire.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''30.''' IDEM ''libro II. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum.'' &lt;ref&gt;Hal. y la Vulg. unen este fragmento al anterior.&lt;/ref&gt;—Qui quatuor pocula oleaginea &lt;ref&gt;Taur.; oleagine, el códice Fl.,Br.&lt;/ref&gt; habebat, ita legavit:«pocula oleaginea &lt;ref&gt;Taur.; oleagine, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; paria duo»; respondi, unum par legatum esse, quia non ita esset:«bina paria», neque ita: «poculorum paria duo»; idem et Trebatius.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Qui hortos publicos a Republica conductos habebat, eorum hortorum fructus usque ad&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ll5no8ki6q60lu6v3y3imk88362bclj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87137</id>
    <revision>
      <id>284289</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:32:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284289</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6056" sha1="6h9zg8sdp6ocxizl8v9lmv1w57l4xaa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|21}}&lt;/noinclude&gt;{{ae}}gri, {{s}}i febri{{s}} acce{{s}}{{s}}erit, qu{{ae}} non tali{{s}} {{s}}it, ut fru{{s}}tra ciendo tenace{{s}} humore{{s}} oppre{{s}}{{s}}ionem faciat, {{s}}ed acuta qu{{ae}} nervo{{s}} {{et}} mu{{s}}culo{{s}} ii{{s}} liberare, intemperiemque frigidam ex{{s}}iccando corrigere valeat. Illi{{s}} vero qui calori diurno aut frigori nocturno caput {{et}} lumbo{{s}} derepente exponunt, {{s}}olutione vel compre{{s}}{{s}}ione pituita in nervo{{s}} parte{{s}}que vicina{{s}} labitur, ibique radice{{s}} agit. Adeo ut paucos ante trium vel quatuor men{{s}}ium decur{{s}}um, quo{{s}}dam ne anni quidem intervallo, re{{s}}titutos viderim. Vix {{s}}ubito unquam, {{s}}ed plerumque {{s}}en{{s}}im {{et}} per gradus invadit magnus hic morbus, ac magni{{s}} genero{{s}}i{{s}}que remediis propul{{s}}ari po{{s}}tulat, quibus defectus virium non raro contradicit.

Primo, aër non ni{{s}}i à {{s}}olis radiis repurgatus admittatur, ventus imprimis nocturnus, aura frigidiu{{s}}cula excludatur, quod {{s}}udantibus illis maxime ob{{s}}it,poro{{s}}que permeando per{{s}}pirationi re{{s}}i{{s}}tat. Noctu aër {{s}}uffimigiis tepefiat. Potus {{s}}it vinum dilutum actu calidum vel decoctum ligni Sa{{s}}{{s}}afras nativi. Cibus optimi, {{s}}icci tamen e{{s}}to nutrimenti. Aves montan{{ae}}, perdices, pha{{s}}iani, palumbi, c{{ae}}terique id genus alites to{{s}}ti {{ae}}gro exhibeantur. Si elixatis plus delectetur, rore marino, {{s}}alvia, majorana {{et}} aromatibus condiantur. Allium quoque {{et}} cepas piperque Bra{{s}}ilien{{s}}e, {{s}}i febris non impediat, atque evacuationes jam in{{s}}titut{{ae}} fuerint, adjiciantur, qu{{ae}} ex ju{{s}}culis {{et}} lacte caprino pota, robur addidi{{s}}{{s}}e ac multum profui{{s}}{{s}}e memini. Semel atque iterum purgationes in{{s}}tituantur ex Mechoacana indigena, qu{{ae}} recens {{et}} {{s}}ucculenta {{s}}it, additis correctoriis è {{s}}pica Nardi {{et}} Zinzibere, tum {{et}} {{s}}timulis ex Hermodactilis {{et}} coloquintide, {{s}}i extractum Mechoacan{{ae}} in pilulas redigatur.

Ad h{{ae}}c balneis {{et}} {{s}}uffimigiis {{s}}iccis potius quam humidis, nempe {{s}}tercore caballino, cum thure, myrrha c{{ae}}teri{{s}}que {{s}}imilibus accen{{s}}is ad decem plus minu{{s}}ve dies utatur. Mox po{{s}}t hau{{s}}tum decoctum Sar{{s}}aparill{{ae}} {{et}} Sa{{s}}{{s}}afras, altis frictionibus {{s}}udores ab{{s}}tergantur, collum, {{s}}capul{{ae}}, totaque dor{{s}}i {{s}}pina ad focum fideliter inungantur: accedente adipe colubrorum indigenarum. Con{{s}}ultum quoque validi{{s}}{{s}}imo per cucurbitas corneas {{s}}uctu {{s}}piritus attrahere, tum imprimis per altas illas {{s}}carificationes partem affectam liberare. Tandem {{s}}i nece{{s}}{{s}}itas urgeat, ferro candenti cutem pertundente, membra languida roboranda, lentaque nervorum pituita digerenda e{{s}}t. Conva{{l}}e{{s}}cente {{ae}}gro, noctes die{{s}}que partes affect{{ae}} ita obtect{{ae}} {{s}}int ut nullum aërem admittant, {{s}}itque exercitium {{et}} membrorum perpetua agitatio. Mira equidem tum tuend{{ae}} {{s}}anitatis ergo, tum in pleri{{s}}que morbis {{s}}anandis, frictione {{et}} unctione frequenti incol{{ae}} pr{{ae}}{{s}}tant; illam in frigidioribus {{et}} chronicis, hanc in acutioribus adhibentes. Qu{{ae}} remedia lubentes adven{{ae}} imitantur, {{et}} ut par e{{s}}t ex legibus artis, h{{ae}}c {{et}} plura medendi Empyricorum genera moderantur. Qu{{ae}} pa{{s}}{{s}}im docet Galen. lib. 2. De {{s}}anitate tuenda, {{et}} Cel{{s}}us cap. 14.
&lt;section end=&quot;IV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;V&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. V.}}}}
{{c|{{larger|''De Catarrhis.''}}}}

{{Is|R}}Ari{{s}}{{s}}imis de{{s}}tillationibus veterani incol{{ae}}, creberrimis adven{{ae}} juvenes {{et}} pueri mole{{s}}tantur: Ex{{ae}}que vel à frigore nocturno,a{{s}}tricto {{et}} compre{{s}}{{s}}o capite: vel à caloribus {{ae}}{{s}}tivis, rarefactis carnibus exoriuntur. Qu{{ae}} plurimas {{s}}{{ae}}pe noxas vel per {{s}}e vel ratione partis in quam fluunt, {{s}}ecum trahunt. {{AE}}{{s}}tivo {{ae}}que tempore, ac pluvio{{s}}o oriuntur, humoribus capitis in fauces, quandoque in a{{s}}peram arteriam parte{{s}}que di{{s}}{{s}}itas decidentibus. Quemadmodum enim omnia oppleti capitis {{s}}ymptomata in primigenia febre (te{{s}}te Hippocrate {{et}} Galeno) {{s}}tatim ena{{s}}cuntur; ita non minus aliquando vis Solis ciere catarrhos animadvertitur, è cujus a{{s}}{{s}}iduitate maxima interdum mala oriri {{s}}olent. Ut enim aqu{{ae}} {{s}}tillatiti{{ae}}, {{s}}ubtracto aut extincto igne, profluere ce{{s}}{{s}}ant; ita catarrhus ab inten{{s}}i{{s}}{{s}}imo {{s}}olis calore {{s}}u{{s}}citatus, non prius {{s}}ub{{s}}i{{s}}tit quam {{ae}}{{s}}tus deferbuerit. Hyeme pluvio{{s}}a, perpetui redundantes humores vi{{s}}cera laxiora pervadunt, unde tu{{s}}{{s}}es, tabes pr{{ae}}cordiorum, maxime vero ventriculi oppletiones, alvique albi fluxus (qui cerebrales vulgo practicis dicti) cum phlegmate ex capite de{{s}}cendente, profici{{s}}cuntur: (vide Aphori{{s}}. 30. lib. 7.) Quid quod ip{{s}}a nervorum paria, {{s}}pinalemque medullam invadunt, quod humores oppido mobiles, partiumque facultates retentrices minus valid{{ae}} in his terris deprehendantur. Maxime vero homines recens {{s}}anitati re{{s}}titutos, recidive qua{{s}}i iteratoque corripiunt Catarrhi, tanto impetu, ut omnes pene nervos occupent, unde c{{ae}}citates in opticis, {{s}}tupores {{et}} tarditates in {{s}}en{{s}}oriis {{et}} motoriis excitantur. Atque h{{ae}}c omnia graviora oriri exi{{s}}tima, {{s}}i ventus è continenti oriundus ante diluculum, apertis {{s}}udariis caput {{et}} pectus frigido malignoque vapore {{s}}ubito feriat, tran{{s}}pirationemque cohibeat. Porro {{s}}i quando contingat virilem vel {{s}}enilem {{ae}}tatem {{s}}tillicidiis è capite, vagi{{s}}que artuum doloribus (''Curimentos'' vocant Lu{{s}}itani) tentari, diuturni {{et}} curatu difficiles e{{s}}{{s}}e {{s}}olent: qui tempore plenilunii, tum accedente {{et}} retrocedente mari, pr{{ae}}{{s}}ertim po{{s}}t {{s}}olis occa{{s}}um, exa{{s}}perantur&lt;noinclude&gt;{{rh||C 3|u{{s}}que}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6h9zg8sdp6ocxizl8v9lmv1w57l4xaa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284353</id>
      <parentid>284289</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284353</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6077" sha1="ez78u8ee8rv1vibedas55syrfmvblkb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|21}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;IV&quot;/&gt;{{ae}}gri, {{s}}i febri{{s}} acce{{s}}{{s}}erit, qu{{ae}} non tali{{s}} {{s}}it, ut fru{{s}}tra ciendo tenace{{s}} humore{{s}} oppre{{s}}{{s}}ionem faciat, {{s}}ed acuta qu{{ae}} nervo{{s}} {{et}} mu{{s}}culo{{s}} ii{{s}} liberare, intemperiemque frigidam ex{{s}}iccando corrigere valeat. Illi{{s}} vero qui calori diurno aut frigori nocturno caput {{et}} lumbo{{s}} derepente exponunt, {{s}}olutione vel compre{{s}}{{s}}ione pituita in nervo{{s}} parte{{s}}que vicina{{s}} labitur, ibique radice{{s}} agit. Adeo ut paucos ante trium vel quatuor men{{s}}ium decur{{s}}um, quo{{s}}dam ne anni quidem intervallo, re{{s}}titutos viderim. Vix {{s}}ubito unquam, {{s}}ed plerumque {{s}}en{{s}}im {{et}} per gradus invadit magnus hic morbus, ac magni{{s}} genero{{s}}i{{s}}que remediis propul{{s}}ari po{{s}}tulat, quibus defectus virium non raro contradicit.

Primo, aër non ni{{s}}i à {{s}}olis radiis repurgatus admittatur, ventus imprimis nocturnus, aura frigidiu{{s}}cula excludatur, quod {{s}}udantibus illis maxime ob{{s}}it,poro{{s}}que permeando per{{s}}pirationi re{{s}}i{{s}}tat. Noctu aër {{s}}uffimigiis tepefiat. Potus {{s}}it vinum dilutum actu calidum vel decoctum ligni Sa{{s}}{{s}}afras nativi. Cibus optimi, {{s}}icci tamen e{{s}}to nutrimenti. Aves montan{{ae}}, perdices, pha{{s}}iani, palumbi, c{{ae}}terique id genus alites to{{s}}ti {{ae}}gro exhibeantur. Si elixatis plus delectetur, rore marino, {{s}}alvia, majorana {{et}} aromatibus condiantur. Allium quoque {{et}} cepas piperque Bra{{s}}ilien{{s}}e, {{s}}i febris non impediat, atque evacuationes jam in{{s}}titut{{ae}} fuerint, adjiciantur, qu{{ae}} ex ju{{s}}culis {{et}} lacte caprino pota, robur addidi{{s}}{{s}}e ac multum profui{{s}}{{s}}e memini. Semel atque iterum purgationes in{{s}}tituantur ex Mechoacana indigena, qu{{ae}} recens {{et}} {{s}}ucculenta {{s}}it, additis correctoriis è {{s}}pica Nardi {{et}} Zinzibere, tum {{et}} {{s}}timulis ex Hermodactilis {{et}} coloquintide, {{s}}i extractum Mechoacan{{ae}} in pilulas redigatur.

Ad h{{ae}}c balneis {{et}} {{s}}uffimigiis {{s}}iccis potius quam humidis, nempe {{s}}tercore caballino, cum thure, myrrha c{{ae}}teri{{s}}que {{s}}imilibus accen{{s}}is ad decem plus minu{{s}}ve dies utatur. Mox po{{s}}t hau{{s}}tum decoctum Sar{{s}}aparill{{ae}} {{et}} Sa{{s}}{{s}}afras, altis frictionibus {{s}}udores ab{{s}}tergantur, collum, {{s}}capul{{ae}}, totaque dor{{s}}i {{s}}pina ad focum fideliter inungantur: accedente adipe colubrorum indigenarum. Con{{s}}ultum quoque validi{{s}}{{s}}imo per cucurbitas corneas {{s}}uctu {{s}}piritus attrahere, tum imprimis per altas illas {{s}}carificationes partem affectam liberare. Tandem {{s}}i nece{{s}}{{s}}itas urgeat, ferro candenti cutem pertundente, membra languida roboranda, lentaque nervorum pituita digerenda e{{s}}t. Conva{{l}}e{{s}}cente {{ae}}gro, noctes die{{s}}que partes affect{{ae}} ita obtect{{ae}} {{s}}int ut nullum aërem admittant, {{s}}itque exercitium {{et}} membrorum perpetua agitatio. Mira equidem tum tuend{{ae}} {{s}}anitatis ergo, tum in pleri{{s}}que morbis {{s}}anandis, frictione {{et}} unctione frequenti incol{{ae}} pr{{ae}}{{s}}tant; illam in frigidioribus {{et}} chronicis, hanc in acutioribus adhibentes. Qu{{ae}} remedia lubentes adven{{ae}} imitantur, {{et}} ut par e{{s}}t ex legibus artis, h{{ae}}c {{et}} plura medendi Empyricorum genera moderantur. Qu{{ae}} pa{{s}}{{s}}im docet Galen. lib. 2. De {{s}}anitate tuenda, {{et}} Cel{{s}}us cap. 14.
&lt;section end=&quot;IV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;V&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. V.}}}}
{{c|{{larger|''De Catarrhis.''}}}}

{{Is|R}}Ari{{s}}{{s}}imis de{{s}}tillationibus veterani incol{{ae}}, creberrimis adven{{ae}} juvenes {{et}} pueri mole{{s}}tantur: Ex{{ae}}que vel à frigore nocturno,a{{s}}tricto {{et}} compre{{s}}{{s}}o capite: vel à caloribus {{ae}}{{s}}tivis, rarefactis carnibus exoriuntur. Qu{{ae}} plurimas {{s}}{{ae}}pe noxas vel per {{s}}e vel ratione partis in quam fluunt, {{s}}ecum trahunt. {{AE}}{{s}}tivo {{ae}}que tempore, ac pluvio{{s}}o oriuntur, humoribus capitis in fauces, quandoque in a{{s}}peram arteriam parte{{s}}que di{{s}}{{s}}itas decidentibus. Quemadmodum enim omnia oppleti capitis {{s}}ymptomata in primigenia febre (te{{s}}te Hippocrate {{et}} Galeno) {{s}}tatim ena{{s}}cuntur; ita non minus aliquando vis Solis ciere catarrhos animadvertitur, è cujus a{{s}}{{s}}iduitate maxima interdum mala oriri {{s}}olent. Ut enim aqu{{ae}} {{s}}tillatiti{{ae}}, {{s}}ubtracto aut extincto igne, profluere ce{{s}}{{s}}ant; ita catarrhus ab inten{{s}}i{{s}}{{s}}imo {{s}}olis calore {{s}}u{{s}}citatus, non prius {{s}}ub{{s}}i{{s}}tit quam {{ae}}{{s}}tus deferbuerit. Hyeme pluvio{{s}}a, perpetui redundantes humores vi{{s}}cera laxiora pervadunt, unde tu{{s}}{{s}}es, tabes pr{{ae}}cordiorum, maxime vero ventriculi oppletiones, alvique albi fluxus (qui cerebrales vulgo practicis dicti) cum phlegmate ex capite de{{s}}cendente, profici{{s}}cuntur: (vide Aphori{{s}}. 30. lib. 7.) Quid quod ip{{s}}a nervorum paria, {{s}}pinalemque medullam invadunt, quod humores oppido mobiles, partiumque facultates retentrices minus valid{{ae}} in his terris deprehendantur. Maxime vero homines recens {{s}}anitati re{{s}}titutos, recidive qua{{s}}i iteratoque corripiunt Catarrhi, tanto impetu, ut omnes pene nervos occupent, unde c{{ae}}citates in opticis, {{s}}tupores {{et}} tarditates in {{s}}en{{s}}oriis {{et}} motoriis excitantur. Atque h{{ae}}c omnia graviora oriri exi{{s}}tima, {{s}}i ventus è continenti oriundus ante diluculum, apertis {{s}}udariis caput {{et}} pectus frigido malignoque vapore {{s}}ubito feriat, tran{{s}}pirationemque cohibeat. Porro {{s}}i quando contingat virilem vel {{s}}enilem {{ae}}tatem {{s}}tillicidiis è capite, vagi{{s}}que artuum doloribus (''Curimentos'' vocant Lu{{s}}itani) tentari, diuturni {{et}} curatu difficiles e{{s}}{{s}}e {{s}}olent: qui tempore plenilunii, tum accedente {{et}} retrocedente mari, pr{{ae}}{{s}}ertim po{{s}}t {{s}}olis occa{{s}}um, exa{{s}}perantur&lt;noinclude&gt;{{rh||C 3|u{{s}}que}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ez78u8ee8rv1vibedas55syrfmvblkb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/566</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87138</id>
    <revision>
      <id>284290</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'lustrum, quo conducti essent, Aufidio legaverat, etheredem eam conductionem &lt;ref&gt;conditionem, Hal.&lt;/ref&gt; eorum hortorum ei dare damnaverat, sinereque uti eum, et frui; respondi, heredem teneri sinere frui, hoc amplius, heredem mercedem quoque hortorum Reipublicae praestiturum.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Quum testamento scriptum esset: «Sticho servo meo heres quinque dato, et si Stichus heredimeo biennium servierit, liber esto», post...</comment>
      <origin>284290</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="q7oml9k7ldy48fh4ws8evbj9vd8lhgy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;lustrum, quo conducti essent, Aufidio legaverat, etheredem eam conductionem &lt;ref&gt;conditionem, Hal.&lt;/ref&gt; eorum hortorum ei dare damnaverat, sinereque uti eum, et frui; respondi, heredem teneri sinere frui, hoc amplius, heredem mercedem quoque hortorum Reipublicae praestiturum.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Quum testamento scriptum esset: «Sticho servo meo heres quinque dato, et si Stichus heredimeo biennium servierit, liber esto», post biennium legatum deberi existimo, quia in id tempus et libertas, et legatum referri deberet; quod et Trebatius respondit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Si fundum mihi vendere certo pretio damnatus es, nullum fructum eius rei ea venditione excipere tibi liberum erit, quia id pretium ad totam causam fundi pertinet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Qui fundum mandatu meo in societatem &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; societate, el códice Fl.&lt;/ref&gt; mihi et sibi emerat, deinde eum finibus diviserat, et, priusquam mihi traderet, ita eum tibi legaverat: «fundum meum illi do»; negavi, amplius partem &lt;ref&gt;parte, Hal.&lt;/ref&gt; deberi, quia verisimile non esset, ita testatum esse patremfamilias, ut mandati heres eius damnaretur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Uxori meae, dum cum filio meo Capuae erit, heres meus ducenta dato»; filius a matre migravit; si ambo Capuae habitassent, legatum matri debitum iri putavi, quamvis una non habitassent; sin autem in aliud municipium transiissent, unius anni tantummodo debitum iri, quo una habitassent, quantolibet tempore, Trebatius ait. Videamus, an his verbis: «dum cum filio Capuae erit», non conditio significetur, sed ea scriptura pro supervacua &lt;ref&gt;Hal.; supervacuo, el códice Fl.&lt;/ref&gt; debeat &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; debet, el códice Fl.&lt;/ref&gt; haberi. Quod non probo; sin autem per mulierem mora non est, quo minus cum filio habitet, legata ei deberi.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Si aedes alienas ut dares damnatus sis, neque eas ulla conditione emere possis, aestimare iudicem oportere, Ateius scribit, quanti aedes sint, ut pretio soluto heres liberetur. Idemque iuris est, et, si &lt;ref&gt;quum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; potuisses emere, non emeris &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; emeres, el cólice Fl.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''31.''' ['''30.'''] IDEM ''libro I. Pithanorum a Paulo epitomatorum &lt;ref&gt;Labeo lib. πειθανῶν., Hal.&lt;/ref&gt;.''—Si cui aedes legatae sint, is omne habebit id aedificium, quod &lt;ref&gt;supra, inserta Hal.&lt;/ref&gt; solum earum aedium erit. Paulus: hoc tunc demum falsum est, quum dominus aedium binarum aliquod &lt;ref&gt;Según nuestra entienda; aliquid, el códice Fl.; quum do minus binarium aliquod, Hal.&lt;/ref&gt; conclave, quod supra concamerationem &lt;ref&gt;Taur.: concamarationem, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; alterarum aedium esset, in usum alterarum convertit, atque ita his usus fuerit; namque eo modo alteris aedibus id accedet, alteris decedet.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''32.''' ['''31.'''] SCAEVOLA ''libro XIV. Digestorum.''—Sextiam &lt;ref&gt;Sextiliam, la Vulg.&lt;/ref&gt; filiam ex quadrante, ex reliquis&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q7oml9k7ldy48fh4ws8evbj9vd8lhgy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87139</id>
    <revision>
      <id>284291</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:36:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor= Gaspar Schottus |OperaeTitulus= Cursus mathematicus |Annus= 1677 |SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit. |Genera=Mathematica |Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu }}  {{liber |Post=Epistola ad Leopoldum I |PostNomen=Cursus M...'</comment>
      <origin>284291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7686" sha1="ct4hhw8jjphkaqfxz5t1f26j4dvp139" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus mathematicus
|Annus= 1677
|SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit.
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Post=Epistola ad Leopoldum I
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=5 to =5 /&gt;


&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=7 to =7 /&gt;

== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraenenses|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematics/Carmen|Carmen]]

== Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas ==
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus (p. 2)
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis (p. 3)
* Caput IV. De praxibus Mathematicis (p. 9)

== Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali==
* Pars I. De Arithmetica Practica Generali
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum (p. 22) 
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum (p. 30) 
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae (p. 32)
* Pars II. De Arithmetica Practica Speciali (p. 40)
* Caput I. De Arithmetica Geometrica (p. 40) 
* Caput II. De Arithmetica Astronomica (S 43) 
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili (p. 47)
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi (p. 50) 
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari (p. 52) 
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria (p. 57)
== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena (p. 62) 
* Euclidis Elementum I. (p. 63) 
* Euclidis Elementum II. (p. 77) 
* Euclidis Elementum III. (p. 82) 
* Euclidis Elementum IV. (p. 90)
* Euclidis Elementum V. (p. 93)
* Euclidis Elementum VI. (p. 101)
== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368)
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)</text>
      <sha1>ct4hhw8jjphkaqfxz5t1f26j4dvp139</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284292</id>
      <parentid>284291</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7686" sha1="hcu2uo1bev8a6bz032pncfbht2ozxxe" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|Annus= 1677
|SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit.
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Post=Epistola ad Leopoldum I
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=5 to =5 /&gt;


&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=7 to =7 /&gt;

== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraenenses|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematics/Carmen|Carmen]]

== Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas ==
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus (p. 2)
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis (p. 3)
* Caput IV. De praxibus Mathematicis (p. 9)

== Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali==
* Pars I. De Arithmetica Practica Generali
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum (p. 22) 
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum (p. 30) 
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae (p. 32)
* Pars II. De Arithmetica Practica Speciali (p. 40)
* Caput I. De Arithmetica Geometrica (p. 40) 
* Caput II. De Arithmetica Astronomica (S 43) 
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili (p. 47)
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi (p. 50) 
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari (p. 52) 
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria (p. 57)
== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena (p. 62) 
* Euclidis Elementum I. (p. 63) 
* Euclidis Elementum II. (p. 77) 
* Euclidis Elementum III. (p. 82) 
* Euclidis Elementum IV. (p. 90)
* Euclidis Elementum V. (p. 93)
* Euclidis Elementum VI. (p. 101)
== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368)
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)</text>
      <sha1>hcu2uo1bev8a6bz032pncfbht2ozxxe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284301</id>
      <parentid>284292</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7839" sha1="kobptmliz2bw35cuy779bf8rdk8tyaj" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|Annus= 1677
|SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit.
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Post=Epistola ad Leopoldum I
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=5 to =5 /&gt;


&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=7 to =7 /&gt;

== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraenenses|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematics/Carmen|Carmen]]

== [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] ==
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis
* Caput IV. De praxibus Mathematicis

== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]==
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]===
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]===
* Caput I. De Arithmetica Geometrica
* Caput II. De Arithmetica Astronomica
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria

== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena
* Euclidis Elementum I.
* Euclidis Elementum II.
* Euclidis Elementum III.
* Euclidis Elementum IV.
* Euclidis Elementum V.
* Euclidis Elementum VI.

== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368)
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)</text>
      <sha1>kobptmliz2bw35cuy779bf8rdk8tyaj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284304</id>
      <parentid>284301</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284304</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7964" sha1="b7jbe2jdpmu3178bw8qg1olqvrp7btu" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|Annus= 1677
|SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit.
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}


{{liber
|Post=Epistola ad Leopoldum I
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=5 to =5 /&gt;


&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=7 to =7 /&gt;

== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraenenses|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematics/Carmen|Carmen]]

== [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] ==
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis
* Caput IV. De praxibus Mathematicis

== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]==
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]===
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]===
* Caput I. De Arithmetica Geometrica
* Caput II. De Arithmetica Astronomica
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria

== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena
* Euclidis Elementum I.
* Euclidis Elementum II.
* Euclidis Elementum III.
* Euclidis Elementum IV.
* Euclidis Elementum V.
* Euclidis Elementum VI.

== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368)
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)


{{rule}}

''Transcription by Reinhard Gruhl, adapted from [https://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/schott.html CAMENA].''</text>
      <sha1>b7jbe2jdpmu3178bw8qg1olqvrp7btu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87140</id>
    <revision>
      <id>284294</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:42:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor= Gaspar Schottus |OperaeTitulus= Cursus Mathematicus |SubTitulus=Epistola ad Leopoldum I |Genera=Mathematica |Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu }}  {{liber |Ante=Cursus Mathematicus |AnteNomen=Cursus Mathematicus |Post=Facultates Auctori Facta |PostNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta }}  &lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=9 to=14 /&gt;  {{liber |Ante=Cursus Mathemati...'</comment>
      <origin>284294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="589" sha1="ptu2v2howm4xd532gup384kc3ws6b6q" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Epistola ad Leopoldum I
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Ante=Cursus Mathematicus
|AnteNomen=Cursus Mathematicus
|Post=Facultates Auctori Facta
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=9 to=14 /&gt;

{{liber
|Ante=Cursus Mathematicus
|AnteNomen=Cursus Mathematicus
|Post=Facultates Auctori Facta
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta
}}</text>
      <sha1>ptu2v2howm4xd532gup384kc3ws6b6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87141</id>
    <revision>
      <id>284295</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:44:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor= Gaspar Schottus |OperaeTitulus= Cursus Mathematicus |SubTitulus=Facultates Auctori Facta |Genera=Mathematica |Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu }}  {{liber |Ante=Epistola ad Leopoldum I |AnteNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I |Post=Proemium Totius Operis |PostNomen=Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis }}  &lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=15 to=15 /&gt;  {{li...'</comment>
      <origin>284295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="639" sha1="6760ux53oxlsonl9aua505vthduk7y6" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Facultates Auctori Facta
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Ante=Epistola ad Leopoldum I
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
|Post=Proemium Totius Operis
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=15 to=15 /&gt;

{{liber
|Ante=Epistola ad Leopoldum I
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
|Post=Proemium Totius Operis
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis
}}</text>
      <sha1>6760ux53oxlsonl9aua505vthduk7y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87142</id>
    <revision>
      <id>284296</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284296</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5856" sha1="si95bmrmwbbm5d4c5lrfhaiphyhtgzm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|22|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;u{{s}}que adeo, ut mi{{s}}{{s}}a cau{{s}}{{s}}a, {{s}}olis {{s}}{{ae}}pe {{s}}ymptomatibus occurrendum {{s}}it. Si utroque remedio {{s}}cilicet purgationis {{et}} ven{{ae}}{{s}}ectionis utendum {{s}}it, pr{{ae}}cedat ven{{ae}}{{s}}ectio ex Galeni pr{{ae}}ceptis, ut moti humores divertantur, fluxu{{s}}que è cerebro excidentes {{s}}i{{s}}tantur.

Catharticis validis {{et}} cephalicis ex alto pituitam provocare, haud con{{s}}ultum habetur: {{s}}ufficit enim in{{s}}titui{{s}}{{s}}e unam atque alteram purgationem ex {{s}}equentibus catapotiis, quorum confectio h{{ae}}c e{{s}}t. Recipe Aloës Socotrin{{ae}}, Gutt{{ae}} Camboid. an. p. 3. Colocinth. Gummi ammoniaci med. part. aceto vini acerrimo di{{s}}{{s}}olvantur, ponantur in va{{s}}e vitreo ad {{s}}olem, dein fortiter expre{{s}}{{s}}a {{et}} percolata materia exponatur rur{{s}}us donec contraxerit con{{s}}i{{s}}tentiam ma{{s}}{{s}}{{ae}} pilularum, cujus do{{s}}is e{{s}}t à ℈j ad ℈j S. His {{s}}i forte ruens humor refragetur {{et}} gravius periculum minetur à {{s}}tupefacientibus, quod eximii {{s}}int in {{s}}imili nece{{s}}{{s}}itate profectus, non ulterius ab{{s}}tinendum; qu{{ae}} tamen cautius exhibenda, quandiu {{s}}igna repletionis in capite {{et}} pectore apparent: nam tunc eorum loco {{s}}udorifera, frictiones {{et}} unctiones pr{{ae}}ferend{{ae}}: maxime vero, ubi acres de{{s}}tillationes vi{{s}}cera {{et}} membra jam diu ob{{s}}ederint. Recipe {{s}}ummitates ''Ba{{s}}ourhina,'' radices ''Aninga, {{s}}al{{s}}a do Praya, Betiis, Lauro {{s}}ilve{{s}}tre, Iaborandi, malua d'I{{s}}co, Ca{{s}}ca de Cepipira, folhas Iapoarandiba, Caaroba, Camara, Pimente {{s}}ilve{{s}}tre longo.'' Ex quibus, accidentibus foliis myrti, {{et}} radicibus ''d'Araca,'' balnea {{et}} fomenta concinnentur, parte{{s}}que dolentes aliquoties laventur. Mox {{s}}piritu vini {{et}} thure liquefacto {{s}}tupa a{{s}}pergantur. Frictiones denique ex oleo Ricini, Chamomeli {{et}} Myrti Americani, in quo thus aliquandiu maceratum {{s}}it, in{{s}}tituantur.

Pr{{ae}} c{{ae}}teris probatur linimentum, quod ex pinguedine vermium to{{s}}torum ''Iarumaî'' {{et}} veneno{{s}}a rana ''Cotorâ,'' conficitur. Po{{s}}tea empla{{s}}trum ex pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imo Elemni gummi ''Icicaiba,'' nuce myri{{s}}tica, caryophyllis, rore marino, adipe capr{{ae}} {{et}} pice, partibus afflictis apponendum. Quod ab empyricis {{et}} rationalibus, pro{{s}}pero eventu in{{s}}tituitur. Fonticulorum denique nece{{s}}{{s}}itas, {{s}}i ullibi, his terris magna e{{s}}t, modo temporius, ob majorem humorum mobilitatem, inferioribus {{ae}}que ac {{s}}uperioribus membris applicentur, quia veluti per cloacas, noxiam {{s}}entinam à nobilioribus partibus detinent, {{et}} {{ae}}que exi{{s}}tenti morbo quam pr{{ae}}{{s}}ervationi valetudinis opem ferunt. Adde ma{{s}}ticatoria, quorum principem locum facile obtinet ''Iaborandi'' decantata illa radix,qu{{ae}} mane modice manducata, grato acore pituitam attenuat {{et}} educit.

Cibus {{s}}it temperatus ad caliditatem {{et}} {{s}}iccitatem inclinans, totali{{s}}que ab{{s}}tinentia à Venere {{et}} Baccho. Ad h{{ae}}c ab illa perpetua vici{{s}}{{s}}itudine noctis atque diei {{s}}ibi caveant, ne modo calor, modo frigus, quid moveant, quod incautis advenis familiare e{{s}}t. Probe tegantur ut {{s}}udores fluant, ne ventus aut blandiens aura admi{{s}}{{s}}a fluxiones magis concitet. Po{{s}}tremo potus {{s}}it defecatus ex aqua fontana, quemque ''Vbiraeé'' cortices, {{s}}ar{{s}}aparilla, {{s}}a{{s}}{{s}}afras, liqueritia nativa ingrediantur.

C{{ae}}terum cum cerebrum pituit{{ae}} e{{s}}{{s}}e fontem Medicorum princeps affirmet; eam partim gignit, partim calefactum, ut {{s}}{{ae}}penumero hîc fieri {{s}}olet, è toto corpore trahit, ac rur{{s}}us in pulmonem demittit, eumque exulcerat aliquando, unde Tabes ena{{s}}citur. Cujus peculiarem curandi modum oper{{ae}} pretium duxi paucis addidi{{s}}{{s}}e. Cum enim non minus beato c{{ae}}lo {{s}}oloque hic Americ{{ae}} tractus gaudeat, quam Italia vel Gr{{ae}}cia, Galenum imitari lubuit. Qui ut tabidos ad In{{s}}ulam Tabiam, ita ego ad {{s}}aluberrimum montem mari vicinum, pulmone laborantes ablegare {{s}}um {{s}}olitus, {{ae}}dibus ver{{s}}us ortum apertis, Euroque expo{{s}}itis, occidentem vero {{s}}pectantibus, obtectis. Quod quidem non men{{s}}ibus pluviis {{s}}ed {{ae}}{{s}}tivis fieri convenit, cum eximia illa aëris tenuitas {{et}} {{s}}iccitas, pulmonis ulceribus amici{{s}}{{s}}ima, collap{{s}}is vi{{s}}ceribus vitalibus robur re{{s}}tituat. Adde, quod pr{{ae}}ter aquam Olindanam à Sole excoctam, illa qu{{ae}} circa Paraybam {{s}}caturit, {{s}}ulphur nonnihil {{s}}apiens, admodum conducat. Accedit avium {{s}}ilve{{s}}trium infinita copia, lac caprinum, pr{{ae}} c{{ae}}teris vero pulmenta, emul{{s}}iones, boleti, placent{{ae}} ''è Tipioca'' ex{{s}}iccantes {{et}} con{{s}}olidantes, qu{{ae}} reliquis alimentis medicamento{{s}}is facile palmam pr{{ae}}ripiunt. His addantur aqu{{ae}} florum Auranti{{ae}} {{et}} ''Guabiraba.'' Loco con{{s}}erv{{ae}} Ro{{s}}ar. illa qu{{ae}} ex fragrantibus prunis {{et}} pyris granaten{{s}}ibus fit pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima, {{s}}ub{{s}}titui {{s}}olet. Navigatio quoque modica circa littus, c{{ae}}lo ac mari clementiori, animo {{et}} corpori proficua habetur ob motum aëri{{s}}que mutationem.
&lt;section end=&quot;V&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;VI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. VI.}}}}
{{c|{{larger|''De Prolap{{s}}u Cartilaginis Mucronat{{ae}}.''}}}}

{{Is|M}}Orbus ille cujus Codronchius, Sennertus {{et}} alii videntur memini{{s}}{{s}}e, ''Spinela'' Lu{{s}}itanis appellatus, interque Endemios habitus, non infrequens in his terrarum oris gra{{s}}{{s}}atur. Fernelius meminit {{sc|vi}}. Patholog. cap. 3. {{s}}ingultus orti ex compre{{s}}{{s}}ione ventriculi à co{{s}}t{{ae}}&lt;noinclude&gt; ex-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||tremo.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>si95bmrmwbbm5d4c5lrfhaiphyhtgzm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284357</id>
      <parentid>284296</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:26:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284357</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5876" sha1="1ws2hrnz1ioayan7faj1fvid0lvs3n4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|22|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;V&quot;/&gt;u{{s}}que adeo, ut mi{{s}}{{s}}a cau{{s}}{{s}}a, {{s}}olis {{s}}{{ae}}pe {{s}}ymptomatibus occurrendum {{s}}it. Si utroque remedio {{s}}cilicet purgationis {{et}} ven{{ae}}{{s}}ectionis utendum {{s}}it, pr{{ae}}cedat ven{{ae}}{{s}}ectio ex Galeni pr{{ae}}ceptis, ut moti humores divertantur, fluxu{{s}}que è cerebro excidentes {{s}}i{{s}}tantur.

Catharticis validis {{et}} cephalicis ex alto pituitam provocare, haud con{{s}}ultum habetur: {{s}}ufficit enim in{{s}}titui{{s}}{{s}}e unam atque alteram purgationem ex {{s}}equentibus catapotiis, quorum confectio h{{ae}}c e{{s}}t. Recipe Aloës Socotrin{{ae}}, Gutt{{ae}} Camboid. an. p. 3. Colocinth. Gummi ammoniaci med. part. aceto vini acerrimo di{{s}}{{s}}olvantur, ponantur in va{{s}}e vitreo ad {{s}}olem, dein fortiter expre{{s}}{{s}}a {{et}} percolata materia exponatur rur{{s}}us donec contraxerit con{{s}}i{{s}}tentiam ma{{s}}{{s}}{{ae}} pilularum, cujus do{{s}}is e{{s}}t à ℈j ad ℈j S. His {{s}}i forte ruens humor refragetur {{et}} gravius periculum minetur à {{s}}tupefacientibus, quod eximii {{s}}int in {{s}}imili nece{{s}}{{s}}itate profectus, non ulterius ab{{s}}tinendum; qu{{ae}} tamen cautius exhibenda, quandiu {{s}}igna repletionis in capite {{et}} pectore apparent: nam tunc eorum loco {{s}}udorifera, frictiones {{et}} unctiones pr{{ae}}ferend{{ae}}: maxime vero, ubi acres de{{s}}tillationes vi{{s}}cera {{et}} membra jam diu ob{{s}}ederint. Recipe {{s}}ummitates ''Ba{{s}}ourhina,'' radices ''Aninga, {{s}}al{{s}}a do Praya, Betiis, Lauro {{s}}ilve{{s}}tre, Iaborandi, malua d'I{{s}}co, Ca{{s}}ca de Cepipira, folhas Iapoarandiba, Caaroba, Camara, Pimente {{s}}ilve{{s}}tre longo.'' Ex quibus, accidentibus foliis myrti, {{et}} radicibus ''d'Araca,'' balnea {{et}} fomenta concinnentur, parte{{s}}que dolentes aliquoties laventur. Mox {{s}}piritu vini {{et}} thure liquefacto {{s}}tupa a{{s}}pergantur. Frictiones denique ex oleo Ricini, Chamomeli {{et}} Myrti Americani, in quo thus aliquandiu maceratum {{s}}it, in{{s}}tituantur.

Pr{{ae}} c{{ae}}teris probatur linimentum, quod ex pinguedine vermium to{{s}}torum ''Iarumaî'' {{et}} veneno{{s}}a rana ''Cotorâ,'' conficitur. Po{{s}}tea empla{{s}}trum ex pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imo Elemni gummi ''Icicaiba,'' nuce myri{{s}}tica, caryophyllis, rore marino, adipe capr{{ae}} {{et}} pice, partibus afflictis apponendum. Quod ab empyricis {{et}} rationalibus, pro{{s}}pero eventu in{{s}}tituitur. Fonticulorum denique nece{{s}}{{s}}itas, {{s}}i ullibi, his terris magna e{{s}}t, modo temporius, ob majorem humorum mobilitatem, inferioribus {{ae}}que ac {{s}}uperioribus membris applicentur, quia veluti per cloacas, noxiam {{s}}entinam à nobilioribus partibus detinent, {{et}} {{ae}}que exi{{s}}tenti morbo quam pr{{ae}}{{s}}ervationi valetudinis opem ferunt. Adde ma{{s}}ticatoria, quorum principem locum facile obtinet ''Iaborandi'' decantata illa radix,qu{{ae}} mane modice manducata, grato acore pituitam attenuat {{et}} educit.

Cibus {{s}}it temperatus ad caliditatem {{et}} {{s}}iccitatem inclinans, totali{{s}}que ab{{s}}tinentia à Venere {{et}} Baccho. Ad h{{ae}}c ab illa perpetua vici{{s}}{{s}}itudine noctis atque diei {{s}}ibi caveant, ne modo calor, modo frigus, quid moveant, quod incautis advenis familiare e{{s}}t. Probe tegantur ut {{s}}udores fluant, ne ventus aut blandiens aura admi{{s}}{{s}}a fluxiones magis concitet. Po{{s}}tremo potus {{s}}it defecatus ex aqua fontana, quemque ''Vbiraeé'' cortices, {{s}}ar{{s}}aparilla, {{s}}a{{s}}{{s}}afras, liqueritia nativa ingrediantur.

C{{ae}}terum cum cerebrum pituit{{ae}} e{{s}}{{s}}e fontem Medicorum princeps affirmet; eam partim gignit, partim calefactum, ut {{s}}{{ae}}penumero hîc fieri {{s}}olet, è toto corpore trahit, ac rur{{s}}us in pulmonem demittit, eumque exulcerat aliquando, unde Tabes ena{{s}}citur. Cujus peculiarem curandi modum oper{{ae}} pretium duxi paucis addidi{{s}}{{s}}e. Cum enim non minus beato c{{ae}}lo {{s}}oloque hic Americ{{ae}} tractus gaudeat, quam Italia vel Gr{{ae}}cia, Galenum imitari lubuit. Qui ut tabidos ad In{{s}}ulam Tabiam, ita ego ad {{s}}aluberrimum montem mari vicinum, pulmone laborantes ablegare {{s}}um {{s}}olitus, {{ae}}dibus ver{{s}}us ortum apertis, Euroque expo{{s}}itis, occidentem vero {{s}}pectantibus, obtectis. Quod quidem non men{{s}}ibus pluviis {{s}}ed {{ae}}{{s}}tivis fieri convenit, cum eximia illa aëris tenuitas {{et}} {{s}}iccitas, pulmonis ulceribus amici{{s}}{{s}}ima, collap{{s}}is vi{{s}}ceribus vitalibus robur re{{s}}tituat. Adde, quod pr{{ae}}ter aquam Olindanam à Sole excoctam, illa qu{{ae}} circa Paraybam {{s}}caturit, {{s}}ulphur nonnihil {{s}}apiens, admodum conducat. Accedit avium {{s}}ilve{{s}}trium infinita copia, lac caprinum, pr{{ae}} c{{ae}}teris vero pulmenta, emul{{s}}iones, boleti, placent{{ae}} ''è Tipioca'' ex{{s}}iccantes {{et}} con{{s}}olidantes, qu{{ae}} reliquis alimentis medicamento{{s}}is facile palmam pr{{ae}}ripiunt. His addantur aqu{{ae}} florum Auranti{{ae}} {{et}} ''Guabiraba.'' Loco con{{s}}erv{{ae}} Ro{{s}}ar. illa qu{{ae}} ex fragrantibus prunis {{et}} pyris granaten{{s}}ibus fit pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}ima, {{s}}ub{{s}}titui {{s}}olet. Navigatio quoque modica circa littus, c{{ae}}lo ac mari clementiori, animo {{et}} corpori proficua habetur ob motum aëri{{s}}que mutationem.
&lt;section end=&quot;V&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;VI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. VI.}}}}
{{c|{{larger|''De Prolap{{s}}u Cartilaginis Mucronat{{ae}}.''}}}}

{{Is|M}}Orbus ille cujus Codronchius, Sennertus {{et}} alii videntur memini{{s}}{{s}}e, ''Spinela'' Lu{{s}}itanis appellatus, interque Endemios habitus, non infrequens in his terrarum oris gra{{s}}{{s}}atur. Fernelius meminit {{sc|vi}}. Patholog. cap. 3. {{s}}ingultus orti ex compre{{s}}{{s}}ione ventriculi à co{{s}}t{{ae}}&lt;noinclude&gt; ex-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||tremo.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ws2hrnz1ioayan7faj1fvid0lvs3n4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87143</id>
    <revision>
      <id>284297</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '{{titulus2 |Scriptor= Gaspar Schottus |OperaeTitulus= Cursus Mathematicus |SubTitulus=Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas |Genera=Mathematica |Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu }}  {{liber |Ante=Carmen |AnteNomen=Cursus Mathematicus/Carmen |Post=Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali |PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali }}...'</comment>
      <origin>284297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="845" sha1="ia4k7hh5dvs96i3yopbwodb1l9d5xdb" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Ante=Carmen
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Carmen
|Post=Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=31 to=39 /&gt;
&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=42 to=52 /&gt;

{{liber
|Ante=Carmen
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Carmen
|Post=Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali
}}</text>
      <sha1>ia4k7hh5dvs96i3yopbwodb1l9d5xdb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284300</id>
      <parentid>284297</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:58:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="7u7ghssqj2e96idbquc1o5zgdjbdfzw" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Ante=Carmen
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Carmen
|Post=Liber II. Pars I. De Arithmetica Practica Generali
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=31 to=39 /&gt;
&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=42 to=52 /&gt;

{{liber
|Ante=Carmen
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Carmen
|Post=Liber II. Pars I. De Arithmetica Practica Generali
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I
}}</text>
      <sha1>7u7ghssqj2e96idbquc1o5zgdjbdfzw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87144</id>
    <revision>
      <id>284302</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:00:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284302</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5762" sha1="d1bgjd3shj90ik0vt6vzdb4w8kf2qga" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|23}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|tremo|extremo}}. Hanc cartilaginem prolabi non po{{s}}{{s}}e, incurvari po{{s}}{{s}}e putat Hofman. In{{s}}titut. pag. 494.

Corporis totius languorem inducit, cum dolore Stomachi, aliquando vomitu, {{s}}umma re{{s}}pirationis difficultate, qu{{ae}} ex refrigeratione pectoris mu{{s}}culorum, tum imprimis mucronat{{ae}} cartilaginis prolap{{s}}u {{et}} compre{{s}}{{s}}ione oritur. Hinc mox ex dejectione appetitus magna virium imbecillitas {{s}}ub{{s}}equitur, {{et}} atrophiam minatur. Chronicus e{{s}}t morbus {{et}} frigidus, non tamen lethalis, ni{{s}}i ex accidente, paulatimque invadens {{et}} cognitu in principio difficilis.

Hi{{s}}pani Empyrici primarium, ut putant, ejus {{s}}ignum ex in{{s}}pectione {{et}} contactu colligunt brachii {{ae}}groti, in quo {{s}}i valvularum in{{s}}tar nodos comperiant, morbum hunc ade{{s}}{{s}}e pronuntiant. Differt ab oppilatione cachectica, quod pectoris hoc vitio mole{{s}}tati, vultu tamet{{s}}i dejecto {{et}} tri{{s}}ti, non tamen decolore {{et}} livido {{s}}int, neç pondus aut duritiem utriu{{s}}que hypochondrii {{s}}entiant: tum comedendi quoque concupi{{s}}centia prim{{ae}}que concoctionis in{{s}}trumentum langueat. Frequentius forte e{{s}}t, quod pauci {{s}}ententiam Cel{{s}}i lib. {{sc|i}}. cap. 2. tam {{s}}tricte ob{{s}}ervari debere exi{{s}}timant, quando ait. Si quis interdiu {{s}}e implevit, po{{s}}t cibum neque frigori neque {{ae}}{{s}}tui neque labori {{s}}e debet committere. Pectore enim denudato in publicum prodire, ventoque {{s}}e exponere nocturno, pectoris, {{et}} ventriculi refrigerationem {{et}} coctionis defectum cau{{s}}atur. Curatio autem di{{s}}cutientibus, calefacientibus {{et}} corroborantibus, tam internis quam externis ab{{s}}olvi po{{s}}tulat. Interna {{s}}unt pilul{{ae}} {{s}}tomachic{{ae}}, Tabell{{ae}} diarrhod. abbat. Aromat. {{et}} {{s}}imilia. Vinum genero{{s}}um {{et}} gutt{{ae}} aliquot Bal{{s}}ami de ''Copaiba'' di{{s}}soluti: decocta Sal{{s}}aparill{{ae}} Sa{{s}}{{s}}afras, cum {{s}}emine Any{{s}}i {{et}} Cinnamomo, pugilloque pulveris ''Nhambi''. Ju{{s}}cula, quibus utitur {{ae}}ger, croco terre{{s}}tri ''Vrucu'', pipere Bra{{s}}ilien{{s}}i {{s}}ativo {{et}} {{s}}ilve{{s}}tri, {{et}} {{s}}i nihil impediat, c{{ae}}pis atque allio condiantur.

Externa {{s}}unt, cucurbitul{{ae}} {{s}}icc{{ae}} multoties reiterat{{ae}}, mammarumque regioni appo{{s}}it{{ae}}. Mox {{s}}tomachi {{et}} pectoris inunctiones ex oleo cortic. aurant. Artemi{{s}}i{{ae}} {{et}} Menta{{s}}tri. Scutum dein {{s}}tomachale, ex herbis corroborantibus; atque con{{s}}ortans tandem empla{{s}}trum {{s}}uccedat, quod {{s}}it compo{{s}}itum ex decantato illo gummi ''Icicariba'', ovorum vitellis, croco, oleo de ''Copaiba'', bal{{s}}amoque ''Cabureiba'' admixtis.

Non indigna ob{{s}}ervatu topicorum {{et}} externorum omnium remediorum nece{{s}}{{s}}itas, quorum in{{s}}ignes effectus videre e{{s}}t etiam ab ip{{s}}is morborum principiis: tum quod eorum efficacia cutis {{et}} carnis poros patentes altius penetret, quam in frigidioribus regionibus; tum quod vi{{s}}cera nobiliora in morbis admodum languentia, cerotis {{et}} inunctionibus refocillentur, vire{{s}}que manife{{s}}te acquirant. Cucurbitulas quoque corneas, qu{{ae}} per exiguum foramen {{s}}olo {{s}}uctu ex alto trahant, omnes pariter incol{{ae}} felici{{s}}{{s}}imo {{s}}ucce{{s}}{{s}}u applicant. Ego tot pro{{s}}peris effectibus motus, u{{s}}um earum Chirurgis no{{s}}tris commendavi, ii{{s}}que in colicis cruciatibus {{et}} ventris fluxibus {{s}}anguineis {{s}}i{{s}}tendis, atque principio atrophi{{ae}} membrorum occurrendo, in{{s}}igni profectu {{s}}um u{{s}}us.
&lt;section end=&quot;VI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;VII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. VII.}}}}
{{c|{{larger|''De Obstructionibus Vi{{s}}cerum Naturalium.''}}}}

{{Is|V}}Bique terrarum con{{s}}ervatio humani corporis, inter alia in circulatione {{s}}anguinis motuque perpetuo, intra Tropicos, ut plurimum, vehementiori con{{s}}i{{s}}tit. Qui {{s}}i inordinatus, pertinaciores plerumque {{et}} graviores vel ob{{s}}tructiones vel fluxus concitare {{s}}olet. Hinc {{s}}anguinei illi ac pernicio{{s}}i ventris fluxus non immerito Indiarum pe{{s}}tes habentur, cum inter morbos acutos nulli tanta vehementia gra{{s}}{{s}}entur, aut plures mortales è medio tollant. Qui quoniam ex variis cau{{s}}is, poti{{s}}{{s}}imum vero ex impedita tran{{s}}piratione primam originem trahunt; de frequentioribus ob{{s}}tructionibus, qu{{ae}} vi{{s}}ceribus naturalibus {{s}}uperveniunt, antequam ad fluxus de{{s}}cendo, pauca pr{{ae}}mittam. Me{{s}}enterium, Hepar, Lien {{et}} Inte{{s}}tina, à ventriculo multa patiuntur mala, qui, licet per {{s}}e tot morborum cau{{s}}a non {{s}}it, tamen ab intemperantia vivendi toties tentatus, vegeto {{s}}uo calore tandem de{{s}}tituitur, cra{{s}}{{s}}i{{s}}que ac crudis humoribus ob{{s}}itus, officio rite fungi non pote{{s}}t. Neque ventres hyeme in his terris calidiores, {{s}}icut in Europa, te{{s}}tante Hippocrate, {{s}}ed frigidiores potius {{s}}unt, multoque humore abundantes ob crebras pluvias aëremque calidum {{et}} humidum, ac proinde pauciori alimento indigent. Juvenes imprimis adventitii, maximopere hoc malo affliguntur (veteranos enim ob{{s}}tructionibus rarius infe{{s}}tari videas) tam ob {{s}}aburram cacochymicam, recens ex itinere {{s}}ecum delatam, quam, qu{{ae}} ex immoderato fructuum crudorum, tum cibi potu{{s}}que f{{oe}}culenti {{et}} compo{{s}}iti immodico u{{s}}u contrahitur. Enimvero promi{{s}}cua multitudo, nunc nece{{s}}{{s}}ariis ad {{s}}ex res non naturales de{{s}}tituta, modo ei{{s}}dem abundans, facillime ob{{s}}tructiones incurrit. (Optimis namque cibis {{et}} plurimi nutrimenti {{s}}upra modum a{{s}}{{s}}umptis morbos frigidos&lt;noinclude&gt;{{rh|||gene-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d1bgjd3shj90ik0vt6vzdb4w8kf2qga</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284303</id>
      <parentid>284302</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:03:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284303</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5761" sha1="08xvh42zffzza3jgkng0og480pb16cy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|23}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|tremo|extremo}}. Hanc cartilaginem prolabi non po{{s}}{{s}}e, incurvari po{{s}}{{s}}e putat Hofman. In{{s}}titut. pag. 494.

Corporis totius languorem inducit, cum dolore Stomachi, aliquando vomitu, {{s}}umma re{{s}}pirationis difficultate, qu{{ae}} ex refrigeratione pectoris mu{{s}}culorum, tum imprimis mucronat{{ae}} cartilaginis prolap{{s}}u {{et}} compre{{s}}{{s}}ione oritur. Hinc mox ex dejectione appetitus magna virium imbecillitas {{s}}ub{{s}}equitur, {{et}} atrophiam minatur. Chronicus e{{s}}t morbus {{et}} frigidus, non tamen lethalis, ni{{s}}i ex accidente, paulatimque invadens {{et}} cognitu in principio difficilis.

Hi{{s}}pani Empyrici primarium, ut putant, ejus {{s}}ignum ex in{{s}}pectione {{et}} contactu colligunt brachii {{ae}}groti, in quo {{s}}i valvularum in{{s}}tar nodos comperiant, morbum hunc ade{{s}}{{s}}e pronuntiant. Differt ab oppilatione cachectica, quod pectoris hoc vitio mole{{s}}tati, vultu tamet{{s}}i dejecto {{et}} tri{{s}}ti, non tamen decolore {{et}} livido {{s}}int, nec pondus aut duritiem utriu{{s}}que hypochondrii {{s}}entiant: tum comedendi quoque concupi{{s}}centia prim{{ae}}que concoctionis in{{s}}trumentum langueat. Frequentius forte e{{s}}t, quod pauci {{s}}ententiam Cel{{s}}i lib. {{sc|i}}. cap. 2. tam {{s}}tricte ob{{s}}ervari debere exi{{s}}timant, quando ait. Si quis interdiu {{s}}e implevit, po{{s}}t cibum neque frigori neque {{ae}}{{s}}tui neque labori {{s}}e debet committere. Pectore enim denudato in publicum prodire, ventoque {{s}}e exponere nocturno, pectoris, {{et}} ventriculi refrigerationem {{et}} coctionis defectum cau{{s}}atur. Curatio autem di{{s}}cutientibus, calefacientibus {{et}} corroborantibus, tam internis quam externis ab{{s}}olvi po{{s}}tulat. Interna {{s}}unt pilul{{ae}} {{s}}tomachic{{ae}}, Tabell{{ae}} diarrhod. abbat. Aromat. {{et}} {{s}}imilia. Vinum genero{{s}}um {{et}} gutt{{ae}} aliquot Bal{{s}}ami de ''Copaiba'' di{{s}}soluti: decocta Sal{{s}}aparill{{ae}} Sa{{s}}{{s}}afras, cum {{s}}emine Any{{s}}i {{et}} Cinnamomo, pugilloque pulveris ''Nhambi''. Ju{{s}}cula, quibus utitur {{ae}}ger, croco terre{{s}}tri ''Vrucu'', pipere Bra{{s}}ilien{{s}}i {{s}}ativo {{et}} {{s}}ilve{{s}}tri, {{et}} {{s}}i nihil impediat, c{{ae}}pis atque allio condiantur.

Externa {{s}}unt, cucurbitul{{ae}} {{s}}icc{{ae}} multoties reiterat{{ae}}, mammarumque regioni appo{{s}}it{{ae}}. Mox {{s}}tomachi {{et}} pectoris inunctiones ex oleo cortic. aurant. Artemi{{s}}i{{ae}} {{et}} Menta{{s}}tri. Scutum dein {{s}}tomachale, ex herbis corroborantibus; atque con{{s}}ortans tandem empla{{s}}trum {{s}}uccedat, quod {{s}}it compo{{s}}itum ex decantato illo gummi ''Icicariba'', ovorum vitellis, croco, oleo de ''Copaiba'', bal{{s}}amoque ''Cabureiba'' admixtis.

Non indigna ob{{s}}ervatu topicorum {{et}} externorum omnium remediorum nece{{s}}{{s}}itas, quorum in{{s}}ignes effectus videre e{{s}}t etiam ab ip{{s}}is morborum principiis: tum quod eorum efficacia cutis {{et}} carnis poros patentes altius penetret, quam in frigidioribus regionibus; tum quod vi{{s}}cera nobiliora in morbis admodum languentia, cerotis {{et}} inunctionibus refocillentur, vire{{s}}que manife{{s}}te acquirant. Cucurbitulas quoque corneas, qu{{ae}} per exiguum foramen {{s}}olo {{s}}uctu ex alto trahant, omnes pariter incol{{ae}} felici{{s}}{{s}}imo {{s}}ucce{{s}}{{s}}u applicant. Ego tot pro{{s}}peris effectibus motus, u{{s}}um earum Chirurgis no{{s}}tris commendavi, ii{{s}}que in colicis cruciatibus {{et}} ventris fluxibus {{s}}anguineis {{s}}i{{s}}tendis, atque principio atrophi{{ae}} membrorum occurrendo, in{{s}}igni profectu {{s}}um u{{s}}us.
&lt;section end=&quot;VI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;VII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. VII.}}}}
{{c|{{larger|''De Obstructionibus Vi{{s}}cerum Naturalium.''}}}}

{{Is|V}}Bique terrarum con{{s}}ervatio humani corporis, inter alia in circulatione {{s}}anguinis motuque perpetuo, intra Tropicos, ut plurimum, vehementiori con{{s}}i{{s}}tit. Qui {{s}}i inordinatus, pertinaciores plerumque {{et}} graviores vel ob{{s}}tructiones vel fluxus concitare {{s}}olet. Hinc {{s}}anguinei illi ac pernicio{{s}}i ventris fluxus non immerito Indiarum pe{{s}}tes habentur, cum inter morbos acutos nulli tanta vehementia gra{{s}}{{s}}entur, aut plures mortales è medio tollant. Qui quoniam ex variis cau{{s}}is, poti{{s}}{{s}}imum vero ex impedita tran{{s}}piratione primam originem trahunt; de frequentioribus ob{{s}}tructionibus, qu{{ae}} vi{{s}}ceribus naturalibus {{s}}uperveniunt, antequam ad fluxus de{{s}}cendo, pauca pr{{ae}}mittam. Me{{s}}enterium, Hepar, Lien {{et}} Inte{{s}}tina, à ventriculo multa patiuntur mala, qui, licet per {{s}}e tot morborum cau{{s}}a non {{s}}it, tamen ab intemperantia vivendi toties tentatus, vegeto {{s}}uo calore tandem de{{s}}tituitur, cra{{s}}{{s}}i{{s}}que ac crudis humoribus ob{{s}}itus, officio rite fungi non pote{{s}}t. Neque ventres hyeme in his terris calidiores, {{s}}icut in Europa, te{{s}}tante Hippocrate, {{s}}ed frigidiores potius {{s}}unt, multoque humore abundantes ob crebras pluvias aëremque calidum {{et}} humidum, ac proinde pauciori alimento indigent. Juvenes imprimis adventitii, maximopere hoc malo affliguntur (veteranos enim ob{{s}}tructionibus rarius infe{{s}}tari videas) tam ob {{s}}aburram cacochymicam, recens ex itinere {{s}}ecum delatam, quam, qu{{ae}} ex immoderato fructuum crudorum, tum cibi potu{{s}}que f{{oe}}culenti {{et}} compo{{s}}iti immodico u{{s}}u contrahitur. Enimvero promi{{s}}cua multitudo, nunc nece{{s}}{{s}}ariis ad {{s}}ex res non naturales de{{s}}tituta, modo ei{{s}}dem abundans, facillime ob{{s}}tructiones incurrit. (Optimis namque cibis {{et}} plurimi nutrimenti {{s}}upra modum a{{s}}{{s}}umptis morbos frigidos&lt;noinclude&gt;{{rh|||gene-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>08xvh42zffzza3jgkng0og480pb16cy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284360</id>
      <parentid>284303</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284360</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5782" sha1="iyb9hssxzsidpzqnq5jb5yjioaveehb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. I.}}|23}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;VI&quot;/&gt;{{pt|tremo|extremo}}. Hanc cartilaginem prolabi non po{{s}}{{s}}e, incurvari po{{s}}{{s}}e putat Hofman. In{{s}}titut. pag. 494.

Corporis totius languorem inducit, cum dolore Stomachi, aliquando vomitu, {{s}}umma re{{s}}pirationis difficultate, qu{{ae}} ex refrigeratione pectoris mu{{s}}culorum, tum imprimis mucronat{{ae}} cartilaginis prolap{{s}}u {{et}} compre{{s}}{{s}}ione oritur. Hinc mox ex dejectione appetitus magna virium imbecillitas {{s}}ub{{s}}equitur, {{et}} atrophiam minatur. Chronicus e{{s}}t morbus {{et}} frigidus, non tamen lethalis, ni{{s}}i ex accidente, paulatimque invadens {{et}} cognitu in principio difficilis.

Hi{{s}}pani Empyrici primarium, ut putant, ejus {{s}}ignum ex in{{s}}pectione {{et}} contactu colligunt brachii {{ae}}groti, in quo {{s}}i valvularum in{{s}}tar nodos comperiant, morbum hunc ade{{s}}{{s}}e pronuntiant. Differt ab oppilatione cachectica, quod pectoris hoc vitio mole{{s}}tati, vultu tamet{{s}}i dejecto {{et}} tri{{s}}ti, non tamen decolore {{et}} livido {{s}}int, nec pondus aut duritiem utriu{{s}}que hypochondrii {{s}}entiant: tum comedendi quoque concupi{{s}}centia prim{{ae}}que concoctionis in{{s}}trumentum langueat. Frequentius forte e{{s}}t, quod pauci {{s}}ententiam Cel{{s}}i lib. {{sc|i}}. cap. 2. tam {{s}}tricte ob{{s}}ervari debere exi{{s}}timant, quando ait. Si quis interdiu {{s}}e implevit, po{{s}}t cibum neque frigori neque {{ae}}{{s}}tui neque labori {{s}}e debet committere. Pectore enim denudato in publicum prodire, ventoque {{s}}e exponere nocturno, pectoris, {{et}} ventriculi refrigerationem {{et}} coctionis defectum cau{{s}}atur. Curatio autem di{{s}}cutientibus, calefacientibus {{et}} corroborantibus, tam internis quam externis ab{{s}}olvi po{{s}}tulat. Interna {{s}}unt pilul{{ae}} {{s}}tomachic{{ae}}, Tabell{{ae}} diarrhod. abbat. Aromat. {{et}} {{s}}imilia. Vinum genero{{s}}um {{et}} gutt{{ae}} aliquot Bal{{s}}ami de ''Copaiba'' di{{s}}soluti: decocta Sal{{s}}aparill{{ae}} Sa{{s}}{{s}}afras, cum {{s}}emine Any{{s}}i {{et}} Cinnamomo, pugilloque pulveris ''Nhambi''. Ju{{s}}cula, quibus utitur {{ae}}ger, croco terre{{s}}tri ''Vrucu'', pipere Bra{{s}}ilien{{s}}i {{s}}ativo {{et}} {{s}}ilve{{s}}tri, {{et}} {{s}}i nihil impediat, c{{ae}}pis atque allio condiantur.

Externa {{s}}unt, cucurbitul{{ae}} {{s}}icc{{ae}} multoties reiterat{{ae}}, mammarumque regioni appo{{s}}it{{ae}}. Mox {{s}}tomachi {{et}} pectoris inunctiones ex oleo cortic. aurant. Artemi{{s}}i{{ae}} {{et}} Menta{{s}}tri. Scutum dein {{s}}tomachale, ex herbis corroborantibus; atque con{{s}}ortans tandem empla{{s}}trum {{s}}uccedat, quod {{s}}it compo{{s}}itum ex decantato illo gummi ''Icicariba'', ovorum vitellis, croco, oleo de ''Copaiba'', bal{{s}}amoque ''Cabureiba'' admixtis.

Non indigna ob{{s}}ervatu topicorum {{et}} externorum omnium remediorum nece{{s}}{{s}}itas, quorum in{{s}}ignes effectus videre e{{s}}t etiam ab ip{{s}}is morborum principiis: tum quod eorum efficacia cutis {{et}} carnis poros patentes altius penetret, quam in frigidioribus regionibus; tum quod vi{{s}}cera nobiliora in morbis admodum languentia, cerotis {{et}} inunctionibus refocillentur, vire{{s}}que manife{{s}}te acquirant. Cucurbitulas quoque corneas, qu{{ae}} per exiguum foramen {{s}}olo {{s}}uctu ex alto trahant, omnes pariter incol{{ae}} felici{{s}}{{s}}imo {{s}}ucce{{s}}{{s}}u applicant. Ego tot pro{{s}}peris effectibus motus, u{{s}}um earum Chirurgis no{{s}}tris commendavi, ii{{s}}que in colicis cruciatibus {{et}} ventris fluxibus {{s}}anguineis {{s}}i{{s}}tendis, atque principio atrophi{{ae}} membrorum occurrendo, in{{s}}igni profectu {{s}}um u{{s}}us.
&lt;section end=&quot;VI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;VII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. VII.}}}}
{{c|{{larger|''De Obstructionibus Vi{{s}}cerum Naturalium.''}}}}

{{Is|V}}Bique terrarum con{{s}}ervatio humani corporis, inter alia in circulatione {{s}}anguinis motuque perpetuo, intra Tropicos, ut plurimum, vehementiori con{{s}}i{{s}}tit. Qui {{s}}i inordinatus, pertinaciores plerumque {{et}} graviores vel ob{{s}}tructiones vel fluxus concitare {{s}}olet. Hinc {{s}}anguinei illi ac pernicio{{s}}i ventris fluxus non immerito Indiarum pe{{s}}tes habentur, cum inter morbos acutos nulli tanta vehementia gra{{s}}{{s}}entur, aut plures mortales è medio tollant. Qui quoniam ex variis cau{{s}}is, poti{{s}}{{s}}imum vero ex impedita tran{{s}}piratione primam originem trahunt; de frequentioribus ob{{s}}tructionibus, qu{{ae}} vi{{s}}ceribus naturalibus {{s}}uperveniunt, antequam ad fluxus de{{s}}cendo, pauca pr{{ae}}mittam. Me{{s}}enterium, Hepar, Lien {{et}} Inte{{s}}tina, à ventriculo multa patiuntur mala, qui, licet per {{s}}e tot morborum cau{{s}}a non {{s}}it, tamen ab intemperantia vivendi toties tentatus, vegeto {{s}}uo calore tandem de{{s}}tituitur, cra{{s}}{{s}}i{{s}}que ac crudis humoribus ob{{s}}itus, officio rite fungi non pote{{s}}t. Neque ventres hyeme in his terris calidiores, {{s}}icut in Europa, te{{s}}tante Hippocrate, {{s}}ed frigidiores potius {{s}}unt, multoque humore abundantes ob crebras pluvias aëremque calidum {{et}} humidum, ac proinde pauciori alimento indigent. Juvenes imprimis adventitii, maximopere hoc malo affliguntur (veteranos enim ob{{s}}tructionibus rarius infe{{s}}tari videas) tam ob {{s}}aburram cacochymicam, recens ex itinere {{s}}ecum delatam, quam, qu{{ae}} ex immoderato fructuum crudorum, tum cibi potu{{s}}que f{{oe}}culenti {{et}} compo{{s}}iti immodico u{{s}}u contrahitur. Enimvero promi{{s}}cua multitudo, nunc nece{{s}}{{s}}ariis ad {{s}}ex res non naturales de{{s}}tituta, modo ei{{s}}dem abundans, facillime ob{{s}}tructiones incurrit. (Optimis namque cibis {{et}} plurimi nutrimenti {{s}}upra modum a{{s}}{{s}}umptis morbos frigidos&lt;noinclude&gt;{{rh|||gene-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>iyb9hssxzsidpzqnq5jb5yjioaveehb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87145</id>
    <revision>
      <id>284306</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'EXEMPLUM. Adsint personae 9 et qui nono est loco, surripuerit rem. Jube hujus rei conscium duplicare secreto numerum loci furis, nempe 9, et fiunt 18, et addi 5, fiunt 23, et hanc summam multiplicari per 5, fiunt 115. Jube tibi indicari hanc ultimam summam; ex qua tu abijce figuram 5, relinquuntur 11, ex his subtrahe 2, remanent 9. ''Innumerae aliae divinandi praxes per Arithmeticam, ingeniosa ae jucunda, extant apud P. Leurechon in Recreatio...</comment>
      <origin>284306</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1907" sha1="8tz60fyh064875lwr3ndgw9q7ehv7gg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;EXEMPLUM. Adsint personae 9 et qui nono est loco, surripuerit rem. Jube hujus rei conscium duplicare secreto numerum loci furis, nempe 9, et fiunt 18, et addi 5, fiunt 23, et hanc summam multiplicari per 5, fiunt 115. Jube tibi indicari hanc ultimam summam; ex qua tu abijce figuram 5, relinquuntur 11, ex his subtrahe 2, remanent 9.
''Innumerae aliae divinandi praxes per Arithmeticam, ingeniosa ae jucunda, extant apud P. Leurechon in Recreationibus Mathematicis Gallico idiomate editis, et apud alios qui eundem Latine ac Germanice ediderunt, uti et passim apud alios Auctores. Nobis has paucas attulisse sufficiat.''


{{c|
{{x-larger|MONITIO AD LECTOREM.}}
}}

{{dropinitial|M}}''Vltae aliae Speciales Arithmetica hic tradi possent, nempe'' Primo ''Militaris, ad distribuendos milites ac manipulos in formanda acie quadrata, oblonga, alteriusve cujuscunque figurae.'' Secundo ''Ecclesiastica, ad invenienda novilunia, plenilunia, cyclum Solarem ac lunarem, Indictionem, Annum Bissextilem aliaque similia ad Kalendarium Ecclesiasticum pertinentia.'' Tertio, ''Memorialis, substituendo vocabula pro numeris, quos quis mente retinere cupit.'' Quarto, ''Proportionalis, qua numerorum proportionalium Algorithmus sive Logistica traditur, praesertim in ordine ad Musicae theoriam.'' Quinto, ''Harmonica, qua harmonicorum numerorum doctrina comprehenditur. Sed de prima et secunda agemus infra suis locis in Chronologia, et Tactica. Tertia ingeniosa quidem est, sed nec necessaria est, nec utilis, nec jucunda, ideoque libenter eam omittimus. Qui volet, legat'' Herigonium ''in Cursu Mathem. to. 2. tract. de Arithmet. Pract. cap. 17. Quarta et quinta difficiliores sunt quam ut hoc loco Tyronibus proponantur. De divina Algebra agemus vel in fine hujus Operis, vel alio peculiari Opere; ubi et de numeris figuratis, ac de progressionibus, aliisque ad Arithmeticae scientiam spectantibus.''

{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8tz60fyh064875lwr3ndgw9q7ehv7gg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284307</id>
      <parentid>284306</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:05:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284307</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1908" sha1="7ysnrebk49xqtp11q151ypmq4bjakcm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;EXEMPLUM. Adsint personae 9 et qui nono est loco, surripuerit rem. Jube hujus rei conscium duplicare secreto numerum loci furis, nempe 9, et fiunt 18, et addi 5, fiunt 23, et hanc summam multiplicari per 5, fiunt 115. Jube tibi indicari hanc ultimam summam; ex qua tu abijce figuram 5, relinquuntur 11, ex his subtrahe 2, remanent 9.

''Innumerae aliae divinandi praxes per Arithmeticam, ingeniosa ae jucunda, extant apud P. Leurechon in Recreationibus Mathematicis Gallico idiomate editis, et apud alios qui eundem Latine ac Germanice ediderunt, uti et passim apud alios Auctores. Nobis has paucas attulisse sufficiat.''


{{c|
{{x-larger|MONITIO AD LECTOREM.}}
}}

{{dropinitial|M}}''Vltae aliae Speciales Arithmetica hic tradi possent, nempe'' Primo ''Militaris, ad distribuendos milites ac manipulos in formanda acie quadrata, oblonga, alteriusve cujuscunque figurae.'' Secundo ''Ecclesiastica, ad invenienda novilunia, plenilunia, cyclum Solarem ac lunarem, Indictionem, Annum Bissextilem aliaque similia ad Kalendarium Ecclesiasticum pertinentia.'' Tertio, ''Memorialis, substituendo vocabula pro numeris, quos quis mente retinere cupit.'' Quarto, ''Proportionalis, qua numerorum proportionalium Algorithmus sive Logistica traditur, praesertim in ordine ad Musicae theoriam.'' Quinto, ''Harmonica, qua harmonicorum numerorum doctrina comprehenditur. Sed de prima et secunda agemus infra suis locis in Chronologia, et Tactica. Tertia ingeniosa quidem est, sed nec necessaria est, nec utilis, nec jucunda, ideoque libenter eam omittimus. Qui volet, legat'' Herigonium ''in Cursu Mathem. to. 2. tract. de Arithmet. Pract. cap. 17. Quarta et quinta difficiliores sunt quam ut hoc loco Tyronibus proponantur. De divina Algebra agemus vel in fine hujus Operis, vel alio peculiari Opere; ubi et de numeris figuratis, ac de progressionibus, aliisque ad Arithmeticae scientiam spectantibus.''

{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ysnrebk49xqtp11q151ypmq4bjakcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87146</id>
    <revision>
      <id>284308</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:06:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284308</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5742" sha1="ax24jzkq350f9gbeby9rid744gh3qxw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
speciei numerus superior etiam minor est inferiore, assume ad eum unum integrum, v. g. integrum cir culum ad signa, unum annum ad dies, unum diem ad horas, etc. Exemplum ponam tantum in motibus. Idem aurem operandi modus est in temporum subtractione.


''Exemplum.''

{{missing image}}
In hoc exemplo suppono unum signum valere 30 gradus. Itaque incipiendo a scrupulis tertiis, subtrahantur 8 a 16, et 5 non a 4, sed a 10, quia unum minutum secundum mutuo acceptum valet 60 secunda, seu 6 denitates tertiorum, quib. si addantur 40III, seu 4, denitates tertiorum, fiunt 10 denitates tertiorum; a quibus si 5 subtrahantur, remanent 5, ideoque 58 tertia. Deinde pergendo ad secunda scrupula, 3 subtrahantur a 12, et 5 a 9, remanent 4, ideoque 49 sceunda Postea ad prima pergendo, subtrahuntur 8 a 9, remanet 1, et 1 a 5. remanent 4, atque adeo 41. Iterum petgendo ad gradus subtrahuntur 8 a 9, remanet 1, et 2 a 4 (assumendo scilicet unum signum, quod valet 30 gradus) remanent 2. Tandem pergendo ad signa, subtrahuntur 3 a 7, remanent 4. Quod si signum valeret gradus 60, deberent subtrahi gradus 28 a 70, et remanerent 51 gradus, et signa 4 ut antea. Si subtrahenda essent signa 10 ab 8. assumi deberetc irculus ad 8, etc onstitui signa. 20, et ab illis detrahi 10.
''Examen.'' Subtractionis sit per Additionem, addendo residuum ad numerum subtractum etc. pro ut dictum fuit in Examine Subtractionis vulgaris.


Articulus V. ''De Multiplicatione Astronomica.''
{{right sidenote|''Astronomica multiplicatio.''}} INtricatissima est praxis multiplicandi numeros astronomicos sexagenariam proportionem servantes, praesertim quando diversae species per diversas species multiplicandae sunt, nempe gradus per minura, secunda. etc: aut sexagenae primae per secunda, tertia, etc. Conabor tamen quam ordinatissime procedete. Igitur.
''Primo.'' Commodioris operationis gratiâ scribe majorem numerum (qui nimirum explurib. specieb. compositus est) supra pro Multiplicando. minorem vero, seu pauciorum specierum, infra pro Multiplicante, ita tamen ut ultima ad dexteram multiplicantis species subjiciatur ultimae Multiplicandi, sive ambae ultimae sint ejusdem speciei, sive diversae, ut in exemplis infra apparet. Quod si uterque numerus aeque multas species continet. Perinde est qui superne, et qui inferne ponatur.
''Secundo.'' Ducta lincâ infra numeros collocatos, a dextera incipe, et duc singulas Multiplicantis species, insingulas Multiplicandi. more consuero in multiplicatione ordinaria, productum, si sexagenarium numerum excedit, divide per 60, residuum colloca sub Multiplicante, Quotum vero productum ex divisione adjice speciei antecedenti, uti in iisdem exemplis factum vides.
''Tertio.'' Peractâ totâ multiplicatione, nota ac distingue rite in species numeros ex multiplicatione emergentes, tali pacto: si notae utriusque numeri, multiplicandi videlicet et multiplicantis, sunt ejusde speciei, hoc est, si uterque habeat notas rantum tales, 0, I, II, III, etc. eas adde inter se, et producto supracribe: si diverfas, ut 0 et I, 0 et II, etc. item minuta et sexagenas; subtrahe minorem ex majore et residuum scribe pro nora supra productum.
''Exemplum.'' Sint multiplicanda 4°. 13I. 42II 50III Per 38II. Colloca numeros ut vides, et duc 38 in 50, {{missing image}} producentur 1960, haec divide per 60, producentur 31, et remanebunt 40, scribe ergo 40 infra multiplicantem, et 31 pone infra antece dentem speciem, adjicienda summae ex multiplicatione sequenti producendae, ut vides factum in exemplo. It erum duc 38 in 42, producentur 1596, haec divisa per 10, dant 26, et remanent 36, scribe 36 infra 42, et infra 31, sed 26 pone infra 13 Iterum duc 28 in 13, productumque 494 divide per 60; habebis 8, et remanebunt 14, haec scribe infra 13, illa infra 4. Tandem duc 38 in 4, producentur 152, quae divisa per 60, dant 2, et 32: scribe 32 infra 4, et 2 scribe in loco anteriori. His peractis, collige summas infra primam lineam positas in summam totalem, modo dicto Artic. 3. et habebis summam infra secundam lineam, notatam ut vides juxta tertium praecedens praeceprum, quoniam secunda ducta in tertia, dant quinta: in secunda, quarta: in prima. tertia, in integra, secunda, et haec divisa per 60, dant prima.
Simili prorsus modo procedendum est in omnibus aliis exemplis, sive motus per motum multiplicentur, sive tempora per tempora: et etiamsi Multiplicans contineat plures species. Exempla tuipse tibi statue.


Annotatio. ''De Tabula Sexagenaria, pro multiplicatione, divisione, in numeris astronomicis.''
{{right sidenote|Tabula Sexagenaria pro multiplicatione astronomica.}} ''QVoniam res laboris ac taedis plena est productum ex multiplicatione, quoties sexagenarium numerum superat, dividere per 60, et quotum inventum ad anteriorem speciem rejicere, retento solum residuo; ordinarunt Artifices, magno ingenio, Tabulam quam Canonem Sexagenarium appellant, seu sexagesimerum scrupulorum, ex qua statim et uno quasi intuitu colligitur {{right sidenote|vide Tab. Sexagen.}} quid ex qualibet multiplicatione producatur ad diver sas species spectans; quam propterea huic loco inserere volui. Constat ea trianguli A B C, et trapezij D E F G formâ.''
''Vsus Tabulae hic est. Si tam multiplicandus, quam multiplicator, tricenario major sit, quaratur major in trianguli latere dextro BC, minor vero in superiori transversali AB: Si vero alteruter tricenario minor sit, quaratur major in trapezii latere sinistro DE, minor in transversali abliquo DF. Cum his duobus numeris in utrolibetc asu, perge ad areolam eorum communem, et inveniesin ea productum sub duabus speciebus, antecedente, etc onsequente: et sini stimus quidem numerus dictae a colae significat quotum ad speciem antecedentem reijciendam, dextimus vero residnum ex.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ax24jzkq350f9gbeby9rid744gh3qxw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87147</id>
    <revision>
      <id>284309</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:06:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284309</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3590" sha1="ptageetdesctftfgkh90zztvenie108" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
''multiplicatione. Quam porro notam hoc residuum haebere debeat disces ex tertio praecepto paulo ante posito.''
''Exemplum. Sint ut antea, multiplicanda'' 50III ''per'' 38II: ''quaere 50 in trianguli latere dexiro BC. et 38 in latere superiore AB; invenies in areola seu quadratulo communis, 31, 40; quae significant in casu posito'' 31IIII, et 40V. ''Item sint multiplicanda 1 1/3 per 38II: quaere I38 in trapezit latere sinistro DE, 13 vero in diagonali DF; invenies in areola seu quadrangulo concursus 8, 14; quae significant in posito casu 8II, et 1 4IIII.''
''Haec autem Tabula servit etiam pro divisione, ut ex dicendis Articulo sequenti patebit.'' Examen ''multiplicationis fit per divisionem, de qua nunc agemus.''


Articulus VI. ''De Divisione Astronomica.''
{{right sidenote|''Astronomica divisio.''}} DIvisio numerorum astronomicorum per astronormicos, rarum habet usum, et per Tabulam Sexagenariam difficulter peragitur, sine Tabula difficillime. Qui ea destituitur, resolvat tam Dividendum, quam Divisorem, per continuam multiplicationem Sexagenariam, in ultimas species quas continent, et tum divisionem more vulgato instituat, quotumque inventum rursus per continuam divisionem sexagenariam more vulgato in suas species colligat.
Exemplum. Sint dividenda Sexagesimae secundae 15, Sexagesimae 5, primae 5, gradus 9, Minuta 12, Secunda 17, Tertia 16. per Sexagesimas primas 42.
{{missing image}}
Gradus 23, Minuta 35, Secunda 46. Reduc totum dividendum ad Tertia, per continua~multiplicationem per 60, et habebis Tertia 12508388236. Similiter reduc Prima. totum Divisorem ad Se-Gradus 22. Minuta 46, cunda, per eandem continuam multiplicationem per 60, et habebis Secunda 9156946. Divide jam Tertia per Secunda, divisione vulgari, et habebis pro Quoto Prima 1366, uti patebit ex Regulis paulo post adsignandis. Haec rursus divide divisione vulgari per 60, et produces Gradus 22, Minuta 46, uti ex iisdem Regulis patebit.
Per Tabulam Sexagenariam sic institues divisionem. ''Primo.'' Totum Dividendum cum suis specieb scribe loco superiori, eique subjice, incipiendo a sinistra, totum Divisorem cum suis etiam specieb. ita ut vel sinistima figura divisoris subjiciatur sinistimae Dividendi, si minor sit Divisor quam membrum Dividendi cui respondere debet; vel proxime sequenti, si sit major. Deinde post utrumque numerum ad dexteram forma semilunulam, cui Quotus inscribatur, prout in Divisione ordinaria fit, et prout in exemplo factum vides in A et B.
''Secundo'' Si utraque prima species, tam Divisoris, quam Dividendi, excedat triginta, adi tabulam triangularem, et quaere Divilorem in latere supremo transversali AB, Dividendum vero in subjecta columna perpendiculari; vel si Dividendus in dicta columna praecise non reperitur, quaere numerum proxime minorem; et ab hoc numero perge ad latus dextrum BG trianguli, in veniesque Quotum post lunulam scribendum. Si vero alterutra, sive Dividendi, sive Divisoris, prima species minor est tricenario, adi tabulam quadrangularem, et quaere Divisorem in latere sinistro DE dictae tabulae, Divisorem vero in columna transversali, vel ipso proxime minorem numerum, a quo numero si ascendas recta ad caput tabulae, invenies in ejus latere obliquo DF Quotum post semilunulam scribendum, ut vides in L factum.
''Tertio.'' Quotum inventum multiplica in totum Divisorem, modo dicto in Articulo V. de Multiplicatione astronomica, ut vides factum in C.
''Quarto.'' Productum ex multiplicatione collige in unam summam, distinctam rite in suas species, ut vides in D: eamque summam subtrahe a Dividendo,


''Exemplum.''

{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ptageetdesctftfgkh90zztvenie108</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87148</id>
    <revision>
      <id>284310</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284310</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5767" sha1="6mz295yvqfgiz4dq88ibodap9o2n4lp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
cui subscriptus est divisor, et residuum scribe infra, ut in sequenti exemplo vides in E.
''Quinto.'' Residuo infra notato adjunge aliam speciem Dividendi, ut factum vides in F. Divisoreque promoto, ut fieri solet in divisione ordinaria, et ut vides factum in G, repete operationes omnes ut ante, et ut factum vides in H, in I, in K, et in M.
''Sexto.'' Si plures supersunt species Dividendi, repete eundem operandi modum, donec omnes absumpseris. Si promoco Divisore, is major est quam Dividendus cui subscriptus est, pone cifram post lunulam, et iterum promove Divisorem, operareque ut antea. Si quid ex divisione residuum sit, placeatque ulterius per cundem Divisorem dividere; tunc residuo a dextris loco ulterioris speciei adjunge cifram semel, aut iterum, prout libuerit, numerumque istum ulterius pattire modo antea dicto. Sic ad minima pervenire poteris.
Sit dividendus et divisor ut supra. Colloca illos ut vides in A et B. Et quoniam prima dividendi species, 16, minor est tricenario, quaere divisorem, 42, in latere DE trapezij, et perge dexttorsum in eadem columna; in qua quia non occurrunt 16, 5; accipe proxime minorem numerum 15, 24, et ascendendo invenies 22. Scribe ergo 22 pro Quoto, ut vides in L. eumque multiplica in divisorem B; invenies numeros C; quos collige in summam D, et subtrahe ab A, eritque residuus numerus E. Hinc adde ultimam dividendi speciem, nimirum 1 6III, et habebis novum dividendum F, cui subscribes divisorem, ut vides factum in G. Et quia prima species tam dividendi, quam divisoris major est tricenario, quaere primam divisoris speciem, 42. in fronte AB trianguli, et descendendo invenies 32, 12, a quo numero perge detrorsum, et in latere BC trianguli invenies 46. Scribe haec post lunulam pro Quoto, ut vides in M: eundem multiplica in G, numeros H productos collige in summam I, eamque subtrahe abF, et nihil remanebit. Erititaque Quotus, 22, 46.
''Septimo.'' Peractâ divisione totâ, signa notis convenientibus species Quoti ex divisione emergentis, observando sequentes Regulas.


''Regulae ad signandas species Quoti.''
{{right sidenote|''Regulae ad signandas species quoti in divisione astronomica.''}} ''PRimo.'' Cum divisor et dividendus habent notas ejusdem speciei, et quantitatis, proveniunt integra. ''Sic si dividas et gradus per gradus, Sexagenas primas per primas, Secundas per secundas, etc. Scrupula prima per prima, secunda per secunda, etc. emergunt gradus, qui integrum constituunt.''
''Secunda.'' Cum divisor et dividendus habent notas ejusdem speciei, sed nota dividendi superar notam divisoris: subtrahe minorem notam ex majori, eritque residuum nota Quoti ejusdem speciei ut antea. ''Sic si dividas scrupula 36IIII per 6II, fiet Quotus 6I: Si sexagenas 12 3as pers 5 2as, fiet Quotus 2 1ae.''
''Tertia.'' Cum divisor et dividendus habent notas ejusdem speciei, sed nota divisoris superat notam dividendi; subtrahe similiter minorem ex majore, eritque residuum nota Quoti diversae speciei quam antea: nam ex scrupulis fiunt Sexagenae, et ex Sexagenis scrupula. ''Sic si dividas scrupula 1 2II per 6III fiunt 2 1ae Sexagenae: si vero sexagenas 16 2as per sexagenas 4 3as, fiunt scrupula 4I.''
''Quarta.'' Cum divisor et dividendus habent notas diversae speciei, adde notas divisoris notis dividendi, et summa erit nota Quoti sub ea specie, sub qua dividendus erat ''Sic si dividas'' 20 2as ''sexagenas 4III scupula, emergunt 5 sexagenae quintae: et si dividas scrupula 16II per 4 Sexagenas tertias, emergunt 4 scrupula quinta''
''Quinta.'' Cum gradus dividuntur per scrupula, proveniunt Sexagenae ejusdem speciei, cujus sunt crupula divisoris. ''Sic si dividas 16° per 4I scrupula, habebis in Quoto'' 4 1as ''sexagenas.''
''Sexta'' Cum scrupula per gradus dividuntur, proveniunt scrupula ejus speciei, cujus est dividendus. ''Sic si dividas 16II scupula per 4°, habebis in Quoto 4II scrupula.''
''Septima.'' Cum gradus sexagenas dividuntur, proveniunt in Quoto scrupula ejus speciei, quam habet divisor. ''Sic divisis 16° per 4 2as sexagenas, erit Quotus 4II scrupula.''
''Octava.'' Cum Sexagenae per gradus dividuntur, proveniunt sexagenae ejus speciei, cujus est dividendus. ''Sic divisis'' 16 2is ''sexagenis per 4°, erit Quotus'' 4 2ae ''sexagenar.''


Annotatio.
 ''HAE regulae valent, cum dividendus primus est major divisore: si enim minor est, producitur species in Quoto uno loco inserior illa, quam Regulae docent; scilicet non gradus, sed scrupula; non scrupula, sed secunda. Si tamen minorem dividendum reducas ad sequentem speciem minorem, v. g. gradus ad scrupala, scrupula ad secunda, etc. valent Regulae.''


CAPUT III. De Arithmetica Politica seu Civili.
{{right sidenote|Arithmetica Civilis.}} ''POliticam seu Civilem Arithmeticam voco, quae vulgaris Arithmeticae operationes ac regulas applicat monetis, ponderibus, mensuris aridorum, liquidorum, intervallorum, in politica seu civili vita usitatis. Monetae, pondera ac mensurae, ut semper apud varias gentes ac nationes varia fuere, ita nunc quoque tanta ubisvis locorum, in Germania praesertim, diversitas eorundem est, ut in iis non solum regna a regnis, provinciae a provinciis, sed saepe etiam ejusdem regni ac provinciae urbes ab urbibus discrepent. Modus tamen calculandi idem cum proportione est, ita ut qui unius loci monetas, pondera, ac mensuras inter se addere, subtrahere, multiplicare, dividere (in his enim quatuor praecipue consistit omnis Arithmeticae Civilis praxis) novit, possit eundem operandi modum aliorum quoque locorum monetis, ponderibus, ac mensuris applicare, dummodo ingenio mediocri polleat, et varias dictarum rerum divisiones in partes minores ac minores sciat, uti ex dicendis patebit. Regulae ergo quas trademus, omnibus applicari poterunt, ut varia exempla, quae adducemus, declarabunt.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6mz295yvqfgiz4dq88ibodap9o2n4lp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87149</id>
    <revision>
      <id>284311</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284311</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5154" sha1="tb875snxvb963blmmo0gxbtvpftll2e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Articulus I. ''De monetarum, ponderum, ac mensurarum diversis denominationibus seu speciebus.''
{{right sidenote|''Deminationes seu species varia monetarum, ponderum, et mensurarum.''}} VAriae nationes variis monetis varie divisis utuntur. Romani hodie utuntur scutis, Juliis, bajocis, granis. Scutum habet 10 Julios, Julius 5 bajocos, bajocus 5 grana. Siculi utuntur unciis, tarenis, granis. Uncia valet 30 tarenos, tarenus 20 grana. Germani aliqui utuntur florenis, baciis, crucigeris, nummis. Florenus valet 15 bacios, bacius 4 crucigeros, cruciger (alicubi saltem) 4 nummos. Monetas hisce ac similibus modis divisas appello hic monetas diversae denominationis seu speciei.
Idem intelligi debet de ponderibus, et mensuris aridorum, liquidorum, intervallorum. Pondera sunt plerisque in locis, centenatius, libra, uncia, semiuncia seu loto, drachma, etc. Centenarius continet 100 libras, libra 16 uncias, uncia 2 lotones, loto 4 drachmas. Mensurae liquidorum et aridorum majorem diversitatem habent apud plerosque populos. Intervallorum mensurae sunt milliaria, passus, pedes, cubiti, palmi, digiti, grana hordei, etc.
Ex his patet, in monetis, ponderibus, et mensuris quib. libet reperiri integra, et partes in quas integra dividuntur. Haec integra et partes appello hîc diversas species seu denominationes.


Articulus II. ''De Additione monetarum, ponderum, mensurarum diversae speciei.''
{{right sidenote|''Additio politicae arithmetica.''}} ''PRimo.'' Colloca species similes sub similibus, ac primo quidem loco, seu ad dexteram, minimas, tum ordine majores usque ad maximas, et si species aliqua intermedia desit in aliqua serie, ejus locum transili, aut cifrâ reple. ''Secundo,'' Vide quoties species antecedens consequentem versus dexteram contineat in se, seu quoties dextera contineatur in sinistra subsequente. ''Tertio.'' Ductâ lineâ infra omnes numeros, incipe a minima specie ad dextram, et collige omnes numeros in unam summam; et quoties in ea continetur ancedens species, tot unitates adjice numero antecedenti: residuum vero pone infra lineam sub specie illa, in cujus numeris occuparis.
{{missing image}}
Exemplum I. in monetis. Sint addendi floreni, bacii, cru cigeri, et nummi A. Colloca numero ut vides, et incipe a nummis, dicendo: 3 et 2 faciunt 5, et quoniam quatuor nummi facinnt crucigerum, retine unam unitatem pro sequenti specie, et 1 residuum scribe infra lineam. Perge deinde ad crucigeros, et dic: 3 et 1 antea retentum, faciunt 4, et quoniam qua tuor crucigeri efficiunt unum bacium, scribe cifram infra lineam, et retine unam unitatem pro sequenti specie. Mox perge ad bacios, quorum summa, una cum unitate antea retenta, est 23; a quibus si auferas 15. qui florenum efficiunt, remanent 8, pone ergo 8 infra lineam, et adde florenis sequentibus unitatem, quorum summa cum hac unitate facit 33. Omnium ergo specierum summam exhibet numerus B.
{{missing image}}
Exemplum II. in ponderibus. Sint addendi centenarii, librae, et unciae C. Unciarum fumma est 30, a quib. si auferas uncias 16, quae unam libram efficiunt, remanent unciae 14. Librarum summa, una cum unitate addita, est 113, a qua si auferas 100, quae centenarium efficiunt, remanent 13. Centenariorum summa, una cum unitate addita, est 111. Summam omnium exhibet numerus D.
Simili prorsus modo procedendum est in mensuris, et in omni aliarum monetarum, ponderum; et mensurarum genere, tametsi in aliis facilior sit operatio, in aliis difficilior, propter diversitatem partium in quas integra dividuntur.
Ex his patet, additionem hanc esse similem additioni astronomicae supra explicatae, et unam alteri lucem afferre.


Articulus III. ''De Subtractione monetarum, ponderum, mensurarum diversae speciei.''
{{right sidenote|''Subtractio arithmetica politicae.''}} ''PRimo.'' Colloca ut antea species similes subsimilib ita tamen, ut numerus minor seu subtrahendus, sit infra majorem ejusdem speciei, ut in exemplis apparet. ''Secundo.'' Si alicujus speciei inferior numerus non potest subtrahi a superiori, eo quod major est, accipiatur mutuo unitas a numero superiori speciei proxime antecedentis, et resolvatur in speciem illam de qua tractas, et tunc a toto aggregato subtrahe inferiorem, ut in iisdem exemplis patet.
{{missing image}}
Exemplum I. Sit subtrahendus numerus E, a numero F. Incipe a granis; et quia 4 a 2 subtrahi non possunt, mutuum accipe unum bajocum, et resolve in grana 5, quae addita ad 2, faciunt grana 7, a quibus si subtrahas 4, remanent 3. Perge jam ab bajocos, et quoniam 4 a tribus (unum enim sustulisti, et resolvisti in grana) non possunt subtrahi, resolve unum Julium in quinque bajocos (tot enimvalet) quibus additis ad 3, subtrahe 4 ab 8, remanent 4. Ulterius subtrahe 3 Julios non ab 8, sed a 7, renmanent 4. Tandem subtrahe 19 scuta a 23, remanent 4.
{{missing image}}
Exemplum II. Sint iterum subtrahendi numeri H a numeris I. Dic. 3 a 4, remanet 1. 14 ab 8 non possunt subtrahi, resolve ergo unum florenum in bacios, et habebis 23 bacios, a quib. si subtrahas 14, remanent 9. Tandem florenis 9 a 17 subtractis, remanent 8, et duobus subtractis ab undecim, remanent 9. Simili modo proceditur in ponderibus et mensuris.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tb875snxvb963blmmo0gxbtvpftll2e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87150</id>
    <revision>
      <id>284312</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284312</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5345" sha1="c7r4sodrrmvadzuke9a8wareau3gao4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Articulus IV. ''De multiplicatione monetarum, ponderum, et mensurarum diversae speciei.''
{{right sidenote|''Multiplicatio Arithmeticae politica''}} MUltiplicatio rerum diversae speciei per res diversae speciei maxime, et fere unice locum habet in mensuris geometricis. Si tamen in aliis quandoque rebus occurrat, ut si multiplicandi sint floreni 30, bacii 12, crucigeri 3. per florenos 10, bacios 8, crucigeros 2; sic procedi potest. Omnes monetae multiplicandi reducantur per multiplicationem ordinariam ad minimam speciem, nempe in casu posito ad crucigeros, multiplicando videlicet 30 per 15, et summae productae addendo 12; totumque aggregatum iterum multiplicando per 4. et summae productae addendo 3. Simili modo monetae Multiplicatoris reducantur ad crucigeros. His factis, multiplicentur modo ordinario crucigeri per crucigeros, et summa producta divisione etiam ordinaria reducatur ad bacios, et bacii ad florenos; eritque multiplicatio peracta, in exemplo posito crucigeri multiplicandi sunt 1851, multiplicantis vero sunt 634: summa producta sunt 1333534; crucigeri; quae divisa per 60, (tot enim crucigeri faciunt unum florenum) dant florenos 22225, bacios 8 1/2. Simili ratione in aliis procedi potest.
In mensuris Geometricis pro operationibus geometriae practicae, adhibentur perticae, pedes, digiti, et grana, et scrupula, ut ex dictis supra in Arithmetica geometrica cap. 1. constat. Si igitur pertica dividatur in decem pedes et pes in decem digitos, et digitus in decem grana; facillima est multiplicatio ut ex ibidem dictis patet. Hoc autem fieri potest etiam in illis locis, in quibus decempeda non est in usu, sed vel duodecempeda, vel sexdecempeda. Si quis tamen uti malit sexdecempeda v. g. perticâ nimirum divisâ in pedes 16, et pede diviso indigitos 16, et digito diviso in 16 grana, et granis in 16 scrupula divisis; ita procedere potest.
''Primo.'' Numerus qui plures species continet, aut saltem major est altero, commoditatis gratiâ fiat multiplicandus, et scribatur superiori loco; alter vero fiat multiplicator, et inferiori loco scribatur ut in exemplo sequenti apparet. ''Segundo.'' Similes species sub similibus collocentur, et in absencium locum substituatur in medio ac sine cifra. ''Tertio.'' Singuli numeri inferiores multiplicentur more ordinario in singulos superiores, et productum cujuslibet speciei separatim et integre scribatur infra, sive unâ, sive pluribus constet notis seu figuris. ''Quarto.'' Singulorum numeri in unam summam colligantur, ac deinde singulae species posteriores reducantur ad antecedentes, et quoties continent antecedentes, tot unitates iis addantur, sumendo pro singulis 16 unitatibus posterioris unam unitatem anterioris. ''Quinto.'' Totum numerum productum divide ac distingue rite in suas species, per Regulas postea tradendas.


''Exemplum.''
{{missing image}}
 In hoc Exemplo digiti multiplicatoris ducti in multiplicandum, produxerunt numerum A, pedes numerum B, perticae numerum C. Horum trium numerorum summa est E; quae reducta, dividendo singulos numeros separatim positos per 16, dat summam F. Quam in species divides per sequentes Regulas.


''Regulae ad cognoscendam speciem emergentem ex multiplicatione praedicta.''
{{right sidenote|''Regulae ad cognoscendam speciem emergentem ex multiplicatione politicae Arithmeticae.''}} ''PRima.'' Digiti ducti in digitos, pedes in pedes, perticae in perticas, producunt quadratos digitos, pedes, perticas. ''Secunda.'' Digiti ducti in pedes, producunt pedes latos uno digito; quos Agrimensores appellant pedes contractos, ''krumme Schue.'' Horum sexdecim juxta se positi secundum latitudinem, efficiunt pedem quadratum, ''ein Creutz-Schuhe. Tertia.'' Digiti ducti in perticas, producunt perticas unum digitum latas quas Agrimensores Germani vocant ''Creutz-Vierte.'' Harum sexdecim juxta se secundum longitudinem positi efficiunt pedem quadratum.
''Quarta.'' Pedes ducti in perticas efficiunt perticas unum pedem latas; quarum sexdecim aequivalent uni perticae quadratae, quam Germani ''Creutz-Ruthen'' vocant. Igitur 16. digiti quadrati efficiunt unum antecedentis speciei, nimirum unum pedem latum uno digito: et 16. pedes lati uno digito, efficiunt unum pedem quadratum: et 16. pedes quadrati unam perticam quadratam. Item 16. perticae latae unum pedem, faciunt unam perticam quadratam. Descendendo itaque, post perticas quadratas sunt perticae latae unum pedem, seu pedes quadrati; post hos sunt pedes lati unum digitum, seu digiti quadrati post hos grana; post haec tandem scrupula quadrata.
In superiori ergo exemplo summa producta est, 7. perticae quadratae; 3. perticae latae unum pedem, seu 3. pedes quadrati; 9. pedes longi unum digitum, seu 9. digiti quadrati; 7. digiti lati uno grano, seu 7. grana quadrata; 14. grana lata uno scrupulo, seu 14 scrupula quadrata. Ratio est, quia cum perticae multiplicatae in perticas, producant perticas quadratas, necessario sinistima figura significat perticas quadratas, et reliquae singulae sequentes significant speciem quadratam proxime minorem.


Articulus V. ''De Divisione monetarum, ponderum, ac mensurarum diversae speciei.''
{{right sidenote|''Divisio arithmetica politica''}} QVomodo instituenda sit divisio, si decimali perticae divifione utamur, patet ex dictis in Arithmetica Geometrica. Qui uti volet sex decimali divisione, sic procedat, omissis aliis&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c7r4sodrrmvadzuke9a8wareau3gao4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87151</id>
    <revision>
      <id>284313</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284313</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4231" sha1="lsuv6ls6ka0aazjgq7ncjo86zom3bqh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
modis difficilioribus. ''Primo.'' Propositi numeri, tam Dividendi, quam Divisoris, reducantur separatim ad minimam speciem continuâ per 16 multiplicatione. ''Secundo.'' Reducti numeri divisio instituatur modo vulgari, et quotus dabit speciem maximam Dividendi. ''Tertio.'' Residuum iterum multiplica per 16, et per priorem divisorem divide, et habebis aliam speciem proxime minorem priori. Hoc idem tam diu facies, quam diu residuum aliquod fuerit, aut quousque placuerit. Exemplum tu ipse forma.


CAPUT IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi.
{{right sidenote|Arithmetica Rabdologica}} ''RAbdologicam Arithmeticam appello modum artificiosum numerandi per virgulas, incerta quadratula ac triangula distinctas, et certis numeris insignitas, excogitatas felicissime ante non adeo multos annos a Joanne Nepero Scoto, Merchistonij Barone, auctore Logarithmorum, de quibus alio in loco. Ego non virgulis seu bacillis sed laminis utor, quoniam parabiliores ac magis tractabiles sunt. Et quoniam nihil alind sunt quam columnae mobiles tabulae Pythagoricae, de qua supra'' Par. 1. cap. 1. Artc. 4. ''ideo hoc nomine eas imposterum appellabo. Hanc igitur columnarum fabricam, et usum, quoniam praeclarus is est, breviter hîc, et quam potero clarissime tradam, licet utrumque praestet auctor ipse, sed valde obscure et fuse, non quidem in laminis, sed in virgulis seu prismatibus quadrangulis.''


Articulus I. ''De fabrica columnarum mobilium tabulae Pythagoricae.''
{{right sidenote|''Columnae mobiles tabulae Pythagoricae''}} EX aere, charta solida, aliave quacunque materia idonea, praeparetur lamina tenuis, sed rigida ABCD, eaque dividatur in decem (aut plures
{{missing image}}
etiam, ob causam postea dicendam) columnas aequalis longitudinis et latitudinis inter se. Singulas columnas divide in novem aequalia inter se quadratula, et quaelibet quadratula partire in duo triangula, ductâ diagonali ab angulo inferiori sinistro ad angulum superiorem dextetum, uti figura monstrat. Novem prioribus columnis, et singulis earum quadratulis, inscribe eosdem numeros quos supra loco citato inscripsimus tabulae Pythagoricae, hoc pacto, ut qui unicâ figurâ constat, scribantur in triangulo inferiore seu dexteco; qui vero duabus figuris constant, dividantur, et una scribatur in superiore, altera in inferiore triangulo, prout eadem figura monstrat. Decimae columnae triangulis inferi oribus inscribatur una cifra. Hoc facto, ex opposita laminae parte, si placer, fiant similes columnae, quadratula, et triangula, omnia ejusdem omnino cum prioribus magnitudinis, atque ita, ut divisionum linae unius faciei exactissime correspondeant divisionum lineis alterius faciei. Non tamen iidem numeri utrique faciei unius ejusdem columnae inscribantur, sed si una facies columnae continet uinitatem cum suis multiplis, altera facies contineat binarium, aut ternarium, etc. cum suis multiplis. His etiam factis, singulae columnae exscindantur, ut a se invicem separari, et pro libitu aliis modis inter se conjungi iterum queant, ut apparet in figura EFGHI.
{{missing image}}
Quo autem plures fuerint hujusmodi columnae, eo magis patentem usum in numeris quantumvis magnis multiplicandis ac dividendis habebunt, ut ex dicendis patebit. Abunde tamen satis erit habere sex uniuscujusque formae bifrontes columnas.
Haec fabrica est mobilium columnarum. Neperus jubet adhiberi prilmata juadrangularia, hoc est, columnulas quadrilateras aequalium inter se laterum quoad longitudinem ac latitudinem, easque dividi in quadratula et triangula modo dicto, ita ut quodlibet prisma contineat duas nostrarum columnarum. Quod perinde quidem est; at ut dixi, laminae nostrae parabiliore, et magis tractabiles sunt.
Potest formari cistula, in decem loculamenta divisa et decem characteribus arithmeticis insignita, ut singulis loculamentis convenientes columnae induantur hoc pacto, ut capita earum e cistula emineant, quibus facile apprehendi, atque eximi; prout necessarium fuerit, queant. Habeat etiam cistula operculum suum. Plura usus suggeret.


Articulus. II. ''De Multiplicatione per columnas mobiles tabulae Pythagoricae.''
{{right sidenote|''Multiplicatio Rabdologica.''}} USus praedictarum virgularum et columnarum mobilium praecipue excogitatus fuit&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lsuv6ls6ka0aazjgq7ncjo86zom3bqh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87152</id>
    <revision>
      <id>284314</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:07:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284314</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5403" sha1="46hrfsswlfh65pzdfh99hvdoqcdxb60" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
ad facilitandam multiplicationem, ac divisionem quae difficiliores sunt quam additio et subtractio.
Notandum autem ante omnia, quotiescunque duae quaelibet columnae conjunguntur inter se, triangulum superius uniuscujusque quadratuli columnae dexterae, cum triangulo inferiore alterius quadratuli columnae sinistrae, constituere rhombum, uti in superiobus duabus figuris patet. Hoc praemisso, explicabo nunc multiplicandi praxin duobus exemplis.
{{missing image}}
Sit multiplicandus numerus A per numerum 9. Scribe unum sub altero, ut in ordinaria multiplicatione, et prout in exemplis vides. Quaere deinde multiplicandum A in capitibus columnarum, id est, selige columnas quae in vertice habent 2. et 4, et 6, et 9. et 0, et colloca unam post alteram, ut factum vides in figura 87. His factis, quoniam multiplicator est 9, numera descendendo novem quadratula, usque ad KL, et numerum in quadratulis KL repertum exscribe, et colloca infra multiplicatorem, hoc pacto, ut numeri qui in rhombis in vemuntur, addantur simul in unam summam; quae si unicâ figurâ scribi potest, scribatur infra integre; si vero duabus scribi debet, scribatur infra dextima, et mente retineatur sinistima, apponenda sequenti summae, prout in ordinaria multiplicatione fit; eritque multiplicatio peracta. Summa ergoproducta ex ductu numeri 9 in numerum A, erit numerus C. Nam primo exscribituro trianguli KL deinde 1 rhombi N; tum quia 4 et 8 rhombi O faciunt 12, scribuntur 2, et retinetur unitas; iterum quia 6 et 5 rhombi P, cum unitate retenta, faciunt 12, scribuntur iterum 2, et retinetur unitas; ulterius quoniam 8 et 3 rhombi Q, cum unitate retenta faciunt rursus 12, scribuntur 2, et retinetur unitas: tandem quia 1 trianguli K, et unitas retenta, faciunt 2, scribuntur 2, et facta est multiplicatio.
{{missing image}}
Sit iterum multiplicandus numerus A per 4. Scribe numeros ut vides, et quaere multiplicandum in columnarum capitibus ut antea, et descendendo usque ad quartam seriem quadratulorum exscribe numeros illius seriei modo dicto. Nempe primo scribeo, deinde 6, deinde quia 4 et 3 faciunt 7, scribe 7 infra: et quia 6 et 2 faciunt 8, scribe 8 infra: tandem quia 8 et 1 faciunt 9, scribe 9 infra. Productum igitur ex multiplicatione erit numerus D.
{{missing image}}
Sit iterum multiplicandus numerus A per 28. Collocatis numeris ut vides, et invento multiplicando in columnarum vertice, institue primo multiplicationem per 8, exscribendo numeros ex serie octava quadratulorum, et habebis numerum B. Deinde institue multiplicationem per 2, exscribendo numeros ex serie secunda quadratulorum; et habebis numerum E, qui scribi debet infra B ut vides, et ut fieri solet in multiplicatione ordinaria. Has duas summas partiales B et E, collige in unam summam totalem F; eritque haec, producta summa ex multiplicatione numeri 28 in numerum A.
Simili prorsus modo procedendum est, quotcunque figuris constet multiplicandus, et multiplicator.


Articulus III. ''De Divisione per easdem Columnas mobiles.''
{{right sidenote|''Divisio Rabdologica.''}} SIt dividendus numerus M, per Divisorem N. ''Primo.'' Colloca numeros ut vides in 1. Operatione, ut fieri solet in divisione vulgari. ''Secundo.''
{{missing image}}
Quaere divisorem N, 24, in capite columnarum, nempe incolum is EQ FP, figu rae 87, easque juxta se colloca ut vides. ''Tertio.'' Descendendo in dictis columnis, quaere membrum dividen di cui suppositus est divisor N; quod membrum est hîc 98: et quoniam id praecise non invenis, quaere numerum proxime minorem, et invenies in quarto ordine quadratulorum, 96. Scribe ergo 4 post lunulam pro Quoto, et subtrahe 96 a 98, remanebuntque 2, quaes cribe supra 8, et deletis 98, et 24, promove divisorem N, stabitque exemplum ut in 2. Operatione. ''Quarto.'' Descendendo iterum in dictis columnis, quaere 20, membrum videlicet dividendi cui suppositus est divisor N; quod membrum cum non inveniatur in columnis, nec numerus proxime minor; signum est, divisorem in eo non contineri, ne semel quidem. Scribe ergo cifram post lunulam pro quoto, et deleto divisore, relictoque dividendo, promove divisorem; stabitque exemplum ut in 3. O. peratione. ''Quinto.'' Descendendo iterum, quaere
{{missing image}}
in columnis membrum dividendi cui suppositus nunc est divisor N, nimirum 207; quae cum non inveniantur in columnis, quaere numerum proxime minorem, et invenies in 8 ordine quadratulorum 192. Scribe ergo 8 post lunulam pro quoto, et subtrahe 192 a 207, et remanebunt 15; quae scribes supra, et deletis 207 cum divisore 24, promove eum; stabitque exemplum ut in 4. Operatione. ''Sexto'' Quaere in iisdem columnis membrum dividendi cui nunc suppositus est divisor, nempe 153, aut proxime minorem numerum; et invenies in sexto ordine quadratulorum 144; quae subtrahe a 153. et remanebunt 9, eritque peracta tota divisio. Erit itaque quotus inventus 4086 9/24, ut in 4. Operatione apparet. Examen sit sicut in divisione ordinaria.
Simili prorsus modo procedendum est in omnibus aliis exemplis, sive per unam, sive per plures figuras fiat divisio: semper enim quaerendus est divisor in capite columnarum, et sub eo quaerendum membrum cui divisor suppositus est, aut numerus proxime minor (si illud praecise non inveniatur) et pro quoto ponendus ille numerus, quem indicat ordo quadratulorum in quo repertum est dictum membrum dividendi; repertusque numerus subtrahendus est ab hoc membro, et divisor promovendus;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>46hrfsswlfh65pzdfh99hvdoqcdxb60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87153</id>
    <revision>
      <id>284315</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:07:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284315</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5083" sha1="giqhsocgppd2hakls4tssz9cau9fvp5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
et hoc toties, donec totus dividendus exhaustus sit.


Annotatio.
 ''NEperus in sua Rabdologia'' lib. 1. cap. 6. ''praescribit modum extrahendi radicem quadratam, e numero dato, ope virgularum aut columnarum praedictarum; idem facit P. Andreas Tacquet'' lib 3. Arithmet. pract. cap. 9. ''Qui tamen modus non est legitimus; nam qui juxta illum operatur, invenit radicem longe diversam a radice inventa per modum ordinarium supra'' Parte 1. cap. 3. art. 5. ''traditum.''


CAPUT V. De Arithmetica Calculari seu Lineari.
{{right sidenote|Arithmetica Calcularis seu Lunaris}} ''CAlcularis seu linearis Arithmetica, est ars numerandi per calculos et lineas, modo mox explicando. Ex quo patebit etiam etymi seu nominis ratio. Loco calculorum Europaei nostri utuntur nummis ex orichalco, aliave quavis materia. Chinenses, ut in hujus Libri Prooemio dixi, nec calculis aut nummis, nec lineis utuntur, sed globulis filo ferreo insertis, et sursum atque deorsum in cistula ad id disposita atque divisa mobilibus. Modum explicat quem citato loco laudavit'' P. Martinus Martinius lib. 1. Decad. 1. Histor. Sinens. ''Habet Calcularis seu Linearis Arithmetica maximum et facillimum usum in rationibus datiatque accepticomputandis, sive addendae sint inter se partes variis temporibus acceptae aut expensae, sive aliae ab alijs subducendae, sive invicem multiplicandae aut dividendae: ideo familiarissima est nostratibus mercatoribus, ut merito etiam Mercatoria appellari possit. Potest ac solet adhiberi tam in supputatione rerum unius, quam plurium specierum: volo dicere, tam in supputatione florenorum, v. g. aut baziorum, aut nummorum, etc. tantum; quam florenorum et baziorum, et nummorum, et c. simul. Utrumque modum explicabo.''


Articulus I. ''De praeparatione Abaci Linearis, eiusque usu in Numeratione.''
{{right sidenote|''Abacus Linearis.''}} CRetâ, aut rubricâ duc in mensa, aut tabula quacunque, vel atramento in charta, septem
{{missing image}}
lineas (pluresve aut pauciores, prout res exiget pro majori aut minori calculo instituendo) ac primae seu infimae lineae adscribe 1, secundae 10, tertiae 100, quartae 1000, quintae 10000, sextae 100000, septimae 1000000, prout in apposito Abaco factum vides. Deinde ad faciliorem usum, et ad confusionem vitandam, primo spatio inter primam et secundam lineam adscribe 5, secundo spatio 50, tertio 500, quarto 5000, quinto 50000, sexto 500000.
{{right sidenote|''Numeratio Calcularis.''}} Valor calculorum in hisce lineis ac spatiis collocatorum hic est. Calculi positi in prima linea, valent seipsos, seu unitates; in secunda linea decies seipsos, seu denitates; in tertia centies seipsos, seu centenarios; in quarta millies seipsos, seu millenarios, in quinta decies millies seu denitates millenariorum; in sexta centies millies seipsos, seu centenarios millenariorum; in septima denique millies millies seipsos, seu milliones. Calculi vero positi in primo spatio inter primam et secundam lineam, valent quinque unitates; in secundo quinque denitates, seu quinquaginta; in tertio quinque centenarios, seu quingenta; in quarto quinque millenarios, seu quinque millia; in quinto quinquaginta millenarios; in sexto denique quingentos millenarios.
Ex his patet I. valorem calculorum cujuscunque lineae, esse decies majorem valore calculorum lineae proxime antecedentis: item valorem calculorum cujuscunque spatii, esse quinquies majorem valore lineae quae immediate praecedit. Valor itaque calculorum in praecedenti abaco dispositorum est hic: 1629638. Nam tres calculi in prima linea, et unus in primo spatio, qui aequivalet quinque calculis, efficiunt octo: item tres calculi in secunda linea, efficiunt triginta: item unus in tertia linea, valens centum, et unus in tertio spatio, valens quingenta, efficiunt sexcenta: item quatuor calculi in quarta linea, qui valent quatuor millia, et unus in quarto spatio, qui valet quinque millia, efficiunt novem millia: item duo in quinta linea, efficiunt viginti millia. item unus in sexta linea, qui valet centum millia, et unus in sexto spatio, qui valet quingenta millia, efficiunt sexcenta millia: tandem unus calculus in septima linea efficit unum millionem. Alia exempla quaecunque (quae ad libitum gratiâ exercitii formare sibi potuerit Tyro) simili prorsus modo calculantur, ac pronunciantur; cujusmodi sunt sequentia.
Patet II. in nulla linea poni posse plures calculos quam quatuor; nec in ullo spatio plures quam unum: quare si linea aliqua reperiuntur quinque calculi, auferendi sunt, et unus in proximo subsequenti spatio collocandus; et si in aliquo spatio reperiuntur duo, removendi limiliter sunt, et collocandus unus in proxime sequenti linea. Ratio ex dictis patet. Si in linea reperiuntur sex, septem, octo, aut novem calculi; ablatis quinque, relinquendi sunt reliqui, et unus collocandus in proximo sequenti spatio. Verbo, tot calculi in spatio collocari debent, quot quinarii a proxime antecedenti linea tolluntur; et tot in linea, quot binarii a spatio proxime antecedenti auferuntur: qui tamen si superant in lineis quatuor, in spatiis unum, removeri debent, ut dixi.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>giqhsocgppd2hakls4tssz9cau9fvp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87154</id>
    <revision>
      <id>284316</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284316</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3302" sha1="oyb04skeq0zpudlvkddt1166hxplewj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
''Exempla.''

{{missing image}}

Articulus II. ''De Additione rerum eiusdem speciei.''
{{right sidenote|''Additio calcularis simplex.''}} ADditio rerum ejusdem speciei est, quando duae, tresve aut quotcunque summae particulares florenorum tantum, aut aureorum tantum, aut librarum tantum, aut quarumcunque demum rerum ejusdem denominationis seu speciei, colliguntur in unam summam. Hanc qui scit, ignorare non poterit additionem rerum diversae speciei. Ab illa ergo inchoandum, quae hoc modo perficitur.
{{missing image}}
1. Summae invicem addendae collocentur in diversis columnis Abaci calcularis antea praepatati (ut apparet in apposito Abaco) hoc est, loco rerum addendatum ponantur calculi, servatâ Praxi praecedentis articuli. 2. Summae seu calculi singularum linearum et spatiorum correspondentium colligantur in unam summam, servatâ eâdem praecedentis Articuli Praxi; et summa ex illis proveniens ponatur in lineis aut spatiis columnae sequentis, juxta exigentiam valoris.
EXEMPLUM. Sint hae duae summae addendae: 788. et 383. Primo, adde tres calculos infimae lineae primae columnae ad tres calculos infimae lineae secundae columnae, et proveniunt 6; ex quibus aufer quinque, et unum colloca in prima linea tertiae columnae, iterumque unum loco quiuque ablatorum colloca in primo spatio ejusdem columnae tertiae. Hunc adde ad unum positum in primo spatio primae columnae, ut fiant duo, qui duo cum faciant 10, colloca 1 in secunda linca tertiae columnae; et adde inter se tres et tres secundae lineae columnae primae ac secundae, ut fiant sex: ex quibus rursus aufer quinque, et relinque unum in secunda linea tertiae columnae, unum vero pro quinque ablatis pone in secundo spatio ejusdem tertiae columnae. Iterum collige duos calculos in secundo spatio columnae primae et secundae, et habebis decem; quibus ablatis, pone unum in tertia linea columnae tertiae. Ulterius collige duos et tres tertiae lineae columnae primae ac secundae, ut sint quinque, quibus ablatis, colloca unum in tertio spatio tertiae columnae: quod una cum alio in eodem spatio primae columnae posito facit decem; pro quibus colloca unum in quarta linea columnae tertiae, eritque additio peracta: et summa resultans erit 1171. Simili modo procede in omnibus aliis exemplis, quotcunque fuerint columnae seu summae inter se addendae
EXAMEN operationis fit per subtractionem: si in additione duarum summarum subtrahatur una a summa totali inventâ, et remaneat altera; vel si in additione plurium summarum subtrahantur singula praeter unam a summa totali inventa, et remaneat ea quae subtracta non fuit; evidens est operationem fuisse bonam.


Articulus III. ''De Additione rerum multiplicis speciei.''
{{right sidenote|''Additio calcularis composita''}} ADditio rerum multiplicis speciei est, quando plures summae, quarum una significat v. g. florenos, altera bazios aut albos, tertia nummos, etc. colliguntur in unam summam.
EXEMPLUM. Praxin monstro in exemplo Nummorum, Alborum, et Florenorum pecuniae Moguntinae, in qua 8 nummi faciunt album, et 27 albi florenum. Sint igitur colligendi in unam summam sequentes numeri floren. alb. et num. Divide Abacum linearum in tres columnas, et in una dispone nummos, in altera albos, et in tertia florenos. Collige deinde primo in unam summam nummos, et summam reduc ad albos.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oyb04skeq0zpudlvkddt1166hxplewj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87155</id>
    <revision>
      <id>284317</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:08:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284317</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3687" sha1="2lwuem7xg01frd8lchwt6bynr12ayv2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Tum collige albos, et summam reduc ad florenos. Demum collige florenos in unam summam. Sic ergo stabit exemplumin Abaco.
{{missing image}}
Eodem modo operandum est in aliis exemplis ejusdem monetae; simili vero modo in omnibus exemplis quarumcunque monetarum, ponderum: aut mensurarum: Dummodo minores monetae, mensurae, etc. rite reducantur ad majores, juxta dicta supra cap. 3. in Arithmetica Politica.


Articulus IV. ''De Subtractione rerum unius speciei.''
{{right sidenote|''Subtractio calcularis simplex.''}} PRo hujus Subtractionis praxi explicanda, numerum a quo fit Subtractio, vocabo ''Integrum;'' numerum qui subtrahitur, ''Subtrahendum;'' numerum relictum factâ subtractione, ''Residuum.'' Abacus ergo linearis dividendus est in tres columnas, in quarum prima collocari debet ''Integrum,'' in secunda ''Subtrahendum,'' in tertia ''Residuum.''
Praxis itaque hujus Subtractionis haec est, Primo, Diviso Abaco in tres columnas, collocentur in prima calculi aequivalentes ''Integro,'' in secunda vero calculi aequivalentes. ''Subtrahendo.'' Secundo, calculi columnae secundae subtrahantur a calculis columnae primae, accipiendo tot calculos ex corespondente linea aut spatio majoris numeri primae columnae, quot sunt calculi in linea aut spatio numeri minoris secundae columnae, residuum vero in prima columna colloca in tertiae columnae lineis aut spatiis competentibus. Quod si in linea aut spatio columnae primae non sunt rot calculi, ut possint subduci calculi secundae columnae; resolvatur unus calculus superioris lineae aut spatii in plures calculos, ponanturque in dicta linea aut spatio; ut fiat subtractio modo dicto. Res in exemplo melius patebit.
EXEMPLUM. Sint subducenda 682, a 1375. Quoniam duos calculos in linea infima columnae secundae non potes subducere ab uno calculo posito in primo spatio columnae primae; resolve unum illum, collocando in linea inferiore quinque calculos; et subtractis duobus, colloca tres residuos in prima linea tertiae columnae. Iterum
{{missing image}}
cum tres calculi in secunda linea columnae secundae non possint subtrahi a duobus in secunda linea primae columnae positis, resolve proxime sequentem in spatio, et loco ejus pone quinque calculos in dictalinea, ut fiant 7; a quibus 3 subtracti, relinquunt 4, collocandos in secunda linea tertiae columnae. Rursus quoniam unus calculus positus in secundo spatio secundae columnae, non habet calculum respondentem in eodem spatio primae columnae (jam enim resolutus fuit in quinque) resolve unum ex linea tertia primae columnae, et loco ejus colloca 2 in spatio inferiore; a quibus subtrahe 1, et 1 residuum colloca in spatio secundo tertiae columnae. Ulterius, 1 in tertia. linea secundae columnae positum, subtrahe a 2 positis in eadem linea primae columnae (jam enim unus fuit ablatus, ac resolutus) et residuum 1 colloca in tertia linea tertiae columnae. Tandem unum positum in quarta linea primae columnae, resolve in 2, et colloca in spatio immediate inferiori, ab iisque subduc unum positum in spatio tertio secundae columnae, ac residuum colloca in eodem spatio tertiae columnae; eritque operatio absoluta.
EXAMEN operationis fit per Additionem. Si enim residuum collocatum in tertia columna, addas ad subtrahendum positum in secunda columna, resultetque integer positus in prima columna; certum est, operationem fuisse rite peractam


Annotatio.
 ''IN subtractione non est necessarium praeparare Abacum aut columnam in Abaco, pro numero Subtrahendo, sed potest hic scribi vel ad latus, vel infra numerum integrum, ut apparet in sequenti Exemplo. Non est etiam necessarium ut formetur Abacus modis hactenus exhibitis, sed sufficit si fiat ut sequitur.''
{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2lwuem7xg01frd8lchwt6bynr12ayv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87156</id>
    <revision>
      <id>284318</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284318</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3743" sha1="spfvg6quvsmlcmm9a34n605cgrn4uu3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Articulus V. ''De Subtractione rerum diversarum spicierum.''
{{right sidenote|''Subtractio calcularis composita''}} PRaxis consistit in hoc, ut pro singulis specieb. praeparentur singulae columnae in Abaco, una nimirumpro florenis, alia pro albis, tertia pro nummis, etc. Deinde, ut incipiatur a minima specie, et nummi, v. g. subtrahantut a nummis, albi ab albis, floreni a florenis. Quod si in Integro nulli sint nummi a quibus fiat subtractio, aut sint pauciores quam ut fieri possit, resolvendus est unus albus ex praecedentibus in nummos. Idem servandum est, quando albi non possunt subtrahi ab albis: tunc enim resolvendus est florenus in albos. Sed rem exemplo declaremus.


''Exemplum.''
{{missing image}}
 QVidam debebat mihi flo. 7384. alb. 26, num. 7. Solvit flo. 2568, alb 20, num. 4: volo scire, quantum adhuc debeat. Subtraho fl. 2568, alb. 20, num. 4, a flo. 7384, alb. 26, num. 7. (qui numerus est in primo Abaco per calculos expressus) et residuum calculorum pono in secundo Abaco. Dico itaque, inchoando a numeris, 4 a 7, remanent 3, et ablatis 7 calculis ex columna Nummorum primi Abaci, pono tres in columna Nummorum secundi Abaci. Deinde progrediendo ad albos, subtraho 20 a 26, dicendo, 20 a 26 remanent 6, aufero igitur 26 calculos ex columna Alborum primi Abaci, et colloco 6 intra columnam Alborum secundi Abaci. Demum progrediendo ad florenos, subtraho 2568 a 7384, dicendo, 8 a 4, non possum auferre, accipio ergo unum calculum ex linea denitatum, ut habeam 14, et dico, 8 a 14, remanent 6, aufero igitur 14 calculos exprimo Abaco (quatuor nimirum ex prima linea, et unum ex secunda) et pono 6 in secundo. Iterum dico, 6 a 7 (non ab 8, quia jam ablatus fuit unus calculus) remanet 1, aufero ergo 7 ex primo Abaco, et colloco unum in secundo. Rursus dieo. 5 a 3, nonpossum auferre, accipio igitur unum ex linea millenariorum, ut habeam 13, et dico, 5 a 13, remanent 8, aufero igitur 13 calculos ex primo Abaco, et pono 8 in secundo. Tandem dico, 2 a 9, remanent 4, et ablatis 6 exprimo Abaco, relinquo 4 in secundo.
Simili prorsus modo in omnib. aliis exemplis, tam monetarum, quam ponderum, et mensurarum proceditur, nisi quod ut antea dixi, subinde resolvendus est alb. in nummos, aut florenus in albos, item libra in uncias, aut centenarius in libras etc.


Articulus VI. ''De Multiplicatione''
{{right sidenote|''Multiplicatio calcularis.''}} MUltiplicatio aut nullum, aut rarum habet usum in rebus diversarum specierum, ideo tantum in rebus unius speciei ejus praxin ostendemus, quae in hoc consistit.


§. ''I. Quando Multiplicator est unica figura.''
 ''PRimo.'' Disponatur unus Abacus pro Multiplicando, alius pro Multiplicatore, tertius pro Producto. ''Secundo.'' Omnes figurae Multiplicandi multiplicentur per figuram Multiplicatoris (hoc est, calculi istius per calculos hujus) et Productum ponatur in suo Abaco.
EXEMPLUM. Sint multiplicanda 1282, per 3. Disponantur calculi in primo et secundo Abaco, ut vides, et dic, ter duo, faciunt 6, colloca ergo 6 calculos in prima linea et primo primo spatio tertii
{{missing image}}
Abaci. Dic iterum: ter octo, faciunt 24, pone ergo quatuor calculos in secunda linea tertii Abaci, et mente retine duo. Dic tertio: ter duo, faciunt 6, et additis 2 antea retentis, fiunt 8, pone ergo octo calculos in tertia linea et tertio spatio tertii Abaci. Dic tandem, ter unum, faciunt 3, pone ergo tres calculos in quarta linea tertii Abaci. Absolutâ operatione, productum est 3846. Eodem modo procedendum est in omnibus aliis exemplis, in quibus Multiplicans est unica figura.


Annotatio.
 ''NOn est necessarium, Multiplicatorem disponere intra Abacum, sed potest ad latus aut infra Multiplicandum scribi, aut mexte retineri, quod et in sequenti exemplo observabimus.''&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>spfvg6quvsmlcmm9a34n605cgrn4uu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87157</id>
    <revision>
      <id>284319</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284319</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2936" sha1="m92yn91350osk1yllq6342bl49c4gxx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
§. ''II. Quando Multiplicator constat pluribus figuris.''
 ''PRimo.'' Praeter Abacum pro Multiplicando praeparatum, fac tot alios pro Productis, quot figuris constat Multiplicator: tot n. Producti particulates provenient. ''Secundo,'' Multiplica Multiplicandum singulatim per singulas figuras Multiplicatoris, et in notatione Productorum singulis figuris respondentium hoc observa, ut quemamodum in multiplicatione ordinaria quae numeris scriptis perficitur, prima seu dextima figura producti primi ponitur immediate sub Multiplicantis prima seu dextima figura, secundi vero producti figura prima sub secunda figura Multiplicantis, etc. i ta etiam in hac Multiplicatione Calculari ponas primi producti priores calculos in ea linea Abaci, in qua numeri Multiplicantis aut Multiplicandi primi calculi ponuntur; secundi vero producti primos calculos in eadem linea, in qua ponuntur secundi calculi Multiplicatoris aut Multiplicandi; et sic consequenter ascendendo. ''Tertio.'' Peracta tota multiplicatione, collige in unam summam Productos particulares, juxta praxin Articuli 2.


''Exemplum.''
{{missing image}}
 Sint multiplicanda 2457, per 43. Dispone Abacos ut vides factum in exemplo, et per praxin paulo ante hoc eodem Articulo dictam multiplica primo dextimam Multiplicatoris figuram (quae est 3) in omnes figuras seu calculos Multiplicandi, et Productum 7371, dispone in Abaco. Iterum multiplica secundam Multiplicatoris figuram in omnes calculos ejusdem Multiplicandi, et Productum 9828, dispone etiam in Abaco. Tandem haec duo Producta collige in unam summam, et habebis 105651.


Annotatio.
 ''IN hac, et in praecedenti multiplicatione quotiescunque Multiplicandorum Abaco notatus est calculus in spatio supra lineam, Multiplicator fuit multiplicatus in numerum calculorum compositum ex calculis in linea et in spatio callocatis. Et hoc semper in omnibus aliis exemplis observandum est.''
EXAMEN multiplicationis fit per divisionem: si enim summa dividatur per multiplicantem. et prodeat multiplicandus; certum est operationem fuisse bonam.


Articulus VII. ''De Divisione.''
{{right sidenote|''Divisio calcularis.''}} DIvisio linearis seu calcularis longe difficilior videtur esse, quam ordinaria per numeros scriptos, ideoque omitti poterat: ne tamen manca sit haec tractatio, paucis eam explico.
''Primo'' itaque dispone Dividendum ac Divisorem prout in sequenti exemplo apparet; et nota, divisorem hîc non promoveri ex linea in lineam, sed tantum digito manus sinistrae designari ejus promotionem. ''Secundo,'' incipe operationen a parte superiore; in cujus supremae lineae calculo, si Divisorem ne semel habere possis, compone calculos supremae lineae cum calculis lineae sequentis. ''Tertio,'' ut Quotus rit e collocetur in Abaco suo, ante omnia considera, quot operationes institui possint, seu quoties Divisor promoveri possit, ut tot lineis ab infima primos calculos Quoti colloces.


''Exemplum.''
{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m92yn91350osk1yllq6342bl49c4gxx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87158</id>
    <revision>
      <id>284320</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284320</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5591" sha1="g78v2ujp2ghd8k71gjlktdm73gwvsj5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
 Sint dividenda 12832, per 608. Primo, cum 6 ne semel quidem in 1 reperiantur, pone digitum manus sinistrae in quarta linea, etc dic, 6 in 12, reperitur bis: pone ergo 2 in secunda linea, quia tantum duas operationes in hoc exemplo instituere potes. Deinde multiplica 6 per 2, nempe 6 calculos Divisoris, per 2 calculos Quoti, et habebis 12, ablatisque 12 ex 12 calculis Dividendi, nihil remanet in quarta et quinta linea. Ulterius, quia in Divisore sequens linea calculo caret, eandem omitte, et multiplica 8 per 2, fiunt 16, quae subtrahe a calculis superioribus Dividendi, incipiendo a secunda linea, in qua cum tantum tres calculi inveniantur, resolve unum ex tertia linea sumptum (qui aequivalet decem praecedentium) ut fiant 13, a quibus abstracta 6, relinquunt 7, et iterum 1 a 7, (quae sunt in tertia linea et terrio spatio) relinquit 6. Totus itaque numerus Dividendi residuus pro secunda operatione est 672.
Promove jam Divisorem, promovendo videlicet digicum manus sinistrae ad tertiam lineam, in qua, et simul in spatio supra se, sunt aequivalenter 6 calculi; et dic, 6 in 6. habetur semel: pone ergo 1 calculum in infima linea, et omissâ multiplicatione Divisoris per Quotum (quoniam 1 non multiplicat) subtrahe primo 6 a 6 nihil remanet in tertia linea: deinde 8 a 12 (resolvendo unum calculum assumptum ex secunda linca) remanent 4, atque adeo totum residuum erit 64, ut in exemplo patet.
EXAMEN fit per multiplicationem: si enim Divisor multiplicatus per Quotum, restituat Dividendum, (prius residuo ad productum addito) certum est, divisionem fuisse bene institutam.
Atque haec sufficiant pro Arithmetica Calculari, quae procul dubio est ingeniosa, et fortassis apud antiquos usitata, qui propterea Arithmeticam Practicam vocarunt. Artem calculatoriam: quamvis nunc fere apud solos idiotas in usu est. Ordinaria autem operatio per numeros scriptos est procul dubio facilior, et compendiosior.


CAPUT VI. De Arithmetica Divinatoria.
{{right sidenote|''Arithmetica divinatoria''}} ITa voco Praxes quasdam solvendi Arithmeticarum operationum ope nonnullas quaestiones adeo occulte, ut id divinationis speciem prae seferat. Intersero illas hoc loco, velut rosas inter Arithmeticae praecedentis et Geometriae subsequentis spinas. Duces sequor Bedam, Gemmam Frisium, Cardanum, Budeonem, Clavium, aliosque plerosque Arithmeticae Practicae Scriptores, ne quis exorbitare me putet.


Articulus I. ''Divinare quot quis nummos in crumena habeat.''
{{right sidenote|''Divinare quot quis nummos in crumena habeat.''}} ALii docent divinare, quem quis numerum mente conceperit, ut universalior et abstractior sit praxis. Suppono, eum cujus nummos in crumena divinare volo, scire quot habeat nummos. Itaque
Jube primo numerum nummorum mente triplicari: secundo, triplicatum, si par sit, dimidiari, si impar, addi unitatem, et postea dimidiari: tertio, dimidiatum jube rursus triplicari, et abijci usquoties fieri potest. His factis, pro singulis novenariis abjectis sepone tibi 2, et pro unitate addita sepone 1, et habebis numerum nummorum, aut numerum mente ab alio conceptum.
EXEMPLUM I. Habeat quis 4 nummos: triplicati faciunt 12, dimidiati faciunt 6; haec triplicata faciunt 18. Abijci possunt 9 bis. Unde colligo, eum habere quatuor nummos, quia singuli novenarii dant mihi duos.
EXEMPLUM II. Conceperit aliquis mente quinarium, seu 5. unitates. Hae triplicatae faciunt 15, et quia hic numerus est impar, ut possit dimidiari, addatur 1, ut fiant 16, cujus dimidium sunt 8. Hoc iterum triplicetur, fiunt 24, et possunt abijci 9 bis. Pro duobus ergo novenariis sepono mihi 4, et pro unitate addita 1, et dico eum concepisse 5.
EXEMPLUM III. Habet quispiam 3, si triplicet, habet 9, si addat 1, et dimidiet, habet 5. si hos triplicet, habet 15, Abijci potest novenarius semel, pro quo ego computo 2, et 1 pro unitate addita, et dico, eum habere 3.
EXEMPLUM IV. Habet 2, triplicatum sunt 6, dimidiatum sunt 3, triplicatum sunt 9. Ergo habet 2.
EXEMPLUM V. Habet 1, triplicatum sunt 3, addat 1 et dimidiet, fiunt 2, hoc triplicet, fiunt 6. Non possunt bijci 9, et primo triplicato fuit addita unitas; habet ergo 1.


Annotatio.
 ''HAEc est omnium aliarum praxium, quae circum ferunt, simplicissima, et facillima. Quod ut pateat, indico unam, aut alteram adhuc in sequenti Articulo. Potest quis hac ratione divinare, qua quis hora illo die surrexit, quot commisit peccata, etc. Praestat ut non jubeatur alter abijcere novenarios, sed indicare ultimum numerum productum, ex quo tu clanculum abijcies novenarios.''


Articulus II. ''Aliter divinare, quem quis animo conceperit numerum.''
JUbe 1 ut antea, conceptum numerum triplicari {{right sidenote|''Divinare quem quis numerum conceperit.''}} triplicatum, si par sit, dimidiari; si impar, addi unitatem, et postea dimidiari. 2. Dimidiatum jube rursus triplicari, triplicatum, si par sit, dimidiari, si impar, addi unitatem, et postea dimidiari. 3 Postremum dimidiatum jube dividi per 9, et quotum tibi dici (hoc est, jube abijci novem quoties potest fieri) quem quotum duc tu in 4 (hoc est, pro singulis novenariis sepone tibi 4) et producto adde 1, si primo triplicato fuit addita unitas; 2 vero, si secundo, proditque numerus quem alter animo concepit.
EXEMPLUM I. Conceperit quis 20, triplum est 60, dimidium 30, triplum hujus 90, dimidium hujus 45, quod divisum per 9, reddit pro Quoto 5 (hoc est, continet quinquies 9, quae abijci possunt) quae ducta in 4, producunt 20, qui fuitnumerus conceptus.
EXEMPLUM II. Concepit quis 10, triplum est 30, dimidium 15, triplum hujus 45, qui numerus quia impar est, dimidiari non potest, nisi&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g78v2ujp2ghd8k71gjlktdm73gwvsj5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87159</id>
    <revision>
      <id>284321</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284321</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5496" sha1="kslvcj5ajs3j8vixw893wri2lfqwrjf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
addatur unitas. Addatur ergo 1, fiunt 46, cujus dimidium 23, divisum per 9, reddit 2, quae ducta in 4 faciunt 8, quib. quia secundo triplicato addita fuit unitas, junge 2, et fient 10, numerus nimirum mente conceptus.
EXEMPLUM III. Concepit quis 1, triplum sunt 3, dimidium, addito prius 1, sunt 4, dimidium 2, triplum hujus 6. Hoc triplum quia dividi non potest per 9, et tamen primo triplicato fuit addita unitas; collige eum concepisse animo 1. tantum.
EXEMPLUM IV. Concepit quis 11, triplum sunt 33, qui numerus quia impar est; addatur ei unitas, ut fiant 34. Dimidium hujus sunt 17, quod triplicatum, facit 51, sed quia impar est hic numerus, addatur unitas, ut fiant 52. Dimidium 26, divisum per 9, reddit 2 quae in 4 ducta faciunt 8, quibus, quod utrique triplicationi addita fuerit unitas, junge 3, et conficies 11, qui fuit numerus mente ab altero conceptus.


Articulus III. ''Adhuc aliter divinare, quem quis numerum conceperit.''
{{right sidenote|''Divinare aliter, quemquis munerum cogitaverit.''}} ''PRimo,'' jube numerum triplicari, et ex producto abijci novenarium quoties licet, et tu interim pro quoliber novenario sepone tibi 3. ''Secundo'' interroga num quid residui sit post abjectionem novenariorum, et si quid est, num sit numerus par, aut impar. Pro impari sepone tibi 1, pro pari. 2. Junctis ergo ternariis cum 1, vel 2, ex residuo, habebis numerum ab alio conceptum. Si nihil adsit post abjectionem novenarii, soli ternarii dabunt summam. ''Tertio,'' si ex numero triplicato non possunt fieri 9, quaere, an triplicatum illud sit par, aut impar; si par, dic eum concepisse 2, si impar, dic concepisse 1.
EXEMPLUM I. Habeat quis 8. triplicati faciunt 24, novenarius potest abijci bis, ergo bis sepono mihi ternarium, id est, 6, juxta primum praeceptum. Abjectis novenariis ex 24, supersunt 6, qui numerus cum sit par, dat 2, juxta secundum praeceptum, quae 2 addita praecedentibus 6, faciunt 8, quae est summa quaesita.
EXEMPLUM II. Habes 9: triplumsunt 27, novenarius abijci potest ter, et nihil superest. Habuisti ergo ter tria, id est, 9.
EXEMPLUM III. Habes 2: triplum sunt 6, non possunt abijci novem, et tamen productum est par. Habuisti ergo 2.
EXEMPLUM IV. Habes 1: triplum sunt 3, non possunt abijci 9, et tamen productum est impar. Habuisti ergo 1.


Articulus IV. ''Divinare numeros quos plures conceperunt mente, aut nummos quos habent.''
{{right sidenote|''Divinare numeros quos plures conceperunt.''}} SUnt quatuor qui diversos numeros mente conceperunt, aut diversum numerum nummorum habent, sed secundus habet duplo plus quam primus, tertius triplo plus quam primus, et quartus eodem quadruplo plus, omnes tamen simul habent 160. Vis scire[?]ot quilibet habeat. Utere Regulâ Falsi simplicis positionis, de qua supra Par. 1. cap. 3. art. 3.


Articulus V. ''Trium rerum quam quilibet ex tribus hominibus tetigerit, aut acceperit, divinare.''
{{right sidenote|''Divinare quam trium rerum quilibet ex tribus tetigerit.''}} SInt tres quaecunque res, v. g. liber, chirotheca, pileus, sint item tres homines; Petrus, Andreas, Joannes. Constitue tam inter tres personas, quam
{{missing image}}
inter tres res abscondendas ordinem, ut scias quae sit persona prima; quae secunda, quae tertia, item quae res sit prima, quae secunda, quae tertia. Sit explicationis gratiâ, res prima A, secunda E, tertia I. Sit item persona prima 1, secunda 2 tertia 3. Expone coram tribus personis 24. calculos, aut nummos, aut quascunque alias res; et exillis da primae personae unum calculum, secundae duos, tertiae tres calculos. Deinde recede paulisper, aut averte te, et jube unumquemque ex tribus accipere clam, et te non vidente, rem unam quam placuerit, sic tamen, ut qui primam rem A accepit, sumat tot calculos ex residuis, quot ei dedisti antea, qui vero secundam rem E accepit, sumat duplum eorum quos dedisti; qui denique tertiam rem I accepit, sumat quadruplum eorum quos antea dedisti. His factis, accede, et vide quot calculi residui sint. Qui quidem non possunt esse plures quam aut 1, 2, aut 3, aut 5, aut 6, aut 7. Si igitur remansit unus, accepit primus rem A, secundus E, tertius rem I. Si duo supersunt; accepit primus E, secundus A, tertius I. Si tres supersunt, accepit primus A, secundus I, tertius E. Si quinque residui sunt, accepit primus E, secundus I, tertius A. Si sex sunt residui, accepit primus I, secundus A, tertius E. Si denique septem remanent calculi, accepit primus I, secundus A, tertius E. Si denique septem remanent calculi, accepit primus I, secundus E, tertius A. Inspice praecedentem tabellam, in qua quae diximus, exprimuntur.
Sed ut memoriter et sine tabulae inspectionescire queas promptissime, quam quilibet rem acceperit, considera sequentium versuum alterutrum.
{{missing image}}
Horum versuum primum vocabulum servit pro uno calculo remanente, secundum pro duobus, tertium pro tribus, etc. ut numeri appositi indicant. Cujulibes vocabuli syllaba prima accommodetur personae primae, secunda secundae, tertia (sive adsit, sive non) tertiae. Vocalis A significat primam rem. E secundam, I tertiam. Itaque si remansit unus calculus, primum vocabulum, ''Salve,'' aut ''Pallentis,'' indicat, primam personam accepisse rem A, id est, primam, secundam personam rem E, id est, secundam, et consequenter tertiam personam accepisse rem I, id est, tertiam. Iterum, si residui sunt quinque calculi, quantum vocabulum ''Semita,'' vel ''Feritas,'' indicat primum hominem accepisse rem secundam E, secundum rem tertiam I, tertium rem primam A.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kslvcj5ajs3j8vixw893wri2lfqwrjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87160</id>
    <revision>
      <id>284322</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Creating page with transcription using pywikibot</comment>
      <origin>284322</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5667" sha1="oytp3b62y9ozj24fi0rmpwcclei48s0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;
Articulus VI. ''Quae plurium personarum, quoto in digito, et quoto in articulo digiti, annulum gestet, divinare.''
{{right sidenote|''Divinare quae persona, quoto in digito, et articulo gestet annulum.''}} SInt quotcunque personae. Constitue inter illas ordinem, ut sciatur quae sit prima, quae secunda, quae tertia, etc. Constitue item ordinem inter digitos, et articulos, sitque v. g. pollex sinistrae manus digitus primus, et pollex dextrae manus sit ultimus: item articulus proximus ungui sit primus, proximus volae manûs sit tertius. His constitutis, porrige personis annulum, et jube unam ex illis eum clam inserere cui placet digito, et cui lubet articulo (quod tamen sciat unus ex omnibus) et paulisper recede. Tum reversus, jube conscium, in secreto, te non audiente, a prima persona versus ultimam numerare usque ad illam, quae annulum habet; numerum inventum jube duplicari; duplicato addi 5; summam totam multiplicari per 5; producto addi numerum digitorum; conflatum multiplicari per 10; multiplicato addi numerum articuli in quo annulus est; tandemque totam summam tibi indicari. Ex qua summa si abijcias 250, residui primus a dextris numerus indicabit articulum digiti, secundus digitum, tertius (quicunque sit, sive articulus seu simplex, sive digitus seu compositus) personam quae annulum habet.
EXEMPLUM. Sine trigintapersonae, occultetque vigesima in ordine annulum, in digito quarto (hoc est, in annulari sinistrae manus) in articulo secundo. 20. duplicata sunt 40, et addita 5, dant 45 haec multiplicata per 5, faciunt 225, quib. additus numerus digitorum, nempe 4, facit 229. haec rursus multiplicata per 10, producunt 2290, quibus additus numerus articulorum, nempe 2, dat 2292. Ab hac summa si abstrahas 250, remanent 2042, cujus primus numerus, 2, significat articulum secundum, secundus, 4, digitum, tertius, 20, personam quae annulum habet.


Monitio.
 ''QVando producti ultimi figura secunda est cyphra, signum est annulum esse in decimo digito. Et tunc ex antecedenti numero auferri debet unitas, et cyphrae addi, residuum vero fignificat personam. Sed rem exemplo declaremus.''
EXEMPLUM. Habeat annullum persona 23, in digito decimo, in articulo primo. Numerus 23 duplicatus dat 46, et 5 addita, faciunt 51, haec multiplicata per 5, producunt 255, additis 10, qui est numerus digitorum, fiunt 265, haec summa multiplicata per 10, dat 2650, quibus addita unitas, quae est nota primi articuli, facit 2651. Ab his ablata 250, relinquunt 2401, cujus summae prima figura significat primum articulum, secunda cum unitate mutuata a 24, significat digitum, residuum 23 significat personam.


Annotatio.
 ''UT indagatio varietur, potest ad duplicatum numerum personae habentis annulum addi 1, vel 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, et. Sed tunc si addatur 1, ex ultimo producto auferantur 50, si addantur 2, auferantur 100, si 3, auferantur 150, si 4, auferantur 200, si 5, auferantur 250, ut in exemplis fecimus; si 6, auferantur 300, et sic consequenter, semper toties 50, amplius auferantur, quot amplius unitates fuerint additae.''
''Et hoc constat, numerum qui subducitur ex ultimo numero producto continere toties 50, quoties unitas continetur in numero addito ad numerum duplicatum personae habentis annulum.''


Articulus VII. ''Quos numeros infra decem conceperint plures divinare.''
{{right sidenote|''Divinare quos numeros conceperint plures.''}} HAEc praxis non differt a praecedenti; variari tamen quoad aliqua potest, sic. Primo. Numerum a primo conceptum jube duplicari, duplicatum augeri per 5. auctum multiplicari per 5. Deinde toti producto jube addi numerum a secundo cogitatum, productum augeri per 10, actum per 10 multiplicari. Tandem jube addi numerum a tertio cogitatum. Quod si plures numeri quam tres fuissent concepti, ultima summa rursus per 10 multiplicanda foret, et producto quartus numerus addendus; sicque ulterius progrediendum usque ad decimum. His factis, pete tibi exhiberi ultimam summam procreatam, ab eaque sic duo tantum fuerunt cogitati, subtrahe 35, si tres fuerunt cogitati, subtrahe 350, si quatuor, 3500, et sic consequenter: residuum indicabit quod quaeris, ut antea.
EXEMPLUM. Cogitaverit primus 2, secundus 3, tertius 4, quartus 5, Duplicentur 2, fiunt 4; addantur 5, fiunt 9, multiplicetur hoc per 5, fiunt 45. Addatur numerus secundi, nempe 3. fiunt 48, addantur his 10, fiunt 58, multiplicentur haec per 10, fiunt 580. Addatur numerus tertii, nempe 4, fiunt 584, multiplicentur haec per 10, fiunt 5840. Addatur numerus quarti, nempe 5, fiunt 5845. Ab hoc numero auferantur 3500 remanen 2345. Cogitavit ergo primus 2, secundus 3, tertius 4, quartus 5.


Annotatio.
 ''DIffert hic modus a priori, quod summa post additionem numeri a secundo cogitati augetur prius per 10, et deinde multiplicatur per 10. Deinde quod hîc auferuntur ab ultima summa 350, aut 3500, in priori vero modo 250, 2500, etc. Potest et hic modusvariari ut pracedens, si ad duplicatum numeri primi addantur nunc 1, nunc 2, nunc 3, nunc 4, nunc 5, etc. ut diximus articulo praecedenti.''


Articulus. VIII. ''E numero plurium quis rem aliquam surripuerit, divinare.''
{{right sidenote|''Divinare quis e pluribus rem acceperit.''}} AFfinitatem aliquam cum praecedenti habet haec praxis, imo eadem est cum pauciorib. ambagibus: et in hoc consistit. Primo, statuatur ordo inter personas praesentes, ut sciatur quaenam sit prima, quae secunda, etc. et qui scit furem, notet tacitus numerum loci in quo est. Secundo, duplicet animo eum numerum, duplicato addat 5, summam ex additione conflatam multiplicet per 5, deinde abjectâ primâ figurâ producti, subtrahat 2 ex reliquis producti figuris: reliquus enim numerus erit index furis.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oytp3b62y9ozj24fi0rmpwcclei48s0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/42</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87161</id>
    <revision>
      <id>284323</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284323</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6006" sha1="3vpmstjt36iqzmfls4otme4zzkyfxf6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|24|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;generari, experientia {{et}} ratio docent.) Potu vili{{s}}{{s}}imo ex {{s}}acchari fecibus {{et}} aqua confecto, tum vino ardenti ex eodem potu concinnato, avidi{{s}}{{s}}ime {{s}}e ingurgitant, unde ebrii {{s}}{{ae}}pe ac {{ae}}{{s}}tuantes, totique {{s}}udore diffluentes, humi procumbunt, ac malignis vaporibus ex terra a{{s}}cendentibus corpus denudatum per integras noctes exponunt. Quo fit ut venis arterii{{s}}que corporis occlu{{s}}is, circulatio {{et}} per{{s}}piratio illico ce{{s}}{{s}}ent, moxque tonus ventriculi {{et}} robur Hepatis enervetur. Unde debilitas ex intemperie frigida cum multo labore {{et}} la{{s}}{{s}}itudine {{s}}pontanea, tantaque nau{{s}}ea {{s}}uccedit, ut ferendis cibis ac medicamentis impares {{s}}{{ae}}pe exi{{s}}tant. Cui {{s}}i forte initio non {{s}}uccurreris, con{{s}}uetam per{{s}}pirationi viam aperiendo, vi{{s}}ceraque exonerando {{et}} roborando, h{{ae}}c mala {{s}}ub{{s}}equi videas, manente tamen priori calamitate. Chylus {{s}}iquidem cra{{s}}{{s}}us {{et}} crudus, quia minuti{{s}}{{s}}imas venas me{{s}}araicas permeare haud pote{{s}}t, eas ob{{s}}truit, {{s}}uumque jecinori, inte{{s}}tinis, c{{ae}}teroque corpori, non quam debet, {{s}}ed quam pote{{s}}t, mini{{s}}trat. Hinc functiones naturales impediuntur {{et}} ob diaphragmatis {{s}}ympathiam, ex pondere Hepatis {{et}} Lienis enatam, magna comitatur re{{s}}pirandi difficultas: accedunt {{s}}udores pr{{ae}}terea frigidi in partibus {{s}}uperioribus, {{s}}ummus virium languor, durities atque murmur utriu{{s}}que hypochondrii, denique ex ventilationis defectu febris {{et}} {{s}}itis. Quid, quod {{s}}uffu{{s}}io flav{{ae}} bilis ex {{s}}chirrho{{s}}o {{et}} ob{{s}}tructo Hepate prognata {{s}}{{ae}}pe {{s}}e jungat, {{s}}icut de India Orientali (cum qua America plurimos morbos habet communes) te{{s}}tatur Iacobus Bontius. Unde tandem hydrops non {{s}}olum {{s}}ed Meta{{s}}ta{{s}}in Phrenitis {{s}}ub{{s}}equuta fuerit, manente dejectione pultacea {{et}} {{s}}tercoro{{s}}a à bile in venas regurgitante. Si quem {{s}}ingulari natur{{ae}} beneficio à tot {{ae}}rumnis vindicatum con{{s}}tet, hoc per liberale alvi profluvium {{et}} bilio{{s}}um nonnumquam contingit: hinc enim ob{{s}}tructiones fluxu tolluntur. Sed antequam ad ip{{s}}am curationem, qu{{ae}} medicamentorum adminiculo fit de{{s}}cendas, optimam {{et}} {{s}}trictam di{{oe}}tam per multum temporis in{{s}}tituas. Illa poti{{s}}{{s}}imum {{s}}it ex cibo recenti, partiumque tenuium ac dige{{s}}tu facillimo. Potus {{s}}it aqua fontana. Ven{{ae}}{{s}}ectio {{s}}i non febris pr{{ae}}{{s}}entis re{{s}}pectu, {{s}}altem futur{{ae}} confert. Quippe cau{{s}}a morbi remota licet frigida habeatur, complicata tamen {{et}} compo{{s}}ita eou{{s}}que calores concipit po{{s}}tmodum, ut Hepatis quoque inflammatio merito extime{{s}}cenda {{s}}it.

Blandioribus primo medicamentis incidentibus {{et}} aperientibus, ne vires dejiciantur, tormina cruditate{{s}}que ex alto provocentur, in{{s}}i{{s}}tendum, ut {{s}}unt radices herbarum ''Acaricoba, Iuripaba, Caapomonga, Pagimirioba, Papyrapecu, Alcacu, Aguape, Araca, Aguaxima'' coctio. Limonum {{et}} ''Ibiraee'' unde apo{{s}}emata ex arte conficiunt, {{et}} aliquandiu reiterata felici{{s}}{{s}}imos effectus edunt. Ventriculi debilitati, empla{{s}}tris Stomachicis ex gummi ''Icicariba'' {{et}} melle {{s}}ilve{{s}}tri per os exhibito, {{s}}uccurrunt incol{{ae}}, {{s}}i febris ab{{s}}it. Denique vinum in quo dragm{{ae}} du{{ae}} radicis Ipecuanha macerat{{ae}} fuerint: tum ca{{s}}taneam nucis ''Anda'' {{ae}}groto propinant; ut tuto materiam pr{{ae}}paratam exturbent per alvum.

Quoniam vero de iis morborum cau{{s}}is, qu{{ae}} ad Scorbutum quoque faciunt, egi, pauca h{{ae}}c de ejus curatione addam. In Mari potius quam terra viventes affici hoc malo {{s}}olent, qui mi{{s}}{{s}}is {{s}}alitis, rancidis {{et}} f{{ae}}culentis cibo {{et}} potu, {{s}}olo cibo potuque recentioribus, fructibu{{s}}que horten{{s}}ibus re{{s}}tituuntur. Inter hos primas tenent nuces quas ''Cocos'' appellant, quarum liquor, medullaque pr{{ae}}terquam quod gul{{ae}} lenocinentur, {{s}}aluti pro{{s}}unt, ut {{et}} mala aurea, citrea, eorumque {{s}}uccus recens, melones aquatici, Tamarindi, ''Caraguata'', ''Guajaba'', ''Ananas'', ''Murucuja:'' Bra{{s}}{{s}}ica denique marina ut portulaca, recens condit{{ae}} aceto, admodum conducunt. Potus {{s}}it ex aqua fontana, Limoniis {{et}} Saccharo. Accedat corporis motus quam po{{s}}{{s}}ibile fuerit. Atque his {{s}}olum remediis, mi{{s}}{{s}}is c{{ae}}teris pharmacis, paucorum dierum {{s}}pacio, {{s}}i non cum aliis compo{{s}}itus {{s}}it gravioribus ob{{s}}tructionum morbis, pri{{s}}tin{{ae}} multi {{s}}anitati redditi, corporis vigore vel cum Athletis certarunt.
&lt;section end=&quot;VII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;VIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. VIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Oppilatione Hepatis {{et}} Lienis.''}}}}

{{Is|S}}I quis morbus popularis, h{{ae}}c {{s}}ane e{{s}}t oppilatio hepatis {{et}} lienis, qu{{ae}} vere endemia cen{{s}}eri debet. E{{s}}t nutritionis defectus cum angu{{s}}tia pectoris, difficilique re{{s}}piratione {{et}} la{{s}}{{s}}itudine {{s}}pontanea, ex ob{{s}}tructione hepatis {{et}} lienis orta. Nullus Chronicorum in no{{s}}ocomiis no{{s}}tris hoc ip{{s}}o frequentior, pr{{ae}}cipue men{{s}}ibus pluviis exi{{s}}tit. Clam gli{{s}}cit {{et}} paulatim invadit morbus, unde difficulter {{s}}{{ae}}pe ejus principium cognoveris. Per {{s}}e haud {{s}}emper lethalis, ni{{s}}i forte mora diuturniore hydropem comitem aut {{s}}ub{{s}}equentem habeat, aut alium quenquam recidivum {{s}}ecum trahat. Sicut morbi articulares, ni{{s}}i opulentius viventes invadere amant, {{et}} ob id {{ae}}gritudines divitum appellari {{s}}olent; ita h{{ae}}c oppilatio, duntaxat penuria pre{{s}}{{s}}os mole{{s}}tat. Milites macie confectos ac mortua veluti corpora pa{{s}}{{s}}im incedere videas vultu decolore {{et}} palle{{s}}cente, adeoque in cibum inhiantes, ut perpetua fame eos laborare credas.&lt;noinclude&gt;{{rh|||Stoma-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3vpmstjt36iqzmfls4otme4zzkyfxf6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284363</id>
      <parentid>284323</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:31:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284363</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6028" sha1="bo1ybwo4o1ulrw3qnwsxddup3x87yb2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|24|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;VII&quot;/&gt;generari, experientia {{et}} ratio docent.) Potu vili{{s}}{{s}}imo ex {{s}}acchari fecibus {{et}} aqua confecto, tum vino ardenti ex eodem potu concinnato, avidi{{s}}{{s}}ime {{s}}e ingurgitant, unde ebrii {{s}}{{ae}}pe ac {{ae}}{{s}}tuantes, totique {{s}}udore diffluentes, humi procumbunt, ac malignis vaporibus ex terra a{{s}}cendentibus corpus denudatum per integras noctes exponunt. Quo fit ut venis arterii{{s}}que corporis occlu{{s}}is, circulatio {{et}} per{{s}}piratio illico ce{{s}}{{s}}ent, moxque tonus ventriculi {{et}} robur Hepatis enervetur. Unde debilitas ex intemperie frigida cum multo labore {{et}} la{{s}}{{s}}itudine {{s}}pontanea, tantaque nau{{s}}ea {{s}}uccedit, ut ferendis cibis ac medicamentis impares {{s}}{{ae}}pe exi{{s}}tant. Cui {{s}}i forte initio non {{s}}uccurreris, con{{s}}uetam per{{s}}pirationi viam aperiendo, vi{{s}}ceraque exonerando {{et}} roborando, h{{ae}}c mala {{s}}ub{{s}}equi videas, manente tamen priori calamitate. Chylus {{s}}iquidem cra{{s}}{{s}}us {{et}} crudus, quia minuti{{s}}{{s}}imas venas me{{s}}araicas permeare haud pote{{s}}t, eas ob{{s}}truit, {{s}}uumque jecinori, inte{{s}}tinis, c{{ae}}teroque corpori, non quam debet, {{s}}ed quam pote{{s}}t, mini{{s}}trat. Hinc functiones naturales impediuntur {{et}} ob diaphragmatis {{s}}ympathiam, ex pondere Hepatis {{et}} Lienis enatam, magna comitatur re{{s}}pirandi difficultas: accedunt {{s}}udores pr{{ae}}terea frigidi in partibus {{s}}uperioribus, {{s}}ummus virium languor, durities atque murmur utriu{{s}}que hypochondrii, denique ex ventilationis defectu febris {{et}} {{s}}itis. Quid, quod {{s}}uffu{{s}}io flav{{ae}} bilis ex {{s}}chirrho{{s}}o {{et}} ob{{s}}tructo Hepate prognata {{s}}{{ae}}pe {{s}}e jungat, {{s}}icut de India Orientali (cum qua America plurimos morbos habet communes) te{{s}}tatur Iacobus Bontius. Unde tandem hydrops non {{s}}olum {{s}}ed Meta{{s}}ta{{s}}in Phrenitis {{s}}ub{{s}}equuta fuerit, manente dejectione pultacea {{et}} {{s}}tercoro{{s}}a à bile in venas regurgitante. Si quem {{s}}ingulari natur{{ae}} beneficio à tot {{ae}}rumnis vindicatum con{{s}}tet, hoc per liberale alvi profluvium {{et}} bilio{{s}}um nonnumquam contingit: hinc enim ob{{s}}tructiones fluxu tolluntur. Sed antequam ad ip{{s}}am curationem, qu{{ae}} medicamentorum adminiculo fit de{{s}}cendas, optimam {{et}} {{s}}trictam di{{oe}}tam per multum temporis in{{s}}tituas. Illa poti{{s}}{{s}}imum {{s}}it ex cibo recenti, partiumque tenuium ac dige{{s}}tu facillimo. Potus {{s}}it aqua fontana. Ven{{ae}}{{s}}ectio {{s}}i non febris pr{{ae}}{{s}}entis re{{s}}pectu, {{s}}altem futur{{ae}} confert. Quippe cau{{s}}a morbi remota licet frigida habeatur, complicata tamen {{et}} compo{{s}}ita eou{{s}}que calores concipit po{{s}}tmodum, ut Hepatis quoque inflammatio merito extime{{s}}cenda {{s}}it.

Blandioribus primo medicamentis incidentibus {{et}} aperientibus, ne vires dejiciantur, tormina cruditate{{s}}que ex alto provocentur, in{{s}}i{{s}}tendum, ut {{s}}unt radices herbarum ''Acaricoba, Iuripaba, Caapomonga, Pagimirioba, Papyrapecu, Alcacu, Aguape, Araca, Aguaxima'' coctio. Limonum {{et}} ''Ibiraee'' unde apo{{s}}emata ex arte conficiunt, {{et}} aliquandiu reiterata felici{{s}}{{s}}imos effectus edunt. Ventriculi debilitati, empla{{s}}tris Stomachicis ex gummi ''Icicariba'' {{et}} melle {{s}}ilve{{s}}tri per os exhibito, {{s}}uccurrunt incol{{ae}}, {{s}}i febris ab{{s}}it. Denique vinum in quo dragm{{ae}} du{{ae}} radicis Ipecuanha macerat{{ae}} fuerint: tum ca{{s}}taneam nucis ''Anda'' {{ae}}groto propinant; ut tuto materiam pr{{ae}}paratam exturbent per alvum.

Quoniam vero de iis morborum cau{{s}}is, qu{{ae}} ad Scorbutum quoque faciunt, egi, pauca h{{ae}}c de ejus curatione addam. In Mari potius quam terra viventes affici hoc malo {{s}}olent, qui mi{{s}}{{s}}is {{s}}alitis, rancidis {{et}} f{{ae}}culentis cibo {{et}} potu, {{s}}olo cibo potuque recentioribus, fructibu{{s}}que horten{{s}}ibus re{{s}}tituuntur. Inter hos primas tenent nuces quas ''Cocos'' appellant, quarum liquor, medullaque pr{{ae}}terquam quod gul{{ae}} lenocinentur, {{s}}aluti pro{{s}}unt, ut {{et}} mala aurea, citrea, eorumque {{s}}uccus recens, melones aquatici, Tamarindi, ''Caraguata'', ''Guajaba'', ''Ananas'', ''Murucuja:'' Bra{{s}}{{s}}ica denique marina ut portulaca, recens condit{{ae}} aceto, admodum conducunt. Potus {{s}}it ex aqua fontana, Limoniis {{et}} Saccharo. Accedat corporis motus quam po{{s}}{{s}}ibile fuerit. Atque his {{s}}olum remediis, mi{{s}}{{s}}is c{{ae}}teris pharmacis, paucorum dierum {{s}}pacio, {{s}}i non cum aliis compo{{s}}itus {{s}}it gravioribus ob{{s}}tructionum morbis, pri{{s}}tin{{ae}} multi {{s}}anitati redditi, corporis vigore vel cum Athletis certarunt.
&lt;section end=&quot;VII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;VIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. VIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Oppilatione Hepatis {{et}} Lienis.''}}}}

{{Is|S}}I quis morbus popularis, h{{ae}}c {{s}}ane e{{s}}t oppilatio hepatis {{et}} lienis, qu{{ae}} vere endemia cen{{s}}eri debet. E{{s}}t nutritionis defectus cum angu{{s}}tia pectoris, difficilique re{{s}}piratione {{et}} la{{s}}{{s}}itudine {{s}}pontanea, ex ob{{s}}tructione hepatis {{et}} lienis orta. Nullus Chronicorum in no{{s}}ocomiis no{{s}}tris hoc ip{{s}}o frequentior, pr{{ae}}cipue men{{s}}ibus pluviis exi{{s}}tit. Clam gli{{s}}cit {{et}} paulatim invadit morbus, unde difficulter {{s}}{{ae}}pe ejus principium cognoveris. Per {{s}}e haud {{s}}emper lethalis, ni{{s}}i forte mora diuturniore hydropem comitem aut {{s}}ub{{s}}equentem habeat, aut alium quenquam recidivum {{s}}ecum trahat. Sicut morbi articulares, ni{{s}}i opulentius viventes invadere amant, {{et}} ob id {{ae}}gritudines divitum appellari {{s}}olent; ita h{{ae}}c oppilatio, duntaxat penuria pre{{s}}{{s}}os mole{{s}}tat. Milites macie confectos ac mortua veluti corpora pa{{s}}{{s}}im incedere videas vultu decolore {{et}} palle{{s}}cente, adeoque in cibum inhiantes, ut perpetua fame eos laborare credas.&lt;noinclude&gt;{{rh|||Stoma-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bo1ybwo4o1ulrw3qnwsxddup3x87yb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/617</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87162</id>
    <revision>
      <id>284325</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:24:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tus, et quum is uti fruique desiisset, fidei heredum testator commisit, uti eum fundum darent Lucio Titio; sed Stichus testamento suo eiusdem fundi proprietatem nepotibus suis legavit, et heredes Stichi ex testamento eius legatariis nepotibus eum fundum tradiderunt; quaesitum est, quum nepotes legatarii ignoraverint conditionem fundi suprascriti priore testamento datam, et plus quam tempore statuto possederint, an eum fundum sibi acquisierint...</comment>
      <origin>284325</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="fnsgtdudzag6wnsw8sfnsyb537gb3lq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tus, et quum is uti fruique desiisset, fidei heredum testator commisit, uti eum fundum darent Lucio Titio; sed Stichus testamento suo eiusdem fundi proprietatem nepotibus suis legavit, et heredes Stichi ex testamento eius legatariis nepotibus eum fundum tradiderunt; quaesitum est, quum nepotes legatarii ignoraverint conditionem fundi suprascriti priore testamento datam, et plus quam tempore statuto possederint, an eum fundum sibi acquisierint. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, legatarios sibi acquisiisse.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Idem quaesiit, si aliquo casu legatariis auferri possit, an repetitionem ab heredibus Stichi eius nepotes habere possint. Respondit, supra quidem de acquisitione responsum, verum si ex alia causa acquisitio cessasset, videri Stichum, si post mortem eorum, quibus proprietas legata esset, testamentum fecisset, potius quod habere se crederet, quam quod onerare heredes vellet, legasse.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''37.''' IDEM ''libro XXXIII. Digestorum.''—«Uxori meae usumfructum lego bonorum meorum, usque dum filia mea annos impleat octodecim»; quaesitum est, an praediorum tam rusticorum, quam urbanorum, et mancipiorum, et supellectilis, itemque kalendarii ususfructus ad uxorem pertineat. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, omnium pertinere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''38.''' IDEM ''libro III. Responsorum.''—«Fundi Aebutiani &lt;ref&gt;Trebatiani, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; reditus uxori meae, quoad vivat, dari volo»; quaero, an possit tutor heredis fundum vendere, et legatario offerre quantitatem annuam, quam vivo patrefamilias &lt;ref&gt;vivus paterfamilias, Hal.&lt;/ref&gt; ex locatione fundi redigere consueverat. Respondit, posse. Item quaero, an habitare impune prohiberi possit. Respondit, non esse obstrictum heredem ad habitationem praestandam. Item quaero, an compellendus sit heres reficere praedium. Respondit, si heredis facto minores reditus facti essent, legatarium recte desiderare, quod ob eam rem deminutuni sit. Item quaero: quo distat hoc legatum ab usufructu?. Respondit, ex his, quae supra responsa essent, intelligi differentiam.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''39.''' IDEM ''libro VI. Responsorum.''—Filios heredes instituit, uxori vestem, mundum muliebrem, lanam, linum, et alias res legavit, et adiecit: «proprietatem autem eorum, quae suprascripta sunt, reverti volo ad filias meas, quaeve ex his tunc vivent»; quaesitum est, utrum ususfructus, an proprietas earum rerum data sit. Respondit, proprietatem legatam videri.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''40.''' ALFENUS VARUS &lt;ref&gt;Iulianus, Hal.; Ulpianus, la Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro VIII. Digestorum a Paulo epitomatorum.''—«lili cum illo habitationem lego», perinde est, ac si ita: «illi et illi», legasset.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fnsgtdudzag6wnsw8sfnsyb537gb3lq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/43</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87163</id>
    <revision>
      <id>284327</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284327</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6269" sha1="sy5wpl6x8pr9jhkdsi3gu8d7jdq00h1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. II.}}|25}}&lt;/noinclude&gt;Stomachus {{s}}iquidem debilis, ju{{s}}toque calore de{{s}}titutus, facilius congerit, quam felicius digerit, {{s}}uoque munere rite fungi non pote{{s}}t, unde prima concoctio impedita, {{et}} chylus ob{{s}}tructo me{{s}}enterio male di{{s}}tributus, à {{s}}ecunda in Hepate corrigi non pote{{s}}t. Hujus mali cau{{s}}a antecedens poti{{s}}{{s}}imum e{{s}}t frigus intromi{{s}}{{s}}um, per{{s}}pirationem {{et}} circulationem {{s}}i{{s}}tens, compo{{s}}ita tamen {{et}} mixta, ex di{{s}}{{s}}oluta {{et}} inordinata vivendi ratione. (Aërem pro re{{s}}piratione attractum, non minus ventriculum {{et}} inte{{s}}tina ingredi, quam pulmonem, eleganter probat Hofmannus In{{s}}titut. pag. 354.) Fit enim plerumque ut viatores longo tempore exhau{{s}}ti, inten{{s}}i{{s}}{{s}}imoque Solis ardore {{ae}}{{s}}tuantes, ad gelidi{{s}}{{s}}imos lacus vicinos properent, {{s}}itimque immodicis hau{{s}}tibus extinguant. Quibus ubi ad Oinopolium ventum e{{s}}t, potum ''Garapa'', eju{{s}}que extractum {{s}}ive Spiritum affluentius {{s}}uperbibunt, frigida calidi{{s}}{{s}}imis mi{{s}}centes. Quo fit, ut vi{{s}}ceribus, {{et}} pr{{ae}}cipue naturalium nobili{{s}}{{s}}imis, non exiguum damnum inferatur. Pr{{ae}}ter h{{ae}}c, putre{{s}}cente, mucida ac difficilioris concoctionis carne, larido item olente {{et}} rancido ve{{s}}cuntur. Pectore {{et}} ventriculi regione {{s}}emper detecta, {{s}}udoribu{{s}}que diffluentes humi procumbunt, pluviis in{{s}}uper ventoque nocturno {{s}}e exponunt. Quid mirum {{s}}i Lien officii immemor, Jecori{{s}}que tonus l{{ae}}datur, {{et}} vi{{s}}cerum horum valde ob{{s}}tructorum pondus, diaphragma deor{{s}}um trahat, {{et}} liberum illius motum impediat. Unde mox re{{s}}pirationis ac ventilationis defectus exi{{s}}tit. Ex quo imperitiores pr{{ae}}cipuam {{et}} primam mali cau{{s}}am pectori attribuerunt; quamvis non injuria videri po{{s}}{{s}}it pectus per con{{s}}en{{s}}um laborare, ex nimis interrupta {{et}} difficili re{{s}}piratione. Videatur locus notatu dignus apud Galenum 4. de locis affectis, cap. ult.

Signa manife{{s}}ta exi{{s}}tentis morbi {{s}}unt ex colore livido, la{{s}}{{s}}itudine {{s}}pontanea, re{{s}}pirationis defectu, vi{{s}}u vitiato, temporum ac colli arteriis plus {{s}}olito pul{{s}}antibus, duritie atque ardore utriu{{s}}que hypochondrii {{et}} febre lenta. Quamobrem cum {{s}}imilem in Scorbuto habitum cachecticum, ii{{s}}demque remediis aperientibus {{et}} aquas ducentibus curari à {{s}}electioribus practicis te{{s}}tatum {{s}}it, quis dubitet hunc affectum non {{s}}imul componi ex Scorbuti quadam {{s}}pecie.

Quod {{s}}i radices egerit malum, annum circiter, aliquando etiam longius durat, rari{{s}}{{s}}ime {{s}}enes {{et}} viros affici videas. Infantibus, pueri{{s}}que advenis imprimis, {{ae}}que infe{{s}}tus morbus ac juvenibus; illis pene nullam eluctandi {{s}}pem, his meliorem plerumque relinquit.

Ego, {{s}}icut in multis aliis, ita in curatione hujus morbi, con{{s}}uetudini {{et}} di{{s}}ciplin{{ae}} hujus regionis me {{s}}ubjicere {{s}}um coactus, eo tamen moderamine, ut di{{ae}}tam pharmacia exciperet. Nam quicquid etiam viri periti{{s}}{{s}}imi obluctentur nihil tamen anti{{s}}corbutica {{et}} hydragoga aut certe parum proficiunt; quod {{s}}emina mali relicta po{{s}}tea morbum denuo repullulare faciant. C{{ae}}terum incol{{ae}} antequam ad medicamenta generalia de{{s}}cendant, per octo aut decem, plus minus, dies certam vivendi formulam {{ae}}gris pr{{ae}}{{s}}cribunt. Primum in locum editum ac {{s}}alubriorem concedere jubent, {{ae}}dibus qua meridiem {{et}} occa{{s}}um {{s}}pectant probe obtectis, {{et}} vento au{{s}}tro exclu{{s}}o. Ad h{{ae}}c variis lacticiniis {{et}} acetariis ex portulaca imprimis {{et}} Soldanella recentibus, carnibus denique bene to{{s}}tis ve{{s}}ci, aquam fontanam, cum vel {{s}}ine {{s}}emine ani{{s}}i {{et}} liquiritia bibere: ante omnia motum corporis, quod ob difficiliorem re{{s}}pirationem {{s}}edentarii {{s}}int injungunt. Atque h{{ae}}c omnia toto curationis tempore, qu{{ae}} circiter duorum men{{s}}ium intervallo ab{{s}}olvitur, rite ob{{s}}ervari imperant. Di{{ae}}ta hoc modo in{{s}}tituta, robu{{s}}tioribus Antimonium vel vitriolum Romanum porrigunt, quibus {{s}}uccedunt {{s}}yrupi pr{{ae}}parantes ad incidendam materiam: Dein ip{{s}}ius mali qua{{s}}i antidotum per triginta, quandoque quadraginta dierum {{s}}patium concedunt, prout morbi pertinacia {{et}} {{ae}}grotantis natura expo{{s}}cunt. Recipe pulveris ''Vbiraeé'' (cujus quoque pugillus {{s}}impliciter tempore intermedio ex ovo {{s}}orbili prode{{s}}t) Scori{{ae}} ferri an. ℥ij. milii Indici ℥j. fabarum minorum, cucurbit. amar. {{s}}em. {{et}} pulp{{ae}}, foliorum Sen{{ae}} an. ℥j. Qu{{ae}} minuti{{s}}{{s}}ime trita inque pulverem redacta exhibentur ad ℥j. mane {{et}} ve{{s}}peri tantumdem pulmenti è ''Tipioca'' cum Saccharo. Quibus vires paulatim re{{s}}tituuntur: exercitatione corpus fatigant, quotie{{s}}cunque do{{s}}in pr{{ae}}fati pulveris a{{s}}{{s}}um{{s}}erunt. Mox re{{s}}tituti à cur{{s}}u, epulis facilis concoctionis {{et}} dige{{s}}tionis ii{{s}}que recentioribus {{s}}e refocillant.

Pr{{ae}}terquam enim quod in omni medicamento quod chalibem vel ferri Scoriam recipit, motus corporis conducere videtur; ita in hoc morbo pr{{ae}}cipue, in quo facultates naturales {{s}}unt oppre{{s}}{{s}}{{ae}} nece{{s}}{{s}}ario requiritur; {{s}}ecus enim {{s}}tatim à pulte {{s}}umta, de onere conqueruntur {{ae}}gri; tum quod utr{{ae}}que ill{{ae}} excretiones urin{{ae}} {{et}} {{s}}udorum minus {{s}}u{{s}}citentur.

Chalybis u{{s}}us laudatur à Cel{{s}}o lib. 4. cap. 9. Etiam {{s}}ine {{s}}ub{{s}}equente motu vel exercitio chalybs in lecto cum fructu ab {{ae}}gris a{{s}}{{s}}umitur. P. Zacchia de mal. hypochond. pag. 138. Sudorem non convenire in u{{s}}u chalybis, idem eodem loco dicit. Tum quoque lienem per lotium vix expurgari po{{s}}{{s}}e probat Septal. 7. caut. 62.

Mirum forte videbitur nonnullis, remedio hoc populari, tam gravem morbum radicitus ex{{s}}tirpari po{{s}}{{s}}e; verum cum ba{{s}}is medicamenti {{s}}it chalybs {{et}} cortex ''Vbiraeé'' (quod e{{s}}t Guajacum Bra{{s}}il.) quorum hic primo gradu calidus, tenuium partium, dulcis {{et}}&lt;noinclude&gt;{{rh||D|aroma-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sy5wpl6x8pr9jhkdsi3gu8d7jdq00h1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284367</id>
      <parentid>284327</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284367</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6313" sha1="4n303ikgfwd2b12ky07rfzej267ok66" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. II.}}|25}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;VIII&quot;/&gt;Stomachus {{s}}iquidem debilis, ju{{s}}toque calore de{{s}}titutus, facilius congerit, quam felicius digerit, {{s}}uoque munere rite fungi non pote{{s}}t, unde prima concoctio impedita, {{et}} chylus ob{{s}}tructo me{{s}}enterio male di{{s}}tributus, à {{s}}ecunda in Hepate corrigi non pote{{s}}t. Hujus mali cau{{s}}a antecedens poti{{s}}{{s}}imum e{{s}}t frigus intromi{{s}}{{s}}um, per{{s}}pirationem {{et}} circulationem {{s}}i{{s}}tens, compo{{s}}ita tamen {{et}} mixta, ex di{{s}}{{s}}oluta {{et}} inordinata vivendi ratione. (Aërem pro re{{s}}piratione attractum, non minus ventriculum {{et}} inte{{s}}tina ingredi, quam pulmonem, eleganter probat Hofmannus In{{s}}titut. pag. 354.) Fit enim plerumque ut viatores longo tempore exhau{{s}}ti, inten{{s}}i{{s}}{{s}}imoque Solis ardore {{ae}}{{s}}tuantes, ad gelidi{{s}}{{s}}imos lacus vicinos properent, {{s}}itimque immodicis hau{{s}}tibus extinguant. Quibus ubi ad Oinopolium ventum e{{s}}t, potum ''Garapa'', eju{{s}}que extractum {{s}}ive Spiritum affluentius {{s}}uperbibunt, frigida calidi{{s}}{{s}}imis mi{{s}}centes. Quo fit, ut vi{{s}}ceribus, {{et}} pr{{ae}}cipue naturalium nobili{{s}}{{s}}imis, non exiguum damnum inferatur. Pr{{ae}}ter h{{ae}}c, putre{{s}}cente, mucida ac difficilioris concoctionis carne, larido item olente {{et}} rancido ve{{s}}cuntur. Pectore {{et}} ventriculi regione {{s}}emper detecta, {{s}}udoribu{{s}}que diffluentes humi procumbunt, pluviis in{{s}}uper ventoque nocturno {{s}}e exponunt. Quid mirum {{s}}i Lien officii immemor, Jecori{{s}}que tonus l{{ae}}datur, {{et}} vi{{s}}cerum horum valde ob{{s}}tructorum pondus, diaphragma deor{{s}}um trahat, {{et}} liberum illius motum impediat. Unde mox re{{s}}pirationis ac ventilationis defectus exi{{s}}tit. Ex quo imperitiores pr{{ae}}cipuam {{et}} primam mali cau{{s}}am pectori attribuerunt; quamvis non injuria videri po{{s}}{{s}}it pectus per con{{s}}en{{s}}um laborare, ex nimis interrupta {{et}} difficili re{{s}}piratione. Videatur locus notatu dignus apud Galenum 4. de locis affectis, cap. ult.

Signa manife{{s}}ta exi{{s}}tentis morbi {{s}}unt ex colore livido, la{{s}}{{s}}itudine {{s}}pontanea, re{{s}}pirationis defectu, vi{{s}}u vitiato, temporum ac colli arteriis plus {{s}}olito pul{{s}}antibus, duritie atque ardore utriu{{s}}que hypochondrii {{et}} febre lenta. Quamobrem cum {{s}}imilem in Scorbuto habitum cachecticum, ii{{s}}demque remediis aperientibus {{et}} aquas ducentibus curari à {{s}}electioribus practicis te{{s}}tatum {{s}}it, quis dubitet hunc affectum non {{s}}imul componi ex Scorbuti quadam {{s}}pecie.

Quod {{s}}i radices egerit malum, annum circiter, aliquando etiam longius durat, rari{{s}}{{s}}ime {{s}}enes {{et}} viros affici videas. Infantibus, pueri{{s}}que advenis imprimis, {{ae}}que infe{{s}}tus morbus ac juvenibus; illis pene nullam eluctandi {{s}}pem, his meliorem plerumque relinquit.

Ego, {{s}}icut in multis aliis, ita in curatione hujus morbi, con{{s}}uetudini {{et}} di{{s}}ciplin{{ae}} hujus regionis me {{s}}ubjicere {{s}}um coactus, eo tamen moderamine, ut di{{ae}}tam pharmacia exciperet. Nam quicquid etiam viri periti{{s}}{{s}}imi obluctentur nihil tamen anti{{s}}corbutica {{et}} hydragoga aut certe parum proficiunt; quod {{s}}emina mali relicta po{{s}}tea morbum denuo repullulare faciant. C{{ae}}terum incol{{ae}} antequam ad medicamenta generalia de{{s}}cendant, per octo aut decem, plus minus, dies certam vivendi formulam {{ae}}gris pr{{ae}}{{s}}cribunt. Primum in locum editum ac {{s}}alubriorem concedere jubent, {{ae}}dibus qua meridiem {{et}} occa{{s}}um {{s}}pectant probe obtectis, {{et}} vento au{{s}}tro exclu{{s}}o. Ad h{{ae}}c variis lacticiniis {{et}} acetariis ex portulaca imprimis {{et}} Soldanella recentibus, carnibus denique bene to{{s}}tis ve{{s}}ci, aquam fontanam, cum vel {{s}}ine {{s}}emine ani{{s}}i {{et}} liquiritia bibere: ante omnia motum corporis, quod ob difficiliorem re{{s}}pirationem {{s}}edentarii {{s}}int injungunt. Atque h{{ae}}c omnia toto curationis tempore, qu{{ae}} circiter duorum men{{s}}ium intervallo ab{{s}}olvitur, rite ob{{s}}ervari imperant. Di{{ae}}ta hoc modo in{{s}}tituta, robu{{s}}tioribus Antimonium vel vitriolum Romanum porrigunt, quibus {{s}}uccedunt {{s}}yrupi pr{{ae}}parantes ad incidendam materiam: Dein ip{{s}}ius mali qua{{s}}i antidotum per triginta, quandoque quadraginta dierum {{s}}patium concedunt, prout morbi pertinacia {{et}} {{ae}}grotantis natura expo{{s}}cunt. Recipe pulveris ''Vbiraeé'' (cujus quoque pugillus {{s}}impliciter tempore intermedio ex ovo {{s}}orbili prode{{s}}t) Scori{{ae}} ferri an. ℥ij. milii Indici ℥j. fabarum minorum, cucurbit. amar. {{s}}em. {{et}} pulp{{ae}}, foliorum Sen{{ae}} an. ℥j. Qu{{ae}} minuti{{s}}{{s}}ime trita inque pulverem redacta exhibentur ad ℥j. mane {{et}} ve{{s}}peri tantumdem pulmenti è ''Tipioca'' cum Saccharo. Quibus vires paulatim re{{s}}tituuntur: exercitatione corpus fatigant, quotie{{s}}cunque do{{s}}in pr{{ae}}fati pulveris a{{s}}{{s}}um{{s}}erunt. Mox re{{s}}tituti à cur{{s}}u, epulis facilis concoctionis {{et}} dige{{s}}tionis ii{{s}}que recentioribus {{s}}e refocillant.

Pr{{ae}}terquam enim quod in omni medicamento quod chalibem vel ferri Scoriam recipit, motus corporis conducere videtur; ita in hoc morbo pr{{ae}}cipue, in quo facultates naturales {{s}}unt oppre{{s}}{{s}}{{ae}} nece{{s}}{{s}}ario requiritur; {{s}}ecus enim {{s}}tatim à pulte {{s}}umta, de onere conqueruntur {{ae}}gri; tum quod utr{{ae}}que ill{{ae}} excretiones urin{{ae}} {{et}} {{s}}udorum minus {{s}}u{{s}}citentur.

Chalybis u{{s}}us laudatur à Cel{{s}}o lib. 4. cap. 9. Etiam {{s}}ine {{s}}ub{{s}}equente motu vel exercitio chalybs in lecto cum fructu ab {{ae}}gris a{{s}}{{s}}umitur. P. Zacchia de mal. hypochond. pag. 138. Sudorem non convenire in u{{s}}u chalybis, idem eodem loco dicit. Tum quoque lienem per lotium vix expurgari po{{s}}{{s}}e probat Septal. 7. caut. 62.

Mirum forte videbitur nonnullis, remedio hoc populari, tam gravem morbum radicitus ex{{s}}tirpari po{{s}}{{s}}e; verum cum ba{{s}}is medicamenti {{s}}it chalybs {{et}} cortex ''Vbiraeé'' (quod e{{s}}t Guajacum Bra{{s}}il.) quorum hic primo gradu calidus, tenuium partium, dulcis {{et}}&lt;section end=&quot;VIII&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||D|aroma-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4n303ikgfwd2b12ky07rfzej267ok66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/441</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87164</id>
    <revision>
      <id>284329</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:34:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' de manumissus fuerit, poterit ipse adeundo ex parte dimidia heres esse;  65. [64.] PAULUS libro II. ad Sabinum.-et si substitutum haberet idem servus ita: « si heres non habet.  66. [65.] ULPIANUS libro LXI. ad Edictum.-Si servus communis vel uni ex dominis, vel pluribus, vel omnibus heres extiterit necessarius, nullius eorum hereditate se poterit abstinere. 67. [66. ] IDEM libro I. Regularum.-Servus communis ab extero heres institutus, si i...</comment>
      <origin>284329</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3585" sha1="qo656gcgdr19kk0ns8y2c73xhu3s7nh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
de manumissus fuerit, poterit ipse adeundo ex
parte dimidia heres esse;

65. [64.] PAULUS libro II. ad Sabinum.-et si substitutum haberet idem servus ita: « si heres non habet.

66. [65.] ULPIANUS libro LXI. ad Edictum.-Si servus communis vel uni ex dominis, vel pluribus, vel omnibus heres extiterit necessarius, nullius eorum hereditate se poterit abstinere.
67. [66. ] IDEM libro I. Regularum.-Servus communis ab extero heres institutus, si iussu unius adierit hereditatem, non pro maiore parte interim heredem eum facit, quam pro dominica; deinde ceteris sociis non iubentibus tacito iure partes ei
accrescunt.

68. [67.] PAULUS libro V. ad legem Iuliam et Papiam.-Quum solus servus heres institutus sit, sicut licet uno tempore omnium dominorum iussu adire hereditatem, ita et separatis temporibus singulorum iussu recte adit; nam quia saepius adit, non ex testamento, sed ex iure dominorun venire 
erit, ille heres esto » , substitutus locum non 
dominorum venire, hautilitatis causa videtur, ne alterius festinatione alterius ius laedatur.
bet.

Si servus communis vel uni ex dominis, vel pluribus, vel omnibus heres extiterit necessarius, nullius eorum hereditate se poterit abstinere .


69. [68.] ULPIANUS libro LX. ad Edictum.-

Quamdiu institutus admitti potest, substituto locus

bro LX.- Mientras puedeser admitido elinstituido,

non est, nec ante succedere potest, quam excluso


herede instituto. Eveniet igitur, ut necessarium
sit remedium Praetoris et circa denegandas primo
actiones , et circa praestituendum tempus substituto, quia intra diem primo praestitutum neque adi-

re hereditatem potest, neque pro herede gerere. Is
autem, qui tertio gradu scriptus est, si primo deliberante secundus decedat, ipse potest succedere .

Ergo exspectamus in singulis, ut prius iis deferatur hereditas, tunc deinde, posteaquam delata est,
exspectamus diem praestitutum, intra quem diem,

nisi aut adeat, aut pro herede gerat, denegamus
ei actiones .

70. [69. ] PAULUS libro LVII. ad Edictum.In plurium heredum gradibus hoc servandum est,

ut, si testamentum proferatur, prius a scriptis incipiatur, deinde transitus fiat ad eos, ad quos le-

tima hereditas pertinet, etiamsi idem sit, ad quem
utroque modo pertineat; nam hoc gradatim con-


70. [69. ] PAULO; Comentarios al Edicto, libro
LVII.- En los grados de muchos herederos se ha
de observar esto, que, si se produjera el testamento, se comience primeramente con los instituidos, y
después se pase á aquellos á quienes les pertenece
la herencia legitima, aunque sea uno mismo á
quien de uno y otro modo le pertenezca; porque

sequitur, ut prius ex testamento delatam, deinde
legitimam repudiet. Idem iuris est in bonorum
possessione, ut prius scriptus repellat bonorum
possessionem, deinde is, qui ab intestato petere

gradualmente se consigue esto, que primeramente

potest.

to à la posesión de bienes, para que primeramente

repudie la deferida en virtud del testamento , y

después la legitima. El mismo derecho hay respec
rechace la posesión de los bienes el instituido, y
después el que puede pedirla abintestato.

§ 1. Si vero ei, ad quem legitima hereditas potest pertinere, conditio data sit, nihil constituere

§ 1.

Pero si á aquel á quien puede pertenecerle

laherencia legitima se le hubiera impuesto una

potest de legitima, antequam dies conditionis (1)

condición, nada puede determinar en cuanto a la

transeat; et ideo dicendum est, et in eo casu, si

legitima antes que pase el dia de la condición; y

(1) constitutionis , Hal .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qo656gcgdr19kk0ns8y2c73xhu3s7nh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284355</id>
      <parentid>284329</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284355</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2557" sha1="3axs31yjfd3smu9eyp6uil834groh7e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
de manumissus fuerit, poterit ipse adeundo ex
parte dimidia heres esse;

'''65. [64.]''' PAULUS ''libro II. ad Sabinum''.-et si substitutum haberet idem servus ita: «si heres non erit, ille heres esto», substitutus locum non habet.

'''66. [65.]''' ULPIANUS ''libro LXI. ad Edictum''.-Si servus communis vel uni ex dominis, vel pluribus, vel omnibus heres extiterit necessarius, nullius eorum hereditate se poterit abstinere.

'''67. [66.]''' IDEM ''libro I. Regularum''.-Servus communis ab extero heres institutus, si iussu unius adierit hereditatem, non pro maiore parte interim heredem eum facit, quam pro dominica; deinde ceteris sociis non iubentibus tacito iure partes ei accrescunt.

'''68. [67.]''' PAULUS ''libro V. ad legem Iuliam et Papiam''.-Quum solus servus heres institutus sit, sicut licet uno tempore omnium dominorum iussu adire hereditatem, ita et separatis temporibus singulorum iussu recte adit; nam quia saepius adit, non ex testamento, sed ex iure dominorun venire, utilitatis causa videtur, ne alterius festinatione alterius ius laedatur.

'''69. [68.]''' ULPIANUS ''libro LX. ad Edictum''.—Quamdiu institutus admitti potest, substituto locus non est, nec ante succedere potest, quam excluso herede instituto. Eveniet igitur, ut necessarium sit remedium Praetoris et circa denegandas primo
actiones, et circa praestituendum tempus substituto, quia intra diem primo praestitutum neque adire hereditatem potest, neque pro herede gerere. Is
autem, qui tertio gradu scriptus est, si primo deliberante secundus decedat, ipse potest succedere. Ergo exspectamus in singulis, ut prius iis deferatur hereditas, tunc deinde, posteaquam delata est, exspectamus diem praestitutum, intra quem diem, nisi aut adeat, aut pro herede gerat, denegamus
ei actiones.

'''70. [69.]''' PAULUS ''libro LVII. ad Edictum''.—In plurium heredum gradibus hoc servandum est, ut, si testamentum proferatur, prius a scriptis incipiatur, deinde transitus fiat ad eos, ad quos letima hereditas pertinet, etiamsi idem sit, ad quem utroque modo pertineat; nam hoc gradatim consequitur, ut prius ex testamento delatam, deinde
legitimam repudiet. Idem iuris est in bonorum
possessione, ut prius scriptus repellat bonorum
possessionem, deinde is, qui ab intestato petere potest.

§ 1.—Si vero ei, ad quem legitima hereditas potest pertinere, conditio data sit, nihil constituere potest de legitima, antequam dies conditionis (1) transeat; et ideo dicendum est, et in eo casu, si

(1) constitutionis , Hal .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3axs31yjfd3smu9eyp6uil834groh7e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284767</id>
      <parentid>284355</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284767</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2557" sha1="79qrdjik7yqqdhu4a4eawcbvqlgwdcy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
de manumissus fuerit, poterit ipse adeundo ex
parte dimidia heres esse;

'''65. [64.]''' PAULUS ''libro II. ad Sabinum''.-et si substitutum haberet idem servus ita: «si heres non erit, ille heres esto», substitutus locum non habet.

'''66. [65.]''' ULPIANUS ''libro LXI. ad Edictum''.-Si servus communis vel uni ex dominis, vel pluribus, vel omnibus heres extiterit necessarius, nullius eorum hereditate se poterit abstinere.

'''67. [66.]''' IDEM ''libro I. Regularum''.-Servus communis ab extero heres institutus, si iussu unius adierit hereditatem, non pro maiore parte interim heredem eum facit, quam pro dominica; deinde ceteris sociis non iubentibus tacito iure partes ei accrescunt.

'''68. [67.]''' PAULUS ''libro V. ad legem Iuliam et Papiam''.-Quum solus servus heres institutus sit, sicut licet uno tempore omnium dominorum iussu adire hereditatem, ita et separatis temporibus singulorum iussu recte adit; nam quia saepius adit, non ex testamento, sed ex iure dominorun venire, utilitatis causa videtur, ne alterius festinatione alterius ius laedatur.

'''69. [68.]''' ULPIANUS ''libro LX. ad Edictum''.—Quamdiu institutus admitti potest, substituto locus non est, nec ante succedere potest, quam excluso herede instituto. Eveniet igitur, ut necessarium sit remedium Praetoris et circa denegandas primo
actiones, et circa praestituendum tempus substituto, quia intra diem primo praestitutum neque adire hereditatem potest, neque pro herede gerere. Is
autem, qui tertio gradu scriptus est, si primo deliberante secundus decedat, ipse potest succedere. Ergo exspectamus in singulis, ut prius iis deferatur hereditas, tunc deinde, posteaquam delata est, exspectamus diem praestitutum, intra quem diem, nisi aut adeat, aut pro herede gerat, denegamus
ei actiones.

'''70. [69.]''' PAULUS ''libro LVII. ad Edictum''.—In plurium heredum gradibus hoc servandum est, ut, si testamentum proferatur, prius a scriptis incipiatur, deinde transitus fiat ad eos, ad quos letima hereditas pertinet, etiamsi idem sit, ad quem utroque modo pertineat; nam hoc gradatim consequitur, ut prius ex testamento delatam, deinde
legitimam repudiet. Idem iuris est in bonorum
possessione, ut prius scriptus repellat bonorum
possessionem, deinde is, qui ab intestato petere potest.

§ 1.—Si vero ei, ad quem legitima hereditas potest pertinere, conditio data sit, nihil constituere potest de legitima, antequam dies conditionis &lt;ref&gt;constitutionis, Hal.&lt;/ref&gt; transeat; et ideo dicendum est, et in eo casu, si&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>79qrdjik7yqqdhu4a4eawcbvqlgwdcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/44</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87165</id>
    <revision>
      <id>284331</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284331</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6268" sha1="pc81jgs27zx6gudfljtpjkb51ykk62o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|26|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;aromatici {{s}}aporis, me{{s}}araicas {{et}} Hepatis vias valide aperit; ille lentos in omni vi{{s}}cerum oppilatione humores incidens, maximeque lieni {{s}}it de{{s}}tinatus, merito c{{ae}}teris remediis pr{{ae}}fertur.

His itaque omnibus accurate ob{{s}}ervatis, plurimi convaluerunt. Ni{{s}}i forte aliquid pejus in hepate delite{{s}}cat; quod accedentibus reliquiis {{et}} debilitate vi{{s}}cerum, recidivam faciat. Quapropter con{{s}}ultum, ut {{s}}ublato mali fomite, morboque expugnato, ex artis pr{{ae}}{{s}}cripto, decoctum Sal{{s}}aparill{{ae}} {{s}}implex, dictis religio{{s}}e ob{{s}}ervatis, aliquandiu exhibere. Tamet{{s}}i autem h{{ae}}c medicamenta eorumque utendi methodus, neque ratione, neque experientia, de{{s}}tituta {{s}}int, {{et}} minime improbanda; nece{{s}}{{s}}e tamen ad rationis amu{{s}}{{s}}im ea exigere, {{et}} nonnihil inventis addere vel tollere.
&lt;section end=&quot;VIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;IX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. IX.}}}}
{{c|{{larger|''De Hydrope.''}}}}

{{Is|C}}Um multi {{s}}int morbi in hac alterius mundi regione nobis cum Europ{{ae}}is communes; tum illum inter pr{{ae}}cipuos referendum cen{{s}}eo, qui aqua intercus Latinis dicitur, pueros atque juvenes pr{{ae}}cipue infe{{s}}tans. Illis enim pr{{ae}}ter requi{{s}}itas c{{ae}}teras cau{{s}}as ex imperita educatione {{et}} tran{{s}}piratione impedita, his ex vivendi intemperantia aqui{{s}}que palu{{s}}tribus vi{{s}}cus illud {{s}}anguificationis affligitur, omni{{s}}que generis hydrops vel primario inducitur, vel {{s}}ecundario aliis morbis ut Cachexi{{ae}}, Ictero, Dy{{s}}enteriis, quartanis febribu{{s}}que acutioribus male expurgatis, ut Hipp. pa{{s}}{{s}}im comprobat l. de affect. {{s}}uccedit. Quemadmodum omnes hepatis affectus in hi{{s}}ce Indiis facilius {{et}} crebrius quam in frigidioribus plagis generantur; ita non adeo infeliciter curationem recipiunt ii qui non ex alio morbo nati fuerint. Facilius tamen quam c{{ae}}teri morbi recidivam patiuntur. Hinc cautio in prognosi {{et}} curatione ex{{s}}urgit, {{s}}ecundum illud Hipp. effatum. Hydrops qui Medicin{{ae}} revenit ac concedit, de{{s}}peratus e{{s}}t: pr{{ae}}cipue {{s}}i ex alio morbo, quod {{s}}{{ae}}pe fit, profectus fuerit. Quippe {{s}}i atonia hepatis vel {{s}}cirrhus; extinctio item caloris {{s}}anguifici; omnes denique alienat{{ae}} vel impedit{{ae}} virtutis {{s}}anguific{{ae}} cau{{s}}{{ae}} inferantur, multum quidem {{s}}olatii ea remedia {{ae}}grotanti tunc conciliant, quibus abdomen {{et}} pedes detume{{s}}cunt: {{s}}ed ce{{s}}{{s}}ante Medicina (à qua nece{{s}}{{s}}itas fract{{ae}}que vires {{s}}{{ae}}pe nos recedere cogit) morbus, à perennitate cau{{s}}{{ae}} morbific{{ae}} rena{{s}}citur. In cadaverum di{{s}}{{s}}ectione, eorum imprimis, qui ex Ana{{s}}arca aut A{{s}}cite laborantes interierant, quandoque hepar colore albicante rimi{{s}}que fati{{s}}cens reperi, ne ve{{s}}tigio quidem {{s}}anguinis in jecinore apparente. Vnde facile liquet qu{{ae}} {{s}}pes aut de{{s}}peratio Hydropis à vi{{s}}ceribus captanda {{s}}it. Contrarium vero non raro contingit, {{s}}i à vitio {{s}}olum terti{{ae}} concoctionis, ut vocant, malum hoc cadat in {{s}}ubjectum vi{{s}}ceribus bene moratis, c{{ae}}teri{{s}}que requi{{s}}itis pr{{ae}}ditum. Tunc enim {{et}} per cognitas {{et}} latentes vias in{{s}}perat{{ae}} excretiones, natur{{ae}} {{et}} medicamentorum virtute, tum per alvum utramque felici{{s}}{{s}}ime; tum per circumferentiam corporis tran{{s}}piratione recuperata, egeruntur. Quas vias {{s}}i {{s}}ponte {{s}}ua natura inveniat, non exiguum {{s}}olatium {{ae}}grotanti pr{{ae}}{{s}}tat, quod verba Hipp. in Coac. de Hydrope {{sc|c}}. {{sc|xix}}. {{s}}entent. {{sc|viii}}. comprobant. ''Iam vero ineunte Hydrope, {{s}}i aquo{{s}}a incidat diarrh{{ae}}a cruditatis expers, morbum exolvit, {{s}}ecus enim {{ae}}ger non morbus tollitur''. Si vero medicamentorum adminiculo opus, con{{s}}ultius hoc per Perirrh{{ae}}am quam diarrh{{ae}}am in{{s}}tituitur, quoniam difficile e{{s}}t excretionem illam hydropici humoris {{s}}u{{s}}ceptam, ex lege critica per inte{{s}}tina perficere. Tum alvus, arte liberaliter mota, merito in his terris {{s}}uspicionis plena habetur, quod in diuturnum imo lethiferum profluvium non raro degeneret. Perirrh{{ae}}a tutius aqu{{ae}} educuntur; tum ob majorem in vi{{s}}ceribus pororum apertionem; tum ob eximiorum medicamentorum indigenarum affluentiam, qu{{ae}} aperiendo, {{s}}iccando, a{{s}}tringendo mirabiliter {{s}}ane curationem ab{{s}}olvunt. Quippe non raro contigit, ut {{s}}ola radice diuretica ''Caapeba'' (in tractatu {{s}}implicium dicta) ex vino vel aqua ''Parayben{{s}}i,'' {{s}}ubinde {{ae}}gro propinata, latex intercus fuerit eductus. Idem pr{{ae}}{{s}}tant mirabilis Peruan{{ae}}, ''Caapomonga,'' arboris {{s}}iliquo{{s}}{{ae}} radices, ''Iaborandi,'' Sa{{s}}{{s}}afr. Carcaparill. liquiritia, radix qu{{ae}} Chin{{ae}} dicitur, cortic. Limoniorum {{et}} prunorum Granaten{{s}}ium, radices ''Iuripeba'' {{et}} ''Malva d'I{{s}}co.'' Quibus nativis utpote recentibus {{et}} validi{{s}}{{s}}imis, plus confidenti{{ae}} quam exoticis effatis {{et}} ad nau{{s}}eam {{s}}{{ae}}pe re{{s}}ervatis, ponendum e{{s}}t. Theriacam {{et}} alia eju{{s}}modi qu{{ae}} per {{s}}udores di{{s}}{{s}}olvendi {{et}} educendi vi polleant exhibui{{s}}{{s}}e oppido conducit, quod per laxiores abdominis {{et}} vi{{s}}cerum poros multi eva{{s}}erint. Alvus purgatur commode {{s}}equentibus remediis. Pillulis Panchymagogis no{{s}}tris {{s}}upra de{{s}}criptis, qu{{ae}} Guttam Camboid. recipiunt; Nec non Mechoacann{{ae}} recentis vel f{{oe}}cula, vel extracto. Quorum ulteriorem pr{{ae}}parandi modum videre e{{s}}t in capite de fluxu albo. Balnea conducunt qu{{ae}} parantur ex foliis piperis longi, mali aure{{ae}}, ''betel,'' artemisi{{ae}}, {{s}}alvi{{ae}} {{s}}ilve{{s}}tris, ''Camara, Ba{{s}}ourinha,'' lauri {{s}}ilve{{s}}tris, alth{{ae}}, ''Albahaca Iaboarandiba,'' alii{{s}}que quam plurimis. His ad{{s}}tringentia addi {{s}}olent, ut {{s}}unt ''Cebipira,'' radices prunorum {{et}} pirorum Granaten{{s}}ium, fructus {{et}} folia Myrti Silve{{s}}tris. Inunctiones ex pr{{ae}}dictarum herbarum oleis in{{s}}tituuntur. Accedit oleum ex corticibus Auriac. {{et}} citri de{{s}}tillatum,&lt;noinclude&gt;{{rh|||quod}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pc81jgs27zx6gudfljtpjkb51ykk62o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284369</id>
      <parentid>284331</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284369</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6291" sha1="eg13rbvqxliof1ineep8khzvewoblju" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|26|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;VIII&quot;/&gt;aromatici {{s}}aporis, me{{s}}araicas {{et}} Hepatis vias valide aperit; ille lentos in omni vi{{s}}cerum oppilatione humores incidens, maximeque lieni {{s}}it de{{s}}tinatus, merito c{{ae}}teris remediis pr{{ae}}fertur.

His itaque omnibus accurate ob{{s}}ervatis, plurimi convaluerunt. Ni{{s}}i forte aliquid pejus in hepate delite{{s}}cat; quod accedentibus reliquiis {{et}} debilitate vi{{s}}cerum, recidivam faciat. Quapropter con{{s}}ultum, ut {{s}}ublato mali fomite, morboque expugnato, ex artis pr{{ae}}{{s}}cripto, decoctum Sal{{s}}aparill{{ae}} {{s}}implex, dictis religio{{s}}e ob{{s}}ervatis, aliquandiu exhibere. Tamet{{s}}i autem h{{ae}}c medicamenta eorumque utendi methodus, neque ratione, neque experientia, de{{s}}tituta {{s}}int, {{et}} minime improbanda; nece{{s}}{{s}}e tamen ad rationis amu{{s}}{{s}}im ea exigere, {{et}} nonnihil inventis addere vel tollere.
&lt;section end=&quot;VIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;IX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. IX.}}}}
{{c|{{larger|''De Hydrope.''}}}}

{{Is|C}}Um multi {{s}}int morbi in hac alterius mundi regione nobis cum Europ{{ae}}is communes; tum illum inter pr{{ae}}cipuos referendum cen{{s}}eo, qui aqua intercus Latinis dicitur, pueros atque juvenes pr{{ae}}cipue infe{{s}}tans. Illis enim pr{{ae}}ter requi{{s}}itas c{{ae}}teras cau{{s}}as ex imperita educatione {{et}} tran{{s}}piratione impedita, his ex vivendi intemperantia aqui{{s}}que palu{{s}}tribus vi{{s}}cus illud {{s}}anguificationis affligitur, omni{{s}}que generis hydrops vel primario inducitur, vel {{s}}ecundario aliis morbis ut Cachexi{{ae}}, Ictero, Dy{{s}}enteriis, quartanis febribu{{s}}que acutioribus male expurgatis, ut Hipp. pa{{s}}{{s}}im comprobat l. de affect. {{s}}uccedit. Quemadmodum omnes hepatis affectus in hi{{s}}ce Indiis facilius {{et}} crebrius quam in frigidioribus plagis generantur; ita non adeo infeliciter curationem recipiunt ii qui non ex alio morbo nati fuerint. Facilius tamen quam c{{ae}}teri morbi recidivam patiuntur. Hinc cautio in prognosi {{et}} curatione ex{{s}}urgit, {{s}}ecundum illud Hipp. effatum. Hydrops qui Medicin{{ae}} revenit ac concedit, de{{s}}peratus e{{s}}t: pr{{ae}}cipue {{s}}i ex alio morbo, quod {{s}}{{ae}}pe fit, profectus fuerit. Quippe {{s}}i atonia hepatis vel {{s}}cirrhus; extinctio item caloris {{s}}anguifici; omnes denique alienat{{ae}} vel impedit{{ae}} virtutis {{s}}anguific{{ae}} cau{{s}}{{ae}} inferantur, multum quidem {{s}}olatii ea remedia {{ae}}grotanti tunc conciliant, quibus abdomen {{et}} pedes detume{{s}}cunt: {{s}}ed ce{{s}}{{s}}ante Medicina (à qua nece{{s}}{{s}}itas fract{{ae}}que vires {{s}}{{ae}}pe nos recedere cogit) morbus, à perennitate cau{{s}}{{ae}} morbific{{ae}} rena{{s}}citur. In cadaverum di{{s}}{{s}}ectione, eorum imprimis, qui ex Ana{{s}}arca aut A{{s}}cite laborantes interierant, quandoque hepar colore albicante rimi{{s}}que fati{{s}}cens reperi, ne ve{{s}}tigio quidem {{s}}anguinis in jecinore apparente. Vnde facile liquet qu{{ae}} {{s}}pes aut de{{s}}peratio Hydropis à vi{{s}}ceribus captanda {{s}}it. Contrarium vero non raro contingit, {{s}}i à vitio {{s}}olum terti{{ae}} concoctionis, ut vocant, malum hoc cadat in {{s}}ubjectum vi{{s}}ceribus bene moratis, c{{ae}}teri{{s}}que requi{{s}}itis pr{{ae}}ditum. Tunc enim {{et}} per cognitas {{et}} latentes vias in{{s}}perat{{ae}} excretiones, natur{{ae}} {{et}} medicamentorum virtute, tum per alvum utramque felici{{s}}{{s}}ime; tum per circumferentiam corporis tran{{s}}piratione recuperata, egeruntur. Quas vias {{s}}i {{s}}ponte {{s}}ua natura inveniat, non exiguum {{s}}olatium {{ae}}grotanti pr{{ae}}{{s}}tat, quod verba Hipp. in Coac. de Hydrope {{sc|c}}. {{sc|xix}}. {{s}}entent. {{sc|viii}}. comprobant. ''Iam vero ineunte Hydrope, {{s}}i aquo{{s}}a incidat diarrh{{ae}}a cruditatis expers, morbum exolvit, {{s}}ecus enim {{ae}}ger non morbus tollitur''. Si vero medicamentorum adminiculo opus, con{{s}}ultius hoc per Perirrh{{ae}}am quam diarrh{{ae}}am in{{s}}tituitur, quoniam difficile e{{s}}t excretionem illam hydropici humoris {{s}}u{{s}}ceptam, ex lege critica per inte{{s}}tina perficere. Tum alvus, arte liberaliter mota, merito in his terris {{s}}uspicionis plena habetur, quod in diuturnum imo lethiferum profluvium non raro degeneret. Perirrh{{ae}}a tutius aqu{{ae}} educuntur; tum ob majorem in vi{{s}}ceribus pororum apertionem; tum ob eximiorum medicamentorum indigenarum affluentiam, qu{{ae}} aperiendo, {{s}}iccando, a{{s}}tringendo mirabiliter {{s}}ane curationem ab{{s}}olvunt. Quippe non raro contigit, ut {{s}}ola radice diuretica ''Caapeba'' (in tractatu {{s}}implicium dicta) ex vino vel aqua ''Parayben{{s}}i,'' {{s}}ubinde {{ae}}gro propinata, latex intercus fuerit eductus. Idem pr{{ae}}{{s}}tant mirabilis Peruan{{ae}}, ''Caapomonga,'' arboris {{s}}iliquo{{s}}{{ae}} radices, ''Iaborandi,'' Sa{{s}}{{s}}afr. Carcaparill. liquiritia, radix qu{{ae}} Chin{{ae}} dicitur, cortic. Limoniorum {{et}} prunorum Granaten{{s}}ium, radices ''Iuripeba'' {{et}} ''Malva d'I{{s}}co.'' Quibus nativis utpote recentibus {{et}} validi{{s}}{{s}}imis, plus confidenti{{ae}} quam exoticis effatis {{et}} ad nau{{s}}eam {{s}}{{ae}}pe re{{s}}ervatis, ponendum e{{s}}t. Theriacam {{et}} alia eju{{s}}modi qu{{ae}} per {{s}}udores di{{s}}{{s}}olvendi {{et}} educendi vi polleant exhibui{{s}}{{s}}e oppido conducit, quod per laxiores abdominis {{et}} vi{{s}}cerum poros multi eva{{s}}erint. Alvus purgatur commode {{s}}equentibus remediis. Pillulis Panchymagogis no{{s}}tris {{s}}upra de{{s}}criptis, qu{{ae}} Guttam Camboid. recipiunt; Nec non Mechoacann{{ae}} recentis vel f{{oe}}cula, vel extracto. Quorum ulteriorem pr{{ae}}parandi modum videre e{{s}}t in capite de fluxu albo. Balnea conducunt qu{{ae}} parantur ex foliis piperis longi, mali aure{{ae}}, ''betel,'' artemisi{{ae}}, {{s}}alvi{{ae}} {{s}}ilve{{s}}tris, ''Camara, Ba{{s}}ourinha,'' lauri {{s}}ilve{{s}}tris, alth{{ae}}, ''Albahaca Iaboarandiba,'' alii{{s}}que quam plurimis. His ad{{s}}tringentia addi {{s}}olent, ut {{s}}unt ''Cebipira,'' radices prunorum {{et}} pirorum Granaten{{s}}ium, fructus {{et}} folia Myrti Silve{{s}}tris. Inunctiones ex pr{{ae}}dictarum herbarum oleis in{{s}}tituuntur. Accedit oleum ex corticibus Auriac. {{et}} citri de{{s}}tillatum,&lt;noinclude&gt;{{rh|||quod}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eg13rbvqxliof1ineep8khzvewoblju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/618</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87166</id>
    <revision>
      <id>284333</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''41.''' IAVOLENUS ''libro II. ex Posterioribus Labeonis.''—Quum ita legatum esset: «fructus annuos fundi Corneliani Publio Maevio do lego», perinde putat accipiendum esse Labeo, ac si ususfructus fundi similiter esset legatus, quia haec mens fuisse testatoris videatur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''42.''' IDEM ''libro V. ex Posterioribus Labeonis.''—In fructu id esse intelligitur, quod ad usum...</comment>
      <origin>284333</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3097" sha1="2a9wi324sgsempalf0eqlh16rhm0oog" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''41.''' IAVOLENUS ''libro II. ex Posterioribus Labeonis.''—Quum ita legatum esset: «fructus annuos fundi Corneliani Publio Maevio do lego», perinde
putat accipiendum esse Labeo, ac si ususfructus fundi similiter esset legatus, quia haec mens fuisse testatoris videatur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''42.''' IDEM ''libro V. ex Posterioribus Labeonis.''—In fructu id esse intelligitur, quod ad usum hominis inductum est; neque enim maturitas naturalis hic spectanda est, sed id tempus, quo magis colono dominove eum fructum tollere expedit; itaque quum olea immatura plus habeat reditus, quam si matura legatur, non potest videri, si immatura lecta est, in fructu non esse.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''43.''' VENULEIUS ''libro X. Actionum.''—Nihil &lt;ref&gt;Nonnihil, Hal.; Multum, por Nihil, la Vulg.&lt;/ref&gt; interest, utrum bonorum quis, an rerum tertiae partis usumfructum legaverit; nam si bonorum ususfructus legabitur, etiam aes alienum ex bonis deducetur, et quod in actionibus erit, computabitur. At si certarum rerum ususfructus legatus erit, non idem observabitur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

{{c|TIT. III}}&lt;br /&gt;

{{c|DE SERVITUTE LEGATA &lt;ref&gt;URBANA ET RUSTICA, añade la Vulg.&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''1.''' JULIANUS &lt;ref&gt;Papinianus, Hal.; Paulus, la Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro I. ex Minicio.''—Qui duas tabernas coniunctas habebat, eas singulas duobus legavit; quaesitum est, si quid ex superiore taberna in inferiorem inaedificatum esset, num inferior oneri ferundo in superioris tabernae loco contineretur. Respondit, servitutem impositam videri. Iulianus &lt;ref&gt;Ulpianus, Ilal.&lt;/ref&gt; notat: videamus, ne hoc ita verum sit, si aut nominatim haec servitus imposita est, aut ita legatum datum est: «tabernam meam, uti nunc est, do lego».&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''2.''' MARCELLUS ''libro XIII. Digestorum.''—Fundum communem habentibus legari potest via, quum et communis servus recte viam stipulatur; et quum duo ei, qui ipse viam stipulatus fuerit, heredes extiterint, non corrumpitur stipulatio.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' IDEM ''libro XXIX. Digestorum.''—Si fundum Maevio, et ad eum viam per alium fundum, et eundem fundum sine via Titio legasset, si uterque fundum vindicasset, sine via legato fundum cessurum, quia neque acquiri per partem servitus possit. Et si prius Maevius fundum vindicaret altero deliberante, posse dubitari, an, si postea Titius omisisset, viae legatum salvum esset. Et hoc magis videbatur. Quamquam si sub conditione quis fundum legasset, viam pure, aut pro parte fundum pure, pro parte sub conditione, et viam sine conditione, si pendente ea legati dies cessisset, interiturum fore viae legatum, ut responsum est, quum alteri ex vicinis, qui fundum communem habebant, viam sub conditione, alteri pure legasset, et &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; et, omitela Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt; pendente conditione decessisset, quia alterius le-&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2a9wi324sgsempalf0eqlh16rhm0oog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/619</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87167</id>
    <revision>
      <id>284338</id>
      <timestamp>2026-10-17T18:58:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'gatarii persona impedimento esset, quo minus solidus fundus cum via vindicaretur.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' JAVOLENUS ''libro IX. Epistolarum.''—Si is, qui duas aedes habebat, unas mihi, alteras tibi legavit, et medius paries, qui utrasque aedes distinguat, intervenit, eo iure eum communem nobis esse existimo, quo, si paries tantum duobus nobis communiter esset legatus, ideoque neque me, neque te agere posse, ius non esse alter...</comment>
      <origin>284338</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="oqea49exqtmarcqz1hgpowvoppno9ks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;gatarii persona impedimento esset, quo minus solidus fundus cum via vindicaretur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' JAVOLENUS ''libro IX. Epistolarum.''—Si is, qui duas aedes habebat, unas mihi, alteras tibi legavit, et medius paries, qui utrasque aedes distinguat, intervenit, eo iure eum communem nobis esse existimo, quo, si paries tantum duobus nobis communiter esset legatus, ideoque neque me, neque te agere posse, ius non esse alteri ita immissas &lt;ref&gt;immissum in eas, Hal.&lt;/ref&gt; habere; nam quod communiter socius habet, et in iure eum habere constitit; itaque de ea re arbiter communi dividundo sumendus est.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' PAPINIANUS ''libro XVI. Quaestionum.''—Etsi maxime testamenti factio cum servis alienis ex persona dominorum est, ea tamen, quae servis relinquuntur, ita valent, si liberis relicta possent valere; sic ad fundum domini via servo frustra legatur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' IDEM ''libro VII. Responsorum.''—Pater filiae domum legavit, eique per domus hereditarias ius transeundi praestari voluit; si filia domum suam habitet, viro quoque ius transeundi praestabitur, alioquin filiae praestari non videbitur. Quodsi quis non usum transeundi personae datum, sed legatum servitutis esse plenum intelligat, tantundem iuris ad heredem quoque transmit etur; quod hic nequaquam admittendum est, ne, quod affectu filiae datum est, hoc et ad exteros eius heredes transire videatur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' PAULUS ''libro XXI. Quaestionum.''—Quum a pluribus heredibus institutis via legata est, quia partem non recipit, singuli heredes in solidum conveniuntur, quia et uno ex heredibus adeunte vindicari potest.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

{{c|TIT. IV}}&lt;br /&gt;

{{c|DE DOTE PRAELEGATA &lt;ref&gt;Taur.; PERLEGATA, el códice Fl , Br.; RELEGATA, Hal.&lt;/ref&gt;}}&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''1.''' ULPIANUS ''libro XIX. ad Subinum.''—Quum dos relegatur &lt;ref&gt;praelegatur, la Vulg.&lt;/ref&gt;, verum est, id dotis legato &lt;ref&gt;relegato, Hal.&lt;/ref&gt; inesse, quod actioni &lt;ref&gt;Hal.; actione, el códice Fl.&lt;/ref&gt; de dote inerat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Et ideo, si inter virum et uxorem convenerat, ut morte viri soluto matrimonio, filio communi interveniente, dos apud mariti heredem remaneret, et maritus decedens dotem relegaverit, stari pacto non debet ob hoc, quod dos relegata est, verum et citra relegationem hoc probari debet; nam quod est admissum, posse deteriorem conditionem dotis fieri intervenientibus liberis, toties&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oqea49exqtmarcqz1hgpowvoppno9ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87168</id>
    <revision>
      <id>284342</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:15:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284342</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2645" sha1="bscme75cpbb8wut8rl250orc2na4cs8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nisterio praestando subtrahit, extra redhibitionem esse. Sed et latus vel crus brevius potest afferre impedimentum; ergo et hic erit redhibendus.

§ 2.—Si quis natura gutturosus sit, aut oculos eminentes habeat, sanus videtur.

§ 3.—Item sciendum est, scaevam non esse morbosum vel vitiosum, praeterquam si imbecillitate dextrae validius sinistra utitur, sed hunc non scaevam, sed mancum esse.

§ 4.—Is, cui os oleat, an sanus sit, quaesitum est; Trebatius ait, non esse morbosum, os alicui olere, veluti hircosum, strabonem (1); hoc enim ex illuvie oris accidere solere; si tamen ex corporis vitio id accidit, veluti quod iecur, quod pulmo, aut aliud quid similiter dolet (2), morbosus est.


'''13.''' ''Gaius libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Item claudus (3) morbosus est.

'''14.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Quaeritur de ea muliere, quae semper mortuos parit, an morbosa sit; et ait Sabinus, si vulvae vitio hoc contingit, morbosam esse.

§ 1.—Si mulier praegnans venierit, inter omnes convenit, sanam eam esse; maximum enim ac praecipuum munus feminarum est accipere (4) ac tueri conceptum.

§ 2.—Puerperam quoque sanam esse, si modo nihil extrinsecus accidit, quod corpus eius in aliquam valetudinem immitteret.

§ 3.—De sterili Caelius distinguere Trebatium (5) dicit, ut, si natura sterilis sit, sana sit, si vitio corporis, contra.

§ 4.—Item de eo, qui urinam facit, quaeritur; et Pedius ait, non ob eam rem sanum non esse, quod in lecto somno vinoque pressus, aut etiam pigritia surgendi urinam faciat; sin autem vitio vesicae collectum humorem continere non potest, non quia urinam in lecto facit, sed quia vitiosam vesicam habet, redhiberi posse; et verius est (6).

§ 5.—Quod Pedius idem ait, si uva alterius praecisa sit, tollere magis, quam praestare redhibitionem, quod morbus minuitur; ego puto, si morbus desiit, non esse redhibitioni locum, sin autem vitium perseveret, redhibitionem locum habere.

§ 6.—Si quis digitis coniunctis nascatur, non videtur sanus esse, sed ita demum, si incommodatur ad usum manus.

§ 7.—Mulierem ita arctam, ut mulier fieri non possit, sanam non videri constat.

§ 8.—Si quis ἀμυγδάλας [''tonsillas''] habeat, an redhiberi, quasi vitiosus, possit, quaeritur. Et si ἀμυγδάλας [''tonsillas''] hae sunt, quas existimo, id est inveteratas (7) et quae iam meari non possint faucium tumores, qui ἀμυγδάλας [''tonsillas''] habet, vitiosus est.

§ 9.—Si venditor nominatim exceperit de aliquo morbo, et de cetero sanum esse dixerit, aut pro-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bscme75cpbb8wut8rl250orc2na4cs8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/620</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87169</id>
    <revision>
      <id>284343</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:16:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'locum habet, quoties ipsa in matrimonio decedit, vel divortium intervenit.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Et verum est, commodum in dote relegata esse repraesentationis, quamvis annua dies dos praestaretur.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Estet illud, quod ob res donatas hodie post Senatusconsultum nulla sit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; fit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; exactio, si modo voluntatem non mutavit testator.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-ind...</comment>
      <origin>284343</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3188" sha1="l609ewgupjqaebgu68dv16ll8jctnsv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;locum habet, quoties ipsa in matrimonio decedit, vel divortium intervenit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Et verum est, commodum in dote relegata esse repraesentationis, quamvis annua dies dos praestaretur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Estet illud, quod ob res donatas hodie post Senatusconsultum nulla sit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; fit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; exactio, si modo voluntatem non mutavit testator.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—Impensae autem ipso iure dotem minuunt; sed quod diximus, ipso iure dotem impensis minui, non ad singula corpora, sed ad universitatem erit referendum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Adeo autem dotis actionem continet dotis &lt;ref&gt;pure, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; relegatio, ut, si vivus eam uxori, scilicet quibus licet casibus, solverit, cesset legatum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 6.—Sed et si mancipia fuerint in dote non aestimata, et haec demortua sint, legatum dotis in his evanescit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 7.—Sed et si dotem promiserit mulier, neque dederit, et decedens maritus uxori dotem praelegaverit &lt;ref&gt;relegaverit, Hal.&lt;/ref&gt;, mulier nihil amplius, quam liberationem habebit. Nam et si quis ita legaverit: «centum quae in arca habeo», aut: «quae ille apud me deposuit», si nulla sint, nihil deberi constat, quia nulla corpora sint.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 8.—Si quis uxori fundum Titianum his verbis legasset: «is enim fundus propter illam ad me pervenit», omnimodo debetur fundus; nam quidquid &lt;ref&gt;Segun nuestra conjetura; demonstratae, inserta el codice Fl.&lt;/ref&gt; rei additur satis demonstiatae &lt;ref&gt;nam quidquid demonstratae rei additur satis demonstrare, Hal.&lt;/ref&gt;, frustra est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 9.—['''2.'''] &lt;ref&gt;Según ediciones vulgares.&lt;/ref&gt; Celsus libro vicesimo Digestorum scribit, si socer nurui dotem relegavit, si quidem ius actionis de dote voluit relegare, nullius momenti esse legatum, quippe nupta est; sed si voluit eam recipere dotalem pecuniam, inquit, utile erit legatum. Si tamen haec dotem receperit, nihilominus maritus dotis persecutionem habebit, sive heres institutus esset, familiae erciscundae iudicio, sive non, utili actione. Ego puto, quoniam non hoc voluit socer, ut bis dotem heres praestet, et mulierem agentem ex testamento cavere debere, defensum iri heredem adversus maritum. Ergo et maritus idem debebit cavere, adversus mulierem defensum iri, si prior agat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 10.—Per contrarium apud Iulianum libro trigesimo septimo quaeritur, si socer filio suo exheredato dotemnurus legasset. Et ait, agi quidem cum marito exheredato de dote non posse, veruntamen ipsum dotem persecuturum ex causa legati, sed non alias eum legatum consecuturum, quam si caverit, heredes adversus mulierem defensum iri; et differentiam facit inter eum, cui dos relegata est, et orcinum libertum, cui peculium legatum est, namque eum de peculio posse conveniri ait, heredem non posse, quia peculium desiit penes se habere; at dotis actio nihilominus competit, etsi dotem desierit habere.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l609ewgupjqaebgu68dv16ll8jctnsv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87170</id>
    <revision>
      <id>284344</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284344</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2754" sha1="7jonjd925m95ljc4wchaqkywtbl8dqx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;miserit, standum est eo, quod convenit; redhibitionis enim actiones esse non est regressus dandus, nisi sciens venditor morbum consulto reticuit; tunc enim dandam esse de dolo malo replicationem.

§ 10.—Si nominatim morbus exceptus non sit, talis tamen morbus sit, qui omnibus potuit apparere, ut puta caecus homo venibat, aut qui cicatricem evidentem et periculosam habebat vel in capite, vel in alia parte corporis, eius nomine non teneri, Caecilius (1) ait, perinde ac si nominatim morbus exceptus fuisset; ad eos enim morbos vitioque pertinere Edictum Aedilium probandum est, quae quis ignoravit, vel ignorare potuit.


'''15.''' ''Paulus libro XI. ad Sabinum.''—Quae bis in mense purgatur, sana non est; item quae non purgatur, nisi per aetatem accidit.

'''16.''' ''Pomponius libro XXIII. (2) ad Sabinum.''—Quod ita sanatum est, ut in pristinum statum restitueretur, perinde habendum est, quasi numquam morbosa esset.

'''17.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Quid sit «fugitivus», definit Otilius. «Fugitivus» est, qui extra domini domum fugae causa, quo se a domino celaret, manet.

§ 1.—Caecilius autem fugitivum esse ait eum, qui ea mente discedat, ne ad dominum redeat, mutato mutati consilio ad eum revertatur; nemo enim tali peccato, inquit, poenitentia sua nocens esse desinit.

§ 2.—Caecilius quoque scribit, fugitivum esse, qui certo proposito dominum relinquit.

§ 3.—Item apud Vivianum relatum est, fugitivum fore ab affectu animi intelligendum esse, non utique a fuga; nam eum, qui hostem, aut latronem, incendio ruinamve fugeret, quamvis fugere verum est, non tamen fugitivum esse. Item de eum quidem, qui a praeceptore, cui in disciplinam traditus erat, aufugit, esse fugitivum, si forte ideo fugit, quia immoderate eo utebatur. Ideoque probat et si ab eo fugerit, cui erat commodatus, si propter eandem causam fugerit. Idem probat Vivianus, et si saevus cum eo agebat. Haec ita, si eos fugisset, et ad dominum venisset; ceterum si ad dominum non venisset, sine ulla dubitatione fugitivum videri ait.

§ 4.—Idem ait interrogatus Proculus de eo, qui domi latuisset, in hoc scilicet, ut fugae nactus occasionem se subtraheret; ait, tametsi fugere non posset videri, qui domi latuisset, tamen eum fugitivum fuisse; sin autem in hoc tantum latuisset, quod iracundia domini etfervesceret, fugitivum non esse, sicuti ne eum quidem, qui, quem dominum animadverterteret verberibus se afficere velle, praecipuisset se ad amicos, quem ad precandum perduceret. Ne eum quidem fugitivum esse, qui in hoc progressus est, ut se praecipitaret. Ceterum etiam cum quis fugitivum diceret, qui domi in alium locum ad praecipitandum se ascendisset, ma-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7jonjd925m95ljc4wchaqkywtbl8dqx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87171</id>
    <revision>
      <id>284346</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=36 to=37 onlysection=II header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/I|Caput I]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/III|Caput III]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="03ddwd2sqk3deqwt9ikdoabsvir3kx3" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=36 to=37 onlysection=II header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/I|Caput I]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/III|Caput III]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>03ddwd2sqk3deqwt9ikdoabsvir3kx3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284385</id>
      <parentid>284346</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="tt1e7vkxb4lsr6b6fp9hp1sf8x9r0kp" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=36 to=37 onlysection=II header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/I|Caput I]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/III|Caput III]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>tt1e7vkxb4lsr6b6fp9hp1sf8x9r0kp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284386</id>
      <parentid>284385</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/II]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II]]</comment>
      <origin>284385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="tt1e7vkxb4lsr6b6fp9hp1sf8x9r0kp" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=36 to=37 onlysection=II header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/I|Caput I]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/III|Caput III]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>tt1e7vkxb4lsr6b6fp9hp1sf8x9r0kp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/834</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87172</id>
    <revision>
      <id>284347</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:21:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55729-87</username>
        <id>33504</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 828  DIGESTO LIBRO XXXVI : TÍTULO III  dari debeat, utrum sicut instructus fuit mortis tempore, an eo tempore, quo facti sunt codicilli,an quo peti coepit. Respondit, ea &lt;ref&gt;Hal.; a, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quibus instructus sit fundus, quum dies legati cedat, deberi.  '''29'''. VALENS libro I. ''Fideicommissorum''. — «Rogo, quandoque heres meus Titio decem det»; utique decem heres debebit; sed quando, dubitari potest, utrum &lt;ref&gt;utique, por u...</comment>
      <origin>284347</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7896" sha1="147qp2q2vjejgq97jkp43et8l5wtb9e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;181.176.117.103&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
828

DIGESTO LIBRO XXXVI : TÍTULO III

dari debeat, utrum sicut instructus fuit mortis tempore, an eo tempore, quo facti sunt codicilli,an quo peti coepit. Respondit, ea &lt;ref&gt;Hal.; a, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quibus instructus sit fundus, quum dies legati cedat, deberi.

'''29'''. VALENS libro I. ''Fideicommissorum''. — «Rogo, quandoque heres meus Titio decem det»; utique decem heres debebit; sed quando, dubitari potest, utrum &lt;ref&gt;utique, por utrum, Hal.&lt;/ref&gt; quum primum potuerit, et dies cedit, et ab ipso petitur.

''30.'' LABEO libro III. ''Posteriorum a Iavoleno
epitominatorum.'' — Quod pupillae legatum est, «quandoque nupserit», si ea minor quam viripotens nupserit, non ante ei legatum debebitur, quam viripotens esse coeperit, quia non potest videri nupta, quae virum pati non potest.

'''31'''. SCAEVOLA libro XIV. ''Digestorum''. — Uxori ex parte sextante heredi institutae substituit, et heredum fidei commisit, «si uxor heres non erit», dotem ei et alia quaedam dari; post mortem mariti uxor ante conditionem, et priusquam adeat hereditatem, decessit; quaesitum est, an dies fideicommissi, quum moritur, cessisse videatur, ideoque heredibus eius debeatur. Respondit, si uxor prius decessit, quam hereditatem adiret, videri diem fideicommissi cessisse.

{{t3|TIT. III}}

**UT LEGATORUM SEU FIDEICOMMISSORUM
SERVANDORUM CAUSA CAVEATUR**

*[Cf. Cod. VI. 54. (55.)]*

**1. ULPIANUS** *libro LXXIX. ad Edictum.* — Le-
gatorum nomine satisdari oportere Praetor puta-
vit, ut, quibus testator dari fierique voluit, his
diebus detur vel fiat, dolumque malum abfuturum
stipulentur.

§ 1. — Semper autem satisdare cogitur, cuiuscun-
que sit dignitatis vel facultatum quarumcunque
heres.

§ 2. — Nec sine ratione hoc Praetori visum est,
sicuti heres incumbit possessioni bonorum, ita le-
gatarios quoque carere non debere bonis defuncti,
sed aut satisdabitur iis, aut, si satis non datur, in
possessionem bonorum venire Praetor voluit.

§ 3. — Non solum autem omnibus legatariis sa-
tisdari oportet, sed et successoribus legatariorum
satisdari debere iam constat, quamvis isti non ex
iudicio defuncti, sed successionis necessitate quasi
ad aes alienum admittantur.

§ 4. — Sed et procuratoribus legatariorum satis-
dandum est; eoque iure utimur.

§ 5. — Plane si ei, qui in potestate alicuius erit,
legatum sit, caveatur ei, cuius iuri subiectus est.

§ 6. — Non solum autem legatorum nomine here-
des cavent, sed et successores eorum. PQ

dari debeat, utrum sicut instructus fuit mortis

deberá ser dado, si como estuvo provisto al tiempo

tempore, an eo tempore, quo facti sunt codicilli,
an quo peti coepit. Respondit, ea (1), quibus in-

de la muerte, ó al tiempo en que se hicieron los
codicilos, ó en el que comenzó á ser pedido. Res-

structus sit fundus, quum dies legati cedat, deberi.

pondió, que se debían aquellas cosas con que estuviera provisto el fundo cuando corra el término
dellegado.

29. VALENS libro 1. Fideicommissorum .-«Ro-

que decem heres debebit; sed quando, dubitari
potest, utrum (2) quum primum potuerit, et dies

29. VALENTE ; Fideicomisos , libro I.-«Ruego
que en algún tiempo de mi heredero diez à Ticio»;
ciertamente deberá diez el heredero; pero se puede dudar cuándo, si corre el término, y se le pide,

cedit, et ab ipso petitur.

tan pronto como él pudiere.

go, quandoque heres meus Titio decem det»; uti-

30. LABEO libro III. Posteriorum a Iavoleno

epitomatorum . Quod pupillae legatum est, «quandoque nupserit», si ea minor quam viripotens nu-

30. LABEÓN; Obras póstumas compendiadas
por Javoleno, libro III.-Lo que se legó a una pupila, «para cuando se casare», si ella se hubiere

pserit, non ante ei legatum debebitur, quam viri-

casado no siendo todavía casadera, no se le deberá

potens esse coeperit, quia non potest videri nupta,

el legado antes que hubiere comenzado á ser casadera, porque no se puede considerar casada la que

quae virum pati non potest.

no es capaz de tener marido.

31. SCAEVOLA libro XIV. Digestorum.- Uxori
ex parte sextante heredi institutae substituit, et
heredum fidei commisit, «si uxor heres non erit»,
dotem ei et alia quaedam dari; post mortem mariti
uxor ante conditionem, et priusquam adeat heredi-

31. SCÉVOLA; Digesto, libro XIV.-Uno nombró substituto para su mujer instituída heredera
de la sexta parte, y encomendó á la fidelidad de
los herederos, «que si su mujer no fuere heredera»,
se le diese la dote y algunas otras cosas; después

tatem, decessit; quaesitum est, an dies fideicom-

de la muerte del marido falleció la mujer antes de

missi, quum moritur, cessisse videatur, ideoque
heredibus eius debeatur. Respondi, si uxor prius
decessit, quam hereditatem adiret, videri diem

la condición, y antes que adiese laherencumplida la

fideicommissi cessisse .

cia; se preguntó, si se considerará que corrió el
término del fideicomiso cuando murió, y si por lo
tanto se les deberá á sus herederos . Respondi,

que si la mujer falleció antes que adiese la herencia, se considera que corrió el término del fideicomiso.

TÍTULO III

TIT . III
UT

LEGATORUM

SEU

FIDEICOMMISSORUM

SERVANDORUM CAUSA CAVEATUR

DE QUE SE DÉ CAUCIÓN POR LA CONSERVACIÓN
DE LOS LEGADOS Ó DE LOS FIDEICOMISOS

[Cf. Cod. VI. 54. (53.) ]

1. ULPIANUS libro LXXIX. ad Edictum.- Le-

gatorum nomine satisdari oportere Praetor putavit, ut, quibus testator dari fierique voluit, his
diebus detur vel fiat, dolumque malum abfuturum
stipulentur.

[ Véase Cód. VI. 54. (55.) ]

1. ULPIANO; Comentarios al Edicto, libro LXXIX.
-Juzgó el Pretor que era conveniente que se diese
caución por razón de los legados, para que se dé ó
se haga una cosa en los mismos días en que el testador quiso que se diera ó se hiciese, y para que
estipulen que no habrá de haber dolo malo.

§ 1. Semper autem satisdare cogitur, cuiuscun-

que sit dignitatis vel facultatum quarumcunque

§ 1. Mas siempre es obligado á dar fianza el
heredero, de cualquier dignidad ó riqueza que

heres .

él sea .

§ 2. Nec sine ratione hoc Praetori visum est,

§ 2. Y no sin razón le pareció al Pretor, que

sicuti heres incumbit possessioni bonorum, ita le-

asi como al heredero le incumbe la posesión de los
bienes, así también no deben ser privados los legatarios de los bienes del difunto, sino que ó se les
dará caución, ó, si no se les diera fianza, quiso el

gatarios quoque carere non debere bonis defuncti,
sed aut satisdabitur iis, aut, si satis non datur, in

possessionem bonorum venire Praetor voluit.
§ 3. Non solum autem omnibus legatariis satisdari oportet, sed et successoribus legatariorum
:

Pretor
que entraran en posesión de los bienes.
§ 3. Mas se les debe dar caución no solamente
á todos los legatarios, sino que ya es sabido que se

satisdari debere iam constat, quamvis isti non ex

les debe dar fianza también á los sucesores de los

iudicio defuncti , sed successionis necessitate quasi

legatarios, aunque éstos sean admitidos no por

ad aes alienum admittantur .

voluntad del difunto, sino por necesidad de la sucesión, como si fueran admitidos á una deuda.

§ 4. Sed et procuratoribus legatariorum satisdandum est; eoque iure utimur.

§ 4.- Pero también se les ha de dar caución á

procuradores de los legatarios; y este derecho
los
observamos .

§ 5.- Plane si ei, qui in potestate alicuius erit,

§ 5. Ciertamente que si se hubiera legado à

legatum sit, caveatur ei, cuius iuri subiectus est.

quien estuviere bajo la potestad de otro, se le dará
caución á aquel á cuya autoridad está sujeto.
§ 6. Mas darán caución por razón de los legados
no sólo los herederos, sino también sus sucesores.

§ 6.-Non solum autem legatorum nomine heredes cavent, sed et successores eorum .

(1) Hal.; a, el códice Fl.
(2) utique, por utrum, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>147qp2q2vjejgq97jkp43et8l5wtb9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284359</id>
      <parentid>284347</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:28:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55729-87</username>
        <id>33504</id>
      </contributor>
      <origin>284359</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="bzn5nt39mogdjclugqdwbadmd9eykqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;181.176.117.103&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
828

DIGESTO LIBRO XXXVI : TÍTULO III

dari debeat, utrum sicut instructus fuit mortis tempore, an eo tempore, quo facti sunt codicilli,an quo peti coepit. Respondit, ea &lt;ref&gt;Hal.; a, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quibus instructus sit fundus, quum dies legati cedat, deberi.

'''29'''. VALENS libro I. ''Fideicommissorum''. — «Rogo, quandoque heres meus Titio decem det»; utique decem heres debebit; sed quando, dubitari potest, utrum &lt;ref&gt;utique, por utrum, Hal.&lt;/ref&gt; quum primum potuerit, et dies cedit, et ab ipso petitur.

''30.'' LABEO libro III. ''Posteriorum a Iavoleno
epitominatorum.'' — Quod pupillae legatum est, «quandoque nupserit», si ea minor quam viripotens nupserit, non ante ei legatum debebitur, quam viripotens esse coeperit, quia non potest videri nupta, quae virum pati non potest.

'''31'''. SCAEVOLA libro XIV. ''Digestorum''. — Uxori ex parte sextante heredi institutae substituit, et heredum fidei commisit, «si uxor heres non erit», dotem ei et alia quaedam dari; post mortem mariti uxor ante conditionem, et priusquam adeat hereditatem, decessit; quaesitum est, an dies fideicommissi, quum moritur, cessisse videatur, ideoque heredibus eius debeatur. Respondit, si uxor prius decessit, quam hereditatem adiret, videri diem fideicommissi cessisse.

{{t3|TIT. III}}

{{c|UT LEGATORUM SEU FIDEICOMMISSORUM
SERVANDORUM CAUSA CAVEATU}}
{{c|Cf. Cod. VI. 54. (55.)}}

'''1.''' ULPIANUS libro LXXIX. ''ad Edictum''. — Legatorum nomine satisdari oportere Praetor putavit, ut, quibus testator dari fierique voluit, his diebus detur vel fiat, dolumque malum abfuturum stipulentur.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — Semper autem satisdare cogitur, cuiuscunque sit dignitatis vel facultatum quarumcunque heres.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 2. — Nec sine ratione hoc Praetori visum est, sicuti heres incumbit possessioni bonorum, ita legatarios quoque carere non debere bonis defuncti, sed aut satisdabitur iis, aut, si satis non datur, in possessionem bonorum venire Praetor voluit.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 3. — Non solum autem omnibus legatariis satisdari oportet, sed et successoribus legatariorum satisdari debere iam constat, quamvis isti non ex iudicio defuncti, sed successionis necessitate quasi ad aes alienum admittantur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 4. — Sed et procuratoribus legatariorum satisdandum est; eoque iure utimur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 5. — Plane si ei, qui in potestate alicuius erit, legatum sit, caveatur ei, cuius iuri subiectus est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 6. — Non solum autem legatorum nomine here-
des cavent, sed et successores eorum.&lt;/p&gt;

(1) Hal.; a, el códice Fl.
(2) utique, por utrum, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bzn5nt39mogdjclugqdwbadmd9eykqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87173</id>
    <revision>
      <id>284348</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:22:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284348</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="50vr39qxpmg5m6geysag91qp8e9469s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;gisque hunc mortem sibi consciscere voluisse; illud enim, quod plerumque ab imprudentibus, inquit, dici solet, eum esse fugitivum, qui nocte aliqua sine voluntate domini emansisset, non esse verum, sed ab affectu animi cuiusque aestimandum.


§ 5.—Idem Vivianus ait, si a magistro puer recessit, et rursus ad matrem pervenit, quam quaereretur, num fugitivus esset, ei celandi causa quo, ne ad dominum reverteretur, fugisset, fugitivum esse; sin vero, ut per matrem faciliorem deprecationem haberet delicti alicuius, non esse fugitivum.

§ 6.—Caelius quoque scribit, si servum emeris, qui se in Tiberim deiecit, si moriendi duntaxat consilio suscepto a domino discessisset, non esse fugitivum; sed si fugae prius consilium habuit, deinde mutata voluntate in Tiberim se deiecit, manere fugitivum. Eadem probat et de eo, qui de ponte se praecipitarit. Haec omnia vera sunt, quae Caelius scribit.

§ 7.—Idem ait, si servus tuus fugiens vicarium suum secum abduxit, si vicarius invitus, aut imprudens secutus est, neque occasionem ad redeundi nactus praetermisit, non videri fugitivum fuisse. Sed si aut olim, cum fugeret, intellexit, quid ageretur, aut postea cognovit, quid acti esset, et redire ad te, quum posset, noluit, contra esse. Idem putat dicendum de eo, quem plagiarius abduxit.

§ 8.—Idem Caelius ait, si servus, quum in fundo esset, exlisset de villa ea mente, ut profugeret, et quis eum, priusquam ex fundo tuo exlisset, comprehendisset, fugitivum videri; animum enim fugitivum facere.

§ 9.—Idem ait, nec eum, qui ad fugam gradum unum alterumve promovit, vel etiam currere coepit, si dominum sequentem non potest evadere, non esse fugitivum.

§ 10.—Idem recte ait, libertatis cuiusdam spem esse, fugisse, hoc est, potestate dominica in praesenti (1) liberatum esse.

§ 11.—Pignori datus servus debitorem quidem dominum habet, sed si, posteaquam ius suum exercuit creditor, ei se subtraxit, potest fugitivus videri.

§ 12.—Apud Labeonem et Caelium quaeritur, si quis in asylum confugerit, aut eo se conferat, quo solent venire, qui se venales postulant, an fugitivus sit? Ego puto, non esse eum fugitivum, quid facit, quod publice facere licere arbitrantur. No eum quidem, qui ad statuam Caesaris confugit, fugitivum arbitror; non enim fugiendi animo hoc facit. Idem puto et in eum, qui in asylum vel quod aliud confugit, quia non fugiendi animo hoc facit (2); si tamen ante fugit, et postea se contulit, non ideo magis fugitivus esse desinit.

§ 13.—Item Caelius scribit, placere, eum quoque fugitivum esse, qui eo se conferat, unde eum dominus recuperare non possit; multoque magis&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>50vr39qxpmg5m6geysag91qp8e9469s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87174</id>
    <revision>
      <id>284352</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:23:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=37 to=38 onlysection=III header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/II|Caput II]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IV|Caput IV]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="246" sha1="i407tvulf5o9tzsuz4xq5vznfhhrhgv" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=37 to=38 onlysection=III header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/II|Caput II]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IV|Caput IV]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>i407tvulf5o9tzsuz4xq5vznfhhrhgv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284399</id>
      <parentid>284352</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/III]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/III]]</comment>
      <origin>284352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="246" sha1="i407tvulf5o9tzsuz4xq5vznfhhrhgv" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=37 to=38 onlysection=III header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/II|Caput II]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IV|Caput IV]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>i407tvulf5o9tzsuz4xq5vznfhhrhgv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284402</id>
      <parentid>284399</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:58:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="248" sha1="hyeaj6pl1kxogt4bqjx3ixoc206hrx8" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=37 to=38 onlysection=III header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II|Caput II]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IV|Caput IV]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>hyeaj6pl1kxogt4bqjx3ixoc206hrx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87175</id>
    <revision>
      <id>284354</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=38 to=39 onlysection=IV header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/III|Caput III]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/V|Caput V]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="fvsp36wz59tc3hf1hpx59u5n1qj7el7" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=38 to=39 onlysection=IV header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/III|Caput III]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/V|Caput V]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>fvsp36wz59tc3hf1hpx59u5n1qj7el7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284397</id>
      <parentid>284354</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:57:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IV]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IV]]</comment>
      <origin>284354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="fvsp36wz59tc3hf1hpx59u5n1qj7el7" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=38 to=39 onlysection=IV header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/III|Caput III]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/V|Caput V]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>fvsp36wz59tc3hf1hpx59u5n1qj7el7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284403</id>
      <parentid>284397</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="rln6drfztgusu3zzjk2fnwi8l1cyl9e" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=38 to=39 onlysection=IV header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/III|Caput III]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/V|Caput V]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>rln6drfztgusu3zzjk2fnwi8l1cyl9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87176</id>
    <revision>
      <id>284356</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:26:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284356</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2889" sha1="c0fkyb74zzhxqy1uyn886p88aik73y0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;illum fugitivum esse, qui eo se conferat, unde abduci non possit.

§ 14.—« Erronem » ita definit Labeo, pusillum fugitivum esse, et ex diverso fugitivum magnum errorem esse; sed proprie erronem sic definimus, qui non quidem fugit, sed frequenter sine causa vagatur, et temporibus in res nugatorias consumptis serius domum redit.

§ 15.—Apud Caelium scriptum est, liberti apud patronum habitantis sic, ut sub una clave tota eius habitatio esset, servus ea mente, ne rediret ad eum, extra habitationem liberti fuit, sed intra aedes patroni et tota nocte oblituit; videri esse fugitivum Caelius ait. Plane si talem custodiam ea habitatio non habuit, et in ea cella libertus habitavit, cui comune et promiscuum pluriam cellarum iter est, contra placere debere Caelio ait, ut Labeo probat.

§ 16.—Idem Caelius ait, servum in provinciam missum a domino, quum eum mortuum esse « testamento se liberum relictum audisset, et in eodem officio permansisset, tantumque pro libero se gerere coepisset, hunc non esse fugitivum; nec enim mentiendo se liberum, inquit, fugitivus esse coepit, quia sine fugae consilio id fecit.

§ 17.—Quod aiunt Aediles: « noxa solutus non sit », sic intelligendum est, ut non hoc debeas pronuntiari, nullam eum noxam commisisse, sed illud, noxa solutum esse, hoc est, noxali iudicio subiectum non esse; ergo si noxam commisit, nec permanet, noxa solutus videtur.

§ 18.—Noxas accipere debemus privatas, hoc est eas, quaecunque committuntur ex delictis, non publicis criminibus, ex quibus agitur iudiciis noxalibus; denique specialiter cavetur infra de capitalibus fraudibus; ex privatis autem noxiis oritur damnum pecuniarium, si quis forte noxae dedere noluerit, sed litis aestimationem sufferre.

§ 19.—Si quis talis sit servus, qui omnino manumitti non possit ex Constitutionibus, vel si sub poena vinculorum districtus sit a domino, vel ab aliqua potestate damnatus, vel si exportandus, aequissimum erit, etiam hoc praedici.

§ 20.—Si quis affirmaverit, aliquid adesse servo, nec adsit, vel abesse, et adsit, utputa si dixerit, furem non esse, ut fur ait, si dixerit, artificem esse, et non sit; hi enim, quia quod asseveraverat, non praestant, adversus dictum promissu-vo facere videntur.


'''18.''' ''Gaius libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Si quid venditor de mancipio affirmaverit, idque non ita esse emptor queratur, aut redhibitione, aut aestimatorio, id est quanti minoris iudicio agere potest; verbi gratia si constantem, aut laboriosum, aut curruerem (1), vigilarem esse, aut ex frugalate sua peculium aequirentem affirmaverit, et in ex diverso levis, protervus, desidiosum, somniculosus, piger, tardus, comesor inveniatur; haec omnia videntur eo pertinere, ne id, quod affirmaverit venditor, amare ab eo exigatur, sed cum quadam temperante, ut, si forte constantea-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c0fkyb74zzhxqy1uyn886p88aik73y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87177</id>
    <revision>
      <id>284358</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:27:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=39 to=40 onlysection=V header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IV|Caput IV]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VI|Caput VI]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244" sha1="k67cganahzotaqb12kdjqiuuywvyxad" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=39 to=40 onlysection=V header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IV|Caput IV]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VI|Caput VI]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>k67cganahzotaqb12kdjqiuuywvyxad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284395</id>
      <parentid>284358</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/V]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/V]]</comment>
      <origin>284358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="244" sha1="k67cganahzotaqb12kdjqiuuywvyxad" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=39 to=40 onlysection=V header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IV|Caput IV]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VI|Caput VI]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>k67cganahzotaqb12kdjqiuuywvyxad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284404</id>
      <parentid>284395</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="246" sha1="qfsg0kj8cnuaeatlci5i38ejdiv0dh9" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=39 to=40 onlysection=V header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IV|Caput IV]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VI|Caput VI]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>qfsg0kj8cnuaeatlci5i38ejdiv0dh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87178</id>
    <revision>
      <id>284361</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284361</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2627" sha1="fukgba0uyx3qk0djp1x65bhgjwiho1t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;esse affirmaverit, non exacta gravitas et constantia, quasi a philosopho desideretur, et si laboriosum et vigilincem affirmaverit esse, non continuus labor per dies noctesque ab eo exigatur; sed haec omnia ex bono et aequo modice desiderentur. Idem et in ceteris, quae venditor affirmaverit, intelligemus.

§ 1.—Venditor, qui optimum coquum esse dixerit, optimum in eo artificio praestare debet; qui vero simpliciter coquum esse dixerit, satisfacere videtur, etiamsi mediocrem coquum praestet. Ideo et in ceteris generibus artificiorum.

§ 2.—Aeque si quis simpliciter dixerit peculiatum esse servum, sufficit, si is vel minimum habeat peculium.

'''19.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Sciendum tamen est, quaedam, etsi dixerit, praestare eum non debere, scilicet ea, quae ad nudam laudem servi pertinent, veluti si dixerit, frugi, probum, dicto audientem; ut enim Pedius scribit, multum interest, commendandi servi causa quid dixerit, an vero praestiturum se promiserit, quod dixit.

§ 1.—Plane si dixerit, aleatorem non esse, furem non esse, ad statuam numquam confugisse, oportet eum id praestare.

§ 2.—Dictum a promisso sic discernitur: « dictum » accipimus, quod verbotenus pronunciatum est, nudoque sermone duitur, « promissum » autem potest referri et ad nudam promissionem sive pollicitationem, vel ad sponsum (1); secundum quod incipiet is, qui huiusmodi causa stipulanti spopondit, et ex stipulatu posse conveniri, et redhibitoris actionibus; non novum, nam et qui ex emto potest conveniri, idem etiam redhibitoris actionibus conveniri potest.

§ 3.—Ea autem sola dicta sive promissa admittenda sunt, quaecunque sic dicuntur, ut praestentur, non ut iactentur.

§ 4.—Illud sciendum est, si quis artificem promiserit, vel dixerit, non utique perfectum eum praestare debet, sed ad aliquem modum peritum, ut neque consummatae (2) scientiae accipias, neque rursus indoctum esse in artificio (3); sufficiet igitur talem esse, quales vulgo artifices dicuntur.

§ 5.—Deinde aiunt Aediles: « emtori omnibusque, ad quos ea res pertinet, iudicium dabimus »; pollicentur emtori actionem, et successoribus eius, qui in universum ius succedunt. « Emtorem » accipere debemus eum, qui pretio emit; sed si quis permansaverit, dicendum est, utrumque emtoris et venditoris loco haberi, et utrumque posse ex hoc Edicto experiri.

§ 6.—Tempus autem redhibitionis sex menses utiles habet; si autem mancipium non redhibeatur, sed quanto minoris agitur, annus utilis est; sed tempus redhibitionis ex die venditionis currit, aut&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fukgba0uyx3qk0djp1x65bhgjwiho1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87179</id>
    <revision>
      <id>284362</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:29:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=40 to=41 onlysection=VI header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/V|Caput V]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VII|Caput VII]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="7lc0u4xdmflz8ejanzazfeuhddonrc0" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=40 to=41 onlysection=VI header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/V|Caput V]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VII|Caput VII]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>7lc0u4xdmflz8ejanzazfeuhddonrc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284393</id>
      <parentid>284362</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VI]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VI]]</comment>
      <origin>284362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="245" sha1="7lc0u4xdmflz8ejanzazfeuhddonrc0" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=40 to=41 onlysection=VI header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/V|Caput V]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VII|Caput VII]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>7lc0u4xdmflz8ejanzazfeuhddonrc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284405</id>
      <parentid>284393</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:59:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="aoox4wyxrg3herutdapuibkohybskyw" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=40 to=41 onlysection=VI header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/V|Caput V]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VII|Caput VII]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>aoox4wyxrg3herutdapuibkohybskyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87180</id>
    <revision>
      <id>284364</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=41 to=42 onlysection=VII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VI|Caput VI]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VIII|Caput VIII]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250" sha1="2u1z5pm924sb2cr1s39894ly4t0lqsg" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=41 to=42 onlysection=VII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VI|Caput VI]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VIII|Caput VIII]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>2u1z5pm924sb2cr1s39894ly4t0lqsg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284391</id>
      <parentid>284364</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VII]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VII]]</comment>
      <origin>284364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="250" sha1="2u1z5pm924sb2cr1s39894ly4t0lqsg" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=41 to=42 onlysection=VII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VI|Caput VI]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VIII|Caput VIII]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>2u1z5pm924sb2cr1s39894ly4t0lqsg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284406</id>
      <parentid>284391</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:59:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="h3j1ohro2ckkdih1bs3he36ca0k6b5t" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=41 to=42 onlysection=VII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VI|Caput VI]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VIII|Caput VIII]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>h3j1ohro2ckkdih1bs3he36ca0k6b5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/621</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87181</id>
    <revision>
      <id>284365</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 11.—Idem Iulianus quaerit, si dotem marito relegaverit socer, an dote soluta mulieri legatum mariti extinguatur. Et dicit, extingui, quia nihil esset iam, quod marito posset praestari.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 12.—Idem quaerit, si dos alii legata esset, eamque rogatus sit mulieri restituere, an lex Falcidia in legato locum haberet. Et dicit, habere, sed quod minus est in fideicommisso, mulierem...</comment>
      <origin>284365</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3212" sha1="2oqmzr9jly9x7givobjq9kgi0mecmlf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 11.—Idem Iulianus quaerit, si dotem marito relegaverit socer, an dote soluta mulieri legatum mariti extinguatur. Et dicit, extingui, quia nihil esset iam, quod marito posset praestari.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 12.—Idem quaerit, si dos alii legata esset, eamque rogatus sit mulieri restituere, an lex Falcidia in legato locum haberet. Et dicit, habere, sed quod minus est in fideicommisso, mulierem dotis actione consecuturam. Ego quaero, an commoda repraesentationis in hoc legato sic observentur, atque si dos ipsi mulieri fuisset relegata. Et puto, habere &lt;ref&gt;habere, omitela Hal.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 13.—Idem Iulianus quaerit, si mulieri dos sit relegata, eaque rogata dotem restituere, an Falcidia locum habeat. Et negat, habere, quoniam fideicommissum quoque negat valere. Quodsi praeterea quid uxori legatum sit &lt;ref&gt;pure, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, putat ex residuo fideicommissum praestari, quod utique habita ratione Falcidiae mulieri praestabitur. Sed et marito ex parte herede instituto, a socero dote praelegata &lt;ref&gt;relegata, Hal.&lt;/ref&gt;, legatum dotis Falcidiam passurum, videlicet quia adhuc constante matrimonio indebita dos videtur relegata; verum quod Falcidia recidit, in familiae erciscundae iudicio maritum praecepturum &lt;ref&gt;percepturum, Hal.&lt;/ref&gt;, quemadmodum totam dotem praeciperet, si non esset relegata.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 14.—Mela scripsit, si fundus in dote sit, et specialiter sit legatus, mox generaliter dos relegata, non bis, sed semel deberi fundum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 15.—Ibidem Mela coniungit, si fundus in dote fuit locatus a marito ad certum tempus, uxorem non alias fundum ex relegatione consequi, quam si caverit, se passuram colonum frui, dummodo ipsa pensiones percipiat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''2.''' ['''3.'''] ULPIANUS ''libro V. Disputationum.''—Quum quis uxori suae dotem relegat, fideique commissum ab ea relinquit, hoc fideicommissum ex commodo, quod ex relegatione mulier sentit, aestimabitur; et ita Celsus quoque libro vicesimo Digestorum scripsit. Quodsi necessariae fuerunt impensac, quae ipso iure dotem minuunt, amplius dici potest, si tanta quantitas dotis, quam maritus accepit, ei relegata est, oportere dici, etiam eam quantitatem posse fideicommissum erogare &lt;ref&gt;fideicommisso erogari, Hal.&lt;/ref&gt;, quae ipso iure dotem minuit; esse enim mulierem legatariam, nemo est, qui dubitet. Sed et si non dos, sed pro dote aliquid uxori fuerit legatum, adhuc quasi dos relegata accipitur. Hoc amplius Iulianus scripsit, etsi non fuerit adiectum, pro dote esse legatum, hoc tamen animo relictum, adhuc eius esse conditionis. Uxor igitur, si rogetur vel dotem, vel quod pro dote legatum est, vel quod in vicem dotis sibi adscriptum est, restituere, non cogetur, nisi eatenus, quatenus diximus, restituere. Et ideo heres instituta rogataque quantitatem hereditatis restituere, id demum restituet, quod quantitatem dotis excedit, idque quod ex representationis commodo sentit. Nam et si quis, quum a nuru dotem accepisset, filium suum heredem instituerit,&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2oqmzr9jly9x7givobjq9kgi0mecmlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87182</id>
    <revision>
      <id>284366</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:34:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284366</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3004" sha1="8x5w97n65slx751ebflv3h4k944gngh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Si sciente et consentiente domino servus, ut omnia bona domini pignori obligata essent, convenit, ipsum quoque, qui cavit, obligatum esse pignoris iure.

30. IDEM ''libro VI. Responsorum.''—Periculum pignorum nominis venditi ad emtorem pertinere, si tamen probetur, eas res obligatas fuisse.

31. SCAEVOLA ''libro I. Responsorum.''—Lex vectigali fundo dicta erat, ut, si post certum temporis vectigal solutum non esset, is fundus ad dominum redeat; postea is fundus a possessore pignori datus est; quaesitum est, an recte pignori datus est? Respondit&lt;ref&gt;Taur. según antigua corrección del códice Fl., Br.; respondi, según la escritura original.&lt;/ref&gt;, si pecunia intercessit, pignus esse. Item quaesiit, si quum in exsolutione vectigalis tam debitor, quam creditor cessassent, et propterea pronuntiatum esset, fundum secundum legem domini esse, cuius potior causa esset? Respondit, si, ut proponeretur, vectigali non soluto iure suo dominus usus esset, etiam pignoris ius evanuisse.

32. IDEM ''libro V. Responsorum.''—Debitor pactus est, ut quaecunque in praedia pignori data, inducta, invecta, importata, ibi nata paratave essent, pignori essent; eorum praediorum pars sine colonis fuit, eaque actori suo colenda debitor ita tradidit, assignatis et servis culturae necessariis; quaeritur, an et Stichus villicus, et ceteri servi ad culturam missi, et Stichi vicarii obligati essent? Respondit, eos duntaxat, qui hoc animo a domino inducti essent, ut ibi perpetuo essent, non temporis causa accommodarentur, obligatos.

33. TRYPHONINUS ''libro VIII. Disputationum.''—Is, qui promisit tibi, aut Titio, solutum quidem Titio repetere non potest, sed pignus ei datum et ante solutionem recipit.

34. SCAEVOLA ''libro XXVII.''&lt;ref&gt;XXXII., Hal.&lt;/ref&gt; ''Digestorum.''—Quum tabernam debitor creditori pignori dederit, quaesitum est, utrum eo facto nihil egerit, an tabernae appellatione merces, quae in ea erant, obligasse videatur, et si eas merces per tempora distraxerit, et alias comparaverit, easque in eam tabernam intulerit, et decesserit, an omnia, quae ibi deprehenduntur, creditor hypothecaria actione petere possit, quum et mercium species mutatae sint, et res aliae illatae? Respondit: ea, quae mortis tempore debitoris in taberna inventa sunt, pignori obligata esse videntur.

§ 1.—[35.]&lt;ref&gt;Idem libre quaestionum, (omitiendo Idem quaesiit—emissa sit), Hal.&lt;/ref&gt; Idem quaesiit, quum epistola talis emissa sit: Δανεισάμενος παρά σου δηνάρια πεντακόσια, παρεκάλεσά σε, μὴ βεβαιωτήν, ἀλλ᾽ ὑποθήκην παρ᾽ ἐμοῦ λαβεῖν· οἶδας γὰρ ἀκριβῶς, ὅτι καὶ ἡ ταβέρνα, καὶ οἱ δοῦλοί μου οὐδενὶ κατέχονται, ἢ σοι· καὶ ὡς εὐσχήμονι ἀνθρώπῳ ἐπίστευσας ''[Mutuatus abs te quingentos denarios rogavi, ne sponso-''

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8x5w97n65slx751ebflv3h4k944gngh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87183</id>
    <revision>
      <id>284370</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=42 to=44 onlysection=VIII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VII|Caput VII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IX|Caput IX]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="2d55aew670zpkggo48xm4m0qy0dge7j" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=42 to=44 onlysection=VIII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VII|Caput VII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IX|Caput IX]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>2d55aew670zpkggo48xm4m0qy0dge7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284389</id>
      <parentid>284370</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VIII]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VIII]]</comment>
      <origin>284370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="2d55aew670zpkggo48xm4m0qy0dge7j" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=42 to=44 onlysection=VIII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VII|Caput VII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IX|Caput IX]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>2d55aew670zpkggo48xm4m0qy0dge7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284407</id>
      <parentid>284389</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:59:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="hjksqeayfhd10bitkc9815dqqajiwr9" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=42 to=44 onlysection=VIII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VII|Caput VII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IX|Caput IX]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>hjksqeayfhd10bitkc9815dqqajiwr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87184</id>
    <revision>
      <id>284371</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:37:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284371</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2482" sha1="bjuwvwtm983meodooxn2el6ixrinmte" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;si dictum promissumve quid est, ex eo, ex quo dictum promissumve quid est.

'''20.''' ''Gaius libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Si vero ante venditionis tempus dictum intercesserit, deinde post aliquot dies interposita fuerit stipulatio, Caelius Sabinus scribit, ex priore causa, quae statim, inquit, ut veniit id mancipium, eo nomine posse agere coepit.

'''21.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—«Redhibere» est facere, ut rursus habeat venditor, quod habuerit, et quia reddendo id fiebat, idcirco redhibitio est appellata, quasi redditio (1).
§ 1.—Quum redditur ab emtore mancipium venditori, de dolo malo promitti oportere ei, Pomponius ait, et ideo cautiones necessarias esse, ne forte aut pignori datus sit servus ab emtore, aut iussu eius furtum sive damnum cui datum sit.
§ 2.—Idem Pomponius ait, interdum etiam dupliciter cautiones interponi debere alias in praeteritum, alias in futurum, utputa si eius servi nomine, qui redhibetur, emtor procuratorve eius iudicium accepit, vel quod cum eo ageretur, vel quod ipse eius nomine ageret. Cavendum autem esse ait, si quid sine dolo malo emtor condemnatus fuerit, aut dederit, his rebus recte praestari, vel si quid ex eo, quod egerit, ad eum pervenerit, dolove malo, vel culpa eius factum sit, quominus perveniret, iisdem diebus (2) reddi.
§ 3.—Idem ait, futuri temporis nomine cautionem ei, qui sciens vendidit, fieri solere. Si in fuga est homo sine culpa emtoris, et nihilominus condemnatur venditor; tum enim cavere oportere, ut emtor hominem persequatur, et in sua potestate reductum venditori reddat;

'''22.''' ''Gaius libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—et neque per se, neque per heredem suum futurum, quominus eum hominem venditor habeat.

'''23.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Quum autem redhibitio fit, si deterius mancipium sive animo, sive corpore ab emtore factum est, praestabit emtor venditori, utputa si stupratum sit, aut saevitia emtoris fugitivum esse coeperit; et ideo, inquit Pomponius, ut ex quacumque causa deterius factum sit, id arbitrio iudicis aestimetur, et venditori praestetur. Quodsi sine iudice homo redhibitus sit, reliqua autem, quae diximus, nolit emtor reddere, sufficiat venditori ex vendito actio.
§ 1.—Iubent Aediles restitui et quod venditioni accessit, et si quas accessiones ipse praestiterit, ut uterque resoluta emtione nihil amplius consequa-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bjuwvwtm983meodooxn2el6ixrinmte</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87185</id>
    <revision>
      <id>284372</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:39:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284372</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="eusaqe4w6ggeswbdhv8yktndim2t5p4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tur, quam non (1) haberet, si venditio facta non esset.

§ 2.—Excipitur etiam ille, qui capitalem fraudem admisit. «Capitalem fraudem admittere» est tale aliquid delinquere, propter quod capite puniendus sit; veteres enim fraudem pro poena ponere solebant. Capitalem fraudem admisisse accipiemus dolo malo, et per nequitiam; ceterum si quis errore, si quis casu fecerit, cessabit Edictum; unde Pomponius ait, neque impuberem, neque furiosum capitalem fraudem videri admisisse.

§ 3.—Excipitur et ille, qui «mortis consciscendae causa quid fecerit»; malus servus creditus est, qui aliquid facit, quo magis se rebus humanis extrahat, utputa laqueum torsit, sive medicamentum pro veneno bibit, praecipitemve se ex alto mecerit, aliudve quid fecerit, quo facto speravit mortem venturam, tanquam non nihil (2) in alium ausurus, qui hoc adversus se ausus est.


§ 4.—Si servus sit, qui vendidit, vel filiusfamilias, in dominum vel patrem de peculio aedilicia actio competit; quamvis enim poenales videantur actiones, tamen, quoniam ex contractu veniunt, dicendum est, eorum quoque nomine, qui in aliena potestate sunt, competere, proinde et si filiasfamilias vel ancilla distraxit, aeque dicendum est, actiones aedilicias locum habere.

§ 5.—Hae actiones, quae ex hoc Edicto oriuntur, etiam adversus heredes omnes competunt.

§ 6.—Et si bona fide nobis servient liberi forte homines, vel servi alieni, qui vendiderunt, potest dici, etiam hos hoc Edicto contineri.

§ 7.—Iulianus ait, iudicium redhibitoriae actionis utrumque, id est venditorem et emtorem, quodammodo in integrum restituere debere.

§ 8.—Quare sive emtori servus furtum fecerit, sive alii cuilibet, ob quod furtum emtor aliquid praestiterit, non aliter hominem venditori restituere iubetur, quam si indemnem eum praestiterit. Quid ergo, inquit Iulianus, si noluerit venditor hominem recipere? Non esse cogendum, sit, quidquam praestare—nec amplius, quam pretio condemnabitur—, et hoc detrimentum sua culpa emtorem passurum, qui, quum posset hominem noxae dedere, maluerit litis aestimationem sufferre, et videtur mihi Iulianus sententia humanior esse.

§ 9.—Quum redhibetur mancipium, si quid ad emtorem pervenit, vel culpa eius non pervenit, restitui oportet, non solum si ipse fructus percepit, mercedesve a servo vel conductore servi accepit, sed etiam si a venditore fuerit idcirco consecutus, quod tardius ei hominem restituit; sed et si a quovis alio possessore fructus accepit emtor, restituere eos debebit. Sed et si quid fructuum nomine consecutus est, id praestet. Item et legatum vel hereditas servo obvenerit. Neque refert, potuerit haec consequi venditor, an non potuerit, si servum non vendidisset; ponamus enim, talem esse, qui capere aliquid ex testamento non poterat; nihil haec res nocebit. Pedius quidem etiam illud non putat esse spectandum, cuius contemplatione te-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eusaqe4w6ggeswbdhv8yktndim2t5p4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87186</id>
    <revision>
      <id>284374</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:41:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284374</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2725" sha1="fet1hgcf751jz7s102kk3k0qovcm9td" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;''rem, sed pignus a me acciperes; exacte enim et pro certo nosti, nemini alii tabernam servosque meos, quam tibi esse obligatos, et quod tanquam honesto viro fidem habueris]''&lt;ref&gt;Versión vulgar.—quaeritur, inserta Hal.&lt;/ref&gt;, an pignus contractum sit, an vero ea epistola nullius momenti sit, quum sine die et consule sit? Respondit, quum convenisse de pignoribus videatur&lt;ref&gt;Hal.; videtur, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, non idcirco obligationem pignorum cessare, quod dies et consules additi vel tabulae signatae non sint.

§ 2.—Creditor pignori accepit a debitore quidquid in bonis haberet&lt;ref&gt;Hal.; habet, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, habiturusve esset; quaesitum est, an corpora pecuniae, quam idem debitor ab alio mutuam accepit, quum in bonis eius facta sint, obligata creditori pignori&lt;ref&gt;Hal.; pignoris, el códice Fl.&lt;/ref&gt; esse coeperint? Respondit, coepisse.

35. [36.] LABEO ''libro I. Pithanon''&lt;ref&gt;πειθανών, Hal.&lt;/ref&gt; ''a Paulo epitomatorum.''—Si insula, quam tibi ex pacto convento licuit vendere, combusta est, deinde a debitore tuo&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; suo, el códice Fl.&lt;/ref&gt; restituta, idem in nova insula iuris habes.

&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
'''TIT. II'''

'''IN QUIBUS CAUSIS PIGNUS, VEL HYPOTHECA TACITE CONTRAHITUR'''

''[Cf. Cod. VIII. 15. (14).]''
&lt;/div&gt;

1. PAPINIANUS ''libro X. Responsorum.''—Senatusconsulto, quod sub Marco Imperatore factum est&lt;ref&gt;Fragmento 24. § 1. D. de reb. auct. iud. poss. XLII. 5.&lt;/ref&gt;, pignus insulae creditori datum, qui pecuniam ob restitutionem aedificii exstruendi&lt;ref&gt;instruendi, Vulg.&lt;/ref&gt; mutuam dedit, ad eum quoque pertinebit, qui redemtori domino mandante numos ministravit.

2. MARCIANUS ''libro singulari ad formulam hypothecariam.''—Pomponius libro quadragesimo&lt;ref&gt;tertio decimo, Hal.&lt;/ref&gt; variarum Lectionum scribit: non solum pro pensionibus, sed et si deteriorem habitationem fecerit culpa sua inquilinus, quo nomine ex locato cum eo erit actio, invecta et illata pignori erunt obligata.

3. ULPIANUS ''libro LXXIII. ad Edictum.''—Si horreum fuit conductum, vel deversorium, vel area, tacitam conventionem de invectis, illatis etiam in his locum habere putat Neratius; quod verius est.

4. NERATIUS ''libro I. Membranarum.''—Eo iure utimur, ut quae in praedia urbana inducta, illata sunt, pignori esse credantur, quasi id tacite convenerit; in rusticis praediis contra observatur

§ 1.—Stabula, quae non sunt in continentibus aedificiis, quorum praediorum ea numero habenda sint, dubitari potest; et quidem urbanorum sine dubio non sunt, quum a ceteris aedificiis separata sint. Quod ad causam tamen talis&lt;ref&gt;talis, omitenla Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; taciti pigno-

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fet1hgcf751jz7s102kk3k0qovcm9td</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87187</id>
    <revision>
      <id>284376</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284376</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2529" sha1="rv47oau2ahobpro3bho5enyxueo7h8n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;stator servum heredem scripserit, vel ei legaverit, quia, etsi venditio remansisset, nihil haec res emtori proderat; et per contrarium, inquit, si contemplatione venditoris institutus proponeretur, tamen diceremus, restituere emtorem non debere venditori, si nollet eum redhibere.


'''24.''' ''Gaius libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Et generaliter dicendum est, quidquid extra rem emtoris per eum servum adquisitum est, id iustum videri reddi oportere.

'''25.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Aediles etiam hoc praestare emtorem volunt, si in aliquo deterior factus sit servus, sed ita demum, si post venditionem traditionemque factus sit; ceterum si ante fuit, non pertinet ad hoc iudicium, quod ante factum est.

§ 1.—Sive ergo ipse deteriorem eum fecit, sive familia eius, sive procurator, tenebit actio.

§ 2.—«Familiae» appellatione omnes, qui in servitio sunt, continentur, etiam liberi homines, qui ei bona fide serviunt, vel alieni (1); accipe eos quoque, qui in potestate eius sunt.

§ 3.—Procuratoris fit mentio in hac actione; sed Neratius «procuratorem» hic eum accipiendum ait, non quemlibet, sed cui universa negotia, aut id ipsum, propter quod detertus factus sit, mandatum est.

§ 4.—Pedius ait, aequum fuisse, id duntaxat imputari emtori ex facto procuratoris et familiae, quod non fuisset passurus servus, nisi ei (2) venisset; quod autem passurus erat, etiamsi non venisset, in eo concedi emtori servi sui noxae deditionem; et ex eo, inquit, quod procurator commisit, solum arcium praestandarum necessitatem ei iniungi.

§ 5.—Quid ergo, si culpa, non etiam dolo emtoris servus deterior factus sit? Aeque condemnabitur.

§ 6.—Hoc autem, quod deterior factus est servus, non solum ad corpus, sed etiam ad animi vitia referendum est; utputa si imitatione conservorum apud emtorem talis factus est, aleator forte, vel vinosus, vel erro evasit.

§ 7.—Sed notandum est, quod non permittitur emtori, ex huiusmodi causis noxae dedere servum suum, nec enim (3) factum servorum suorum, itemque procuratoris praestat.

§ 8.—Item sciendum est, haec omnia, quae exprimuntur Edicto Aedilium, praestare eum debere, si ante iudicium acceptum facta sint; idcirco quia necesse habuisse ea enumerari, ut, si quid eorum ante litem contestatam contigisset, praestaretur. Ceterum post iudicium acceptum tota causa ad hominem restituendum in iudicio versatur, et tam fructus veniunt, quam id, quo deterior factus&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rv47oau2ahobpro3bho5enyxueo7h8n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87188</id>
    <revision>
      <id>284377</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284377</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2559" sha1="n2qscyrul4vj3qdr91l584qsjzck713" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ris pertinet, non multum ab urbanis praediis differunt.

5. MARCIANUS ''libro singulari ad formulam hypothecariam.''—Pomponius libro tertio decimo variarum Lectionum scribit, si gratuitam habitationem conductor mihi praestiterit, invecta a me domino insulae pignori non esse.

§ 1.—Item illud, inquit, videndum est, voluntate domini induci pignus ita posse, ut in partem debiti sit obligatum.

§ 2.—Si quis fideiubeat, quum res illius a debitore, pro quo fideiussit, pignori data sit, bellissime intelligitur, hoc ipso, quod fideiubeat, quodammodo mandare res suas esse obligatas; sane si postea sint eius res hypothecae datae, non erunt obligatae.

6. ULPIANUS ''libro LXXIII. ad Edictum.''—Licet in praediis urbanis tacite solet conventum accipi, ut perinde teneantur invecta et illata, ac si specialiter convenisset, certe libertati huiusmodi pignus non officit; idque et Pomponius probat; ait enim, manumissioni non officere ob habitationem obligatum.

7. POMPONIUS ''libro XIII.''&lt;ref&gt;ad edictum, inserta Hal.&lt;/ref&gt; ''ex variis Lectionibus.''—In praediis rusticis fructus, qui ibi nascuntur, tacite intelliguntur pignori esse domino fandi locati, etiamsi nominatim id non convenerit.

§ 1.—Videndum est, ne non omnia illata vel inducta, sed ea sola, quae, ut ibi sint, illata fuerint, pignori sint; quod magis est.

8. PAULUS ''libro II. Sententiarum.''—Quum debitor gratuita pecunia utatur, potest creditor de fructibus rei sibi pignoratae ad modum legitimum usuras retinere.

9. IDEM ''libro singulari de officio Praefecti Vigilum.''—Et&lt;ref&gt;Así dice el texto, sin duda por errata, debiéndose á nuestro juicio leer est, como en otras ediciones.—N. del Tr.&lt;/ref&gt; differentia obligatorum propter pensionem, et eorum, quae ex conventione manifestarii&lt;ref&gt;manifestaria, Hal.&lt;/ref&gt; pignoris nomine tenentur, quod manumittere mancipia obligata pignori non possumus; inhabitantes autem manumittimus, scilicet antequam pensionis nomine percludamur&lt;ref&gt;praecludamur, Hal.; praecludantur, Vulg.&lt;/ref&gt;, tunc enim pignoris nomine retenta mancipia non liberabimus; et derisus Nerva Iurisconsultus, qui per fenestram monstraverat servos detentos ob pensionem liberari posse.

10. SCAEVOLA ''libro VI. Digestorum.''—Tutoris heres cum herede pupilli transactione facta, quum ex ea maiorem partem solvisset, in residuam quantitatem pignus obligavit; quaesitum est, an in veterem contractum iure res obligata esset? Respondit, secundum ea, quae proponerentur, obligatam esse.

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n2qscyrul4vj3qdr91l584qsjzck713</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/622</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87189</id>
    <revision>
      <id>284379</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'eumque rogaverit, quidquid ad eum ex hereditate pervenisset, restituere, mox morte uxoris dotem fuerit lucratus, id non restituet &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; restitueret, Taur, según la escritura original.&lt;/ref&gt;, quod ex dote percepit, quia matrimonii causa id lucratus est, non ex patris iudicio.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Mulier dotem promisit quadringentorum, et dedit fundos duos in ducenta,praeterea nomina debitoru...</comment>
      <origin>284379</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3069" sha1="m5uptf2ob5ysx2gairdban0b7rejenk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;eumque rogaverit, quidquid ad eum ex hereditate pervenisset, restituere, mox morte uxoris dotem fuerit lucratus, id non restituet &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; restitueret, Taur, según la escritura original.&lt;/ref&gt;, quod ex dote percepit, quia matrimonii causa id lucratus est, non ex patris iudicio.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Mulier dotem promisit quadringentorum, et dedit fundos duos in ducenta,praeterea nomina debitorum in residua ducenta; mox maritus eius decedens pro dote fundos ei duos, non eos, quos in dotem acceperat, reliquit, et practerea duos illos dotales, quos aestimatos acceperat, reliquit, fideique eius commisit, ut, quidquid ad se ex hereditate eius pervenisset, id restitueret Seio, quum moreretur; quaerebatur, quantum esset in fideicommisso muliere defuncta. Dicebam, uxorem hanc, quae rogata est, quidquid ad se pervenerit ex testamento, restituere, in ea esse conditione, ut id demum restituere rogetur &lt;ref&gt;cogatur, Hal.&lt;/ref&gt;, quod deducta dotis quantitate ad eam pervenit; dotem enim recepisse eam magis, quam accepisse, salvo eo, quod ex commodo repraesentationis ab ea fideicommitti potuit. Proinde id quidem, quod pro dote maritus ei reliquit, non cogetur restituere, nisi plus fuit in eo, quam in quantitate dotis; residuum vero, quod praeterea illi relictum est, cum fructibus cogetur restituere. Habebit igitur praecipuam dotem cum suis fructibus; id vero, quod extrinsecus ei relictum est, cum fructibus, qui ad eam pervenerint, restituet.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' ['''4.'''] IULIANUS ''libro XXXIV. Digestorum.''—Qui ita legat uxori suae: «Titiae amplius quam dotem, aureos tot heres meus damnas esto dare», manifestus est, dotem quoque relegasse &lt;ref&gt;legasse, la Vulg.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''4.''' ['''5.'''] AFRICANUS ''libro V. Quaestionum.''—Quum vulgari modo dies legatorum profertur, nihil eam rem ad dotis relegationem &lt;ref&gt;praelegationem, la Vulg.&lt;/ref&gt; pertinere ait, quia suum diem habeat.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''5.''' ['''6.'''] MARCIANUS &lt;ref&gt;Marcellus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro III. Regularum.''—Dote relegata &lt;ref&gt;praelegata, la Vulg.&lt;/ref&gt; non est heres audiendus, si velit ob donationes in mulierem factas solutionem differre, vel ob impensas alias, quam quae ipso iure dotem minuunt; aliud est enim, minorem esse factam dotem, quod per necessarias impensas accidit, aliud, pignoris nomine retineri dotem ob ea, quae mulierem invicem praestare aequum est.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''6.''' ['''7.'''] LABEO &lt;ref&gt;Iabolenus, Hal.&lt;/ref&gt; ''libro II. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum.''—Quum scriptum esset: «quae pecunia propter uxorem mean ad me venit quiuquaginta, tantundem pro ea dote heres meus dato», quamvis quadraginta dotis fuissent, tamen quinquaginta deberi &lt;ref&gt;Hal. Vulg ; debere, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, Alfenus Varus Servium respondisse scribit, quia proposita summa quinquaginta adiecta sit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m5uptf2ob5ysx2gairdban0b7rejenk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87190</id>
    <revision>
      <id>284380</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:51:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284380</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2568" sha1="9f2b3d14xjt5bx6ql4h4w64haryw3ca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;est, ceteraque veniunt; iudici enim statim atque iudex factus est, omnium rerum officium incumbunt, quaecunque in iudicio versantur; ea autem, quae ante iudicium contingunt, non valde ad eum pertinent, nisi fuerint ei nominatim iniuncta.

§ 9.—Praeterea in Edictio adiciitur: « SI ET QUANTA PECUNIA PRO EO HOMINE SOLETA, ACCURASSO-VE NOMINE DATA ERIT, NON REDDETUR; CUIUSVE PECUNIAE QUIS EO NOMINE OBLIGATUS ERIT, NON LIBERABITUR. »

§ 10.—Ordine (1) fecerunt Aediles, ut ante venditori ezator ea omnia, quae supra scripta sunt, praestes, sic deinde pretium consequatur.

'''26.''' ''Gaius libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Videamus tamen, ne iniquum sit, emtorem compelli dimittere corpus, et ad actionem iudicati mitti, at interdum nihil praesturatur propter ineptiam venditoris; potiusque res ita ordinanda sit, ut emtor caveat, si intra certum tempus pecunia sibi soluta sit, se mancipium restituturum.

'''27.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Debet autem recipere pecuniam, quam dedit pro eo homine, vel si quis accensubis nominr. «Daris» autem non id solum accipimus, quod numeratur venditori, utputa pretium et usuras eius, sed et si quid emtionis causa eregatum est; hoc autem ita demum deducitur, si ex voluntate venditoris datur, ceterum si quid sua sponte datum esse proponatur, non imputabitur, neque enim debet, quod quis suo arbitrio dedit, a venditore exigere. Quid ergo, si forte vectigalis nomine datum est, quod emterus forte sequeretur? Dicemus, hoc quoque restituendum, indemnis enim emtor debet discedere.

'''28.''' ''Gaius libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Si venditor de his, quae Edictio Aedilium exarintur, non caveat, pollicentur adversus enim (ad) redhibendum iudicium intra duos menses, vel quanti emtoris intersit, intra sex menses.

'''29.''' ''Ulpianus libra I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Illud sciendum est, si emtor venditori haec non praestat, quae desiderantur in hac (2) actione, non posse ei venditorem condemnari; si autem emtori venditor ista non praestat, condemnabitur ei.
§ 1.—Item emtori praestandum est, ut pecuniae, cuius nomine obligatus erit, liberetur, sive ipsi venditori obligatus sit, sive etiam alii.
§ 2.—Condemnatio autem fit, quanti ea res erit; ergo, excedat (3) pretium, an non, videamus. Et quidem continet condemnatio pretium accessionesque; an et usuras pretii consequatur, quasi quod sua intersit, debeat accipere, maxime quum fructus quoque ipse restituit? Et placet, consecuturum.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9f2b3d14xjt5bx6ql4h4w64haryw3ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87191</id>
    <revision>
      <id>284381</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:51:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284381</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2844" sha1="q1zqs5pdlhr8kv3it9vxxta94nffi1x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
'''TIT. III'''

'''QUAE RES PIGNORI, VEL HYPOTHECAE DATAE OBLIGARI NON&lt;ref&gt;NON, omitenla otros en Hal.&lt;/ref&gt; POSSUNT'''

''[Cf. Cod. VIII. 16 (15). 17 (16). 21 (20). 24 (23).]''
&lt;/div&gt;

1. MARCIANUS ''libro singulari ad formulam hypothecariam.''—Pupillus sine tutoris auctoritate hypothecam dare non potest.

§ 1.—Si filiusfamilias pro alio rem peculiarem obligaverit, vel servus, dicendum est, eam non teneri, licet liberam peculii sui administrationem habeant, sicut nec donare iis conceditur; non enim usquequaque habent liberam administrationem. Facti tamen est quaestio, si quaeratur, quousque iis permissum videatur peculium administrare.

§ 2.—Eam rem, quam quis emere non potest, quia commercium eius non est, iure pignoris accipere non potest, ut Divus Pius Claudio Saturnino rescripsit. Quid ergo, si praedium quis litigiosum pignori acceperit, an exceptione summovendus sit? Et Octavenus putabat, etiam in&lt;ref&gt;his, inserta Hal.&lt;/ref&gt; pignoribus locum habere exceptionem. Quod, ait Scaevola libro tertio variarum Quaestionum, procedere, ut in rebus mobilibus exceptio locum habeat.

2. GAIUS ''libro singulari de formula hypothecaria''&lt;ref&gt;ad formulam hypothecariam. Hal.&lt;/ref&gt;.—Si alius pro muliere, quae intercessit, dederit hypothecam, aut pro filiofamilias, cui contra Senatusconsultum creditum est, an his succurritur, quaeritur. Et in eo quidem, qui pro muliere obligavit rem suam, facilius dicetur, succurri ei, sicuti fideiussori huius mulieris eadem datur exceptio. Sed et in eo, qui pro filiofamilias rem suam obligavit, eadem dicenda erunt, quae tractantur et in fideiussore eius.

3. PAULUS ''libro III. Quaestionum.''—Aristo Neratio Prisco scripsit: etiamsi ita contractum sit, ut antecedens dimitteretur, non aliter in ius pignoris succedet, nisi convenerit, ut sibi eadem res esset obligata; neque enim in ius primi&lt;ref&gt;pignoris, (en lugar de primi), Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; succedere debet, qui ipse nihil convenit de pignore, quo casu emtoris causa melior efficietur. Denique si antiquior creditor de pignore vendendo cum debitore pactum interposuit, posterior autem creditor de distrahendo omisit, non per oblivionem, sed quum hoc ageretur, ne posset vendere, videamus, an dici possit, huc usque transire ad eum ius prioris&lt;ref&gt;pignoris, (en lugar de prioris), Vulg.&lt;/ref&gt;, ut distrahere pignus huic liceat? Quod admittendum existimo, saepe enim, quod quis ex sua persona non habet, hoc per extraneum habere&lt;ref&gt;Taur. anota al márgen; petere, en el texto.&lt;/ref&gt; potest.

4. IDEM ''libro V. Responsorum.''—Titius, quum mutuam pecuniam accipere vellet a Maevio, cavit ei, et quasdam res hypothecae nomine dare destinavit; deinde, postquam quasdam ex his rebus vendidisset, accepit pecuniam; quaesitum est, an

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q1zqs5pdlhr8kv3it9vxxta94nffi1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87192</id>
    <revision>
      <id>284384</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284384</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2558" sha1="jwq6qxs0m0xs63i58qs7lo5bfwiw17r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Si quid tamen damni sensit, vel si quid pro servo impendit, consequetur arbitrio iudicis, sic tamen, non ut ei horum nomine venditor condemnetur, ut ait Iulianus, sed ne alias compellatur hominem venditori restituere, quam si eum indemnem praestet.


'''30.''' ''Paulus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Item si servi redhibendi nomine emtor iudicium accepit, vel ipse eius nomine dictavit, cavendum ex utraque parte erit, ut, si quid sine dolo malo condemnatus sit, vel si quid ex eo, quod egerit, ad eum pervenerit, dolove malo eius factum sit, quominus perveniret, id reddat.

§ 1.—Quas impensas necessario in curandum servum post litem contestatam emtor fecerit, imputabit (1); praecedentes impensas nominatim comprehendendas, Pedius; sed cibaria servo data non esse imputanda, Aristo ait, nam nec ab ipso exigi, quod in ministerio eius fuit.


'''31.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Quodsi nolit venditor hominem recipere, non in maiorem summam, inquit, quam in pretium ei condemnandum. Ob haec ergo, quae propter servum damna sensit, solam dabimus ei corporis retentionem; ceterum poterit evitare (2) praestationem venditor, si nolit hominem recipere; quae facto pretii praestationem eorumque, quae pretium sequuntur, solam non evitabit.

§ 1.—Si venditor pronuntiaverit vel promiserit, furem non esse, tenetur ex sua promissione, si furtum servus fecit; esse enim hoc casu furem non tantum eum, qui extraneo, sed et eum, qui domino suo res subtraxit, intelligendum est.

§ 2.—Si ancilla redhibeatur, et quod ex ea post venditionem natum erit, reddetur, sive unus partus sit, sive plures.

§ 3.—Sed et si forte ususfructus proprietati adcreverit, indubitate hic quoque restituetur.

§ 4.—Si peculium quaesiit apud emtorem, quid de hoc dicemus? Et si quidem ex re emtoris accessit, dicendum est, apud ipsum relinquendum; si aliunde crevit, venditori restituendum est.

§ 5.—Si plures heredes sint emtoris, an omnes ad redhibendum consentire debeant, videamus. Et ait Pomponius, omnes consentire debere ad redhibendum, darreque unum procuratorem, ne forte venditor iniuriam patiatur, dum ab alio partem recipit hominis, alii (3) in partem pretii condemnatur, quanti minoris is homo sit.

§ 6.—Idem ait, homine mortuo vel etiam reddito singulos pro suis portionibus recte agere. Pretium autem et accessiones pro parte recipient; sed et fructus, accessiones (4), et si quo deterior homo factus est, pro parte praestabitur ab ipsis, nisi&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jwq6qxs0m0xs63i58qs7lo5bfwiw17r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/II</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87193</id>
    <redirect title="Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II" />
    <revision>
      <id>284387</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/II]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II]]</comment>
      <origin>284387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="rmfkfw77c60n02uznauabekmorxsx5z" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/II]]</text>
      <sha1>rmfkfw77c60n02uznauabekmorxsx5z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/835</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87194</id>
    <revision>
      <id>284388</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:55:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55729-87</username>
        <id>33504</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTO . LIBRO XXXVI : TÍTULO III  &lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 7.-Is etiam, cui ex Senatusconsulto restituta est hereditas, nihilominus ad cautionem compellitur.&lt;/p&gt;  &lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 8.-Nec non et qui per alios heredes existunt, sive &lt;ref&gt;vel, Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; honorarii successores, ad satisdationem compelluntur.&lt;/p&gt;  &lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 9.-Plane si quis omissa stipulatione litem de legato contestatus...</comment>
      <origin>284388</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3632" sha1="bxq57n203fx05h1l6b777v875rmm41w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55729-87&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO . LIBRO XXXVI : TÍTULO III

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 7.-Is etiam, cui ex Senatusconsulto restituta est hereditas, nihilominus ad cautionem compellitur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 8.-Nec non et qui per alios heredes existunt, sive &lt;ref&gt;vel, Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; honorarii successores, ad satisdationem
compelluntur.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 9.-Plane si quis omissa stipulatione litem de legato contestatus est, probandum est, &lt;ref&gt;Veanse Cuiacii Obss . XV. 10.; non, insertan Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; cessare debere stipulationem..&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 10. — Idemque in fideicommissis quoque probandum est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 11. — Si cui ita sit legatum vel fideicommissum relictum, et, si id perdidisset, rursus relictum, videamus, an satis sequentis legati sive fideicommissi petere possit; movet quaestionem, an fideicommissum hoc sive legatum debeatur, et quoties debeatur, et an ipse legatarius cavere debeat, se non perditurum. De his omnibus extat Rescriptum Divi Pii ad Iunium Mauricum &lt;ref&gt;Mauricium, Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; tale: «Clodio Fructulo &lt;ref&gt;Structalo, Hal&lt;/ref&gt; secundum ea, quae epistola continentur, legata sive fideicommissa ex testamento Clodii Felicis praestari debent citra necessitatem cavendi, nihil ex iis deminuturum se; nam quod fidei heredis ab eodem tastatore commissum est, ut, si Fructulus perdidisset, quod ei in testamento relictum est, rursus heres ei id restitueret, non eo pertinet, ut aut Fructulo &lt;ref&gt;Structulo, Hal.&lt;/ref&gt; priorum legatorum nomine satisdatio iniungenda, aut onerandus sit heres in infinito, ut, quoties is perdiderit, restituere ei tantundem debeat, sed ut per fideicommissum posterius duplicata legata eius videantur, nec amplius ad periculum heredis pertineat, si quid postea is consumsit, exsoluto ei posteriore fideicommisso». Rescripto ergo ostensum, legatarium heredi non debere cavere, se non perditurum. Versa vice an heres de sequenti legato sive fideicommissi cavere debeat, quaeritur. Et putem, non oportere ei caveri, quum in suo arbitrio habeat, ne perdat id, quod sibi relictum est, quamvis, si quis inspexerit, quod sub conditione relictum est, dicere debeat, satisdationem exigendam.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 12. — Certe sive ex asse, sive ex parte quis legatum debeat, cavere debet, sive institutus sit heres, sive substitutus.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 13. — Bellissimo quaeritur, an haec stipulatio incrementum ex fructibus vel usuris sentiat. Et recte placuit, ex mora incrementum habituram stipulationem, (ut) id, quod oportebit, comprehendat.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 14. — Si quis sub conditione legatum stipulatus pendente conditione decesserit, stipulatio evanescit, quia nec legatum &lt;ref&gt;Taur.; neglegenatum, el códice Fl. , Br.&lt;/ref&gt; non &lt;ref&gt;non, es considerada palabra superflua.&lt;/ref&gt; transmittitur. Huic stipulationi easdem causas et conditiones inesse sciendum est; proinde si qua sit exceptio, quae petenti legatum opponi solet, eandem ex stipulatu quoque agenti opponendam esse placet.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 15. — Procuratori eius, qui absens esse dicitur, si stipulanti legati nomine spondeat &lt;ref&gt;respondeat, Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; heres, Ofi-&lt;/p&gt;

(1) vel, Hal. y la Vulg.
(2) Veanse Cuiacii Obss . XV. 10.; non, insertan Hal. y
la Vulg.
(3) Mauricium, Hal. y la Vulg.
(4) Structalo, Hal.
(5) Structulo, Hal.
(6) Taur.; neglegenatum, el códice Fl. , Br.
(7) non, es considerada palabra superflua.
(8) respondeat, Hal. y la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bxq57n203fx05h1l6b777v875rmm41w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87195</id>
    <redirect title="Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VIII" />
    <revision>
      <id>284390</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VIII]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VIII]]</comment>
      <origin>284390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="eakax7y7bgn3r093gfbcist0mjl6gyo" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VIII]]</text>
      <sha1>eakax7y7bgn3r093gfbcist0mjl6gyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87196</id>
    <redirect title="Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VII" />
    <revision>
      <id>284392</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:57:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VII]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VII]]</comment>
      <origin>284392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="et7ryms9v882ebnkutqxzxe2dvd2hfv" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VII]]</text>
      <sha1>et7ryms9v882ebnkutqxzxe2dvd2hfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87197</id>
    <redirect title="Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VI" />
    <revision>
      <id>284394</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:57:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/VI]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VI]]</comment>
      <origin>284394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="607f2dxliy84hhg64b0iple3r1ynq4k" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VI]]</text>
      <sha1>607f2dxliy84hhg64b0iple3r1ynq4k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/V</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87198</id>
    <redirect title="Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/V" />
    <revision>
      <id>284396</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:57:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/V]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/V]]</comment>
      <origin>284396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="3rm3xjhaue8z70r9egw99qw8ll9cb6v" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/V]]</text>
      <sha1>3rm3xjhaue8z70r9egw99qw8ll9cb6v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87199</id>
    <redirect title="Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IV" />
    <revision>
      <id>284398</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/IV]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IV]]</comment>
      <origin>284398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="qu79qmoh6n9wa3dhcnx5zrghe147q4y" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IV]]</text>
      <sha1>qu79qmoh6n9wa3dhcnx5zrghe147q4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/III</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87200</id>
    <redirect title="Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/III" />
    <revision>
      <id>284400</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:57:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>EnaldoSS movit paginam [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/I/III]] ad [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/III]]</comment>
      <origin>284400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="70" sha1="pfzhrvpnrudzris6nt5lj5vvv40jhh2" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/III]]</text>
      <sha1>pfzhrvpnrudzris6nt5lj5vvv40jhh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87201</id>
    <revision>
      <id>284401</id>
      <timestamp>2026-10-17T19:58:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284401</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="0we92w49ptzzpjii4nfxwqo858nmoh9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;forte tale sit, quod divisionem non recipiat, utputa ancillae partus; in hoc enim idem servandum est, quod in ipsa matre vendita, quum pro parte redhiberi posse negavimus.


§ 7.—Marcellus quoque scribit, si servus communis servum emerit, et sit in causa redhibitionis, unum ex dominis pro parte sua redhibere servum non posse; non magis, inquit, quam quum emtori plures heredes exstiterint, nec omnes ad redhibendum consentiunt.

§ 8.—Idem Marcellus ait, non posse alterum ex dominis consequi actione (1) ex emto, ut sibi pro parte venditor tradat, (2) si pro portione pretium dabit; et hoc in emtoribus servari oportere ait, nam venditor pignoris loco, quod vendidit, retinet, quoad emtor satisfaciat.


§ 9.—Pomponius ait, si unus ex heredibus (3), vel familia eius, vel procurator culpa vel dolo fecerit rem deteriorem, aequum esse, in solidum eum teneri arbitrio iudicis; hoc autem expeditius esse, si omnes heredes unum procuratorem ad agendum dederunt; tunc et (4) si quo deterior servus culpa unius heredum factus est, et hoc solutum est, ceteri familiae erciscundae iudicium adversus eum habent, quia propter ipsum damnum sentiunt impedianturque redhibere.


§ 10.—Si venditori plures heredes extiterint, singulis pro portione hereditaria poterit servus redhiberi; et si servus plurium venierit, idem erit dicendum. Nam si unus a pluribus, vel plures ab uno (5), vel plura mancipia ab uno emantur, verius est dicere, si quasi plures rei fuerant venditores, singulis in solidum redhibendam; si tamen (6) partes emtae sint a singulis, recte dicetur, alteri quidem posse redhiberi, cum altero autem agi quanto minoris. Item si plures singuli partes ab uno emant, tunc pro parte quisque eorum experietur; sed si in solidum emant, unusquisque in solidum redhibebit.


§ 11.—Si mancipium, quod redhiberi oportet, mortuum erit, hoc quaeretur, numquid culpa emtoris, vel familiae eius, vel procuratoris homo dermortuus sit; nam si culpa eius decessit, pro vivo habendus est, et praestentur ea omnia, quae praestarentur, si viveret.

§ 12.—Culpam omnem accipiemus, non utique latam; propter quod dicendum est, quamcunque occasionem morti emtor praestitit, debere eum teneri (7), etiam si non adhibuit medicum, ut sanari possit, vel malum adhibuit, sed culpa sua.

§ 13.—Sed hoc dicemus, si ante iudicium acceptum decessit; ceterum si post iudicium acceptum&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0we92w49ptzzpjii4nfxwqo858nmoh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/442</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87202</id>
    <revision>
      <id>284408</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' respondit, neutram hereditatem ad se velle pertinere, bona defuncti a creditoribus possidenda sunt.  '''71. [70.]''' ULPIANUS ''libro LXI. ad Edictum''.—Si servum quis alienum ab hostibus redemerit, et heredem eum cum libertate instituerit, magis puto fore eum liberum, et necessarium heredem; nam quum scribit ei libertatem, vinculo suo resolvit, et in hoc solum redit (1) iure postliminii, ut non iterum servus eius fiat, cuius erat, antequam...</comment>
      <origin>284408</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="2zekdbkq7ztpbd6pnlm4roepp5xrdq8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
respondit, neutram hereditatem ad se velle pertinere, bona defuncti a creditoribus possidenda sunt.

'''71. [70.]''' ULPIANUS ''libro LXI. ad Edictum''.—Si servum quis alienum ab hostibus redemerit, et heredem eum cum libertate instituerit, magis puto fore eum liberum, et necessarium heredem; nam quum scribit ei libertatem, vinculo suo resolvit, et in hoc solum redit (1) iure postliminii, ut non iterum servus eius fiat, cuius erat, antequam caperetur hoc enim satis impium est , sed ut pristino domino suam aestimationem omnimodo offerat, vel maneat ei obligatus, donec pretium solvat; quod libertatis favore introductum est.

§ 1.—Si quis hac lege emtus sit, ut intra certum diem manumittatur, et cum libertate heres institutus sit, an ei succurrendum sit, ut se abstineat, videamus; magisque est, ut, donec dies non extiterit, possit ei necessarius heres effici, et non possit
sese abstinere; sin autem dies praeteritus fuerit,
tunc non necessarius, sed voluntarius heres efficitur, et potest se abstinere secundum exemplum
eins, cui fideicommissaria libertas sub conditione
debebatur.

§ 2.—Si quis dederit numos domino, ut manumittatur, puto, huic omnimodo esse succurrendum.

§ 3.—Praetor ait: SI PER EUM EAMVE FACTUM ERIT, QUO QUID EX EA HEREDITATE AMOVERETUR.

§ 4.—Si quis suus se dicit retinere hereditatem uolle, aliquid autem ex hereditate amoverit, abstinendi beneficium non habebit.

§ 5.—Non dixit Praetor: «si quid amoverit», sed: «si per eum eamve factum erit, quo quid ex ea amoveretur», sive ergo ipse amoverit, sive amovendum curaverit, Edictum locum habebit .

§ 6.—«Amovisse» eum accipimus, qui quid celaverit, aut interverterit, aut consumserit.

§ 7.—Ait Praetor: «quo quid ex ea amoveretur», sive autem una res, sive plures fuerint amotae, Edicto locus est, sive ex ea hereditate sint, sive ad
eam hereditatem pertineant.

§ 8.-Amovere non videtur, qui non callido animo nec maligno rem reposuit; ne is quidem, qui in re erravit, dum putat non esse hereditariam, dicendum est, eum amovisse non videri.

§ 9.—Haec verba Edicti ad eum pertinent, qui
ante quid amovit , deinde se abstinet ; ceterum si
ante se abstinuit. deinde tunc amovit, hic videamus, an Edicto locus sit; magisque est, ut putem,
istic Sabini sententiam admittendam, scilicet, ut
furti potius actione creditoribus teneatur; etenim qui semel se abstinuit, quemadmodum ex post delicto obligatur?

(1) Hal. Vulg.; reddit, el códice Fl.
i&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zekdbkq7ztpbd6pnlm4roepp5xrdq8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284770</id>
      <parentid>284408</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:23:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284770</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2520" sha1="jz6aqm2im2mf1et62ytzqm1fzxk912o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
respondit, neutram hereditatem ad se velle pertinere, bona defuncti a creditoribus possidenda sunt.

'''71. [70.]''' ULPIANUS ''libro LXI. ad Edictum''.—Si servum quis alienum ab hostibus redemerit, et heredem eum cum libertate instituerit, magis puto fore eum liberum, et necessarium heredem; nam quum scribit ei libertatem, vinculo suo resolvit, et in hoc solum redit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; reddit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; iure postliminii, ut non iterum servus eius fiat, cuius erat, antequam caperetur hoc enim satis impium est , sed ut pristino domino suam aestimationem omnimodo offerat, vel maneat ei obligatus, donec pretium solvat; quod libertatis favore introductum est.

§ 1.—Si quis hac lege emtus sit, ut intra certum diem manumittatur, et cum libertate heres institutus sit, an ei succurrendum sit, ut se abstineat, videamus; magisque est, ut, donec dies non extiterit, possit ei necessarius heres effici, et non possit
sese abstinere; sin autem dies praeteritus fuerit,
tunc non necessarius, sed voluntarius heres efficitur, et potest se abstinere secundum exemplum
eins, cui fideicommissaria libertas sub conditione
debebatur.

§ 2.—Si quis dederit numos domino, ut manumittatur, puto, huic omnimodo esse succurrendum.

§ 3.—Praetor ait: SI PER EUM EAMVE FACTUM ERIT, QUO QUID EX EA HEREDITATE AMOVERETUR.

§ 4.—Si quis suus se dicit retinere hereditatem uolle, aliquid autem ex hereditate amoverit, abstinendi beneficium non habebit.

§ 5.—Non dixit Praetor: «si quid amoverit», sed: «si per eum eamve factum erit, quo quid ex ea amoveretur», sive ergo ipse amoverit, sive amovendum curaverit, Edictum locum habebit.

§ 6.—«Amovisse» eum accipimus, qui quid celaverit, aut interverterit, aut consumserit.

§ 7.—Ait Praetor: «quo quid ex ea amoveretur», sive autem una res, sive plures fuerint amotae, Edicto locus est, sive ex ea hereditate sint, sive ad
eam hereditatem pertineant.

§ 8.-Amovere non videtur, qui non callido animo nec maligno rem reposuit; ne is quidem, qui in re erravit, dum putat non esse hereditariam, dicendum est, eum amovisse non videri.

§ 9.—Haec verba Edicti ad eum pertinent, qui
ante quid amovit , deinde se abstinet ; ceterum si
ante se abstinuit. deinde tunc amovit, hic videamus, an Edicto locus sit; magisque est, ut putem,
istic Sabini sententiam admittendam, scilicet, ut
furti potius actione creditoribus teneatur; etenim qui semel se abstinuit, quemadmodum ex post delicto obligatur?&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jz6aqm2im2mf1et62ytzqm1fzxk912o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/450</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87203</id>
    <revision>
      <id>284409</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:07:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'c. 41. n. 208. de Jur. Eccl. magnas turbas procurantium) Exemplo præififfe &amp; oftia- tim mendicaffe. vid. Rich. Montac. de Orig. Eccl. p. 1. ad A. C 12. n. 18. Præterea etiam nugantur, Chriftum ipfum per omnes trans- fiiffe ordines, fuiffe oftiarium,quando emen- tes &amp; vendentes templo expulit. Lectorem, cum in Efaiâ legeret ex libro, Exorciftam, quando expulit Dæmones, Acoluthum, quando dixit ego fum lux mundi, fubdiaco- rum, quando difcipulor...</comment>
      <origin>284409</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3661" sha1="bf4lls70qtu1z4n9yxwetcaqn9x057w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|440|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;c. 41. n. 208. de Jur. Eccl. magnas turbas
procurantium) Exemplo præififfe &amp; oftia-
tim mendicaffe. vid. Rich. Montac. de Orig.
Eccl. p. 1. ad A. C 12. n. 18. Præterea etiam
nugantur, Chriftum ipfum per omnes trans-
fiiffe ordines, fuiffe oftiarium,quando emen-
tes &amp; vendentes templo expulit. Lectorem,
cum in Efaiâ legeret ex libro, Exorciftam,
quando expulit Dæmones, Acoluthum,
quando dixit ego fum lux mundi, fubdiaco-
rum, quando difcipulorum pedes lavit;
Diaconum, quando diftribuit Euchariftiam,
Presbyterum quando in ara crucis fe obtulit,
&amp; Euchariftiam confecravit. Caeterum jam
fuo tempore Juftinianus miniftrorum Eccle-
fiæ multitudinem animadvertit, cum No-
vell. 3. c. 1. Quapropter, inquit, fancimus,
non ultra fexaginta quidem presbyteros in
fanctiffima majore Ecclefia eße, diaconos vero
mafculos centum, &amp; quadraginta fæminas,
fubdiaconos vero90. lectores 110. cantores 25.
&amp;infuper 100. exiftentibus iis qui dicuntur
oftiarii &amp;c.
23. Imponende jugum, quod neque vos.
Lex de Coelibatu facerdotum eft impia in-
jufta äveno, diliyea, infupporta-
bilis &amp; difficillime recepta &amp; introducta in

Ecclefia. Equidem Mariani, ut hocjugum
portabile reddant, concubinas concedunt,
&amp; lupanaria fi modo in conjugio eum ipfis
non vivant, &amp; fingulis annis florenum Epif-
copo tradant, &amp; illud dicterium obfervent:
fi non cafte, tamen caute; prætereà etiam
fcortationem pro peccatillo habent, longe-
que aliter fcorta &amp; fcortatores depingant;
Scilicet meretrix five fcortum eft, quod
23000 viris fuccubuit, &amp; quia oppofitorum
oppofita eft ratio, etiam fcortator non alius
erit, quam qui rem habuit cum 23000 fcor-
tis feu foeminis, cujus rei nullus fere clericus
accufari,multo minus in defectu teftium con-
vinci aut condemnari poterit, præfertim
cum propter communia ftudia ex clericis de-
fumtum habeat favorabilem judicem, cum
fragiliora fint bodierna corpora, nec ille ali-
ter caftitatem promifit, nifi quantum fragi-
litas humana permittit, infuper etiam præ-
ftet mille abfolvere nocentes, quàm unum
condemnare innocentem, uti hæc omnia
hinc &amp; inde late funt deducta, adductis in-
fuper mediis &amp; adminiculis, quibus fine
præjudicio voti &amp; &amp; Dive ris lex hæc
de cælibatu, facerdotum impleri poffit. vid.
Calixt. de Legg. &amp; de Coelib.facerd.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T75&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T76&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LX|V.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 76.png|left|95px|H]]Oc non immerito pen{{ls}}i habentes Judæi pro lubitu quotquot volebant, {{ls}}ibi a{{ls}}ci{{ls}}cebant uxores, unde Gemara Babylonica dicit: ''fas e{{ls}}t cuique quotcunque {{ls}}uperinducere uxores, modo quibus victus iis præbeatur, res ei {{ls}}uppetant.'' Et Maimonides: ''fas e{{ls}}t, quotcunque etiam centum uxores {{ls}}ive {{ls}}imul omnes, {{ls}}ive alteram po{{ls}}t alteram ducere, neque pote{{ls}}tas uxori ante ductæ virum hic impediendi, modo illi pote{{ls}}tas fuerit alimenta &amp; ve{{ls}}timenta {{ls}}uppeditandi.'' Po{{ls}}tea tamen cum {{ls}}æpe luxuriæ duntaxat cau{{ls}}a ducerent uxores, &amp; Polygami la{{ls}}civiæ {{ls}}u{{ls}}picionem plerumque incurrerent, {{ls}}uccedente tempore mos inolevit, ut ''plebe ji'' raro ''quaternarium'' numerum, ''Reges'' vero ''decimum octavum, Pontifices'' vero maximi vix ''unitatem'' excederent. Quæ con{{ls}}uetudo po{{ls}}t, ut in his {{ls}}olet fieri, vim legis quodammodo obtinuit. Uti ex Thalmudicis ''Seldenus ux. Hebr.'' refert. Interim omnes in eo concordabant, Polygamiam nullo modo contrariari legi {{SIC|divinæ|divinæ.}} Unde&lt;noinclude&gt;{{right|Pe-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bf4lls70qtu1z4n9yxwetcaqn9x057w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284413</id>
      <parentid>284409</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>284413</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3663" sha1="5neb6sl08v3g9hl5zz658jqsofe2wkh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|440|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;c. 41. n. 208. de Jur. Eccl. magnas turbas
procurantium) Exemplo præififfe &amp; oftia-
tim mendicaffe. vid. Rich. Montac. de Orig.
Eccl. p. 1. ad A. C 12. n. 18. Præterea etiam
nugantur, Chriftum ipfum per omnes trans-
fiiffe ordines, fuiffe oftiarium,quando emen-
tes &amp; vendentes templo expulit. Lectorem,
cum in Efaiâ legeret ex libro, Exorciftam,
quando expulit Dæmones, Acoluthum,
quando dixit ego fum lux mundi, fubdiaco-
rum, quando difcipulorum pedes lavit;
Diaconum, quando diftribuit Euchariftiam,
Presbyterum quando in ara crucis fe obtulit,
&amp; Euchariftiam confecravit. Caeterum jam
fuo tempore Juftinianus miniftrorum Eccle-
fiæ multitudinem animadvertit, cum No-
vell. 3. c. 1. Quapropter, inquit, fancimus,
non ultra fexaginta quidem presbyteros in
fanctiffima majore Ecclefia eße, diaconos vero
mafculos centum, &amp; quadraginta fæminas,
fubdiaconos vero90. lectores 110. cantores 25.
&amp;infuper 100. exiftentibus iis qui dicuntur
oftiarii &amp;c.
23. Imponende jugum, quod neque vos.
Lex de Coelibatu facerdotum eft impia in-
jufta äveno, diliyea, infupporta-
bilis &amp; difficillime recepta &amp; introducta in

Ecclefia. Equidem Mariani, ut hocjugum
portabile reddant, concubinas concedunt,
&amp; lupanaria fi modo in conjugio eum ipfis
non vivant, &amp; fingulis annis florenum Epif-
copo tradant, &amp; illud dicterium obfervent:
fi non cafte, tamen caute; prætereà etiam
fcortationem pro peccatillo habent, longe-
que aliter fcorta &amp; fcortatores depingant;
Scilicet meretrix five fcortum eft, quod
23000 viris fuccubuit, &amp; quia oppofitorum
oppofita eft ratio, etiam fcortator non alius
erit, quam qui rem habuit cum 23000 fcor-
tis feu foeminis, cujus rei nullus fere clericus
accufari,multo minus in defectu teftium con-
vinci aut condemnari poterit, præfertim
cum propter communia ftudia ex clericis de-
fumtum habeat favorabilem judicem, cum
fragiliora fint bodierna corpora, nec ille ali-
ter caftitatem promifit, nifi quantum fragi-
litas humana permittit, infuper etiam præ-
ftet mille abfolvere nocentes, quàm unum
condemnare innocentem, uti hæc omnia
hinc &amp; inde late funt deducta, adductis in-
fuper mediis &amp; adminiculis, quibus fine
præjudicio voti &amp; &amp; Dive ris lex hæc
de cælibatu, facerdotum impleri poffit. vid.
Calixt. de Legg. &amp; de Coelib.facerd.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T75&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T76&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXV|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 76.png|left|95px|H]]Oc non immerito pen{{ls}}i habentes Judæi pro lubitu quotquot volebant, {{ls}}ibi a{{ls}}ci{{ls}}cebant uxores, unde Gemara Babylonica dicit: ''fas e{{ls}}t cuique quotcunque {{ls}}uperinducere uxores, modo quibus victus iis præbeatur, res ei {{ls}}uppetant.'' Et Maimonides: ''fas e{{ls}}t, quotcunque etiam centum uxores {{ls}}ive {{ls}}imul omnes, {{ls}}ive alteram po{{ls}}t alteram ducere, neque pote{{ls}}tas uxori ante ductæ virum hic impediendi, modo illi pote{{ls}}tas fuerit alimenta &amp; ve{{ls}}timenta {{ls}}uppeditandi.'' Po{{ls}}tea tamen cum {{ls}}æpe luxuriæ duntaxat cau{{ls}}a ducerent uxores, &amp; Polygami la{{ls}}civiæ {{ls}}u{{ls}}picionem plerumque incurrerent, {{ls}}uccedente tempore mos inolevit, ut ''plebe ji'' raro ''quaternarium'' numerum, ''Reges'' vero ''decimum octavum, Pontifices'' vero maximi vix ''unitatem'' excederent. Quæ con{{ls}}uetudo po{{ls}}t, ut in his {{ls}}olet fieri, vim legis quodammodo obtinuit. Uti ex Thalmudicis ''Seldenus ux. Hebr.'' refert. Interim omnes in eo concordabant, Polygamiam nullo modo contrariari legi {{SIC|divinæ|divinæ.}} Unde&lt;noinclude&gt;{{right|Pe-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5neb6sl08v3g9hl5zz658jqsofe2wkh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/623</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87204</id>
    <revision>
      <id>284411</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Item ei, quae dotem nullam habebat, vir sic legaverat: «quanta pecunia dotis nomine, et reliqua, pro ea quinquaginta heres dato»; deberi ei legatum Ofilius, Cascellius, item et Servii auditores retulerunt; perinde habendum esse, ac si servus alicui mortuus, aut pro eo centum legata essent; quod verum est, quia his verbis non dos ipsa, sed pro dote pecunia legata videtur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent...</comment>
      <origin>284411</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3138" sha1="72dejo2ds20eth58smfffat2eflmzwu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Item ei, quae dotem nullam habebat, vir sic legaverat: «quanta pecunia dotis nomine, et reliqua, pro ea quinquaginta heres dato»; deberi ei legatum Ofilius, Cascellius, item et Servii auditores retulerunt; perinde habendum esse, ac si servus alicui mortuus, aut pro eo centum legata essent; quod verum est, quia his verbis non dos ipsa, sed pro dote pecunia legata videtur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''7.''' ['''8.'''] PAPINIANUS ''libro XVIII. Quaestionum.''—Pater dotem a nuru acceptam filio exheredato legavit; heres patris opposita doli exceptione non ante solvere legatum cogendus est, quam ei cautum fuerit de indemnitate soluto matrimonio.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Sed si, priusquam legatum filio solveretur, mulier dotem suam recuperavit, frustra filius de legato aget.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Sed si lex Falcidia locum in legato dotis adversus filium exheredatum habuerit, et mulier solutionem ratam fecerit, propter eam quantitatem, quam heres retinuerit, utilis actio dotis ei dabitur; quodsi ratum non habeat, defendi quidem debebit heres a viro, qui se defensurum promisit, sed si totam litem vic solus subierit, actio iudicati, si cautum non erit, pro ea quantitate, quae iure Falcidiae petenda est, adversus heredem dabitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Sed si, priusquam legatum filio solveretur, mulier divertit, quamquam ipsa nondum praecipere &lt;ref&gt;percipere, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; dotem possit, non ideo tamen actio filii differtur, quia tunc iisdem diebus filio solvi dotem responsum est. Quum patri pro parte heres extitit, et ad praeceptionem dotis soluto matrimonio, postquam heres extitit, admissus est,&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 4.—si forte per errorem cautio defensionis omissa sit, et ex causa fideicommissi filius dotem acceperit, ut indebitum fideicommissum non repetetur &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; repeteretur, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Cautionis enim praestandae necessitas solutionem moratur, non indebitum facit, quod fuit debitum, sed non erit iniquum, heredi subveniri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 5.—Quid ergo, si patris heres solvendo non sit, nonne iuste mulieri dabitur adversus virum utilis actio dotis? Cui dos perire non debet, quia non interposuit per errorem heres cautionem.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''8.''' ['''9.'''] IDEM ''libro VII. Responsorum.''—Vir uxori, quae dotem in mancipiis habebat, pecuniam pro dote legaverat, vivo viro mancipiis mortuis uxor post virum vita decessit; ad heredein eius actio legati recte transmittitur, quoniam mariti voluntas servanda est.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''9.''' ['''10.'''] IDEM ''libro VIII. Responsorum.''—«Uxori meae fundum Cornelianum, et quae nuptura obtulit aestimata, in speciebus restitui volo»; respondi, non aestimatum praedium in dotem datum exceptum non videri, sed universa dote praelegata &lt;ref&gt;relegata, Hal,&lt;/ref&gt; rerum aestimatarum pretium non relictum, verum ipsas res, quales invenirentur.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>72dejo2ds20eth58smfffat2eflmzwu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/477</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87205</id>
    <revision>
      <id>284412</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' vires capit, quum ipsis, per quos commodum hereditatis vel legati patri dominove quaeritur, fideicommissum (1) relinquitur. Denique Iulianus non insubtili ratione motus patrem, cuius filius heres institutus est, extero quidem habita ratione legis Falcidiae restituere hereditatem respondit, quoniam ex persona filii teneretur; ipsi vero filio non admissa Falcidia, quoniam ex persona sua sibi filius obligari non posset, ac pater non ut heres, s...</comment>
      <origin>284412</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4604" sha1="9guffz35af4ypkrse6pz7u0ittxmnq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vires capit, quum ipsis, per quos commodum hereditatis vel legati patri dominove quaeritur, fideicommissum (1) relinquitur. Denique Iulianus non insubtili ratione motus patrem, cuius filius heres institutus est, extero quidem habita ratione legis Falcidiae restituere hereditatem respondit, quoniam ex persona filii teneretur; ipsi vero filio non
admissa Falcidia, quoniam ex persona sua sibi
filius obligari non posset, ac pater non ut heres,
sed ut pater rogari videretur (2). Et ideo si filio rogatus sit pater post mortem suam, quod ad se pervenit ex legato vel hereditate filio relictis , restituere, isque vivo patre decedat, omnimodo patrem id retenturum, quoniam fideicommissum ex
persona patris vires acceperit.

'''12'''. POMPONIUS ''libro III. ad Sabinum''.—Si mihi et tibi eadem res legata fuerit, deinde die legati
cedente heres tibi extitero, liberum mihi esse Labeo ait, ex meo legato, an ex eo, quod tibi heres
sim, acquiram legatum; si voluero eam rem ex meo legato ad me pertinere, ut tota mea sit, ex
hereditario legato petere eam posse Proculus ait.

§ 1. Si quis servos, quos Gadibus haberet, eo testamento, quod Romae moriens fecerit , triduo,
quo mortuus fuerit, heredem dare mihi damnave-

rit, ratum esse legatum, et angustias temporis
nihil legato nocere.
§ 2.-Regula iuris civilis est, quae efficit, ut,
quibus ipsis legare possumus, eorum quoque ser-

vis legare possimus (3).

que puedo pedirla en virtud del legado hereditario .
§ 1. Si alguno hubiere condenado á su heredero, en testamento que al morir hubiere hecho en Roma, a darme dentro de tres dias después que hubiere muerto, esclavos que tuviese en Cadiz, el legado es válido, y la premura del tiempo en nada le
perjudica al legado.
§ 2. Hay una regla de derecho civil, que hace,
que también podamos hacer legados á los esclavos
de aquellos mismos a quienes les podemos legar.
§ 3. En los legados son válidas las últimas escrituras, porque se puede mudar la causa del legado anterior ó por el término, ó con la condición, ó

§ 3.- In legatis novissimae scripturae valent,
quiamutari causa praecedentis legati vel die, vel
conditione, vel in totum ademtione potest; sed si
sub alia et alia conditione legatum ademtum est,
novissima ademtio spectanda est. Interdum tamen
in legatis non posterior, sed praecedens scriptura
valet; nam si ita scripsero: &lt;quod Titio infra lega-

válida en los legados la escritura posterior, sino la

vero, id neque do, neque lego», quod infra legatum erit, non valebit; nam et eum sermonem, quo

precedente; porque si yo hubiere escrito asi: «lo
que abajo yo legare a Ticio, esto, ni lo doy, ni lo

praesentia legata data in diem proferuntur, ad
postea quoque scripta legata pertinere placuit. Vo-

lego , no será válido lo que abajo se hubiere lega-

en su totalidad con la revocación; pero si se revocó un legado bajo una y otra condición , se ha de
atender à la última revocación. Pero á veces no es

luntas ergo facit, quod in testamento scriptum

do; pues se determinó que también aquella cláusula con la que se difieren à término los legados da-

valeat.

dos de presente, pertenezca asimismo a los legados
escritos después. Luego la voluntad hace que sea
válido lo escrito en el testamento .

13. IDEM libro IV. ad Sabinum . Quum incertus homo legatus tibi esset, heres Stichum servo
tuo tradidit; Neratius respondit, si voluntate domini tradidit, vel ratum hoc dominus habuerit,
perinde eum liberatum, atque si Stichus legatus
esset.

13. EL MISMO; Comentarios á Sabino, libro IV.
---Habiéndosete legado un esclavo incierto , el heredero entregó Stico á tu esclavo; Neracio respondió, que si lo entregó con voluntad del señor, ó si
el señor hubiere ratificado esto, queda él libre de

la obligación lo mismo que si hubiese sido legado
Stico.

14. ULPIANUS libro XV. ad Sabinum . - Si ita

sit adscriptum: «si cui legavero bis, semel heres ei

14. ULPIANO; Comentarios á Sabino, libro XV.
-Si se hubiera escrito asi : «si á alguno le hubiere

dato , vel ut (4) semel debeatur, et eidem duas

yo legado dos veces, déle el heredero una vez», ὁ

quantitates adscripserit, vel duos fundos , an
utrumque debeatur? Et ait Aristo, unum videri
legatum; nam quod ademtum est, nec datum vi

hubiere asignado dos cantidades, ó dos fundos, ¿se

(1) haereditatis, inserta la Vulg.

(2) Hal.; videtur, el códice Fl.

como si se debiera una sola vez, y para uno mismo
deberá una y otra cosa? Y dice Aristón, que se con(3) Hal.; possumus , el códice Fl.
(4) ut, omítela Hal .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9guffz35af4ypkrse6pz7u0ittxmnq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284781</id>
      <parentid>284412</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284781</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2732" sha1="tl8iqiu9btsta6vn8b8gz1cl0iro15z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
vires capit, quum ipsis, per quos commodum hereditatis vel legati patri dominove quaeritur, fideicommissum &lt;ref&gt; haereditatis, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; relinquitur. Denique Iulianus non insubtili ratione motus patrem, cuius filius heres institutus est, extero quidem habita ratione legis Falcidiae restituere hereditatem respondit, quoniam ex persona filii teneretur; ipsi vero filio non
admissa Falcidia, quoniam ex persona sua sibi filius obligari non posset, ac pater non ut heres, sed ut pater rogari videretur &lt;ref&gt; Hal.; videtur, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Et ideo si filio rogatus sit pater post mortem suam, quod ad se pervenit ex legato vel hereditate filio relictis , restituere, isque vivo patre decedat, omnimodo patrem id retenturum, quoniam fideicommissum ex
persona patris vires acceperit.

'''12'''. POMPONIUS ''libro III. ad Sabinum''.—Si mihi et tibi eadem res legata fuerit, deinde die legati cedente heres tibi extitero, liberum mihi esse Labeo ait, ex meo legato, an ex eo, quod tibi heres sim, acquiram legatum; si voluero eam rem ex meo legato ad me pertinere, ut tota mea sit, ex
hereditario legato petere eam posse Proculus ait.

§ 1. Si quis servos, quos Gadibus haberet, eo testamento, quod Romae moriens fecerit , triduo,
quo mortuus fuerit, heredem dare mihi damnaverit, ratum esse legatum, et angustias temporis
nihil legato nocere.

§ 2.-Regula iuris civilis est, quae efficit, ut, quibus ipsis legare possumus, eorum quoque servis legare possimus &lt;ref&gt;Hal.; possumus, el codice Fl.&lt;/ref&gt;.

§ 3.- In legatis novissimae scripturae valent,
quiamutari causa praecedentis legati vel die, vel
conditione, vel in totum ademtione potest; sed si
sub alia et alia conditione legatum ademtum est,
novissima ademtio spectanda est. Interdum tamen in legatis non posterior, sed praecedens scriptura valet; nam si ita scripsero: «quod Titio infra legavero, id neque do, neque lego», quod infra legatum erit, non valebit; nam et eum sermonem, quo praesentia legata data in diem proferuntur, ad postea quoque scripta legata pertinere placuit. Voluntas ergo facit, quod in testamento scriptum valeat.

'''13'''. IDEM ''libro IV. ad Sabinum''.-Quum incertus homo legatus tibi esset, heres Stichum servo tuo tradidit; Neratius respondit, si voluntate domini tradidit, vel ratum hoc dominus habuerit, perinde eum liberatum, atque si Stichus legatus
esset.

14. ULPIANUS libro XV. ad Sabinum.- Si ita sit adscriptum: «si cui legavero bis, semel heres ei dato», vel ut &lt;ref&gt;ut, omítela Hal.&lt;/ref&gt; semel debeatur, et eidem duas quantitates adscripserit, vel duos fundos , an utrumque debeatur? Et ait Aristo, unum videri legatum; nam quod ademtum est, nec datum vi-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tl8iqiu9btsta6vn8b8gz1cl0iro15z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/451</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87206</id>
    <revision>
      <id>284417</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:30:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Pe{{ls}}ichthah Lev. 18. dicit: ''Noti{{ls}}{{ls}}imum e{{ls}}t eum, qui dicat, non licitum e{{ls}}{{ls}}e plures ducere uxores, ne{{ls}}cire, quid {{ls}}it de Leg.'' Ordinem tamen &amp; differentiam inter uxores ob{{ls}}ervabant, ita ut una fuerit primaria, certis legibus dotalibus, ceremoniis {{ls}}olennioribus &amp; {{grc|κατὰ πολλῆς φαντασίας}} copulata, cœteræ vero veluti {{ls}}ecundariæ, concubinæ, per occa{{ls}}ionem &amp; utilitatem {{ls}}i...'</comment>
      <origin>284417</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4026" sha1="tjna8rgug46nbwfm8qzbjbyorvvhcbh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|441|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;Pe{{ls}}ichthah Lev. 18. dicit: ''Noti{{ls}}{{ls}}imum e{{ls}}t eum, qui dicat, non licitum e{{ls}}{{ls}}e plures ducere uxores, ne{{ls}}cire, quid {{ls}}it de Leg.'' Ordinem tamen &amp; differentiam inter uxores ob{{ls}}ervabant, ita ut una fuerit primaria, certis legibus dotalibus, ceremoniis {{ls}}olennioribus &amp; {{grc|κατὰ πολλῆς φαντασίας}} copulata, cœteræ vero veluti {{ls}}ecundariæ, concubinæ, per occa{{ls}}ionem &amp; utilitatem {{ls}}ine ullis ritibus a{{ls}}{{ls}}ociatæ. Rari{{ls}}{{ls}}ime etiam omnes habebant in una domo vel loco, {{ls}}ed à {{ls}}e invicem {{ls}}eparabant ad concordiam eo melius {{ls}}ervandam. Unde factum, ut Nobiliores &amp; ditiores {{ls}}ibi plures a{{ls}}ci{{ls}}cebant quam plebeji &amp; pauperes.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Hoc non immerito penfi babentes. Quam-
vis enim conjugium poft lapfum multis infir-
mitatibus, imperfectionibus &amp; peccatis
etiam, quia in omni opere etiam bono pec-
camus, fit collutulatum, ut vel ablutiones
puerperarum, pollutorum aliave nos edo-
cere poffunt, tamen, in fe non eft res ma-
la, fed à Deo inftituta, quod de ayapia
dici non poteft, uti quidem Victor Utopicus
p. 170. expreffe dicit, fed non probat, coe-
libatum æque effe iaftitutionem divinam ac
conjugium. At Victor vafez &amp; Afer (Africa
enim femper aliquid apportat novi) ubi lo-
corum, ubi librorum, ubi capitum, ubi
verficulorum Deus inftituit coelibatum?
Certè in Paradifo non inftituit, qui tamen
in ftatu integritatis poterant continentiam ha-
bere, inter Protoplaftos, nec inter Noachi-
das, quibus æque dictum, Crefcite mul-
tiplicamini, quod &amp; in Patriarchali Ecclefiâ
ad Jacobum eadem inquiens, repetiit. Nec
Ahrabamo hoc injunxit, fed ex propria &amp;
prima uxore filium ipfi promifit, patrem
multarum gentium; In Mofaicâ Ecclefiâ fte-
riles &amp; coelibes erant exofi, nec ullus exectus,
aut contufus faltem in congregationem veni-
re poterat. Chriftus multo minus inftituit
illain caftrationem propter regnum coelo-
rum, quæ ante Chriftum, ceu peffima con-
fuetudo, jamdum erat in ufu, &amp; à Chrifto
quidem recenfetur, fed non laudatur. Pau-
lus &amp; Petrus reliquique Apoftoli &amp; difcipuli
Chrifti, tantum abeft, ut nomine Magiftri
fui illum cælibatum commendarint, ut po-
tius omnibus conjugium imperarint, di- 
cando: unusquifque babeat iw, eft impe-
rativus, habeto) fuam uxorem, idque pro-

pter fcortationem, cui omnis ayau &amp;
cœlebs eft poft lapfum fubjectus, nec ab
ejus fufpicione liber. De Religiofis quidem
dicunt Mariani, quod in ejusmodi fanctos
viros nulla cadat fufpicio, fi vel maxime pul-
chram in brachiis habeant, aut illam, pacem
in os infururrando, ofculo fancto falutent.
fecularibus vero non eft ita fidendum, quia
fcilicet fe non continere poffunt, uti in Le-
gendâ habetur, quod aliquis propter ofcu-
lum meruerit purgatorium, quando juvenis
aliquis dicitur habuiffe vifionem, &amp; raptus in
Patricii purgativum ignem, alium juvenem
torturæ expofitum vidiffe, &amp; indagando
caufam ofculo tributam audiviffe, ubi hoc
Epiphonema additur: Fugite o juvenes ba-
fia virginum. Sed cum clericis aliter fe res
habet, qui funt &amp;aders, avairo. utut
in Jure Canonico de confecr.dift. 4, c. Mon
nachi. expreffe dicatur, ne Monachi exofcu-
lentur foeminas; fed alias foeminas effe mun-
danas, alias religiofas, dicunt. Moris enim
effe, fi Vifitator monafteria vifitet, utille
omnes moniales, quia fpirituales, ofcule-
tur ofculo pacis ad mandatum Pauli, utut
aliquando Chriftus manus interpofuiffe per-
hibeatur, cum Vifitator fanétiffimæ monia-
li ofcula pacis exhibere voluerit. Geneal.
Mar. 16. Jun. p. 724. Nec canon ifte juxta
ipfos de omnibus mundanis loquitur, fed de
fubftrata, ut ait Gloffa, ubi for e tangit con-
fuetudinem quâ compatres falutabant com-
matres in templo; Si verò extra templum
contingit, ut facerdos foeminam ulnis com-
plectatur, non illico fcandalum eft capien-
dum, ut Canon infit; ab fit, ut quicquam
finiftri de bis arbitremur, qui Apoftolico&lt;noinclude&gt;{{right|''gradui''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tjna8rgug46nbwfm8qzbjbyorvvhcbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/624</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87207</id>
    <revision>
      <id>284418</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:33:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' ['''11.'''] SCAEVOLA ''libro VIII. Quaestionum.''—Si Seiae pro dote centum fundus legatus sit, idemque Maevio, quod Maevio Falcidia aufert, pro eo, quasi concursus non fuerit, mulier plus vindicet, quia amplius sit in dote mulieris.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''11.''' ['''12.'''] PAULUS ''libro VII. Responsorum.''—Seia, quum nuberet Lucio Titio, dedit dotis nomine centum aureos, et adhibuit Quint...</comment>
      <origin>284418</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3447" sha1="03wuo0exkh43gsh1tqkkicusyjhuges" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' ['''11.'''] SCAEVOLA ''libro VIII. Quaestionum.''—Si Seiae pro dote centum fundus legatus sit, idemque Maevio, quod Maevio Falcidia aufert, pro eo, quasi concursus non fuerit, mulier plus vindicet, quia amplius sit in dote mulieris.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''11.''' ['''12.'''] PAULUS ''libro VII. Responsorum.''—Seia, quum nuberet Lucio Titio, dedit dotis nomine centum aureos, et adhibuit Quintum Mucium, qui nihil numeravit, sed dotem stipulatus est, si morte mulieris solutum fuerit matrimonium; Seia moriens testamento suo ita cavit: «Lucio Titio, marito meo, cui maximas gratias ago, dari volo super dotem, quam ei dedi, tot aureos »; quaero, quum instituit Lucium Titium convenire Quintus Mucius ex stipulatu actione &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; actionem, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, an repellere eum maritus possit ex verbis testamenti. Respondit, si Quintus Mucius  mandante Seia, non donationis causa stipulatus est, heredibus mulieris eum teneri, et ideo Quintum Mucium exceptione repellendum esse; quodsi donationis causa Scia stipulari permisisset, videri eum in eum casum, qui morte mulieris extitit, mortis causa stipulatum, et ideo fidei eius committi potuisse in cum casum, dicendum fore.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''12.''' ['''13.'''] SCAEVOLA ''libro III. Responsorum.''—Qui dotem in pecunia numerata et aestimatis rebus acceperat, uxori ita legavit: «Seiac, uxori meae, si omnes res, quae tabulis dotalibus contineantur, heredi meo exhibuerit, et tradiderit summam dotis, quam mihi pro ea pater eius intulit, dari volo hoc amplius denarios &lt;ref&gt;denarios, omitela Hal.&lt;/ref&gt; decem»; quaesitum est, quum res in dotem datae plures ipso usu finitae essent, nec moriente marito fuerant, an quasi sub impossibili conditione legatum datum debeatur. Respondi, videri conditioni paritum, si, quod ex rebus in dotem datis supererat, in potestatem heredis pervenit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''13.''' ['''14.'''] LABEO ''libro I. Pithanorum a Paulo epitomatorum.''—Paulus &lt;ref&gt;Paulus, omitela Ilal,&lt;/ref&gt;: si filiusfamilias, uxorem quum haberet, dotem ab ea acceperat, deinde paterfamilias factus dotem ei, ut solet, legavit, quamvis patri heres non erit, tamen id legatum debebitur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''14.''' ['''15.'''] SCAEVOLA ''libro XV. Digestorum.''—Theopompus testamento facto duas filias et filiumaequis partibus instituit heredes, et codicillis ita cavit: Τὴν θυγατέρα μου Κρισπίναν, ἦν ἡυχόμην ἐκδοῦναι, ᾧ ἂν οἱ φίλοι μου καὶ οἱ συγγενεῖς δοκιμάσωσι, προνοήσει, ἐκδοθήναι Πολλιανός, εἰδὼς μου τὴν γνώμην, ἐπὶ τοῖς ἴσοις, ἐφ᾽ οἷς καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς ἐξέδωκα· [Filiam meam Crispinam, quam vellem tradi nuptui, cuicunque amici mei et cognati approbabunt, prozidebit tradi Pollianus sciens mentem meam, in aequalibus portionibus, in quibus et sororem eius tradidi; &lt;ref&gt;La versión vulgar.&lt;/ref&gt;] Pollianus &lt;ref&gt;Según la escritura original; autem, inserta la corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; a marito puellae iuratus scripsit, voluisse patrem eandem quantitatem in dotem accipere etiam minorem filiam, quam maior accepisset; quaero, an eandem summam dotis nomine coheredes extra partem hereditatis&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>03wuo0exkh43gsh1tqkkicusyjhuges</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284421</id>
      <parentid>284418</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>284421</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3501" sha1="sfw74di4jv54qtjg8cqmeiutfqqw4l4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''10.''' ['''11.'''] SCAEVOLA ''libro VIII. Quaestionum.''—Si Seiae pro dote centum fundus legatus sit, idemque Maevio, quod Maevio Falcidia aufert, pro eo, quasi concursus non fuerit, mulier plus vindicet, quia amplius sit in dote mulieris.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''11.''' ['''12.'''] PAULUS ''libro VII. Responsorum.''—Seia, quum nuberet Lucio Titio, dedit dotis nomine centum aureos, et adhibuit Quintum Mucium, qui nihil numeravit, sed dotem stipulatus est, si morte mulieris solutum fuerit matrimonium; Seia moriens testamento suo ita cavit: «Lucio Titio, marito meo, cui maximas gratias ago, dari volo super dotem, quam ei dedi, tot aureos »; quaero, quum instituit Lucium Titium convenire Quintus Mucius ex stipulatu actione &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; actionem, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, an repellere eum maritus possit ex verbis testamenti. Respondit, si Quintus Mucius  mandante Seia, non donationis causa stipulatus est, heredibus mulieris eum teneri, et ideo Quintum Mucium exceptione repellendum esse; quodsi donationis causa Scia stipulari permisisset, videri eum in eum casum, qui morte mulieris extitit, mortis causa stipulatum, et ideo fidei eius committi potuisse in cum casum, dicendum fore.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''12.''' ['''13.'''] SCAEVOLA ''libro III. Responsorum.''—Qui dotem in pecunia numerata et aestimatis rebus acceperat, uxori ita legavit: «Seiac, uxori meae, si omnes res, quae tabulis dotalibus contineantur, heredi meo exhibuerit, et tradiderit summam dotis, quam mihi pro ea pater eius intulit, dari volo hoc amplius denarios &lt;ref&gt;denarios, omitela Hal.&lt;/ref&gt; decem»; quaesitum est, quum res in dotem datae plures ipso usu finitae essent, nec moriente marito fuerant, an quasi sub impossibili conditione legatum datum debeatur. Respondi, videri conditioni paritum, si, quod ex rebus in dotem datis supererat, in potestatem heredis pervenit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''13.''' ['''14.'''] LABEO ''libro I. Pithanorum a Paulo epitomatorum.''—Paulus &lt;ref&gt;Paulus, omitela Ilal,&lt;/ref&gt;: si filiusfamilias, uxorem quum haberet, dotem ab ea acceperat, deinde paterfamilias factus dotem ei, ut solet, legavit, quamvis patri heres non erit, tamen id legatum debebitur.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''14.''' ['''15.'''] SCAEVOLA ''libro XV. Digestorum.''—Theopompus testamento facto duas filias et filiumaequis partibus instituit heredes, et codicillis ita cavit: Τὴν θυγατέρα μου Κρισπίναν, ἦν ἡυχόμην ἐκδοῦναι, ᾧ ἂν οἱ φίλοι μου καὶ οἱ συγγενεῖς δοκιμάσωσι, προνοήσει, ἐκδοθήναι Πολλιανός, εἰδὼς μου τὴν γνώμην, ἐπὶ τοῖς ἴσοις, ἐφ᾽ οἷς καὶ τὴν ἀδελφὴν αὐτῆς ἐξέδωκα· [Filiam meam Crispinam, quam vellem tradi nuptui, cuicunque amici mei et cognati approbabunt, prozidebit tradi Pollianus sciens mentem meam, in aequalibus portionibus, in quibus et sororem eius tradidi; &lt;ref&gt;La versión vulgar.&lt;/ref&gt;] Pollianus &lt;ref&gt;Según la escritura original; autem, inserta la corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; a marito puellae iuratus scripsit, voluisse patrem eandem quantitatem in dotem accipere etiam minorem filiam, quam maior accepisset; quaero, an eandem summam dotis nomine coheredes extra partem hereditatis&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sfw74di4jv54qtjg8cqmeiutfqqw4l4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/145</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87208</id>
    <revision>
      <id>284419</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'nostri sententiam nam si desinit dotalis esse, poterit alienari. Rursus quemadmodum poterit fieri dotalis data pecunia, an iam pecunia in dote esse videbitur? Et magis est, ut ager in causam dotis revertatur, sed interim alienatio fundi inhibeatur.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''57.''' IAVALENUS libro I. ex Plautio.—Nuptura filiofamilias si socero dotem ita promiserit: «quod filius tuus mihi debet, id doti tibi erit», interesse pato, utru...</comment>
      <origin>284419</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2935" sha1="9vda4nb5x0rxzpz9n944wocql5is06g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nostri sententiam nam si desinit dotalis esse, poterit alienari. Rursus quemadmodum poterit fieri dotalis data pecunia, an iam pecunia in dote esse videbitur? Et magis est, ut ager in causam dotis revertatur, sed interim alienatio fundi inhibeatur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''57.''' IAVALENUS libro I. ex Plautio.—Nuptura filiofamilias si socero dotem ita promiserit: «quod filius tuus mihi debet, id doti tibi erit», interesse pato, utrum filli obligatio, an patris persecutio et in rem versum promissione &lt;ref&gt;Hal.; promissioni, el códice Fl. &lt;/ref&gt;  contineatur. Nam si id, quod filium dare oportet, significatum est, tota pecania, in quam filius obligatus est, promissione &lt;ref&gt;Hal.; promissioni, el códice Fl. &lt;/ref&gt;  dotis continebitur; sin autem id, quod patrem de peculio vel in rem verso praestare oportebit, aestimari &lt;ref&gt;Hal.Hal. Vulg., aestimare, el codice fl. &lt;/ref&gt;  debebit, quantum sit eo tempore id, quod promittitur, ut ea summa dotis esse videatur, qua &lt;ref&gt;in quam, Hal &lt;/ref&gt; patrem eo tempore filii nomine condemnari oportebit &lt;ref&gt;oportnerat, Hal&lt;/ref&gt;: quodsi non evidenter apparuit, de cuius mulier obligatione senserit, praesumptionem ad filii debitum spectare verisimile est, nisi evidentissime contrarium approbetur.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''58.''' CELSUS libro XIX. Digestorum.— Si sponsalibus nondum factis Titio dotem Seiae nomine promiseris, quum ea nubere ei nollet, tamen, si postea nupserit, dotem debebis, nisi aliae nuptiae mediae intervenissent.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si mulier ancillam Pamphilam a Titio stipulata, deinde ei nuptura, quod is sibi debebat, doti habere permisit, etiamsi non erit viri Pamphilla, an ipsa tamen Pamphilla in dote sit mulieris periculo erit, an et quod ea pepererit, reddi mulieri debebit, &lt;ref&gt;reddl-debebif, considéranse añadidas por los copistas. &lt;/ref&gt; quia, si in sua causa prior stipulatio mansisset, non redderetur, nisi forte refert, habuerit rem, quam debebat vir, quo tempore dos constituebatur—nam ita poterit videri res ipsa ad eum pervenisse—an non habuerit? Nam si non habuerit, magis est, ut liberatio obligationis potius, quam res ipsa ad eum ita pervenisse videatur; ideoque partus eius non debetur.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''59.''' MARCELLUS libro VII. Digestorum.—Si mulier ita dotem promiserit: «decem tibi, aut Titio doti erunt», hoc casu dici potest, vel Titio dari posse, sed de dote virum teneri, quemadmodum si Titio iussisset dari: nec mirum, quum etiam promissura viro dotem possit delegante eo alteri promittere, etsi dici solet, alii, quam marito dotis nomine mulierem non posse obligari. His enim casibus viro dos quaeritur, non enim existimabimus illam ita promisisse, quum vel de Titii nuptiis cogitaret.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Ex asse heres institutus rogatusque mu-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9vda4nb5x0rxzpz9n944wocql5is06g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/57</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87209</id>
    <revision>
      <id>284420</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:34:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284420</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="s7fciqhn2kss34vyzprgkzuv1qafwbv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;decessisse proponatur, tunc in arbitrium iudicis veniet, qualiter mortuus sit; ut enim et Pedio videtur, ea quaecunque post litis contestationem contingunt, arbitrium iudicis desiderant.


§ 14.—Quod in procuratore diximus, idem et in tutore et curatore dicendum erit, ceterisque, qui ex officio pro aliis interveniunt; et ita Pedius ait, et adiicit, quibus administratio rerum (1), culpam abesse praestare non iniquo dominum cogi.

§ 15.—Idem Pedius ait, « familiae » appellatione et filiosfamilias demonstrari; facta enim domesticorum redhibitoria agentem praestare voluit.

§ 16.—Si quis egerit quanto minoris propter servi fugam, deinde agat propter morbum, quanti fieri condemnatio debeat? Et quidem rursus agi posse quanto minoris, dubium non est; sed ait Iulianus, id agendum esse, ne lucrum emtor faciat, et bis eiusdem rei aestimationem consequatur.

§ 17.—In factum actio competit ad pretium recuperandum, si mancipium redhibitum fuerit; in qua non hoc quaeritur, an mancipium in causa redhibitionis fuerit, sed hoc tantum, an sit redhibitum. Nec immerito; iniquum est enim, posteaquam venditor agnovit recipiendo mancipium, esse id in causa redhibitionis, tunc quaeri, utrum debuerit redhiberi, an non debuerit; nec de tempore quaeretur, an intra tempora redhibitus esse videatur.

§ 18.—Illud plane haec actio exigit, ut sit redhibitus, ceterum nisi fuerit redhibitus, deficit ista actio, etiamsi modo consensu placuerit, ut redhibeatur; conventio ergo de redhibendo non facit locum huic actioni, sed ipsa redhibitio.

§ 19.—Restitui autem debet per hanc actionem etiam quod ei servo in venditione accessit.

§ 20.—Quia assidua est duplae stipulatio, idcirco placuit, etiam ex emto agi posse, si duplam venditor mancipii non caveat; ea enim, quae sunt moris et consuetudinis, in bonae fidei iudiciis debent venire.

§ 21.—Qui mancipia vendunt, nationem cuiusque in venditione pronuntiare debent; plerumque enim natio servi aut provocat, aut deterret emtorem; idcirco interest nostra scire nationem; praesumtum et enim est, quasdam servos bonos esse, quia natione sunt non infirmata, quasdam malos videri, quia ea natione sunt, quae magis infamis est. Quodsi de natione ita pronuntiatum non erit, iudicium emtori omnibusque, ad quos ea res pertinebi, dabitur, per quod emtor redhibet mancipium.

§ 22.—Si quid ita venierit, ut, nisi placuerit, intra praefinitum tempus redhibeatur, ea conventio satis habetur; si autem de tempore nihil convenirit, in factum actio intra sexaginta dies utiles ag-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s7fciqhn2kss34vyzprgkzuv1qafwbv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284422</id>
      <parentid>284420</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <origin>284422</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="39cfvvhw3gipzoyvcyya7zppo27zcjj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;decessisse proponatur, tunc in arbitrium iudicis veniet, qualiter mortuus sit; ut enim et Pedio videtur, ea quaecunque post litis contestationem contingunt, arbitrium iudicis desiderant.


§ 14.—Quod in procuratore diximus, idem et in tutore et curatore dicendum erit, ceterisque, qui ex officio pro aliis interveniunt; et ita Pedius ait, et adiicit, quibus administratio rerum (1), culpam abesse praestare non iniquo dominum cogi.

§ 15.—Idem Pedius ait, « familiae » appellatione et filiosfamilias demonstrari; facta enim domesticorum redhibitoria agentem praestare voluit.

§ 16.—Si quis egerit quanto minoris propter servi fugam, deinde agat propter morbum, quanti fieri condemnatio debeat? Et quidem rursus agi posse quanto minoris, dubium non est; sed ait Iulianus, id agendum esse, ne lucrum emtor faciat, et bis eiusdem rei aestimationem consequatur.

§ 17.—In factum actio competit ad pretium recuperandum, si mancipium redhibitum fuerit; in qua non hoc quaeritur, an mancipium in causa redhibitionis fuerit, sed hoc tantum, an sit redhibitum. Nec immerito; iniquum est enim, posteaquam venditor agnovit recipiendo mancipium, esse id in causa redhibitionis, tunc quaeri, utrum debuerit redhiberi, an non debuerit; nec de tempore quaeretur, an intra tempora redhibitus esse videatur.

§ 18.—Illud plane haec actio exigit, ut sit redhibitus, ceterum nisi fuerit redhibitus, deficit ista actio, etiamsi modo consensu placuerit, ut redhibeatur; conventio ergo de redhibendo non facit locum huic actioni, sed ipsa redhibitio.

§ 19.—Restitui autem debet per hanc actionem etiam quod ei servo in venditione accessit.

§ 20.—Quia assidua est duplae stipulatio, idcirco placuit, etiam ex emto agi posse, si duplam venditor mancipii non caveat; ea enim, quae sunt moris et consuetudinis, in bonae fidei iudiciis debent venire.

§ 21.—Qui mancipia vendunt, nationem cuiusque in venditione pronuntiare debent; plerumque enim natio servi aut provocat, aut deterret emtorem; idcirco interest nostra scire nationem; praesumtum et enim est, quasdam servos bonos esse, quia natione sunt non infirmata, quasdam malos videri, quia ea natione sunt, quae magis infamis est. Quodsi de natione ita pronuntiatum non erit, iudicium emtori omnibusque, ad quos ea res pertinebi, dabitur, per quod emtor redhibet mancipium.

§ 22.—Si quid ita venierit, ut, nisi placuerit, intra praefinitum tempus redhibeatur, ea conventio satis habetur; si autem de tempore nihil convenirit, in factum actio intra sexaginta dies utiles ac-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39cfvvhw3gipzoyvcyya7zppo27zcjj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/597</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87210</id>
    <revision>
      <id>284423</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' in condito essent, Imperator interrogavit partem legatarii quaerendi causa; pone, inquit, in condito centies aureorum esse, quae in usum sumi solerent, diceres totum, quod esset relictum in arca,deberi? Et placuit, recte appellasse. A parte legatarii suggestum est, quaedam a colonis post mortem patrisfamiliae exacta, respondit, hoc, quod post mortem exactum fuisset, reddendum esse legatario.  '''98. [97. V. 96. H.]''' IDEM ''libro singulari...</comment>
      <origin>284423</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2313" sha1="de7ylphohfdn1wik1udhd3617t7yr7k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
in condito essent, Imperator interrogavit partem
legatarii quaerendi causa; pone, inquit, in condito
centies aureorum esse, quae in usum sumi solerent, diceres totum, quod esset relictum in arca,deberi? Et placuit, recte appellasse. A parte legatarii suggestum est, quaedam a colonis post mortem patrisfamiliae exacta, respondit, hoc, quod
post mortem exactum fuisset, reddendum esse legatario.

'''98. [97. V. 96. H.]''' IDEM ''libro singulari de
forma testamenti''. Si plures gradus sint heredum, et scriptum sit: «heres meus dato», ad omnes gradushic sermo pertinet, sicuti haec verba: «quisquis mihi heres erit». Itaque si quis velit non omnes heredes legatorum praestatione onerare, sed aliquos ex his, nominatim damnare debet.

'''99. [98. V. 97. H.]''' IDEM ''libro singulari de instrumenti significatione''.-Servis urbanis legatis quidam urbana mancipia non loco, sed opere separant, ut, licet in praediis rusticis sint, tamen, si opus rusticum non faciant, urbana videantur (1).
Dicendum autem est, quod urbani intelligendi sunt, quos paterfamilias inter urbanos adnumerare solitus sit; quod maxime ex libellis familiae, item cibariis deprehendi poterit.

§ 1.-Venatores et aucupes utrum in urbanis, an in rusticis contineantur, potest dubitari; sed dicendum est, ubi paterfamilias moraretur, et hos alebat, ibi eos numerari.

§ 2.-Muliones de urbano ministerio sunt, nisi propter opus rurestre testator cos destinatos habebat.

§ 3.-Eum , qui natus est ex ancilla urbana, et missus in villam nutriendus, interim in neutris esse quidam putant, videamus, ne in urbanis esse intelligatur; quod magis placet.

§ 4. Servis lecticariis legatis, si idem lecticarius sit et coquus, accedet legato.

§ 5. Si alii vernae, alii cursores , legati sunt, si quidam et vernae, et cursores sint, cursoribus cedent; semper enim species generi derogat. Si in specie aut in genere utrique sint, plerumque communicabuntur.

'''100. [99. V. 98. H.]''' IAVOLENUS ''libro II. ex
Posterioribus Labeonis''.- &lt;&lt;&lt;Heres meus damnas esto Lucio Titio Stichum servum meum reddere», vel ita: «illum servum meum illi reddito »; Cascellius ait, deberi; neque id Labeo improbat, quia qui reddere iubetur, simul et dare iubetur.

(1) Hal.; urbani videntur, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>de7ylphohfdn1wik1udhd3617t7yr7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/146</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87211</id>
    <revision>
      <id>284424</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '140  DIGESTO.- LIBRO XXIII : TÍTULO III  lieri dodrantem hereditatis restituere iussu eius ,  á quien se le rogó que restituyera á la mujer las  quod debet, doti promisit marito; vereor, non sit  tres cuartas partes de la herencia, por mandato de  obligatus, nam mulieri in hoc tenetur, ut hereditatem restituendo transferat actiones , et quas habet, et quibus est obstrictus, quas transferre ad alium, quam cui debet fideicommissum, non po-  ell...</comment>
      <origin>284424</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6244" sha1="toy00eg6rtw7e9hectu4mf0w5isaro7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;140

DIGESTO.- LIBRO XXIII : TÍTULO III

lieri dodrantem hereditatis restituere iussu eius ,

á quien se le rogó que restituyera á la mujer las

quod debet, doti promisit marito; vereor, non sit

tres cuartas partes de la herencia, por mandato de

obligatus, nam mulieri in hoc tenetur, ut hereditatem restituendo transferat actiones , et quas habet, et quibus est obstrictus, quas transferre ad
alium, quam cui debet fideicommissum, non po-

ella prometió en dote al marido lo que debía; te-

test. Aliquis dixerit, incerti cum eo agi posse,

mo, que no esté obligado, porque está obligado á
la mujer á esto, à transferirle, al restituirle la herencia, las acciones, asi las que tiene, como aquellas con que está obligado, las cuales no las puede

ut (1) fideicommissi praestet aestimationem; huic

transferir á otro sino a quien debe el fideicomiso.

ego consentire non possum, nam obligari mulieris

Alguien dira, que puede ejercitarse contra él la

debitorem ita aequum est, si accipere id ipsum,

acción de cosa incierta, para que entregue la estimación del fideicomiso; pero yo no puedo asentir á

quod ei debetur, vir potest. Sed ne indotata mulier esse videatur, dicendum est, ipsi mulieri ex

Trebelliano restituendam esse partem hereditatis,
quae ei relicta est, ut ea suo marito pro dote eam
solveret, quia et ad eam fideicommissum, et onera

eius pertinent, delegatione propter nimiam subtilitatem et casus necessitatem minime obtinente .

esto, porque es justo que el deudor de la mujer se
obligue de este modo, si el marido puede recibir lo
mismo que á ella se le debe. Pero para que no parezca que la mujer está indotada, se ha de decir,
que en virtud del Senadoconsulto Trebeliano sele
ha de restituir á la misma mujer la parte de herencia que se le dejó , para que ella la entregue en do-

te á su marido, porque à ella le pertenecen tanto
el fideicomiso, como sus cargas, no valiendo en
manera alguna la delegación por razón de la demasiada sutileza y de la necesidad del caso.

§ 2. Eius nomine, quae libera videbatur, de-

§ 2. En nombre de la que parecia libre diste

cem in dotem (2) dedisti; eo casu habebis condi-

diez en dote; tendrás la condicción en el caso en

ctionem, quo habere potuisses, si mulieris liberae
nomine dedisses, nec nuptiae secutae essent. Si

que hubieses podido tenerla, si los hubieses dado

condicet, quemadmodum si eum, qui sibi donatu-

en nombre de una mujer libre, y no se hubiesen
verificado las nupcias. Si manumitida se hubiere
casado , solamente habrá dote, si los diste con la intención de que hubiese dote en cualquier tiempo
que se hubieran verificado las nupcias ; asi pues,

rus esset, mulieri ipsam donare iussisset .

si los diste para hacer donación á la mujer, el señor

manumissa nupserit, ita demum dos erit, si ea

mente dedisti, ut quandoque secutis nuptiis dos
esset ; igitur si mulieri donaturus dedisti, dominus

tendrá la condicción, lo mismo que si hubiese mandado, que el que á ella le hubiese de hacer la donación la donase á la mujer .
60. CELSUS libro XI. Digestorum .- Quaero ,

quantae pecuniae dotem promittenti adultae mu-

60. CELSO; Digesto, libro XI.-Pregunto, grespecto de qué cantidad deberá prestar el curador

lieri curator consensum accommodare debeat ? Re-

su consentimiento á la mujer adulta que promete

spondit, modus ex facultatibus et dignitate mulieris maritique statuendus est, quousque ratio

la dote? Respondió, que con arreglo a las facultades y á la dignidad de la mujer y del marido se ha
de fijar la cuantia, hasta donde la comporta la

patitur.

razón.

61. TERENTIUS CLEMENS (3) libro III. ad legem

Iuliam et Papiam.- Sive generalis curator, sive
dotis dandae causa constitutus sit, et amplius doti

promissum est, quam facultates mulieris valent,
ipso iure promissio non valet, quia lege rata non

61. TERENCIO CLEMENTE; Comentarios á la ley
Julia y Papia, libro III.-Ya si elcurador fuesegeneral, ya si hubiera sido nombrado para dar la dote, y se prometió en dote más de lo que valen los

habetur auctoritas dolo malo facta. Quaerendum

bienes de la mujer, no es válida de derecho la promesa, porque por la ley no se considera válida la

tamen est, utrum tota obligatio, an quod amplius
promissum est, quam promitti oportuit, infirmetur? Et utilius est dicere, id, quod superfluum est,
tantummodo infirmari (4) .

ver, ¿acaso se invalidará toda la obligación, ó lo que
se prometió de más de lo que debió prometerse? Y
es más conveniente decir,que tan sólo se invalida

autoridad ejercida con dolo malo . Pero se ha de

lo que hay de exceso .

§ 1.-Iste autem curator res dotis nomine tra-

dere debet, non etiam ut vendat cuilibet, et pretium eius in dotem det. Dubitari autem potest, an
hoc verum sit; quid enim, si aliter honeste nubere
non possit, quam ut pecuniam in dotem det, idque
ei magis expediat? Atquin possunt res in dotem
datae plerumque alienari, et pecunia in dotem
converti. Sed ut expediatur quaestio, si quidem
res in dotem maritus accipere maluerit, nihil am-

plius quaerendum est; sin autem non aliter contrahere matrimonium vir patitur, nisi pecuniis in
dotem datis, tunc officium est curatoris, apud
eundem intrare (5) iudicem, qui eum constituit, ut

iterum ei causa cognita etiam viro absente per(1) Hal.; ut, omitela el códice Fl.
(2) Hal. Vulg.; dote, el códice Fl.

(3) Τερεντίαν., (omitiendo Κλεμ.), las Bas.

§ 1. Mas este curador debe entregar las cosas
por razón de dote, no también para venderlas á
cualquiera y dar su precio en dote. Pero puede dudarse, si esto sea verdad; porque, ¿qué se dirá, si
no pudiera casarse convenientemente de otro mo-

do que dando dinero en dote, y esto le conviniera
más? Y sin embargo, las cosas dadas en dote pue-

den enajenarse las más de las veces, y su importe
convertirse en dote. Mas para resolver la cuestión,
si el marido hubiere ciertamente preferido recibir
en dote las cosas, no se ha de averiguar nadamas;
pero si el varón no quiere contraer matrimonio de
otro modo que habiéndose dado dinero en dote,
entonces es obligación del curador presentarse al

(4) Hal.; infirmare, el códice Fl.
(5) impetrare, Hal .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>toy00eg6rtw7e9hectu4mf0w5isaro7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284467</id>
      <parentid>284424</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:45:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <origin>284467</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="ffm7cdt9ft7zsixqafl5q0yn21nome7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;lieri dodrantem hereditatis restituere iussu eius, quod debet, doti promisit marito; vereor, non sit obligatus, nam mulieri in hoc tenetur, ut hereditatem restituendo transferat actiones, et quas habet, et quibus est obstrictus, quas transferre ad alium, quam cui debet fideicommissum, non potest. Aliquis dixerit, incerti eum eo agi posse, ut &lt;ref&gt;Hal.; ut, omitelo, el códice Fl.&lt;/ref&gt; fideicommissi praestet aestimationem; huic ego consentire non possum, nam obligari mulieris debitorem ita aequum est, si accipere id ipsum, quod ei debetur, vir potest. Sed ne indotata mulier esse videatur, dicendum est, ipsi mulieri ex Trebelliano restituendam esse partem hereditatis, quae ei relicta est, ut ea suo marito pro dote eam solveret, quia et ad eam fideicommissum, et onera eius pertinent, delegatione propter nimiam subtilitatem et casus necessitatem minime obtinente.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Eius nomine, quae libera videbatur, decem in dotem &lt;ref&gt; Hal. Vulg.; dote, el códice Fl.&lt;/ref&gt; dedisti; eo casu habebis conditionem, quo habere potuisses, si mulieris liberae nomine dedisses, nec nuptiae secutae essent. Si manumissa nupserit, ita demum dos erit, si ea mente dedisti, ut quandoque secutis nuptiis dos esset; igitur si mulieri donaturus dedisti, dominus conditionem, quemadmodum si eum, qui sibi donaturus esset, mulieri ipsam donare iussisset.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''60.''' CELSUS ''libro XI.'' Digestorum.—Quaero, quantae pecuniae dotem promittenti adultae mulieri curator consensum accommodare debeat? Respondit, modus ex facultatibus et dignitate mulieris maritique statuendus est, quousque ratio patitur.


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''61.''' TERENTIUS CLEMENS &lt;ref&gt; Tepstav., (omitiendo Kλσμ.), las Bas.&lt;/ref&gt; ''libro III. ad legem Iuliam et Papiam.''—Sive generalis curator, sive dotis dandae causa constitutus sit, et amplius doti promissum est, quam facultates mulieris valent, ipsa iure promissio non valet, quia lege rata non habetur auctoritas dolo malo facta. Quaerendum tamen est, utrum tota obligatio, an quod amplius promissum est, quam promitti oportuit, infirmetur? Et utilius est dicere, id, quod superfluum est, tantummodo infirmari &lt;ref&gt; Hal.; infirmare, el códice Fl.&lt;/ref&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Iste autem curator res dotis nomine tradere debet, non etiam ut vendat easque, et pretium eius in dotem det. Dubitari autem potest, an hoc verum sit; quid enim, si aliter honeste nubere non possit, quam ut pecuniam in dotem det, idque ei magis expediat? Atquin possunt res in dotem datae plerumque alienari, et pecunia in dotem converti. Sed ut expectatur quaestio, si quidem res in dotem maritus accipere maluerit, nihil alius quaerendum est; sin autem non aliter contrahere matrimonium vir patitur, nisi pecunias in dotem datis, tunc officium est curatoris, apud eundem intrare &lt;ref&gt; Impetrare, Hal.&lt;/ref&gt;  iudicem, qui eum constituit, ut iterum et causa cognita etiam viro absente per-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ffm7cdt9ft7zsixqafl5q0yn21nome7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/58</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87212</id>
    <revision>
      <id>284426</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284426</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2561" sha1="32kmlnuex8r07x2dllci5t4c1r7sjeo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;commodatur emtori ad redhibendum, ultra non; si vero convenerit, ut in perpetuum redhibitio fiat, puto, hanc conventionem valere. Item si tempus sexaginta dierum praefinitum redhibitioni praeteriit, causa cognita iudicium dabitur.


§ 23.—In causae autem cognitione hoc versabitur, si aut mora fuit per venditorem, aut non fuit praesens, cui redderetur, aut aliqua iusta causa intercessit, cur intra diem redhibitum mancipium non est, quod ei magis displicuerat.

§ 24.—In his autem actionibus eadem erunt observanda, quae de partu, fructibus, accessionibus, quaeque de mortuo redhibendo dicta sunt.

§ 25.—Quod emtioni accedit, partem esse venditionis, prudentibus visum est.


'''32.''' ''Gaius libro II. ad Edictum Aedilium currulium.''—Itaque sicut superius venditor de morbo vitiove, et ceteris, quae ibi comprehensa sunt, praedicere iubetur, et praeterea in his causis non esse mancipium, ut promittat, praecipitur, ita et quum accedat alii rei homo, eadem et praedicere, et promittere compellitur; quod non solum hoc casu intelligendum est, quo nominatim adiicitur, accessurum fundo hominem Stichum, sed etiam si generaliter omnia mancipia, quae in fundo sint, accedant venditioni.


'''33.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Proinde Pomponius ait, iustam causam esse, ut, quod in venditione accessurum esse dictum est, tam integrum praestetur, quam illud praestari debuit, quod principaliter veniit; nam iure civili, ut integra sint, quae accessura dictum fuerit, ex emto actio est, veluti si dolia accessura fundo dicta fuerint. Sed hoc ita, si certum corpus accessurum fuerit dictum; nam si servus cum peculio venierit, ex mancipiis, quae in peculio fuerint, sane esse praestare venditor non debet, quia non dixit, certum corpus accessurum; sed peculium tale praestare oportere; et quemadmodum certam quantitatem peculii praestare non debet, ita nec hoc. Eandem rationem facere Pomponius ait, ut etiamsi hereditas, aut peculium servi venierit, locus Edicto Aedilium non sit circa ea corpora, quae sunt in hereditate, aut in peculio. Idem probat, et si fundus cum instrumento venierit, et in instrumento mancipia sint; puto hanc sententiam veram, nisi si aliud specialiter actum esse proponatur.

§ 1.—Si vendita res redhibeatur, servus quoque, qui ei rei accessit, licet nullum in eo vitium sit, rehibetur.


'''34.''' ''Africanus libro VI. (1) Quaestionum.''—Quum eiusdem generis plures res simul veneunt, veluti comoedi vel chorus, referre ait, in univer-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>32kmlnuex8r07x2dllci5t4c1r7sjeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87213</id>
    <revision>
      <id>284427</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:39:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284427</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2746" sha1="n0ul2auiv2fehog3xvok4q6wgm70ugs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;et prius res venditae creditori tenerentur? Respondit, quum in potestate fuerit debitoris, post cautionem interpositam pecuniam non accipere, eo tempore pignoris obligationem contractam videri, quo pecunia numerata est, et ideo inspiciendum, quas res in bonis debitor numeratae pecuniae tempore habuerit.

5. IDEM ''libro V. Sententiarum''&lt;ref&gt;Véase Pauli Sentt. recc. V. I. § 1.&lt;/ref&gt;.—Creditor, qui sciens filiumfamilias a parente pignori accepit, relegatur.

&lt;div style=&quot;text-align:center&quot;&gt;
'''TIT. IV'''

'''QUI POTIORES IN PIGNORE, VEL HYPOTHECA HABEANTUR, ET DE HIS, QUI IN PRIORUM CREDITORUM LOCUM SUCCEDUNT'''

''[Cf. Cod. VIII. 18 (17). 19 (18).]''
&lt;/div&gt;

1. PAPINIANUS ''libro VIII. Quaestionum.''—Qui dotem pro muliere promisit, pignus sive hypothecam de restituenda sibi dote accepit, subsecuta deinde pro parte numeratione maritus eandem rem pignori alii dedit, mox residuae quantitatis numeratio impleta est; quaerebatur de pignore. Quum ex causa promissionis ad universae quantitatis exsolutionem, qui dotem promisit, compellitur, non utique solutionum observanda sunt tempora, sed dies contractae obligationis, nec probe dici, in potestate eius esse, ne pecuniam residuam redderet, ut minus dotata mulier esse videatur.

§ 1.—Alia causa est eius, qui pignus accepit ad eam summam, quam intra diem certum numerasset, ac forte, priusquam numeraret, alii res pignori data est.

2. IDEM ''libro III. Responsorum.''—Qui generaliter bona debitoris pignori accepit, eo potior est, cui postea praedium ex his bonis&lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; pignori, inserta una corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; datur, quamvis ex ceteris pecuniam suam redigere possit. Quodsi ea conventio prioris fuit, ut ita demum cetera bona pignori haberentur, si pecunia de his, quae generaliter&lt;ref&gt;specialiter, Hal.&lt;/ref&gt; accepit, servari non potuisset, deficiente secunda conventione secundus creditor in pignore postea dato non tam potior, quam solus invenietur.

3. IDEM ''libro XI. Responsorum.''—Creditor acceptis pignoribus, quae secunda conventione secundus creditor accepit, novatione postea facta pignora prioribus addidit; superioris temporis ordinem manere primo creditori placuit, tanquam in suum locum succedenti.

§ 1.—Quum ex causa mandati praedium Titio, cui negotium fuerat gestum, deberetur, priusquam ei possessio traderetur, id pignori dedit, post traditam possessionem idem praedium alii denuo pignori dedit; prioris causam esse potiorem apparuit, si non creditor secundus pretium ei, qui negotium gesserat, solvisset, verum in ea quantitate, quam solvisset, eiusque usuris, potiorem fore constaret, nisi forte prior ei pecuniam offerat;

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n0ul2auiv2fehog3xvok4q6wgm70ugs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/59</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87214</id>
    <revision>
      <id>284428</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:41:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284428</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2467" sha1="m3idk3m3zm3qgf8gn8vuofij97d0w6q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sum, an in singulos pretium constituatur, ut scilicet interdum una, interdum plures venditiones contra-
ctae intelligantur; quod vel eo quaeri pertinet, ut, si quis eorum forte morbosus vel vitiosus sit, vel omnes simul redhibeantur.

§ 1.—Interdum etsi in singula capita pretium constitutum sit, tamen una emtio est, ut propter unius vitium omnes redhiberi possint, vel (1) debeant, scilicet quum manifestum erit, non nisi omnes quem emturum vel venditurum fuisse, ut plerumque circa comoedos, vel quadrigas, vel mulas pares accidere solet, ut neutri non nisi omnes habere expediat.


'''35.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Plerumque propter morbosa mancipia etiam non morbosa redhibentur, si separari non possint sine magno incommodo, vel ad pietatis rationem offensam. Quid enim, si filio retento parentes redhibere maluerint, vel contra? Quod et in fratribus, et in personis contubernio sibi coniunctis (2) observari oportet.


'''36.''' ''Pomponius libro XXIII. ad Sabinum.''—Si plura mancipia uno pretio venierint, et de uno eorum aedilicia actione utamur, ita demum pro bonitate eius aestimatio fiet, si confuse universis mancipiis constitutum pretium fuerit. Quodsi singulorum mancipiorum constituto pretio universa tantum venierunt, quantum ex consummatione singulorum fiebat, tunc cuiusque mancipii pretium, seu pluris, seu minoris id esset, sequi debemus (3).


'''37.''' ''Ulpianus libro I. ad Edictum Aedilium currulium.''—Praecipiunt Aediles: NE VETERATOR PRO NOVICIO VENEAT; et hoc Edictum fallaciis venditorum occurrit; ubique enim curant Aediles, ne emtores a venditoribus circumveniantur, ut ecce plerique solent mancipia, quae novicia non sunt, quasi novicia distrahere, ad hoc scilicet, ut pluris vendant. Praesumtum est enim, ea mancipia, quae rudia sunt, simpliciora esse, et ad ministeria aptiora, et faciliora, et ad omne ministerium habiliora; trita vero mancipia et veterana difficile est reformare, et ad suos mores formare. Quia igitur venaliciarii sciunt, facile decurri ad noviciorum emtionem, idcirco interpolant veteratores, et pro noviciis vendunt; quod ne fiat, hoc Edicto Aediles denuntiant; et ideo si quid ignorante emtore ita venierit, redhibebitur.


'''38.''' ''Idem libro II. ad Edictum Aedilium currulium.''—Aediles aiunt: QUI IUMENTA VENDUNT, PALAM RECTE DICUNTO (4), QUID IN QUOQUE (5) EORUM MORBI VITIIQUE (6) SIT; UTIQUE OPTIME OR-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m3idk3m3zm3qgf8gn8vuofij97d0w6q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/254</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87215</id>
    <revision>
      <id>284429</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:42:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '248  DIGESTO.  LIBRO XXVI : TÍTULO VII  ruit; et ideo nec iudicium eius sufficit ad eligen-  dos tutores, sed inquisitio fit, etiamsi maxime in bona propria liberis suis testamento tutores dederit.  mación hecha por el Pretor; y por esto no basta tampoco su juicio para elegir los tutores, sino que se hace la información, aunque especialmente para sus propios bienes les hubiere dado tutores à sus hijos en su testamento.  TIT . VII DE ADMINISTR...</comment>
      <origin>284429</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5705" sha1="f5cq7nww03rtq7llw4jw6yyzs3y9l9e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;248

DIGESTO.

LIBRO XXVI : TÍTULO VII

ruit; et ideo nec iudicium eius sufficit ad eligen-

dos tutores, sed inquisitio fit, etiamsi maxime in
bona propria liberis suis testamento tutores dederit.

mación hecha por el Pretor; y por esto no basta
tampoco su juicio para elegir los tutores, sino que
se hace la información, aunque especialmente para
sus propios bienes les hubiere dado tutores à sus
hijos en su testamento.

TIT . VII
DE ADMINISTRATIONE ET PERICULO TUTORUM

TÍTULO VII
DE LA ADMINISTRACIÓN Y DEL RIESGO DE LOS TUTORES

ET CURATORUM, QUI GESSERINT (1)

Y DE LOS CURADORES , QUE HAYAN, Ó NO,

VEL NON, ET DE AGENTIBUS , VEL CONVENIENDIS

ADMINISTRADO , Y DE UNO Ó VARIOS QUE EJERCITEN

UNO VEL PLURIBUS

ACCIÓN, Ó HAYAN DE SER DEMANDADOS

[Cf. Cod. V. 37. 38. 40. 52.]

[Véase Cód . V. 87. 38. 40.52.]

1. ULPIANUS libro XXXV. ad Edictum .- Gerere

1. ULPIANO; Comentarios al Edicto, libro XXXV.

atque administrare tutelam extra ordinem tutor
cogi solet.

-El tutor suele ser obligado por la via extraordinaria á desempeñar y a administrar la tutela.

§ 1.-Ex quo scit se tutorem datum, si cesset
tutor, suo periculo cessat; id enim a Divo Marco

§ 1.-Desde que uno sabe que fué nombrado tutor, si deja de ser tutor, deja de serlo á su riesgo;

constitutum est, ut, qui scit se tutorem datum, nec

porque se determinó por el Divino Marco, 'que el
que el sabe que él fué nombrado tutor, y dentro
del término establecido no alega excusa, si algu-

excusationem, si quam habet, allegat intra tempora praestituta, suo periculo cesset .

na tiene, deje de serlo á su riesgo.
§ 2.- Sufficit tutoribus ad plenam defensionem,
sive ipsi iudicium suscipiant, sive pupillus ipsis
auctoribus ; nec cogendi sunt tutores cavere, ut
defensores solent. Licentia igitur erit, utrum ma-

lint ipsi suscipere iudicium, an pupillum exhibere,
ut ipsis auctoribus iudicium suscipiatur, ita tamen, ut pro his, qui fari non possunt vel absint,
ipsi tutores iudicium suscipiant, pro his autem,
qui supra septimum annum aetatis sunt et praesto
fuerint, auctoritatem praestent.
§ 3. In causis autem adultorum licentia erit
agentibus, vel ipsum adultum praesentem in iudi-

§ 2. Basta á los tutores para la plena defensa,
ó que ellos mismos acepten el juicio, ó que con la
autoridad de los mismos lo acepte el pupilo; y no
han de ser obligados los tutores a dar caución, como suelen serlo los defensores. Tendrán, pues, fa-

cultad para aceptar el juicio, si ellos lo prefiriesen,
ó para exhibir el pupilo, à fin de que con la autoridad de ellos mismos acepte el juicio, pero de suerte que por los que no pueden hablar ó estén ausentes acepten el juicio los mismos tutores, más por
los que son de más de siete años de edad, y estuvieren presentes, presten su autoridad.
§ 3. Mas en las causas de los adultos tendrán

cium vocare, ut consensu curatoris conveniatur,

facultad los actores ó para llamar a juicio al mismo adulto, que se halla presente, para que sea de-

vel contra curatorem agere, ut ipse litem susci-

mandado con el consentimiento del curador, ó para

piat; in absentibus autem adultis omnimodo con-

ejercitar contra el curador la acción, à fin de que él
mismo acepte el juicio; pero tratándose de adultos

tra curatorem agendum .

ausentes , de todos modos se ha de ejercitar contra
el curador la acción .

adultorum ex persona sua prospectu (2) officii in
iudicium vocare, vel iis hoc facientibus suum ac-

§ 4. Mas no se les deniega ni á los tutores, ni à
los curadores, llamar a juicio en nombre propio
por consideración de su cargo también á los deudores de los pupilos ó de los adultos, ó si estos lo

commodare consensum .

hicieran , prestarles su consentimiento .

§ 4.

Non denegari autem neque tutoribus , ne-

que curatoribus, etiam debitores pupillorum vel

2. IDEM libro IX. ad Edictum . - Si tutor con-

2. EL MISMO; Comentarios al Edicto, libro IX.-

demnavit (3), sive ipse condemnatus est, pupillo

Si el tutor obtuvo condena á su favor, ó si él fué

et in pupillum potius actio iudicati datur; et maxime si non se liti obtulit, sed quum non posset (4)

rentemente al pupilo y contra el pupilo; y princi-

vel propter absentiam pupilli, vel propter infantiam auctor ei esse ad accipiendum iudicium; et
hoc etiam Divus Pius rescripsit. Et exinde multis

Rescriptis declaratum est, in pupillum dandam
actionem iudicati semper tutore condemnato, nisi

condenado, la acción de cosa juzgada se dá prefepalmente si no se ofreció para el litigio, sino cuando ó por ausencia del pupilo, ó por su infancia, no

pudiera prestarle su autoridad para aceptar eljuicio; y esto respondió por rescripto también el Divino Pio. Y después se declaró en muchos Rescrip-

pupillum, nec pignora tutoris capienda (6) esse,

tos, que se ha de dar contra el pupilo la acción de
cosa juzgada siempre que el tutor haya sido con-

saepe rescriptum est .

denado, á no ser que se abstenga; porque entonces, se respondió muchas veces por rescripto, ni

abstineatur (5); tunc enim nec in tutorem, nec in

contra el tutor, ni contra el pupilo, ni se han de
tomar prendas del tutor.

§ 1.-Amplius Marcelus libro vicesimo primo (7)
Digestorum scribit, et si satisdedit tutor, mox abstinuit pupillus, fideiussoribus quoque eius debere
(1) GESSERUNT, Hal. Vulg .
(2) respectu, Hal .
(3) commendaverit, la Vulg.

(4) maxime si ideo se liti obtulit, quod nonposset, Hal.

§ 1. Además escribe Marcelo en el libro vigė-

simo primero del Digesto, que también si el tutor
dió fianza, y después se abstuvo el pupilo, se les
(5) abstineat, Hal.
(6) accipienda , Hal .
(7) primo, omitela Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f5cq7nww03rtq7llw4jw6yyzs3y9l9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284443</id>
      <parentid>284429</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:05:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284443</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2579" sha1="e7zn50lpx7vx1ze6gavwnr5i6vrukc8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ruit; et ideo nec iudicium eius sufficit ad eligendum tutores, sed inquisitioni fit, etiamsi maxime in bona propria liberis suis testamento tutores dederit.

TIT. VII

DE ADMINISTRATIONE ET PERICULO TUTORUM
ET CURATORUM, QUI GESSERUNT (1)
VEL NON, ET AGENTIBUS, VEL CONVENIENDIS
UNO VEL PLURIBUS.

[Cod. 5. 78. 8, 40. 62.]

1. ULPIANUS libro XXXV. ad Edictum. — Gerere
tutelam administrare tutelam extra ordinem magis
cogi solet.

§ 1. — Ex quo scit se tutorem datum, si cesset
tutor suo periculo cessat: id enim a Divo Marco
constitutum est, ut, qui scit se tutorem datum, nec
excusationem, si quam habet, allegat intra tempo-
ra praestituta, suo periculo cesset.

§ 2. — Sufficit tutori ad plenam defensionem,
si ipsi iudicium suscipiant, sive pupillus ipsis
auctoribus, nec cogendi sunt tutores cavere, ut
defensores solent. Licentia igitur erit, utrum ma-
lint ipsi suscipere iudicium, an pupillum exhibere,
ipsis auctoribus iudicium suscipiatur, ita ta-
men, ut, pro his, qui farii non possunt vel absint,
ipsi tutores iudicium suscipiant, pro his autem,
qui supra septimum annum aetatis sunt et praesto
fuerint, auctoritatem praestent.

§ 3. — In causis autem adultorum licentia erit
agentibus, vel ipsum adultum praesentem in iudi-
cium vocare, ut consensu curatoris conveniatur,
vel contra curatorem agere, ut ipse litem susci-
piat; in absentibus autem adultis omnino con-
tra curatorem agendum.

§ 4. — Non denegari autem neque tutoribus, ne-
que curatoribus, etiam debitores pupillorum vel
adultorum ex persona sua prospici (2) officii in
iudicium vocare, vel iis hoc facientibus suum ac-
commodare consensum.

2. IDEM libro IX. ad Edictum. — Si tutor con-
demnavit (3), sive ipse condemnatus est, pupillo
id ne pupillum potius actio iudicati datur; et inuti-
lis non sit: nisi oblietur, sed quam non potest (4)
vel propter absentiam pupilli, vel propter infan-
tiam auctor ei esse ad accipiendum iudicium et
hoc etiam Divus Pius rescripsit. Ex eadem multis
Rescriptis declaratum est, in pupillum dandam
actionem iudicati semper tutore condemnato, nisi
aestimatio (5), tunc enim nec in tutorem, nec in
pupillum, nec propter eum actio iudicati (6) esse,
saepe rescriptum est.

§ 1. — Amplius Marcellus libro vicensimo primo (7)
Digestorum scribit, et si satisfaciat tutor, non abso-
lutus pupillus, fideiussoribus quoque eius debere
be.
(1) GESSERUNT, Hal. Vulg.
(2) respectu, Hal.
(3) condemnaverit, ut Vulg.
(4) maxime si ideo sit oblitum, quod non posset, Hal.
(5) commoda viderit, ut Vulg.`}&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e7zn50lpx7vx1ze6gavwnr5i6vrukc8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87216</id>
    <revision>
      <id>284432</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284432</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2751" sha1="80zbjoftwgfoydrchdln1t5dtgapq2q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quodsi debitor aliunde pecuniam solvisset, priorem praeferendum.

§ 2.—Post divisionem regionibus factam inter fratres convenit, ut, si frater agri portionem pro indiviso pignori datam a creditore suo non liberasset, ex divisione quaesitae partis partem dimidiam alter distraheret; pignus intelligi contractum existimavi, sed priorem secundo non esse potiorem, quoniam secundum pignus ad eam partem directum videbatur, quam ultra partem suam frater non consentiente socio non potuit obligare.

4. POMPONIUS ''libro XXXV. ad Sabinum.''—Si debitor, antequam a priore creditore pignus liberaret, idem illud ob pecuniam creditam alii pignori dedisset, et antequam utrique creditori solveret debitum, rem aliam&lt;ref&gt;aliam considérase añadida por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; priori creditori vendiderit&lt;ref&gt;Vulg.; vendiderat, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, creditumque pensaverit cum pretio rei venditae, dicendum est, perinde haberi debere, ac si priori creditori pecunia soluta esset; nec enim interesse, solverit, an pensaverit; et ideo posterioris creditoris causa est potior.

5. ULPIANUS ''libro III. Disputationum.''—Interdum posterior potior est priore&lt;ref&gt;Hal.; priori, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, utputa si in rem istam conservandam impensum est, quod sequens credidit, veluti si navis fuit obligata, et ad armandam eam rem&lt;ref&gt;Taur. según la escritura original.; rem, omitela antigua corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; vel reficiendam ego crediderim;

6. IDEM ''libro LXXIII.''&lt;ref&gt;XXIII., Hal.&lt;/ref&gt; ''ad Edictum.''—huius enim pecunia salvam fecit totius pignoris causam: quod poterit quis admittere, et si in cibaria nautarum fuerit creditum, sine quibus navis salva pervenire non poterat.

§ 1.—Item si quis in merces sibi&lt;ref&gt;sibi, omitela Hal.&lt;/ref&gt; obligatas crediderit, vel ut salvae fiant, vel ut naulum exsolvatur, potentior&lt;ref&gt;potior, Vulg.&lt;/ref&gt; erit, licet posterior sit; nam et ipsum naulum potentius est.

§ 2.—Tantundem dicetur, et si merces horreorum, vel areae, vel vecturae iumentorum debetur; nam et hic potentior erit.

7. IDEM ''libro III. Disputationum.''—Idemque est, si ex numis pupilli fuerit res comparata. Quare, si duorum pupillorum numis res fuerit comparata, ambo in pignus concurrent pro his portionibus, quae in pretium rei fuerint expensae. Quodsi res non in totum ex numis cuiusdam comparata est, erit concursus utriusque creditoris, id est et antiquioris, et eius, cuius numis comparata est.

§ 1.—Si tibi, quae habiturus sum, obligaverim, et Titio specialiter fundum, si in dominium meum pervenerit, mox dominium eius acquisiero, putat Marcellus, concurrere utrumque creditorem et in pignore. Non enim multum facit, quod de suo nu-

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>80zbjoftwgfoydrchdln1t5dtgapq2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87217</id>
    <revision>
      <id>284434</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284434</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2578" sha1="pmy6qcx81f0i3xwzhzg728olzsjzczz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;mos debitor dederit, quippe quum res ex numis pignoratis emta non&lt;ref&gt;nunc, (en lugar de non), Hal.&lt;/ref&gt; sit pignorata ob hoc solum, quod pecunia pignorata erat.

8. IDEM ''libro VII. Disputationum.''—Si pignus specialiter Respublica acceperit, dicendum est, praeferri eam fisco debere, si postea fisco debitor obligatus est, quia et privati praeferuntur.

9. AFRICANUS ''libro VIII. Quaestionum.''—Qui balneum ex kalendis proximis conduxerat, pactus erat, ut homo Eros pignori locatori esset, donec mercedes solverentur; idem ante kalendas Iulias eundem Erotem alii ob pecuniam creditam pignori dedit; consultus, an adversus hunc creditorem petentem Erotem, locatorem Praetor tueri deberet, respondit, debere; licet enim eo tempore homo pignori datus esset, quo nondum quidquam pro conductione deberetur, quoniam tamen iam tunc in ea causa Eros esse coepisset, ut invito locatore ius pignoris in eo solvi non posset, potiorem eius causam habendam.

§ 1.—Amplius etiam sub conditione creditorem tuendum putabat adversus eum, cui postea quidquam deberi coeperit, si modo non ea conditio sit, quae invito debitore impleri non possit.

§ 2.—Sed et si heres ob ea legata, quae sub conditione data erant, de pignore rei suae convenisset, et postea eadem ipsa pignora ob pecuniam creditam pignori dedit, ac post conditio legatorum extitit, hic quoque tuendum eum, cui prius pignus datum esset, existimavit.

§ 3.—Titia praedium alienum Titio pignori dedit, post Maevio, deinde domina eius pignoris facta marito suo in dotem aestimatum dedit; si Titio soluta sit pecunia, non ideo magis Maevii pignus convalescere placebat; tunc enim priore dimisso sequentis confirmatur pignus, quum res in bonis debitoris inveniatur. In proposito autem maritus emtoris loco est, atque ideo, quia neque tunc, quum Maevio obligaretur, neque quum Titio solveretur, in bonis mulieris fuerit, nullum tempus inveniri, quo pignus Maevii&lt;ref&gt;Maevio, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; convalescere possit; haec tamen ita, si bona fide in dotem aestimatum praedium maritus accepit, id est, si ignoravit, Maevio obligatum esse.

10. ULPIANUS ''libro I. Responsorum.''—Si et iure iudicatum, et pignus in causa iudicati ex auctoritate eius, qui iubere potuit, captum est, privilegiis temporis fore potiorem heredem eius, in cuius persona pignus constitutum est.

11. GAIUS ''libro singulari de formula hypothecaria''&lt;ref&gt;ad formulam hypothecariam, Hal.&lt;/ref&gt;.—Potior est in pignore, qui prius credidit pecuniam, et accepit hypothecam, quamvis

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pmy6qcx81f0i3xwzhzg728olzsjzczz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/478</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87218</id>
    <revision>
      <id>284435</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' deri secundum Celsi et Marcelli sententiam, quae vera est.  § 1.-Sed Papinianus libro nonodecimo Quaestionum ait, et si post legata saepius adscripta idem hoc subiecerit (1), semel praestari velle, et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure videri cetera legata ademta; sed quo (2) magis erit ademtum, non enim apparet? Et ait, posse dici, exiguius esse praestandum.  15. PAULUS libro III. ad Sabinum .-Qui quartam partem bonorum legare...</comment>
      <origin>284435</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2500" sha1="r8jtsj9ayy9lke6ieejte0upu52htcg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
deri secundum Celsi et Marcelli sententiam, quae vera est.

§ 1.-Sed Papinianus libro nonodecimo Quaestionum ait, et si post legata saepius adscripta idem hoc subiecerit (1), semel praestari velle, et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure videri cetera legata ademta; sed quo (2) magis erit
ademtum, non enim apparet? Et ait, posse dici, exiguius esse praestandum.

15. PAULUS libro III. ad Sabinum .-Qui quartam partem bonorum legare voluit, dimidiam scripsit; Proculus recte ait, posse defendi quartam legatam, quia inesset (3) dimidiae. Idem erit, et si quinquaginta voluit legare, et centum scripta sint, quinquaginta enim debebuntur. Sed et si plus legare voluit, et minus scripsit, valebit legatum.

§ 1. Si quis unam summam filiabus legaverit, ut etiam de postuma sentiret, si ea non est nata,
superstiti solidum debebitur.

16. POMPONIUS libro V. ad Sabinum .-Si duobus res coniunctim legata sit, quamvis alter in rerum natura non fuerit, alteri solam partem ( 4 ) deberi, puto verum esse.
§ 1.-Heres adiecto ( 5 ) nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus, totum legatum debet; nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis damnasset, et alter hereditatem non adiisset,
qui adiisset, totum deberet, si pars eius, qui non adiisset, ad eum, qui adiisset, pervenerit.

§ 2.-Si Titio et postumis legatum sit, non nato postumo totum Titius vindicabit. Sed et si testator Titio et postumis viriles partes dari voluisset, vel etiam id expressisset, totum legatum Titio debetur non nato postumo.

17. ULPIANUS libro XV. ad Sabinum.-Qui filiabus legavit, si mentionem aliqua parte testamenti postumae fecit, videtur iu filiarum legato et de postuma sensisse.

§ 1.-Si quis ita legaverit: «si qua filia mihi genitur (6), ei heres meus centum dato», pluribus
natis videtur singulis tantundem legasse; quod ita accipiendum est, nisi evidens sit contraria sententia testatoris.

§ 2.-Si uni ex heredibus fuerit legatum, hoc deberi ei officio iudicis familiae erciscundae, manifestum est; sed etsi abstinuerit se hereditate, consequi eum hoc legatum posse, constat;

18. IULIANUS libro XXXI. Digestorum.-et

(1) Según nuestra enmienda; subiecit, el códice Fl.
(2) quod, Hal. Vulg.
(3) Hal.; inesse , el códice Fl.
(4) Taur. según la escritura original; partem solam, corrección del códice Fl ., Br .
(5) Conjetura Br . según la escritura del codice Fl.; adiectoeiomine; adiecto ei nomine, Taur.
(6) gignitur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r8jtsj9ayy9lke6ieejte0upu52htcg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284773</id>
      <parentid>284435</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284773</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2496" sha1="e0ovko38tcy7xw0vlbrwsc1bucimx5q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
deri secundum Celsi et Marcelli sententiam, quae vera est.

§ 1.-Sed Papinianus libro nonodecimo Quaestionum ait, et si post legata saepius adscripta idem hoc subiecerit (1), semel praestari velle, et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure videri cetera legata ademta; sed quo (2) magis erit
ademtum, non enim apparet? Et ait, posse dici, exiguius esse praestandum.

15. PAULUS libro III. ad Sabinum .-Qui quartam partem bonorum legare voluit, dimidiam scripsit; Proculus recte ait, posse defendi quartam legatam, quia inesset (3) dimidiae. Idem erit, et si quinquaginta voluit legare, et centum scripta sint, quinquaginta enim debebuntur. Sed et si plus legare voluit, et minus scripsit, valebit legatum.

§ 1. Si quis unam summam filiabus legaverit, ut etiam de postuma sentiret, si ea non est nata,
superstiti solidum debebitur.

16. POMPONIUS libro V. ad Sabinum .-Si duobus res coniunctim legata sit, quamvis alter in rerum natura non fuerit, alteri solam partem (4) deberi, puto verum esse.
§ 1.-Heres adiecto (5) nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus, totum legatum debet; nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis damnasset, et alter hereditatem non adiisset,
qui adiisset, totum deberet, si pars eius, qui non adiisset, ad eum, qui adiisset, pervenerit.

§ 2.-Si Titio et postumis legatum sit, non nato postumo totum Titius vindicabit. Sed et si testator Titio et postumis viriles partes dari voluisset, vel etiam id expressisset, totum legatum Titio debetur non nato postumo.

17. ULPIANUS libro XV. ad Sabinum.-Qui filiabus legavit, si mentionem aliqua parte testamenti postumae fecit, videtur iu filiarum legato et de postuma sensisse.

§ 1.-Si quis ita legaverit: «si qua filia mihi genitur (6), ei heres meus centum dato», pluribus
natis videtur singulis tantundem legasse; quod ita accipiendum est, nisi evidens sit contraria sententia testatoris.

§ 2.-Si uni ex heredibus fuerit legatum, hoc deberi ei officio iudicis familiae erciscundae, manifestum est; sed etsi abstinuerit se hereditate, consequi eum hoc legatum posse, constat;

18. IULIANUS libro XXXI. Digestorum.-et

(1) Según nuestra enmienda; subiecit, el códice Fl.
(2) quod, Hal. Vulg.
(3) Hal.; inesse , el códice Fl.
(4) Taur. según la escritura original; partem solam, corrección del códice Fl ., Br .
(5) Conjetura Br . según la escritura del codice Fl.; adiectoeiomine; adiecto ei nomine, Taur.
(6) gignitur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e0ovko38tcy7xw0vlbrwsc1bucimx5q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284776</id>
      <parentid>284773</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284776</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="pd8e4r7id5rzutu8ld518km58fhz32f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
deri secundum Celsi et Marcelli sententiam, quae vera est.

§ 1.-Sed Papinianus libro nonodecimo Quaestionum ait, et si post legata saepius adscripta idem hoc subiecerit (1), semel praestari velle, et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure videri cetera legata ademta; sed quo (2) magis erit
ademtum, non enim apparet? Et ait, posse dici, exiguius esse praestandum.

'''15.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum''.-Qui quartam partem bonorum legare voluit, dimidiam scripsit; Proculus recte ait, posse defendi quartam legatam, quia inesset (3) dimidiae. Idem erit, et si quinquaginta voluit legare, et centum scripta sint, quinquaginta enim debebuntur. Sed et si plus legare voluit, et minus scripsit, valebit legatum.

§ 1. Si quis unam summam filiabus legaverit, ut etiam de postuma sentiret, si ea non est nata,
superstiti solidum debebitur.

'''16.''' POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Si duobus res coniunctim legata sit, quamvis alter in rerum natura non fuerit, alteri solam partem (4) deberi, puto verum esse.
§ 1.-Heres adiecto (5) nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus, totum legatum debet; nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis damnasset, et alter hereditatem non adiisset,
qui adiisset, totum deberet, si pars eius, qui non adiisset, ad eum, qui adiisset, pervenerit.

§ 2.-Si Titio et postumis legatum sit, non nato postumo totum Titius vindicabit. Sed et si testator Titio et postumis viriles partes dari voluisset, vel etiam id expressisset, totum legatum Titio debetur non nato postumo.

'''17.''' ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Qui filiabus legavit, si mentionem aliqua parte testamenti postumae fecit, videtur iu filiarum legato et de postuma sensisse.

§ 1.-Si quis ita legaverit: «si qua filia mihi genitur (6), ei heres meus centum dato», pluribus
natis videtur singulis tantundem legasse; quod ita accipiendum est, nisi evidens sit contraria sententia testatoris.

§ 2.-Si uni ex heredibus fuerit legatum, hoc deberi ei officio iudicis familiae erciscundae, manifestum est; sed etsi abstinuerit se hereditate, consequi eum hoc legatum posse, constat;

'''18.''' IULIANUS ''libro XXXI. Digestorum.-et''

(1) Según nuestra enmienda; subiecit, el códice Fl.
(2) quod, Hal. Vulg.
(3) Hal.; inesse , el códice Fl.
(4) Taur. según la escritura original; partem solam, corrección del códice Fl ., Br .
(5) Conjetura Br . según la escritura del codice Fl.; adiectoeiomine; adiecto ei nomine, Taur.
(6) gignitur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pd8e4r7id5rzutu8ld518km58fhz32f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284778</id>
      <parentid>284776</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:34:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284778</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2704" sha1="6u963p86zj4liikrlhzz9304njz3bq1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
deri secundum Celsi et Marcelli sententiam, quae vera est.

{{sangría|1em|§ 1.-Sed Papinianus libro nonodecimo Quaestionum ait, et si post legata saepius adscripta idem hoc subiecerit (1), semel praestari velle, et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure videri cetera legata ademta; sed quo (2) magis erit ademtum, non enim apparet? Et ait, posse dici, exiguius esse praestandum.}}

{{sangría|1em|'''15.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum''.-Qui quartam partem bonorum legare voluit, dimidiam scripsit; Proculus recte ait, posse defendi quartam legatam, quia inesset (3) dimidiae. Idem erit, et si quinquaginta voluit legare, et centum scripta sint, quinquaginta enim debebuntur. Sed et si plus legare voluit, et minus scripsit, valebit legatum.}}

{{sangría|1em|§ 1. Si quis unam summam filiabus legaverit, ut etiam de postuma sentiret, si ea non est nata, superstiti solidum debebitur.}}

{{sangría|1em|'''16.''' POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Si duobus res coniunctim legata sit, quamvis alter in rerum natura non fuerit, alteri solam partem (4) deberi, puto verum esse.}}
{{sangría|1em|§ 1.-Heres adiecto (5) nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus, totum legatum debet; nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis damnasset, et alter hereditatem non adiisset, qui adiisset, totum deberet, si pars eius, qui non adiisset, ad eum, qui adiisset, pervenerit.}}

{{sangría|1em|§ 2.-Si Titio et postumis legatum sit, non nato postumo totum Titius vindicabit. Sed et si testator Titio et postumis viriles partes dari voluisset, vel etiam id expressisset, totum legatum Titio debetur non nato postumo.}}

{{sangría|1em|'''17.''' ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Qui filiabus legavit, si mentionem aliqua parte testamenti postumae fecit, videtur iu filiarum legato et de postuma sensisse.}}

{{sangría|1em|§ 1.-Si quis ita legaverit: «si qua filia mihi genitur (6), ei heres meus centum dato», pluribus natis videtur singulis tantundem legasse; quod ita accipiendum est, nisi evidens sit contraria sententia testatoris.}}

{{sangría|1em|§ 2.-Si uni ex heredibus fuerit legatum, hoc deberi ei officio iudicis familiae erciscundae, manifestum est; sed etsi abstinuerit se hereditate, consequi eum hoc legatum posse, constat;}}

{{sangría|1em|'''18.''' IULIANUS ''libro XXXI. Digestorum.-et''}}

(1) Según nuestra enmienda; subiecit, el códice Fl.
(2) quod, Hal. Vulg.
(3) Hal.; inesse , el códice Fl.
(4) Taur. según la escritura original; partem solam, corrección del códice Fl ., Br .
(5) Conjetura Br . según la escritura del codice Fl.; adiectoeiomine; adiecto ei nomine, Taur.
(6) gignitur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6u963p86zj4liikrlhzz9304njz3bq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284779</id>
      <parentid>284778</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284779</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2534" sha1="b4xk9qg2nlevhhwmxljycpa3lf2ntof" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
deri secundum Celsi et Marcelli sententiam, quae vera est.

§ 1.-Sed Papinianus libro nonodecimo Quaestionum ait, et si post legata saepius adscripta idem hoc subiecerit (1), semel praestari velle, et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure videri cetera legata ademta; sed quo (2) magis erit ademtum, non enim apparet? Et ait, posse dici, exiguius esse praestandum.

'''15.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum''.-Qui quartam partem bonorum legare voluit, dimidiam scripsit; Proculus recte ait, posse defendi quartam legatam, quia inesset (3) dimidiae. Idem erit, et si quinquaginta voluit legare, et centum scripta sint, quinquaginta enim debebuntur. Sed et si plus legare voluit, et minus scripsit, valebit legatum.

§ 1. Si quis unam summam filiabus legaverit, ut etiam de postuma sentiret, si ea non est nata, superstiti solidum debebitur.

'''16.''' POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Si duobus res coniunctim legata sit, quamvis alter in rerum natura non fuerit, alteri solam partem (4) deberi, puto verum esse.
§ 1.-Heres adiecto (5) nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus, totum legatum debet; nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis damnasset, et alter hereditatem non adiisset, qui adiisset, totum deberet, si pars eius, qui non adiisset, ad eum, qui adiisset, pervenerit.

§ 2.-Si Titio et postumis legatum sit, non nato postumo totum Titius vindicabit. Sed et si testator Titio et postumis viriles partes dari voluisset, vel etiam id expressisset, totum legatum Titio debetur non nato postumo.

'''17.''' ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Qui filiabus legavit, si mentionem aliqua parte testamenti postumae fecit, videtur iu filiarum legato et de postuma sensisse.

§ 1.-Si quis ita legaverit: «si qua filia mihi genitur (6), ei heres meus centum dato», pluribus natis videtur singulis tantundem legasse; quod ita accipiendum est, nisi evidens sit contraria sententia testatoris.

§ 2.-Si uni ex heredibus fuerit legatum, hoc deberi ei officio iudicis familiae erciscundae, manifestum est; sed etsi abstinuerit se hereditate, consequi eum hoc legatum posse, constat;

'''18.''' IULIANUS ''libro XXXI. Digestorum.-et''

(1) Según nuestra enmienda; subiecit, el códice Fl.
(2) quod, Hal. Vulg.
(3) Hal.; inesse , el códice Fl.
(4) Taur. según la escritura original; partem solam, corrección del códice Fl ., Br .
(5) Conjetura Br . según la escritura del codice Fl.; adiectoeiomine; adiecto ei nomine, Taur.
(6) gignitur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b4xk9qg2nlevhhwmxljycpa3lf2ntof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284783</id>
      <parentid>284779</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:48:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284783</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2547" sha1="htt5uk9armsgj12vlcdukhl0lkmg8wk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
deri secundum Celsi et Marcelli sententiam, quae vera est.

§ 1.-Sed Papinianus libro nonodecimo Quaestionum ait, et si post legata saepius adscripta idem hoc subiecerit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; subiecit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, semel praestari velle, et hoc ante impletum testamentum fecerit, ipso iure videri cetera legata ademta; sed quo &lt;ref&gt;quod, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; magis erit ademtum, non enim apparet? Et ait, posse dici, exiguius esse praestandum.

'''15.''' PAULUS ''libro III. ad Sabinum''.-Qui quartam partem bonorum legare voluit, dimidiam scripsit; Proculus recte ait, posse defendi quartam legatam, quia inesset &lt;ref&gt;Hal.; inesse, el códice Fl.&lt;/ref&gt; dimidiae. Idem erit, et si quinquaginta voluit legare, et centum scripta sint, quinquaginta enim debebuntur. Sed et si plus legare voluit, et minus scripsit, valebit legatum.

§ 1. Si quis unam summam filiabus legaverit, ut etiam de postuma sentiret, si ea non est nata, superstiti solidum debebitur.

'''16.''' POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Si duobus res coniunctim legata sit, quamvis alter in rerum natura non fuerit, alteri solam partem &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; partem solam, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; deberi, puto verum esse.
§ 1.-Heres adiecto &lt;ref&gt;Conjetura Br. según la escritura del codice Fl.; adiectoeiomine; adiecto ei nomine, Taur.&lt;/ref&gt; nomine cuiusdam, qui heres non sit, dare damnatus, totum legatum debet; nam et si duos ex heredibus suis nominatim quis damnasset, et alter hereditatem non adiisset, qui adiisset, totum deberet, si pars eius, qui non adiisset, ad eum, qui adiisset, pervenerit.

§ 2.-Si Titio et postumis legatum sit, non nato postumo totum Titius vindicabit. Sed et si testator Titio et postumis viriles partes dari voluisset, vel etiam id expressisset, totum legatum Titio debetur non nato postumo.

'''17.''' ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Qui filiabus legavit, si mentionem aliqua parte testamenti postumae fecit, videtur iu filiarum legato et de postuma sensisse.

§ 1.-Si quis ita legaverit: «si qua filia mihi genitur &lt;ref&gt;gignitur, Hal.&lt;/ref&gt;, ei heres meus centum dato», pluribus natis videtur singulis tantundem legasse; quod ita accipiendum est, nisi evidens sit contraria sententia testatoris.

§ 2.-Si uni ex heredibus fuerit legatum, hoc deberi ei officio iudicis familiae erciscundae, manifestum est; sed etsi abstinuerit se hereditate, consequi eum hoc legatum posse, constat;

'''18.''' IULIANUS ''libro XXXI. Digestorum.-et''&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>htt5uk9armsgj12vlcdukhl0lkmg8wk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87219</id>
    <revision>
      <id>284437</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:54:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Esmeralda QM</username>
        <id>33190</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284437</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2798" sha1="4n4llkpto3qrf1nhdaiwutn1civsw7z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Esmeralda QM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;cum alio ante convenerat, ut, si ab eo pecuniam acceperit, sit res obligata, licet ab hoc postea accepit&lt;ref&gt;pecuniam accepisset, res esset obligata, et ab hoc postea acceperat, Hal.&lt;/ref&gt;; poterat enim, licet ante convenit, non accipere ab eo pecuniam.

§ 1.—Videamus, an idem dicendum sit, si sub conditione stipulatione facta hypotheca data sit, qua pendente alius credidit pure, et accepit eandem hypothecam, tunc deinde prioris stipulationis existat conditio, ut potior sit, qui postea credidisset? Sed vereor, num hic aliud sit dicendum; quum enim semel conditio extitit, perinde habetur, ac si illo tempore, quo stipulatio interposita est, sine conditione facta esset; quod et melius est.

§ 2.—Si colonus convenit, ut inducta in fundum, illata, ibi nata pignori essent, et antequam inducat, alii rem hypothecae nomine obligaverit, tunc deinde eam in fundum induxerit, potior erit, qui specialiter pure accepit, quia non ex conventione priori obligatur, sed ex eo, quod inducta res est, quod posterius factum est.

§ 3.—Si de futura re convenerit, ut hypothecae sit, sicuti est de partu, hoc quaeritur, an ancilla conventionis tempore in bonis fuit debitoris; et in fructibus, si convenit, ut sint pignori, aeque quaeritur, an fundus vel ius utendi fruendi conventionis tempore fuerit debitoris.

§ 4.—Si paratus est posterior creditor priori creditori solvere, quod ei debetur, videndum est, an competat ei hypothecaria actio, nolente priore creditore pecuniam accipere. Et dicimus, priori creditori inutilem esse actionem, quum per eum fiat, ne ei pecunia solvatur.

12. MARCIANUS ''libro singulari ad formulam hypothecariam.''—Creditor, qui prior hypothecam accepit, sive possideat eam, et alius vindicet hypothecaria actione, exceptio priori utilis est; «si non mihi ante pignori hypothecaeve nomine sit res obligata», sive&lt;ref&gt;ab, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; alio possidente prior creditor vindicet hypothecaria actione, et ille excipiat: «si non convenit, ut sibi res sit obligata», hic in modum supra relatum replicabit; sed si cum alio possessore creditor secundus agat, recte aget, et adiudicari ei poterit hypotheca, ut tamen prior cum eo agendo auferat ei rem.

§ 1.—Si, quoniam non restituebat rem pignoratam possessor, condemnatus ex praefatis modis litis aestimationem exsolverit, an perinde secundo creditori teneatur, ac si soluta sit pecunia priori creditori, quaeritur. Et recte puto hoc admittendum esse.

§ 2.—Si primus, qui sine hypotheca credidit, post secundum, qui utrumque fecit, ipse hypothecam accepit, sine dubio posterior in hypotheca est. Unde si in diem de hypotheca convenit, dubium non est, quin potior sit, licet ante diem cum alio creditore pure de eadem re convenit.

&lt;references/&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4n4llkpto3qrf1nhdaiwutn1civsw7z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/625</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87220</id>
    <revision>
      <id>284439</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:56:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'minori filiae praestare debeant. Respondit, eum, cuius notio est, aestimaturum, ut eadem quantitas ex communi praecipua minori filiae dotis nomine detur.  &lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''15.''' ['''16.'''] GAIUS ''libro II. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Licet placeat pignoratas res, vel in publicum obligatas heredem, qui dare iussus est, liberare debere, tamen si is, qui tales res in dotem accepit, dotem praelegaverit, non cogetur here...</comment>
      <origin>284439</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2751" sha1="868o0bjymackdw7idcitek164ev9bfg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;minori filiae praestare debeant. Respondit, eum, cuius notio est, aestimaturum, ut eadem quantitas ex communi praecipua minori filiae dotis nomine detur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''15.''' ['''16.'''] GAIUS ''libro II. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Licet placeat pignoratas res, vel in publicum obligatas heredem, qui dare iussus est, liberare debere, tamen si is, qui tales res in dotem accepit, dotem praelegaverit, non cogetur heres liberare eas, nisi aliud specialiter testator dixerit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''16.''' ['''17.'''] PAULUS ''libro II. ad Vitellium.''—Qui dotem a matre uxoris acceperat, et stipulanti ei promiserat, testamento uxori dotem legavit; quum quaesitum esset, an uxor dotis summam consequi posset, respondit Scaevola, non videri dari uxori, quod necesse sit matri reddi; alias sic respondit, non videri &lt;ref&gt;deberi, Hal Vulg.&lt;/ref&gt;, nisi manifeste uxor docuisset, eam testantis voluntatem fuisse, ut onerare heredes duplici praestatione dotis vellet.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''17.''' ['''18.'''] SCAEVOLA ''libro III. Responsorum.''—Uxori ita legavit: «uxor men, quidquid ei comparavi, et quod mihi dedit, e medio sibi sumat»; quaero, an dos praelegata &lt;ref&gt;relegata, Hal&lt;/ref&gt; videatur. Respondit, verbis, quae proponerentur, videri et de dote legata &lt;ref&gt;relegata, Hal.&lt;/ref&gt; loqui, nisi aliud testatorem voluisse probaretur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—«Titiae, uxori meae, quanta pecunia ad me, inve stipulationem &lt;ref&gt;ex stipulatione, Hal.&lt;/ref&gt; dotis eius nomine pervenit, quae dos est dotalibus duobus consignatis instrumentis centum aureorum»; quaesitum est, an utramque summam consequi possit. Respondit, nihil proponi, cur non possit.

{{c|TIT. V}}&lt;br /&gt;

{{c|DE OPTIONE VEL ELECTIONE LEGATA}}&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''1.''' ULPIANUS ''libro II. ad Sabinum.''—Divus Pius Caecilio Proculo rescripsit, eum, cui servorum legata sit electio, tres posse eligere.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''2.''' IDEM ''libro XX. ad Sabinum.''—Quoties servi electio vel optio datur, legatarius optabit, quem velit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Sed et homine generaliter legato arbitrium eligendi, quem acciperet, ad legatarium pertinet.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Data igitur optione si quis optaverit alienum servum, vel hominem liberum, videndum est, an consumserit optionem; et puto, non consumi.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Eum, cui centum amphorarum electio sit, acetum eligentem non consumere optionem, si id aceum elegerit, quod vini numero paterfamilias non habuit,

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' IDEM ''libro XXIII. ad Sabinum.''—scilicet si&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>868o0bjymackdw7idcitek164ev9bfg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284441</id>
      <parentid>284439</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T20:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Greys Guzman</username>
        <id>33158</id>
      </contributor>
      <origin>284441</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2841" sha1="3ove21nu8ckr46lfupmf8motimqtae0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Greys Guzman&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;minori filiae praestare debeant. Respondit, eum, cuius notio est, aestimaturum, ut eadem quantitas ex communi praecipua minori filiae dotis nomine detur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''15.''' ['''16.'''] GAIUS ''libro II. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Licet placeat pignoratas res, vel in publicum obligatas heredem, qui dare iussus est, liberare debere, tamen si is, qui tales res in dotem accepit, dotem praelegaverit, non cogetur heres liberare eas, nisi aliud specialiter testator dixerit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''16.''' ['''17.'''] PAULUS ''libro II. ad Vitellium.''—Qui dotem a matre uxoris acceperat, et stipulanti ei promiserat, testamento uxori dotem legavit; quum quaesitum esset, an uxor dotis summam consequi posset, respondit Scaevola, non videri dari uxori, quod necesse sit matri reddi; alias sic respondit, non videri &lt;ref&gt;deberi, Hal Vulg.&lt;/ref&gt;, nisi manifeste uxor docuisset, eam testantis voluntatem fuisse, ut onerare heredes duplici praestatione dotis vellet.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''17.''' ['''18.'''] SCAEVOLA ''libro III. Responsorum.''—Uxori ita legavit: «uxor men, quidquid ei comparavi, et quod mihi dedit, e medio sibi sumat»; quaero, an dos praelegata &lt;ref&gt;relegata, Hal&lt;/ref&gt; videatur. Respondit, verbis, quae proponerentur, videri et de dote legata &lt;ref&gt;relegata, Hal.&lt;/ref&gt; loqui, nisi aliud testatorem voluisse probaretur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—«Titiae, uxori meae, quanta pecunia ad me, inve stipulationem &lt;ref&gt;ex stipulatione, Hal.&lt;/ref&gt; dotis eius nomine pervenit, quae dos est dotalibus duobus consignatis instrumentis centum aureorum»; quaesitum est, an utramque summam consequi possit. Respondit, nihil proponi, cur non possit.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

{{c|TIT. V}}&lt;br /&gt;

{{c|DE OPTIONE VEL ELECTIONE LEGATA}}&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''1.''' ULPIANUS ''libro II. ad Sabinum.''—Divus Pius Caecilio Proculo rescripsit, eum, cui servorum legata sit electio, tres posse eligere.&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''2.''' IDEM ''libro XX. ad Sabinum.''—Quoties servi electio vel optio datur, legatarius optabit, quem velit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 1.—Sed et homine generaliter legato arbitrium eligendi, quem acciperet, ad legatarium pertinet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 2.—Data igitur optione si quis optaverit alienum servum, vel hominem liberum, videndum est, an consumserit optionem; et puto, non consumi.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;§ 3.—Eum, cui centum amphorarum electio sit, acetum eligentem non consumere optionem, si id aceum elegerit, quod vini numero paterfamilias non habuit,&lt;/div&gt;&lt;br /&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 1em;&quot;&gt;'''3.''' IDEM ''libro XXIII. ad Sabinum.''—scilicet si&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ove21nu8ckr46lfupmf8motimqtae0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/252</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87221</id>
    <revision>
      <id>284440</id>
      <timestamp>2026-10-17T20:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' οἱ κατ’ ἐπιγαμίαν οἰκεῖοι γονέων, ἀρρένων τε, καὶ θηλειών˙ δύνανται καὶ φίλοι τῶν γονέων καὶ τροφοῖς αὐτῶν τῶν παίδων τοῦτο αἰτῆσαι.  [Si minores non habent eos, qui ex legibus sunt defensores, si quidem tutoribus indigent propter aetatem, possunt petere iis tutores constitui, cognati, et qui secundum affinitatem sunt familiares parentu...'</comment>
      <origin>284440</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4795" sha1="dk7y96wol1c7h5c6anzz3t5aofzb3bw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
οἱ κατ’ ἐπιγαμίαν οἰκεῖοι γονέων, ἀρρένων τε, καὶ θηλειών˙ δύνανται καὶ φίλοι τῶν γονέων καὶ τροφοῖς αὐτῶν τῶν παίδων τοῦτο αἰτῆσαι.

[Si minores non habent eos, qui ex legibus sunt defensores, si quidem tutoribus indigent propter aetatem, possunt petere iis tutores constitui, cognati, et qui secundum affinitatem sunt familiares parentum, masculorum et feminarum; possunt et amici parentum et educatores ipsorum puerorum hoc petere.] (1)

§ 1.—οἱ μὲν οὖν ἄλλοι ἐκ προαιρέσεως αἰτοῦσιν ἐπιτρόπους. Εἰσὶ δέ τινες, οἷς ἐπάνάγκές ἐστιν αἰτεῖν ἐπιτρόπους, οἷον μήτηρ, καὶ ἀπελεύθεροι˙ ἐκ τούτων γὰρ αἱ μὲν ζημιοῦνται, οἱ δὲ καὶ κολαζονται, ἐὰν μὴ αἰτήσωσι τους ἐκ τῶν νόμων κηδεμόνας. Ἡ μὲν γὰρ μήτηρ ἐξελαύνεται τῆς τοῦ παιδὸς νομίμου κληρονομίας, ὡς οὖσα ἀναξία λαβεῖν κλῆρον νόμιμον, μὴ φροντίσασα (2) αὐτῷ κατασταθῆναι ἐπίτροπον. Καὶ οὐ μόνον, ἐὰν μὴ αἰτήσῃ, ἀλλὰ καὶ ὃν ἂν αἰτήσῃ ὁσίας χάριν, αἰτήσῃ τὸν ἀφεθῆναι δυνάμενον, εἶτα ἀφεθέντος αὐτοῦ, ἢ καὶ ἀποβληθέντος, ἄλλον μὴ αἰτήσῃ πάλιν, ἢ ἐξεπίτηδες κακούς αἰτήσῃ. Ἀπελεύθεροι δὲ ἐκ τούτων τῶν αἰτιῶν κατηγορηθέντες ἐπὶ τοῦ ἡγουμένου κολαζονται ἐπιστρεφῶς, ἐὰν φαίνωνται ἢ δὶ (3) ἀμέλειαν, ἢ διὰ κακίαν μὴ ἠτηκότες.

[§ 1.—Alii igitur voluntate petunt tutores. Sunt autem quidam, quibus est necesse petere tutores, puta mater et liberti; ex his enim illa damnum patitur, hi autem et puniuntur, si non petierint eos, qui ex legibus defensores sunt. Mater enim expellitur a legitima filii hereditate, quasi existens indigna accipere hereditatem legitimam, negligens ei constitui tutorem. Et non solum si non petierit, sed et si puritatis gratia petierit eum, (4) dimitti poterat, deinde dimisso eo vel abiecto alium non petierit rursus, vel ex studio malos petierit. Liberti autem ex his causis accusati apud Praesidem puniuntur, ut emendentur, si apparuerint vel propter negligentiam, vel propter malitiam non petiisse.]

§ 2.—Τὰ δὲ περὶ τῆς μητρὸς προειρημένα δηλοῦται ἐν ἐπιστολῇ Σεβήρου, ἧς τὰ ῥήματα ὑποτέτακται.

[§ 2.—Quae autem de matre dicta sunt, ostenduntur in Epistola Divi Severi, cuius verba subiecta sunt:] [8.] (5) «Divus Severus Cuspio (6) Rufino. Omnem me rationem adhibere subveniendis pupillis, quum ad curam publicam pertineat, liquere omnibus volo; et ideo quae mater vel non petierit tutores idoneos filiis suis, vel prioribus excusatis (7) reiectisve non confestim aliorum nomina dederit, ius non habet vindicandi sibi bonorum intestatorum filiorum (8).

§ 3.—Ἐὰν μέντοι τις ἣ δανειστής, ἢ λεγατάριος, ἣ ἀλλην ἀναγκαίαν ἔχῃ πρός τὸν ὀρφανόν σύστασιν, αὐτὸς μὲν οὐκ αἰτήσει ἐπίτροπον τῷ ὀρφανῷ, ἀλλὰ τοὺς αἰτεῖν δυναμένους ἀξιώσει αἰτῆσαι, ἢ ἐὰν οὗτοι ἀποκνήσωσι, τότε προσελθὼν τῷ ἡγουμένῳ αὐτὸ τοῦτο ἐρεῖ, ἵνα κατασταθέντος ἐπιτρόπου νομίμου ἡ πρός τὸν ὀρφανόν γένηται σύστασις.

[§ 3.—Si quidem aliquis vel foenerator, vel legatarius, vel alius necessariam habeat adversus pupillum persecutionem, ipse quidem non petet tutorem pupillo, sed eos, qui petere possunt, rogabit petere, vel si hi neglexerint, tunc accedens ad Praesidem hoc ipsum dicet, ut constituto more legitimo ea (9) adversus pupillum moveatur persecutio.]

§ 4.—Ταῦτα μὲν περὶ ἐπιτρόπων. Κουράτορας δὲ

Notas al pie de página:
Esta versión latina, y la de los siguientes párrafos, es la de la Vulgata.

Taur.; φροντίσας, el códice FL., Br.

El códice FL., Br.; διὰ, Taur.

pravitatis gratia, inserta Hal.

Según ediciones vulgares.

Cuspio.

excusatisque, Hal.

filiorum intestatorum, Hal.

ea res, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dk7y96wol1c7h5c6anzz3t5aofzb3bw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/255</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87222</id>
    <revision>
      <id>284445</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:12:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'subveniri. Sed et si pupillus non abstinuit, quem- admodum ipsi, ita et fideiussoribus eius subveniri, maxime si pro absente pupillo, vel pro infante sa- tisdedidit.  3. IDEM libro XXXV. ad Edictum. — Si plures curatores dati sunt, Pomponius libro sexagesimo octavo (1) ad Edictum scripsit, tutum haber de- bere etiam, quod per unum gestum est; nam et in furiosi curatoribus, ne utilitates furiosi impediantur, ut Praetor uni eorum curationem dec...</comment>
      <origin>284445</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2724" sha1="2rx0oi0x0zwd5s09hy9q6l8rp9mfez2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;subveniri. Sed et si pupillus non abstinuit, quem-
admodum ipsi, ita et fideiussoribus eius subveniri,
maxime si pro absente pupillo, vel pro infante sa-
tisdedidit.

3. IDEM libro XXXV. ad Edictum. — Si plures
curatores dati sunt, Pomponius libro sexagesimo
octavo (1) ad Edictum scripsit, tutum haber de-
bere etiam, quod per unum gestum est; nam et in
furiosi curatoribus, ne utilitates furiosi impediantur,
ut Praetor uni eorum curationem decernat, iu-
stumque habebit, quod per eum sine dolo male ge-
stum est.

§ 1. — Si parens vel pater, qui in potestate habet,
destinaverit testamento, quis tutorum tutelam ge-
rat, illum debere gerere Praetor putavit; merito-
que parentis (2) statuerunt, qui utique recto
filio prospexit. Tantundem Praetor facit et de his,
quos parens destinavit testamento, ipse autem (3)
confirmavit, ut si parens declaravit, quem velit
tutelam administrare, ille solus administret.

§ 2. — Ceteri igitur tutores non administrabunt,
sed erunt hi, quos vulgo honorarios appellamus,
nec quisquam petat, ad hos periculum redundare;
constat enim, hos quoque excessus prius facultati-
bus eius, qui gesserit, conveniri oportere, dati sunt
enim quasi observatores actus eius et custodes,
imputabiturque iis quandoque, cui, si male eum
conversari videbant, suspectum eum non fecerunt.
Adscisse igitur et rationem ab eo exigere eos opor-
tet, et sollicite curare, qualiter conversetur, et si
pecunia sit, quae deponi possit, curare, ut depo-
natur ad praediorum comparationem; blandientur
enim sibi, qui putant, honorarios tutores omnino
non teneri, tenentur enim secundum ea, quae su-
pra ostendimus.

§ 3. — Quamvis autem ei notissimum se tutelam
commissurum Praetor dicat, cui testator delega-
vit, attamen nonnunquam ab hoc recedet, utputa
si pater minus penso consilio hoc fecit, forte minor
viginti quinque annis, vel eo tempore fecit, quo
iste tutor bonae vitae vel frugi videbatur, deinde
postea idem coepit male conversari ignorante te-
statore, vel si contemplatione facultatum eius res
ei commissa est, quibus postea exhaustus est.

§ 4. — Nam et si uni pater dederit tutorem,
nonnunquam ei adiunguntur curatores; nam Im-
perator noster cum patre rescripsit, quum duos
quis libertos suos tutores dedisset, unum rerum
Italic arum, alium rerum Africanarum, curatores
iis adiungendos, nec patris secuti sunt voluntatem.

§ 5. — Quod in tutoribus scriptum (4) est, et in
curatoribus erit observandum, quos pater testa-
mento destinavit, a Praetore confirmandos.

§ 6. — Apparet igitur Praetori curae fuisse, ne
tutela per plures administratur, quippe etsi pater
(1) vigesimo novo, la Vulg.
(2) patri, Hal.

Tomo II — 32&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2rx0oi0x0zwd5s09hy9q6l8rp9mfez2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/256</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87223</id>
    <revision>
      <id>284446</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'non destinaverit, quis gerere debeat, attamen id signit, ut per unum administratur; sane enim faci- lius unus tutor et actiones exercet, et excipit, ne per multos tutela spargatur.  § 7. — Si non erit a testatore electus tutor, aut gerere nollet, tam is gerat, cui maior pars tuto- rum tutelam decreverit; Praetor igitur iubebit eos convenire, aut, si non coibunt, aut coacti non de- cernerent, causa cognita ipse statuet, quis tutelam geret.  §...</comment>
      <origin>284446</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2558" sha1="5cokpeu37q9kp0h1r6u3q6prdc5j9n3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;non destinaverit, quis gerere debeat, attamen id
signit, ut per unum administratur; sane enim faci-
lius unus tutor et actiones exercet, et excipit, ne
per multos tutela spargatur.

§ 7. — Si non erit a testatore electus tutor, aut
gerere nollet, tam is gerat, cui maior pars tuto-
rum tutelam decreverit; Praetor igitur iubebit eos
convenire, aut, si non coibunt, aut coacti non de-
cernerent, causa cognita ipse statuet, quis tutelam
geret.

§ 8. — Plane si non consentiant tutores Praetori,
sed velint omnes gerere, quia fidem non habeant
electo, nec patiuntur succedanei esse alieni peri-
culi, dicendum est, Praetorem permissere iis omni-
bus gerere.

§ 9. — Item si dividi inter se tutelam velint tuto-
res, audiendi sunt, et distribuatur inter eos admi-
nistratio.

4. [3.] (1) IDEM libro IX. ad Edictum. — Vel in
partes, vel in regiones; et si ita fuerit divisa, unus-
quisque exceptione summovebitur pro ea parte,
vel regione quam non administrat.

5. [4.] IDEM libro XXXV. ad Edictum. — Ita
autem depositio pecuniarum locum est, si ea
summa credita, id est colligit (2) possit, ut com-
parari ager possit; si enim tam exigua esse tutela
facile probabitur, ut ex nummo refici praedium que-
re comparari non possit, depositio cessat. Quae
ergo tutelae quantitas depositionem indicat, vi-
deamus. Et quum causa depositionis exprimatur,
ut praedia pupillis comparentur, manifestum est,
ut ad minima summa non videatur pertinere;
quibus modus praefiniri generaliter non potest,
quum facilius causa cognita per singulos possit
examinari. Nec tamen auferenda facultas est,
etiam minores summas interdum deponi postula-
re, si suspecti tutores esse videantur.

§ 1. — Gessisse autem videtur tutor, qui quid
omnino pupillare attigit, vetans in modicum; ecs-
santque partes eorum, qui solent cessantes cogere
administrare.

§ 2. — Quodsi posteaquam gessit, tunc se gestu
abstinuit, etiam suspecti postulatio succedit.

§ 3. — Quodsi quis tutelam mandaverit geren-
dam, gestasque fuerit ab eo, cui mandatum est,
locum erit tutelae actioni; videtur enim gessisse,
per quem gessit; quodsi non accessit is, cui
mandatum est, utili actione convenitur.

§ 4. — Debitor patri, qui tutelam administravit
filii, tutelae iudicio tenebitur etiam ob id, quod
patri debuit.

§ 5. — Si tutor pupillum suum puerum factum
non admonuerit, ut sibi curatores peteret, sacris
eius constitutionibus hoc facere iubetur, qui tu-
(1) Hal. una cum fragmento ad anterior, omittendo la in-
scriptionem.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5cokpeu37q9kp0h1r6u3q6prdc5j9n3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/598</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87224</id>
    <revision>
      <id>284447</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:14:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1. -Duae statuae marmoreae cuidam nominatim, item omne marmor erat legatum; nullam statuam marmoream praeter duas , Cascellius putat, deberi ; Ofilius, Trebatius contra; Labeo Cascellii sententiam probat; quod verum puto, quia duas statuas legando potest videri non putasse in marmore se ( 1) statuas legare.  § 2.-&lt;&lt;Uxori meae vestem, mundum muliebrem, ornamenta omnia, aurum, argentum , quod eius causa factum paratumque est (2), omne do lego...</comment>
      <origin>284447</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3437" sha1="0qb5g9k4soxaistwnxwxdjg25ny5mi4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1. -Duae statuae marmoreae cuidam nominatim, item omne marmor erat legatum; nullam statuam marmoream praeter duas , Cascellius putat, deberi ; Ofilius, Trebatius contra; Labeo Cascellii
sententiam probat; quod verum puto, quia duas statuas legando potest videri non putasse in marmore se ( 1) statuas legare.

§ 2.-&lt;&lt;Uxori meae vestem, mundum muliebrem, ornamenta omnia, aurum, argentum , quod eius causa factum paratumque est (2), omne do lego»; Trebatius haec verba: «quod eius causa factum
paratumque est», ad aurum et argentum duntaxat referri putat; Proculus ad omnia , quod et verum est.

§ 3.-Cui Corinthia vasa legata essent, et såσεις(3)[fundamenta] quoque eorum vasorum collocandorum causa paratas deberi, Trebatius respondit. Labeo autem id non probat, si eas βάσεις (4) testator numero vasorum habuit; Proculus vero recte ait, si aeneae quidem sint, non autem Corinthiae, non deberi.

§ 4. Cui testudinea legata essent, ei lectos testudincos pedibus inargentatos deberi, Labeo, Trebatius responderunt; quod verum est.

'''101. [100. V. 99. H.]''' SCAEVOLA ''libro XVI. Digestorum''.-Qui habebat in provincia, ex qua oriundus erat, propria praedia, et alia pignori sibi data ob debita, codicillis ita scripsit: τῇ γλυκυτάτη μου πατρίδι βόυλομαι εἰς τὰ μέρη αὐτῆς δοθῆναι, ἀφορίζω αὐτῇ χωρία πάντα, ὅσα ἐν Συρίᾳ κέκτημαι, σὺν πᾶσιν τοῖς ἐνοῦσιν βοσκήμασιν, δούλοις, καρποῖς ἀποθέτοις, κατασκευαῖς πάσαις· [Suavissimae patriae meae volo in partem suam dari, et ipsi separatim adiudico praedia omnia, quaecunque in Syria possideo, cum omnibus in iis existentibus, et pecoribus, et servis, et fructibus , reconditis (5) et apparatu omni;] (6) quaesitum est, an etiam praedia, quae pignori habuit testator, patriae suae reliquisse videatur. Respondit, secundum ea, quae
proponerentur, non videri relicta, si modo in proprium patrimonium, quod fere cessante debitore sit, non sint redacta.

§ 1.-«Peto, fundum meum ita, uti est, alumnae meae dari»; quaesitum est, an fundo (7) et reliqua colonorum, et mancipia, si qua mortis tempore in eo fundo fuerint, debeantur. Respondit, reliqua quidem colonorum non esse legata, cetera vero videri illis verbis «ita, uti est», data.

'''102. [101. V. 100. H.]''' IDEM ''libro XVII. Digestorum''.-His verbis legavit: &lt;uxori meae lateralia (8) mea viatoria, et quidquid in his conditum erit, quae membranulis mea manu scriptis continebuntur, nec ea sint exacta (9), quum moriar, licet in rationes meas translata sint, et cautiones ad actorem meum transtulerim»; hic chirographa debitorum, et pecuniam, quum esset profecturus in urbem, in lateralibus condidit; et tam (10) chirographis exactis, quam pecunia erogata, reversus
in patriam post biennium alia chirographa prae-

(1) sed, por se, Hal.
(2) Hal.: esset, el códice Fl
(3) Taur.; ενβασεις, la escritura original, Br.; ἐν βασοις,
corrección del códice Fl. por et βάσεις; essent, huic abaces
quoque, Hal.
(4) si eas abaces, Hal. Vulg.
(5) Hal.: et fructibus, et usu consumtibilibus, la Vulg.
(6) Versión vulgar.
(7) fundus, Hal. Vulg.
(8) Hal. Vulg.; lateraria , el códice Fl.
(9) neque exacta erunt, Hal.
(10) Hal. Vulg .; tam, omitela el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0qb5g9k4soxaistwnxwxdjg25ny5mi4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/257</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87225</id>
    <revision>
      <id>284448</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' telam administravit—, an tutelae iudicio teneatur? Et magis puto sufficere tutelae iudicium, quasi connexum sit hoc tutelae officio, quamvis post pupillorum aetatem.  § 6. — Post completum vicesimum quintum an- num aetatis, si nondum rationes redditae sunt, nec ad causam instrumenta pertinuerunt, fidei se ve- cundiae curatorum convenit, ut consilio suo coe- ptam litem perficiant. Si igitur cessent in his, quae constituta sunt, faciendis, mag...</comment>
      <origin>284448</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2941" sha1="2n23q41e31hq3gvoe8f3cghoe076kwh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
telam administravit—, an tutelae iudicio teneatur?
Et magis puto sufficere tutelae iudicium, quasi
connexum sit hoc tutelae officio, quamvis post
pupillorum aetatem.

§ 6. — Post completum vicesimum quintum an-
num aetatis, si nondum rationes redditae sunt, nec
ad causam instrumenta pertinuerunt, fidei se ve-
cundiae curatorum convenit, ut consilio suo coe-
ptam litem perficiant. Si igitur cessent in his, quae
constituta sunt, faciendis, magis puto sufficere
negotiorum gestorum iudicium, etiamsi (1) actum
est, si tamen huius rei ratio reddita non est.

§ 7. — [3.] (2) Iulianus libro vicesimo primo Di-
gestorum huiusmodi speciem proponit: quidam de-
cedens filiis suis dederat tutores, et adiecerat: «eos-
que anecologistos (3) esse volo»; et ait Iulianus,
tutores, nisi bonam fidem administrastione prae-
stiterint, damnari debere, quamvis testamento
comprehensum sit, ut anecologisti (4) essent. Nec
eo nomine ex causa fideicommissi quidquam con-
sequi debebunt, ut ait Iulianus; et est vera ista
sententia, nemini enim ius publicum remittere po-
test huiusmodi cautio, nec tutelare formam
antiquitus constitutam; damnum vero, quodcun-
que ex tutela quis senserit, et legari, et per fidei-
commissum ei relinqui potest.

§ 8. — Papinianus libro quinto Responsorum ita
scribit: pater tutelam filiorum consilio matris geri
mandavit, et eo nomine tutores liberavit; non id-
circo minus officium tutorum integrum erit, sed
viris bonis conveniet, salubre consilium matris ad-
mittere, tametsi neque liberatio tutori, neque vo-
luntas patris, aut intercessio matris tutoris offi-
cium infringat.

§ 9. — Usque adeo autem licet tutoribus patris
praeceptum neglegere, ut, si pater caveat, ne
quid rei suae distraheretur, vel ne mancipia dis-
trahantur, vel ne vestis, vel ne domus, vel ne
aliae res periculo subiectae, liceat iis contemnere
hanc patriam voluntatem.

§ 10. — Ex quo inquit tutor (5), se tutorem es-
se, scire debet, periculum tutelae ad eum pertinere.
Innotescere autem qualiterqualiter sufficit, non
utique testato eum conveniri; nam etsi extra testa-
torem, scilicet undecumque cognovit, nulla dubi-
tatio est, quin debeat periculum ad ipsum re-
spicere;

6. [5. H. 7. V.] IDEM libro XXXVI. ad Edi-
ctum. — Hoc autem, quod cognovit tutor, pupillus
probare debebit.

7. [6. H. 8. V.] IDEM libro XXXVI. ad Edi-
ctum. — Tutor, qui repertorium non fecit, quod
vulgo inventarium appellatur, dolo (6) fecisse vi-
detur, nisi forte alicui necessaria et iustissima
causa allegari possit, cur id factum non sit. Si
quis igitur dolo inventarium non fecerit, in ea
conditione est, ut teneatur in id, quod pupilli
interest; quod ex iureiurando in litem aestimatur.
Nihil itaque gerere ante inventarium factum eum
(1) Tew., si, omissis, et codicis Fn.
(2) Begun dictionem vulgares.
(3) ἀνεκλόγιστους, [rescriptionibus reddendis solutos], Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2n23q41e31hq3gvoe8f3cghoe076kwh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284538</id>
      <parentid>284448</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:36:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284538</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2940" sha1="ndrs5jt9p76wjrqptotsbdz7hjp6x1r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;telam administravit—, an tutelae iudicio teneatur?
Et magis puto sufficere tutelae iudicium, quasi
connexum sit hoc tutelae officio, quamvis post
pupillorum aetatem.

§ 6. — Post completum vicesimum quintum an-
num aetatis, si nondum rationes redditae sunt, nec
ad causam instrumenta pertinuerunt, fidei se ve-
cundiae curatorum convenit, ut consilio suo coe-
ptam litem perficiant. Si igitur cessent in his, quae
constituta sunt, faciendis, magis puto sufficere
negotiorum gestorum iudicium, etiamsi (1) actum
est, si tamen huius rei ratio reddita non est.

§ 7. — [3.] (2) Iulianus libro vicesimo primo Di-
gestorum huiusmodi speciem proponit: quidam de-
cedens filiis suis dederat tutores, et adiecerat: «eos-
que anecologistos (3) esse volo»; et ait Iulianus,
tutores, nisi bonam fidem administrastione prae-
stiterint, damnari debere, quamvis testamento
comprehensum sit, ut anecologisti (4) essent. Nec
eo nomine ex causa fideicommissi quidquam con-
sequi debebunt, ut ait Iulianus; et est vera ista
sententia, nemini enim ius publicum remittere po-
test huiusmodi cautio, nec tutelare formam
antiquitus constitutam; damnum vero, quodcun-
que ex tutela quis senserit, et legari, et per fidei-
commissum ei relinqui potest.

§ 8. — Papinianus libro quinto Responsorum ita
scribit: pater tutelam filiorum consilio matris geri
mandavit, et eo nomine tutores liberavit; non id-
circo minus officium tutorum integrum erit, sed
viris bonis conveniet, salubre consilium matris ad-
mittere, tametsi neque liberatio tutori, neque vo-
luntas patris, aut intercessio matris tutoris offi-
cium infringat.

§ 9. — Usque adeo autem licet tutoribus patris
praeceptum neglegere, ut, si pater caveat, ne
quid rei suae distraheretur, vel ne mancipia dis-
trahantur, vel ne vestis, vel ne domus, vel ne
aliae res periculo subiectae, liceat iis contemnere
hanc patriam voluntatem.

§ 10. — Ex quo inquit tutor (5), se tutorem es-
se, scire debet, periculum tutelae ad eum pertinere.
Innotescere autem qualiterqualiter sufficit, non
utique testato eum conveniri; nam etsi extra testa-
torem, scilicet undecumque cognovit, nulla dubi-
tatio est, quin debeat periculum ad ipsum re-
spicere;

6. [5. H. 7. V.] IDEM libro XXXVI. ad Edi-
ctum. — Hoc autem, quod cognovit tutor, pupillus
probare debebit.

7. [6. H. 8. V.] IDEM libro XXXVI. ad Edi-
ctum. — Tutor, qui repertorium non fecit, quod
vulgo inventarium appellatur, dolo (6) fecisse vi-
detur, nisi forte alicui necessaria et iustissima
causa allegari possit, cur id factum non sit. Si
quis igitur dolo inventarium non fecerit, in ea
conditione est, ut teneatur in id, quod pupilli
interest; quod ex iureiurando in litem aestimatur.
Nihil itaque gerere ante inventarium factum eum
(1) Tew., si, omissis, et codicis Fn.
(2) Begun dictionem vulgares.
(3) ἀνεκλόγιστους, [rescriptionibus reddendis solutos], Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ndrs5jt9p76wjrqptotsbdz7hjp6x1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/258</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87226</id>
    <revision>
      <id>284450</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' oportet, nisi id, quod dilationem nec modicam ex- spectare possit.  § 1. — Si tutor cessaverit in distractione earum rerum, quae tempore depereunt, summum periculum facit; debebit enim confestim officio suo fungi, quid si contutores exspectabat vel differentes, vel etiam volentes se excusare, an ei ignoscatur? Et non facile ignoscetur; debuit enim partibus suis fungi non omisso praecepit festinatione, sed nec moratoria cunctatione.  § 2. — C...</comment>
      <origin>284450</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="lc1d1xydavva7d8ylccdzh1l70vrmfb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
oportet, nisi id, quod dilationem nec modicam ex-
spectare possit.

§ 1. — Si tutor cessaverit in distractione earum
rerum, quae tempore depereunt, summum periculum
facit; debebit enim confestim officio suo fungi,
quid si contutores exspectabat vel differentes,
vel etiam volentes se excusare, an ei ignoscatur?
Et non facile ignoscetur; debuit enim partibus
suis fungi non omisso praecepit festinatione, sed
nec moratoria cunctatione.

§ 2. — Competet adversus tutores tutelae actio,
si male contraxerint, hoc est, si praedia compara-
verint non idonea, per sortes aut gratiam. Quid
ergo, si neque sordide, neque gratiose, sed bona
bonae conditionem eligere? Recte quis dixerit,
solam latam negligentiam eos praestare in hac
parte debere.

§ 3. — Si post depositionem pecuniae comparare
praedia tutores neglexerunt, incipient in usuras
conveniri. Quanquam enim a Praetore cogì eos
oportet ad comparandum, tamen, si cessent, etiam
usuris plectendi sunt tarditatis gratia, nisi si per
casum factum non est, quominus compararent.

§ 4. — Pecuniae, quam in usus suos converterunt
tutores, legitimas usuras praestant, sed hoc ita
demum, si evidenter doceantur pecuniam in usus
suos convertisse. Ceterum non utique, qui non
feneraverit, vel non deposuerit, in suos usus vertit;
et ita Divus Severus decrevit. Doci igitur debet,
in usus suos pecuniam vertisse.

§ 5. — Vertisse in suos usus non accipimus eum,
qui debitor patris pupilli fuit, deinde ipse sibi non
solvit; hic enim eas usuras praestabit, quas patri
promiserat.

§ 6. — Si tutor pecuniam pupillarem suo nomine
feneraverit, ita demum cogetur usuras, quas per-
cepit, praestare, si suscipiat pupillus ceterorum
nominium periculum.

§ 7. — Si deponi oportet pecunias ad praediorum
comparationem, si quidem factum est, usurae non
current, si vero factum non est, si quidem nec
praeceptum est, ut deponantur, pupillares prae-
stabuntur; si praeceptum est, et neglectum, de
modo usurarum videbimus. Et solent Praetores
communiari, ut, si non fiat depositio, vel quanta
tardius fiat, legitimae usurae praestentur; si igitur
communiatio intercessit, index, qui quandoque co-
gnoscet, decretum Praetoris sequetur.

§ 8. — Idem solent facere Praetores etiam circa
eos tutores, qui negant habere (1) ad alendos pu-
pillos pensas se aliqui, ut quidquid constituerit pe-
nes eos esse, eius gravissima usura pendeatur; et
hoc persequi oportere iudicem palam est, cum et
alia poenae adiectione.

§ 9. — Residuarum autem summarum pupillares
usuras pendì oportet.

§ 10. — Quae autem sunt (2) pupillares usurae,
videndum est; et apparet, hanc esse formam usu-
rarum, ut eius quidem pecuniae, quam quis in
suas usus convertit, legitimas usuras praestet.

(1) haberi, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lc1d1xydavva7d8ylccdzh1l70vrmfb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284540</id>
      <parentid>284450</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284540</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2799" sha1="at4ir9lvcdoucijby8gbmmo9joscvk6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;oportet, nisi id, quod dilationem nec modicam ex-
spectare possit.

§ 1. — Si tutor cessaverit in distractione earum
rerum, quae tempore depereunt, summum periculum
facit; debebit enim confestim officio suo fungi,
quid si contutores exspectabat vel differentes,
vel etiam volentes se excusare, an ei ignoscatur?
Et non facile ignoscetur; debuit enim partibus
suis fungi non omisso praecepit festinatione, sed
nec moratoria cunctatione.

§ 2. — Competet adversus tutores tutelae actio,
si male contraxerint, hoc est, si praedia compara-
verint non idonea, per sortes aut gratiam. Quid
ergo, si neque sordide, neque gratiose, sed bona
bonae conditionem eligere? Recte quis dixerit,
solam latam negligentiam eos praestare in hac
parte debere.

§ 3. — Si post depositionem pecuniae comparare
praedia tutores neglexerunt, incipient in usuras
conveniri. Quanquam enim a Praetore cogì eos
oportet ad comparandum, tamen, si cessent, etiam
usuris plectendi sunt tarditatis gratia, nisi si per
casum factum non est, quominus compararent.

§ 4. — Pecuniae, quam in usus suos converterunt
tutores, legitimas usuras praestant, sed hoc ita
demum, si evidenter doceantur pecuniam in usus
suos convertisse. Ceterum non utique, qui non
feneraverit, vel non deposuerit, in suos usus vertit;
et ita Divus Severus decrevit. Doci igitur debet,
in usus suos pecuniam vertisse.

§ 5. — Vertisse in suos usus non accipimus eum,
qui debitor patris pupilli fuit, deinde ipse sibi non
solvit; hic enim eas usuras praestabit, quas patri
promiserat.

§ 6. — Si tutor pecuniam pupillarem suo nomine
feneraverit, ita demum cogetur usuras, quas per-
cepit, praestare, si suscipiat pupillus ceterorum
nominium periculum.

§ 7. — Si deponi oportet pecunias ad praediorum
comparationem, si quidem factum est, usurae non
current, si vero factum non est, si quidem nec
praeceptum est, ut deponantur, pupillares prae-
stabuntur; si praeceptum est, et neglectum, de
modo usurarum videbimus. Et solent Praetores
communiari, ut, si non fiat depositio, vel quanta
tardius fiat, legitimae usurae praestentur; si igitur
communiatio intercessit, index, qui quandoque co-
gnoscet, decretum Praetoris sequetur.

§ 8. — Idem solent facere Praetores etiam circa
eos tutores, qui negant habere (1) ad alendos pu-
pillos pensas se aliqui, ut quidquid constituerit pe-
nes eos esse, eius gravissima usura pendeatur; et
hoc persequi oportere iudicem palam est, cum et
alia poenae adiectione.

§ 9. — Residuarum autem summarum pupillares
usuras pendì oportet.

§ 10. — Quae autem sunt (2) pupillares usurae,
videndum est; et apparet, hanc esse formam usu-
rarum, ut eius quidem pecuniae, quam quis in
suas usus convertit, legitimas usuras praestet.

(1) haberi, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>at4ir9lvcdoucijby8gbmmo9joscvk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/259</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87227</id>
    <revision>
      <id>284451</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:22:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' Sed et si neglexerit, apud se esse pecuniam, et Prae- tor pronuntiavit contra eum, legitimas solvere de- bebit, vel si moram depositioni fecit, et Praetor rogaverit ei legitimas. Sed et si, dum negat ali- quam quantitatem penes se esse, pupillis ad onera sua expedienda imposuit necessitatem mutuam pecuniam legitimis usuris accipiendi, tenebitur in legitimis; item si a debitoribus legitimas exegit. Ex ceteris causis secundum morem provinciae...</comment>
      <origin>284451</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2891" sha1="rpaqsaneil6wyol109zqtughiw50246" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
Sed et si neglexerit, apud se esse pecuniam, et Prae-
tor pronuntiavit contra eum, legitimas solvere de-
bebit, vel si moram depositioni fecit, et Praetor
rogaverit ei legitimas. Sed et si, dum negat ali-
quam quantitatem penes se esse, pupillis ad onera
sua expedienda imposuit necessitatem mutuam
pecuniam legitimis usuris accipiendi, tenebitur in
legitimis; item si a debitoribus legitimas exegit.
Ex ceteris causis secundum morem provinciae
praestabit usuras aut quinquennas, aut trientes,
ut si quae aliae leviores in provincia frequen-
tantur.

§ 11. — Usurae a tutoribus non statim exiguntur,
sed incertio tempore ad exigendum et ad collo-
candum dum nummus; idque in iudicio tutelae
sonari solet. Quod spatium seu laxamentum tem-
poris tribui non oportet his, qui nummos imperium
vel adolescentium in suos usus converterunt.

§ 12. — Si usuras exactas tutor vel curator usu-
bus suis retinuerit, earum usuras agnoscere eos
oportet; sane enim parvi refert, utrum sortem pu-
pillarem, an usuras in suos usus converterint.

§ 13. — Pecuniae, quae in area fuit, etiam he-
redes curatoris (1) tamdiu usuras praestabunt,
quamdiu non interpellaverint, ut loco defuncti cu-
rator (2) constituatur.

§ 14. — Si tutor pro contutore condemnetur, an
etiam in usuras condemnandus sit, quaeritur. Et
placet, ut multis Rescriptis contineatur, et Papinia-
nus libro duodecimo Quaestionum ait, etiam in
usuras eum condemnadum, si suspectum facere
omiserit; et quidem eas demum usuras cogere-
ndum praestare, quas etiam suae administrationis
cogitur (3).

§ 15. — Sciendum est, tutorem et post officium
finitum usuras debere in diem, quo tutelam re-
stituit.

§ 7. [7. H. 9. V.] IDEM libro XXXIII. ad Edictum.
— Si tutelae agt, ius tutela administrata est,
dicendum est, nonnunquam diem creditae pecu-
niae exspectandam, si forte tutor pecunias credi-
derit pupilli nomine, quarum exigendarum dies
nondum venit; sane, quod ad pecunias attinet, ita
demum verum est, si potuit et debuit credere,
ceterum si non debet (4) credere, non exspe-
ctabitur.

§ 8. [8. H. 10. V.] IDEM libro XXXVII. ad Edi-
ctum. — Quoties tutor pecuniam pupillarem foenori
dat, stipulatio hoc ordine facienda est; stipulari
enim debet aut pupillus, aut servus pupilli. Quodsi
neque pupillus eius aetatis erit, ut stipulari pos-
sit, neque servum habebit, tunc ipse tutor (5),
quive in eius potestate erit; quo casu Iulianus sa-
pissime scripsit, utilem actionem pupillo dandam.
Sed et si absens sit pupillus, oportere tutorem suo
nomine stipulari, nequaquam ambigendum est.

§ 1. — Si patrefamilias eum, pro quo fideiussit,
tutorem dederit filio suo, officio tutoris convenit,
ut, quum dies pecuniae praestiterit, creditori de-
(1) Hali, curatori, otros en el mismo.
(2) tutor, otros en Hal.
(3) quae ex sua etiam administratione cogeneretur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rpaqsaneil6wyol109zqtughiw50246</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284541</id>
      <parentid>284451</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:37:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284541</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2890" sha1="rsbnfk90xbxhfzxm65veeo2yfz7cu5l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Sed et si neglexerit, apud se esse pecuniam, et Prae-
tor pronuntiavit contra eum, legitimas solvere de-
bebit, vel si moram depositioni fecit, et Praetor
rogaverit ei legitimas. Sed et si, dum negat ali-
quam quantitatem penes se esse, pupillis ad onera
sua expedienda imposuit necessitatem mutuam
pecuniam legitimis usuris accipiendi, tenebitur in
legitimis; item si a debitoribus legitimas exegit.
Ex ceteris causis secundum morem provinciae
praestabit usuras aut quinquennas, aut trientes,
ut si quae aliae leviores in provincia frequen-
tantur.

§ 11. — Usurae a tutoribus non statim exiguntur,
sed incertio tempore ad exigendum et ad collo-
candum dum nummus; idque in iudicio tutelae
sonari solet. Quod spatium seu laxamentum tem-
poris tribui non oportet his, qui nummos imperium
vel adolescentium in suos usus converterunt.

§ 12. — Si usuras exactas tutor vel curator usu-
bus suis retinuerit, earum usuras agnoscere eos
oportet; sane enim parvi refert, utrum sortem pu-
pillarem, an usuras in suos usus converterint.

§ 13. — Pecuniae, quae in area fuit, etiam he-
redes curatoris (1) tamdiu usuras praestabunt,
quamdiu non interpellaverint, ut loco defuncti cu-
rator (2) constituatur.

§ 14. — Si tutor pro contutore condemnetur, an
etiam in usuras condemnandus sit, quaeritur. Et
placet, ut multis Rescriptis contineatur, et Papinia-
nus libro duodecimo Quaestionum ait, etiam in
usuras eum condemnadum, si suspectum facere
omiserit; et quidem eas demum usuras cogere-
ndum praestare, quas etiam suae administrationis
cogitur (3).

§ 15. — Sciendum est, tutorem et post officium
finitum usuras debere in diem, quo tutelam re-
stituit.

§ 7. [7. H. 9. V.] IDEM libro XXXIII. ad Edictum.
— Si tutelae agt, ius tutela administrata est,
dicendum est, nonnunquam diem creditae pecu-
niae exspectandam, si forte tutor pecunias credi-
derit pupilli nomine, quarum exigendarum dies
nondum venit; sane, quod ad pecunias attinet, ita
demum verum est, si potuit et debuit credere,
ceterum si non debet (4) credere, non exspe-
ctabitur.

§ 8. [8. H. 10. V.] IDEM libro XXXVII. ad Edi-
ctum. — Quoties tutor pecuniam pupillarem foenori
dat, stipulatio hoc ordine facienda est; stipulari
enim debet aut pupillus, aut servus pupilli. Quodsi
neque pupillus eius aetatis erit, ut stipulari pos-
sit, neque servum habebit, tunc ipse tutor (5),
quive in eius potestate erit; quo casu Iulianus sa-
pissime scripsit, utilem actionem pupillo dandam.
Sed et si absens sit pupillus, oportere tutorem suo
nomine stipulari, nequaquam ambigendum est.

§ 1. — Si patrefamilias eum, pro quo fideiussit,
tutorem dederit filio suo, officio tutoris convenit,
ut, quum dies pecuniae praestiterit, creditori de-
(1) Hali, curatori, otros en el mismo.
(2) tutor, otros en Hal.
(3) quae ex sua etiam administratione cogeneretur, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rsbnfk90xbxhfzxm65veeo2yfz7cu5l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/260</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87228</id>
    <revision>
      <id>284452</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' bitum solvat; et ideo cessante eo, si pupillus suae tutelae factus solverit ex causa fideiussoria, non solum mandati, sed etiam tutelae agere poterit; hoc enim ei imputatur, cur pro se non solverit. Quodsi in diem debitor fuit iste tutor, quibusdam videtur, non venire in tutelae iudicium, si modo et dies post tutelam finitam supervenit. Quodsi dies adhuc durante tutela venit, putant omnino devolvi in tutelae iudicium. Ego et hoc, et supe- ri...</comment>
      <origin>284452</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2932" sha1="cxiby75l2bo6nh8x98d8kcanc002ore" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
bitum solvat; et ideo cessante eo, si pupillus suae
tutelae factus solverit ex causa fideiussoria, non
solum mandati, sed etiam tutelae agere poterit;
hoc enim ei imputatur, cur pro se non solverit.
Quodsi in diem debitor fuit iste tutor, quibusdam
videtur, non venire in tutelae iudicium, si modo
et dies post tutelam finitam supervenit. Quodsi
dies adhuc durante tutela venit, putant omnino
devolvi in tutelae iudicium. Ego et hoc, et supe-
rius ita verum puto, si facultatibus labi tutor coe-
pit, ceterum si idoneus tutor fuit, nihil venire in
tutelae iudicio (1). Nec quisquam putet, nullum
effectum hoc habere; namque si quis dixerit, in
tutelae iudicium devolvi, ut privilegio locus est,
et fideiussores tene(b)untur, si rem salvam fore cau-
tum est.

§ 2. — Item si temporali actione fuit obligatus
tutor, dicendum est, locum esse (2) tutelae iudicio,
ut perpetua actio sit.

§ 3. — Et generaliter, quod adversus tutum prae-
stare debuit pupillo suo, id adversus se quoque
praestare debet, fortassis et plus; adversus alios
enim experiri sine actione non potest, adversus se
potuit.

§ 4. — Sed si sub usuris gravioribus patri pupilli
pecuniam debuit, quam sibi pupillares, videamus
est, an ei aliquid imputetur? Et si quidem solvit,
nihil est, quod ei imputetur, potuit enim solvere,
nec onerare se usuris; si vero non solvit, usuras
cogendus est agnoscere, quas a se exigere debuit.

§ 5. — Sciendum autem solvere tutorem, quod debet, ita
exigere, quod sibi debetur (3), potest, si credi-
tor fuit patris pupilli; nam et sibi solvere potest, si
modo fuit pecunia, unde solvat, et si usurae fue-
runt graviores, quae ei debebantur, relevabitur
ius pupillis, quia tutor se potuit liberare, sicut
aliis quoque solvere et potuit, et debuit.

§ 6. — Nec utique necesse habet, si conveniatur,
per iudicem solvere (4), idcircoque si mala causa
pupillaris est, denuntiare (5) sibi verum debet.
Denique Imperator Antoninus cum patre etiam
honoraria eos imputare pupillo prohibuit, si su-
pervacaeum item institissent, quum conveni-
rentur a vero creditore; nec enim prohibentur tu-
tores bonam fidem agnoscere.

§ 7. — Non tantum autem sibi solvere tutor, ve-
rum etiam sibi creditam pecuniam scribere potest,
ut Marcellus libro octavo Digestorum scripsit; se-
que mutua pecunia poterit obligare sibi mutuam
praescribendo (6).

§ 8. — Constat eum, qui ad augmentum datur,
utputa ad bonam maternam, quae postea accesserunt,
vel ad quid aliud augmentum, administrare bona
pristina non solere. Si autem suspectum facere
proprium tutorem superdedit, vel satis ab eo exigere,
replectetur.

§ 9. — Per contrarium autem, qui datus est sim-
pliciter tutor pupillo vel curator, si quid postea
(1) iudicium, Hal.
(2) in, insuper Hal.
(3) a pupillo, inserta Ed.
(4) tutor enim debet causam pupilli, si fusta est; insur-
ta Hal.
(5) a, Hal.
(6) praescribendo (6).&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cxiby75l2bo6nh8x98d8kcanc002ore</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284542</id>
      <parentid>284452</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:38:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284542</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2931" sha1="ezg09mmylqu84d5sscccutttrcpbsrn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;bitum solvat; et ideo cessante eo, si pupillus suae
tutelae factus solverit ex causa fideiussoria, non
solum mandati, sed etiam tutelae agere poterit;
hoc enim ei imputatur, cur pro se non solverit.
Quodsi in diem debitor fuit iste tutor, quibusdam
videtur, non venire in tutelae iudicium, si modo
et dies post tutelam finitam supervenit. Quodsi
dies adhuc durante tutela venit, putant omnino
devolvi in tutelae iudicium. Ego et hoc, et supe-
rius ita verum puto, si facultatibus labi tutor coe-
pit, ceterum si idoneus tutor fuit, nihil venire in
tutelae iudicio (1). Nec quisquam putet, nullum
effectum hoc habere; namque si quis dixerit, in
tutelae iudicium devolvi, ut privilegio locus est,
et fideiussores tene(b)untur, si rem salvam fore cau-
tum est.

§ 2. — Item si temporali actione fuit obligatus
tutor, dicendum est, locum esse (2) tutelae iudicio,
ut perpetua actio sit.

§ 3. — Et generaliter, quod adversus tutum prae-
stare debuit pupillo suo, id adversus se quoque
praestare debet, fortassis et plus; adversus alios
enim experiri sine actione non potest, adversus se
potuit.

§ 4. — Sed si sub usuris gravioribus patri pupilli
pecuniam debuit, quam sibi pupillares, videamus
est, an ei aliquid imputetur? Et si quidem solvit,
nihil est, quod ei imputetur, potuit enim solvere,
nec onerare se usuris; si vero non solvit, usuras
cogendus est agnoscere, quas a se exigere debuit.

§ 5. — Sciendum autem solvere tutorem, quod debet, ita
exigere, quod sibi debetur (3), potest, si credi-
tor fuit patris pupilli; nam et sibi solvere potest, si
modo fuit pecunia, unde solvat, et si usurae fue-
runt graviores, quae ei debebantur, relevabitur
ius pupillis, quia tutor se potuit liberare, sicut
aliis quoque solvere et potuit, et debuit.

§ 6. — Nec utique necesse habet, si conveniatur,
per iudicem solvere (4), idcircoque si mala causa
pupillaris est, denuntiare (5) sibi verum debet.
Denique Imperator Antoninus cum patre etiam
honoraria eos imputare pupillo prohibuit, si su-
pervacaeum item institissent, quum conveni-
rentur a vero creditore; nec enim prohibentur tu-
tores bonam fidem agnoscere.

§ 7. — Non tantum autem sibi solvere tutor, ve-
rum etiam sibi creditam pecuniam scribere potest,
ut Marcellus libro octavo Digestorum scripsit; se-
que mutua pecunia poterit obligare sibi mutuam
praescribendo (6).

§ 8. — Constat eum, qui ad augmentum datur,
utputa ad bonam maternam, quae postea accesserunt,
vel ad quid aliud augmentum, administrare bona
pristina non solere. Si autem suspectum facere
proprium tutorem superdedit, vel satis ab eo exigere,
replectetur.

§ 9. — Per contrarium autem, qui datus est sim-
pliciter tutor pupillo vel curator, si quid postea
(1) iudicium, Hal.
(2) in, insuper Hal.
(3) a pupillo, inserta Ed.
(4) tutor enim debet causam pupilli, si fusta est; insur-
ta Hal.
(5) a, Hal.
(6) praescribendo (6).&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ezg09mmylqu84d5sscccutttrcpbsrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/479</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87229</id>
    <revision>
      <id>284454</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:24:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' quidem totum legatum petere potest, quamvis a semet ipso inutiliter ei legatum fuisset.  19. ULPIANUS libro XV. ad Sabinum.-Legata inutiliter data, Papinianus putat libro (1) Quaestionum, confirmari per repetitionem, id est, per hanc scripturam (2) postea forte in codicillis factam: «hoc amplius ei heres meus dato » , et diversum esse in illa scriptura: «quas pecunias legavi, quibus dies appositus non est, annua, bima, trima die heres meus d...</comment>
      <origin>284454</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2790" sha1="0bz9x9o0s0xrl20btd3qampnow9s72i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
quidem totum legatum petere potest, quamvis a semet ipso inutiliter ei legatum fuisset.

19. ULPIANUS libro XV. ad Sabinum.-Legata inutiliter data, Papinianus putat libro (1) Quaestionum, confirmari per repetitionem, id est, per
hanc scripturam (2) postea forte in codicillis factam: «hoc amplius ei heres meus dato » , et diversum esse in illa scriptura: «quas pecunias legavi,
quibus dies appositus non est, annua, bima, trima
die heres meus dare damnas esto»; non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret, quae inutilia
sunt, sed ut diem utilibus prorogaret.

1.-Idem eodem loco et in substituto impuberis (3) scripsit, ut, si fuerit ab impubere inutiliter legatum, substitutus hoc debeat, si hoc amplius legatum ab eo sit relictum aliquid, nec ille patri heres extiterit, et (4) decesserit.

§ 2.-In legato pluribus relicto si partes adiectae non sunt, aequae (5) servantur.

20. POMPONIUS libro V. ad Sabinum.-Qui duos servos haberet, et (6) unum ex his legasset, ut non intelligeretur, quem legasset, legatarii est
electio.

21. ULPIANUS libro XV. ad Sabinum.-Grege legato, et quae postea accedunt, ad legatarium pertinent.

22. POMPONIUS libro V. ad Sabinum.-Si grege legato aliqua pecora vivo testatore mortua essent, in eorumque locum aliqua essent substituta, eundem gregem videri; et si deminutum ex eo
grege pecus esset, et vel unus bos superesset, eum vindicari posse, quamvis grex desiisset esse, quemadmodum insula legata, si combusta esset, area posset (7) vindicari.

23. PAULUS libro III. (8) ad Sabinum.-Si quis bonorum partem legaverit, ut hodie fit, sine fructibus restituitur, nisi mora intercesserit heredis.

24. POMPONIUS libro V. ad Sabinum .-Quod in rerum natura adhuc non sit, legari posse, veluti: &lt;quidquid illa ancilla peperisset, constitit (9), vel ita: ex vino, quod in fundo meo natum est», vel: «foetus (10) tantum dato».
§ 1.-Si usumfructum habeam, eumque legaverim, nisi postea proprietatem eius nactus sim, inutile legatum est.
§ 2. Si quis post testamentum factum fundo Titiano legato partem aliquam adiecerit, quam fundo Titiano (11) destinaret, id, quod adiectum est, exigi a legatario potest; et similis est causa alluvionis, et maxime si ex alio agro, qui fuit eius,
quuin testamentum faceret, eam partem adiecit.

(1) libris , Hal. Vulg.
(2) id est-script. , omitenlas otros en Hal .
(3) Taur.; puberis, el códice Fl., Br .
(4) extiterit, aut impubes decesserit, Hal.
(5) aeque, Hal.
(6) Vulg; et, omitela el códice Fl.
(7) Hal. Vulg.; possit, el códice Fl.
(8) Taur. según corrección del códice Fl.; responsorum, in-.
serta la escritura original, Br .
(9) quidquid illam ancillam peperisse constiterit, Hal.
(10) foetu, Hal.
(11) Hal. Vulg.; fundi Titiani, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0bz9x9o0s0xrl20btd3qampnow9s72i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284459</id>
      <parentid>284454</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284459</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2849" sha1="a59vmo1ivcej1wet45m5rsf61l754pj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
quidem totum legatum petere potest, quamvis a semet ipso inutiliter ei legatum fuisset.

'''19'''. ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Legata inutiliter data, Papinianus putat libro (1) Quaestionum, confirmari per repetitionem, id est, per
hanc scripturam (2) postea forte in codicillis factam: «hoc amplius ei heres meus dato » , et diversum esse in illa scriptura: «quas pecunias legavi,
quibus dies appositus non est, annua, bima, trima
die heres meus dare damnas esto»; non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret, quae inutilia
sunt, sed ut diem utilibus prorogaret.

1.-Idem eodem loco et in substituto impuberis (3) scripsit, ut, si fuerit ab impubere inutiliter legatum, substitutus hoc debeat, si hoc amplius legatum ab eo sit relictum aliquid, nec ille patri heres extiterit, et (4) decesserit.

§ 2.-In legato pluribus relicto si partes adiectae non sunt, aequae (5) servantur.

'''20'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Qui duos servos haberet, et (6) unum ex his legasset, ut non intelligeretur, quem legasset, legatarii est
electio.

'''21'''. ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Grege legato, et quae postea accedunt, ad legatarium pertinent.

'''22'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Si grege legato aliqua pecora vivo testatore mortua essent, in eorumque locum aliqua essent substituta, eundem gregem videri; et si deminutum ex eo
grege pecus esset, et vel unus bos superesset, eum vindicari posse, quamvis grex desiisset esse, quemadmodum insula legata, si combusta esset, area posset (7) vindicari.

'''23'''. PAULUS ''libro III. (8) ad Sabinum''.-Si quis bonorum partem legaverit, ut hodie fit, sine fructibus restituitur, nisi mora intercesserit heredis.

'''24'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Quod in rerum natura adhuc non sit, legari posse, veluti: &lt;quidquid illa ancilla peperisset, constitit (9), vel ita: ex vino, quod in fundo meo natum est», vel: «foetus (10) tantum dato».
§ 1.-Si usumfructum habeam, eumque legaverim, nisi postea proprietatem eius nactus sim, inutile legatum est.
§ 2. Si quis post testamentum factum fundo Titiano legato partem aliquam adiecerit, quam fundo Titiano (11) destinaret, id, quod adiectum est, exigi a legatario potest; et similis est causa alluvionis, et maxime si ex alio agro, qui fuit eius,
quuin testamentum faceret, eam partem adiecit.

(1) libris , Hal. Vulg.
(2) id est-script. , omitenlas otros en Hal .
(3) Taur.; puberis, el códice Fl., Br .
(4) extiterit, aut impubes decesserit, Hal.
(5) aeque, Hal.
(6) Vulg; et, omitela el códice Fl.
(7) Hal. Vulg.; possit, el códice Fl.
(8) Taur. según corrección del códice Fl.; responsorum, in-.
serta la escritura original, Br .
(9) quidquid illam ancillam peperisse constiterit, Hal.
(10) foetu, Hal.
(11) Hal. Vulg.; fundi Titiani, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a59vmo1ivcej1wet45m5rsf61l754pj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284782</id>
      <parentid>284459</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:44:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284782</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2853" sha1="4uyd7w5xxgw59oixfe36yglc6m4wa1m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
quidem totum legatum petere potest, quamvis a semet ipso inutiliter ei legatum fuisset.

'''19'''. ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Legata inutiliter data, Papinianus putat libro (1) Quaestionum, confirmari per repetitionem, id est, per hanc scripturam (2) postea forte in codicillis factam: «hoc amplius ei heres meus dato», et diversum esse in illa scriptura: «quas pecunias legavi, quibus dies appositus non est, annua, bima, trima die heres meus dare damnas esto»; non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret, quae inutilia sunt, sed ut diem utilibus prorogaret.

1.-Idem eodem loco et in substituto impuberis (3) scripsit, ut, si fuerit ab impubere inutiliter legatum, substitutus hoc debeat, si hoc amplius legatum ab eo sit relictum aliquid, nec ille patri heres extiterit, et (4) decesserit.

§ 2.-In legato pluribus relicto si partes adiectae non sunt, aequae (5) servantur.

'''20'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Qui duos servos haberet, et (6) unum ex his legasset, ut non intelligeretur, quem legasset, legatarii est
electio.

'''21'''. ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Grege legato, et quae postea accedunt, ad legatarium pertinent.

'''22'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Si grege legato aliqua pecora vivo testatore mortua essent, in eorumque locum aliqua essent substituta, eundem gregem videri; et si deminutum ex eo
grege pecus esset, et vel unus bos superesset, eum vindicari posse, quamvis grex desiisset esse, quemadmodum insula legata, si combusta esset, area posset (7) vindicari.

'''23'''. PAULUS ''libro III. (8) ad Sabinum''.-Si quis bonorum partem legaverit, ut hodie fit, sine fructibus restituitur, nisi mora intercesserit heredis.

'''24'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Quod in rerum natura adhuc non sit, legari posse, veluti: «quidquid illa ancilla peperisset», constitit (9), vel ita:«ex vino, quod in fundo meo natum est», vel: «foetus (10) tantum dato».

§ 1.-Si usumfructum habeam, eumque legaverim, nisi postea proprietatem eius nactus sim, inutile legatum est.

§ 2. Si quis post testamentum factum fundo Titiano legato partem aliquam adiecerit, quam fundo Titiano (11) destinaret, id, quod adiectum est, exigi a legatario potest; et similis est causa alluvionis, et maxime si ex alio agro, qui fuit eius,
quuin testamentum faceret, eam partem adiecit.

(1) libris , Hal. Vulg.
(2) id est-script. , omitenlas otros en Hal .
(3) Taur.; puberis, el códice Fl., Br .
(4) extiterit, aut impubes decesserit, Hal.
(5) aeque, Hal.
(6) Vulg; et, omitela el códice Fl.
(7) Hal. Vulg.; possit, el códice Fl.
(8) Taur. según corrección del códice Fl.; responsorum, in-.
serta la escritura original, Br .
(9) quidquid illam ancillam peperisse constiterit, Hal.
(10) foetu, Hal.
(11) Hal. Vulg.; fundi Titiani, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4uyd7w5xxgw59oixfe36yglc6m4wa1m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284785</id>
      <parentid>284782</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284785</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3265" sha1="ln28zq1vpw147edsqvmw4erfj5cpgzi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
quidem totum legatum petere potest, quamvis a semet ipso inutiliter ei legatum fuisset.

'''19'''. ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Legata inutiliter data, Papinianus putat libro &lt;ref&gt;libris, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Quaestionum, confirmari per repetitionem, id est, per hanc scripturam &lt;ref&gt;id est-script., omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt; postea forte in codicillis factam: «hoc amplius ei heres meus dato», et diversum esse in illa scriptura: «quas pecunias legavi, quibus dies appositus non est, annua, bima, trima die heres meus dare damnas esto»; non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret, quae inutilia sunt, sed ut diem utilibus prorogaret.

1.-Idem eodem loco et in substituto impuberis &lt;ref&gt;Taur.; puberis, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; scripsit, ut, si fuerit ab impubere inutiliter legatum, substitutus hoc debeat, si hoc amplius legatum ab eo sit relictum aliquid, nec ille patri heres extiterit, et &lt;ref&gt;extiterit, aut impubes decesserit, Hal.&lt;/ref&gt; decesserit.

§ 2.-In legato pluribus relicto si partes adiectae non sunt, aequae &lt;ref&gt;aeque, Hal.&lt;/ref&gt; servantur.

'''20'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Qui duos servos haberet, et &lt;ref&gt;Vulg; et, omitela el códice Fl.&lt;/ref&gt; unum ex his legasset, ut non intelligeretur, quem legasset, legatarii est
electio.

'''21'''. ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Grege legato, et quae postea accedunt, ad legatarium pertinent.

'''22'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Si grege legato aliqua pecora vivo testatore mortua essent, in eorumque locum aliqua essent substituta, eundem gregem videri; et si deminutum ex eo
grege pecus esset, et vel unus bos superesset, eum vindicari posse, quamvis grex desiisset esse, quemadmodum insula legata, si combusta esset, area posset &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; possit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; vindicari.

'''23'''. PAULUS ''libro III. &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; responsorum, inserta la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; ad Sabinum''.-Si quis bonorum partem legaverit, ut hodie fit, sine fructibus restituitur, nisi mora intercesserit heredis.

'''24'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Quod in rerum natura adhuc non sit, legari posse, veluti: «quidquid illa ancilla peperisset», constitit &lt;ref&gt;quidquid illam ancillam peperisse constiterit, Hal.&lt;/ref&gt;, vel ita:«ex vino, quod in fundo meo natum est», vel: «foetus (10) tantum dato».

§ 1.-Si usumfructum habeam, eumque legaverim, nisi postea proprietatem eius nactus sim, inutile legatum est.

§ 2. Si quis post testamentum factum fundo Titiano legato partem aliquam adiecerit, quam fundo Titiano (11) destinaret, id, quod adiectum est, exigi a legatario potest; et similis est causa alluvionis, et maxime si ex alio agro, qui fuit eius,
quuin testamentum faceret, eam partem adiecit.

(1) libris, Hal. Vulg.
(2) id est-script., omitenlas otros en Hal.
(3) Taur.; puberis, el códice Fl., Br.
(4) extiterit, aut impubes decesserit, Hal.
(5) aeque, Hal.
(6) Vulg; et, omitela el códice Fl.
(7) Hal. Vulg.; possit, el códice Fl.
(8) Taur. según corrección del códice Fl.; responsorum, inserta la escritura original, Br.
(9) quidquid illam ancillam peperisse constiterit, Hal.
(10) foetu, Hal.
(11) Hal. Vulg.; fundi Titiani, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ln28zq1vpw147edsqvmw4erfj5cpgzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284789</id>
      <parentid>284785</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284789</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2873" sha1="7ujz4frllur5qqhkmayr8iufog2cd2m" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
quidem totum legatum petere potest, quamvis a semet ipso inutiliter ei legatum fuisset.

'''19'''. ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Legata inutiliter data, Papinianus putat libro &lt;ref&gt;libris, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; Quaestionum, confirmari per repetitionem, id est, per hanc scripturam &lt;ref&gt;id est-script., omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt; postea forte in codicillis factam: «hoc amplius ei heres meus dato», et diversum esse in illa scriptura: «quas pecunias legavi, quibus dies appositus non est, annua, bima, trima die heres meus dare damnas esto»; non enim hoc egisse testatorem, ut confirmaret, quae inutilia sunt, sed ut diem utilibus prorogaret.

1.-Idem eodem loco et in substituto impuberis &lt;ref&gt;Taur.; puberis, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; scripsit, ut, si fuerit ab impubere inutiliter legatum, substitutus hoc debeat, si hoc amplius legatum ab eo sit relictum aliquid, nec ille patri heres extiterit, et &lt;ref&gt;extiterit, aut impubes decesserit, Hal.&lt;/ref&gt; decesserit.

§ 2.-In legato pluribus relicto si partes adiectae non sunt, aequae &lt;ref&gt;aeque, Hal.&lt;/ref&gt; servantur.

'''20'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Qui duos servos haberet, et &lt;ref&gt;Vulg; et, omitela el códice Fl.&lt;/ref&gt; unum ex his legasset, ut non intelligeretur, quem legasset, legatarii est
electio.

'''21'''. ULPIANUS ''libro XV. ad Sabinum''.-Grege legato, et quae postea accedunt, ad legatarium pertinent.

'''22'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Si grege legato aliqua pecora vivo testatore mortua essent, in eorumque locum aliqua essent substituta, eundem gregem videri; et si deminutum ex eo
grege pecus esset, et vel unus bos superesset, eum vindicari posse, quamvis grex desiisset esse, quemadmodum insula legata, si combusta esset, area posset &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; possit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; vindicari.

'''23'''. PAULUS ''libro III. &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; responsorum, inserta la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; ad Sabinum''.-Si quis bonorum partem legaverit, ut hodie fit, sine fructibus restituitur, nisi mora intercesserit heredis.

'''24'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Quod in rerum natura adhuc non sit, legari posse, veluti: «quidquid illa ancilla peperisset», constitit &lt;ref&gt;quidquid illam ancillam peperisse constiterit, Hal.&lt;/ref&gt;, vel ita:«ex vino, quod in fundo meo natum est», vel: «foetus &lt;ref&gt;foetu, Hal.&lt;/ref&gt; tantum dato».

§ 1.-Si usumfructum habeam, eumque legaverim, nisi postea proprietatem eius nactus sim, inutile legatum est.

§ 2.-Si quis post testamentum factum fundo Titiano legato partem aliquam adiecerit, quam fundo Titiano &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; fundi Titiani, el códice Fl.&lt;/ref&gt; destinaret, id, quod adiectum est, exigi a legatario potest; et similis est causa alluvionis, et maxime si ex alio agro, qui fuit eius, quuin testamentum faceret, eam partem adiecit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ujz4frllur5qqhkmayr8iufog2cd2m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/261</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87230</id>
    <revision>
      <id>284456</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:26:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' augmenti accesserit, periculo tenetur, quamvis soleat ad augmentum dari curator; quae res non facit, ut ipsa augmenta non pertineant ad curam priorum (1), ad quos omnis utilitas pupillorum de- bet pertinere. Sive igitur datus est, communiatur periculum cum prioribus, sive datus non est, tene- tur administrationis necessitate is, qui antea datus.  10. [9. H. 11. V.] IDEM libro XLIX. ad Edi- ctum. — Generaliter, quotiuscumque non fit nomine pu...</comment>
      <origin>284456</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="ol2lzqfc0a2ztp70k3hzubv7sjnf2f1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
augmenti accesserit, periculo tenetur, quamvis
soleat ad augmentum dari curator; quae res non
facit, ut ipsa augmenta non pertineant ad curam
priorum (1), ad quos omnis utilitas pupillorum de-
bet pertinere. Sive igitur datus est, communiatur
periculum cum prioribus, sive datus non est, tene-
tur administrationis necessitate is, qui antea
datus.

10. [9. H. 11. V.] IDEM libro XLIX. ad Edi-
ctum. — Generaliter, quotiuscumque non fit nomine
pupilli, quod alius paterfamilias idoneus fecisset,
non videtur defendì; sive igitur solutionem, sive
iudicium, sive stipulationem detrectat, defendi non
videtur.

11. [10. H. 12. V.] IDEM libro XXXIII. ad Edi-
ctum. — Circa pupillum, cuius tutor servus erat
pronuntiatus, Divus Pius rescripsit, in rebus, quas
ex pecunia pupilli servus comparaverat, dominum
non posse uti praerogativa deductionis; quod in
curatore observandum est.

12. [11. H. 18. V.] PAULUS libro XXXVIII. ad
Edictum. — Quum plures tutelam gerunt, nulli eo-
rum in continuatorem actio pupilli nomine datur.

§ 1. — Quae bona fide a tutore gesta sunt, rata
habentur etiam ex Rescriptis Traiani et Hadriani;
et ideo pupillus rem a tutore legitime distractam
vindicare non potest, nam et inutile est pupillis, si
administratio eorum non servatur, nomine scilicet
emendare; nec interest, tutor solvendo fuerit, nec
ne, quum, si bona fide res gesta sit, servanda sit,
si mala fide, alienatio non valeat (2).

§ 2. — Nimium est, licere tutori respectu existi-
mationis pupilli erogare ex bonis eius, quod ex
suis non honestissime fuisset erogaturus.

§ 3. — Quum tutor non rebus tantum, sed etiam
moribus pupilli praeponatur, inprimis mercedes
praeceptoribus, non quas minimas poterit, sed pro
facultate patrimonii, pro dignitate natalium con-
stituet, alimenta servis libertisque, nonnunquam
etiam exteris (3), si hoc pupillo expediat, praesta-
bit, solemnia munera parentibus cognatisque mit-
tet; sed non dabit dotem sorori (4) alio patre na-
tae, etiamsi aliter ea nubere non potuit, nam etsi
honeste, et liberalitate tamen fit, quae servanda
arbitrio pupilli est.

§ 4. — Si tutor pecuniam pupillarem credere non
potuit, quod non erat, cui crederet, pupillo va-
cabit.

13. [12. H. 14. V.] GAIUS libro XII. (5) ad
Edictum provinciale. — Tutor secundum dignita-
(1) tutorum, inserta la Vulg.
(2) Hali, valet, et codicis F.
(3) extraneis, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ol2lzqfc0a2ztp70k3hzubv7sjnf2f1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284543</id>
      <parentid>284456</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:38:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284543</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2429" sha1="2jtlyvpw0870e9ef7gvp8pjmgxbwzwb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;augmenti accesserit, periculo tenetur, quamvis
soleat ad augmentum dari curator; quae res non
facit, ut ipsa augmenta non pertineant ad curam
priorum (1), ad quos omnis utilitas pupillorum de-
bet pertinere. Sive igitur datus est, communiatur
periculum cum prioribus, sive datus non est, tene-
tur administrationis necessitate is, qui antea
datus.

10. [9. H. 11. V.] IDEM libro XLIX. ad Edi-
ctum. — Generaliter, quotiuscumque non fit nomine
pupilli, quod alius paterfamilias idoneus fecisset,
non videtur defendì; sive igitur solutionem, sive
iudicium, sive stipulationem detrectat, defendi non
videtur.

11. [10. H. 12. V.] IDEM libro XXXIII. ad Edi-
ctum. — Circa pupillum, cuius tutor servus erat
pronuntiatus, Divus Pius rescripsit, in rebus, quas
ex pecunia pupilli servus comparaverat, dominum
non posse uti praerogativa deductionis; quod in
curatore observandum est.

12. [11. H. 18. V.] PAULUS libro XXXVIII. ad
Edictum. — Quum plures tutelam gerunt, nulli eo-
rum in continuatorem actio pupilli nomine datur.

§ 1. — Quae bona fide a tutore gesta sunt, rata
habentur etiam ex Rescriptis Traiani et Hadriani;
et ideo pupillus rem a tutore legitime distractam
vindicare non potest, nam et inutile est pupillis, si
administratio eorum non servatur, nomine scilicet
emendare; nec interest, tutor solvendo fuerit, nec
ne, quum, si bona fide res gesta sit, servanda sit,
si mala fide, alienatio non valeat (2).

§ 2. — Nimium est, licere tutori respectu existi-
mationis pupilli erogare ex bonis eius, quod ex
suis non honestissime fuisset erogaturus.

§ 3. — Quum tutor non rebus tantum, sed etiam
moribus pupilli praeponatur, inprimis mercedes
praeceptoribus, non quas minimas poterit, sed pro
facultate patrimonii, pro dignitate natalium con-
stituet, alimenta servis libertisque, nonnunquam
etiam exteris (3), si hoc pupillo expediat, praesta-
bit, solemnia munera parentibus cognatisque mit-
tet; sed non dabit dotem sorori (4) alio patre na-
tae, etiamsi aliter ea nubere non potuit, nam etsi
honeste, et liberalitate tamen fit, quae servanda
arbitrio pupilli est.

§ 4. — Si tutor pecuniam pupillarem credere non
potuit, quod non erat, cui crederet, pupillo va-
cabit.

13. [12. H. 14. V.] GAIUS libro XII. (5) ad
Edictum provinciale. — Tutor secundum dignita-
(1) tutorum, inserta la Vulg.
(2) Hali, valet, et codicis F.
(3) extraneis, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2jtlyvpw0870e9ef7gvp8pjmgxbwzwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/262</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87231</id>
    <revision>
      <id>284457</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:28:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' tem facultatesque pupilli modum servorum aestimare debet, qui circa eum futuri sunt.  § 1. — Non est audiendus tutor, quum dicat, ideo cessasse pupillarem pecuniam (1), quod idonea nomina non invenerit, si argueretur, eo tempore suam pecuniam bene collocasse.  § 2. — In solvendis legatis et fideicommissis at- tendere debet tutor, ne cui non debitum solvat; ne nuptiale munus matri pupilli, vel sorori mit- tere. (2) Aliud est, si matri forte,...</comment>
      <origin>284457</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2636" sha1="qmopm0nkjg0nj50vj2ucy7bvmxlh5wv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tem facultatesque pupilli modum servorum aestimare debet, qui circa eum futuri sunt.

§ 1. — Non est audiendus tutor, quum dicat, ideo
cessasse pupillarem pecuniam (1), quod idonea
nomina non invenerit, si argueretur, eo tempore
suam pecuniam bene collocasse.

§ 2. — In solvendis legatis et fideicommissis at-
tendere debet tutor, ne cui non debitum solvat;
ne nuptiale munus matri pupilli, vel sorori mit-
tere. (2) Aliud est, si matri forte, aut sorori pu-
pilli tutor ea, quae ad victum necessaria sunt,
praestiterit quum senectus ipsa sustinere non possit;
nam ratum id habendum est; nec enim eadem cau-
sa est eius, quod in eam rem impenditur, et quod
muneris legatorumve nomine erogatur.

14. [13. H. 15. V.] PAULUS libro VIII. Bre-
vium. — Etiam contutoris factum imputatur colle-
gae, si potuit et debuit suspectum facere; inter-
dum et si debuit satis petere, nam si idoneus
subito lapsus est, nihil collega imputari potest.

15. [14. H. 16. V.] IDEM libro II. Sententia-
rum. — Si tutor constitutus, quos invenerit debito-
res, non convenerit, et per hoc minus idonei effi-
ciantur, vel intra sex primos menses pupillares
pecunias non collocaverit, ipse in debitam pecu-
niam et in usuras eius pecuniae, quam non foene-
raverit, convenitur.

16. [15. H. 17. V.] IDEM libro VI. ad Sabinum.
— Quum quaeritur iudicio tutelae, quae nomina a
tutore facta agnoscere pupillus debeat, Marcellus
putabat, si tutor pecuniam pupilli mutuam dedis-
set, et suo nomine stipulatus esset, posse dici, no-
mina integra pupillo salva esse, deperdita et male
contracta ad tutorem pertinere; sed verius se pu-
tre (3), posse tutorem eam conditionem adole-
scenti deferre, ut id, quod gessisset tutor in con-
trahendis nominibus, aut in totum agnosceret, aut
a toto recederet (4), ita ut perinde esset, ac si tu-
tor sibi negotium gessisset. Idem est, et si pupilli
nomine ereditisset.

17. [16. H. 18. V.] POMPONIUS libro XVII. ad
Sabinum. — Qui iussus est ab eo, qui ius iubendi
habet, tutelam gerere, si cessasset, ex quo iussus
est, indemnem pupillum praestare debebit, non ex
quo tutor esse coepit.

18. [17. H. 19. V.] IULIANUS libro XXI. Dige-
storum. — Qui tutor negotio pupilli gessit, quamvis
in nulla re auctor pupillo fuerit, quin tutelae iudi-
cio teneatur, dubitari non oportet; quid enim
prohibebit, ut patrimonium pupilli compositum es-
se, ut nihil gerere necesse sit, in quo tutoris aucto-
ritas interveniat debeat?

§ 1. — Ex duobus tutoribus, si cum altero actum
fuerit, alter non liberabitur.

(1) collocari, inserta la Vulg.
(2) debet, adicitur Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qmopm0nkjg0nj50vj2ucy7bvmxlh5wv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284544</id>
      <parentid>284457</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284544</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2635" sha1="tvok3yrbz411w9ay6v8f1p0guqy0wzv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tem facultatesque pupilli modum servorum aestimare debet, qui circa eum futuri sunt.

§ 1. — Non est audiendus tutor, quum dicat, ideo
cessasse pupillarem pecuniam (1), quod idonea
nomina non invenerit, si argueretur, eo tempore
suam pecuniam bene collocasse.

§ 2. — In solvendis legatis et fideicommissis at-
tendere debet tutor, ne cui non debitum solvat;
ne nuptiale munus matri pupilli, vel sorori mit-
tere. (2) Aliud est, si matri forte, aut sorori pu-
pilli tutor ea, quae ad victum necessaria sunt,
praestiterit quum senectus ipsa sustinere non possit;
nam ratum id habendum est; nec enim eadem cau-
sa est eius, quod in eam rem impenditur, et quod
muneris legatorumve nomine erogatur.

14. [13. H. 15. V.] PAULUS libro VIII. Bre-
vium. — Etiam contutoris factum imputatur colle-
gae, si potuit et debuit suspectum facere; inter-
dum et si debuit satis petere, nam si idoneus
subito lapsus est, nihil collega imputari potest.

15. [14. H. 16. V.] IDEM libro II. Sententia-
rum. — Si tutor constitutus, quos invenerit debito-
res, non convenerit, et per hoc minus idonei effi-
ciantur, vel intra sex primos menses pupillares
pecunias non collocaverit, ipse in debitam pecu-
niam et in usuras eius pecuniae, quam non foene-
raverit, convenitur.

16. [15. H. 17. V.] IDEM libro VI. ad Sabinum.
— Quum quaeritur iudicio tutelae, quae nomina a
tutore facta agnoscere pupillus debeat, Marcellus
putabat, si tutor pecuniam pupilli mutuam dedis-
set, et suo nomine stipulatus esset, posse dici, no-
mina integra pupillo salva esse, deperdita et male
contracta ad tutorem pertinere; sed verius se pu-
tre (3), posse tutorem eam conditionem adole-
scenti deferre, ut id, quod gessisset tutor in con-
trahendis nominibus, aut in totum agnosceret, aut
a toto recederet (4), ita ut perinde esset, ac si tu-
tor sibi negotium gessisset. Idem est, et si pupilli
nomine ereditisset.

17. [16. H. 18. V.] POMPONIUS libro XVII. ad
Sabinum. — Qui iussus est ab eo, qui ius iubendi
habet, tutelam gerere, si cessasset, ex quo iussus
est, indemnem pupillum praestare debebit, non ex
quo tutor esse coepit.

18. [17. H. 19. V.] IULIANUS libro XXI. Dige-
storum. — Qui tutor negotio pupilli gessit, quamvis
in nulla re auctor pupillo fuerit, quin tutelae iudi-
cio teneatur, dubitari non oportet; quid enim
prohibebit, ut patrimonium pupilli compositum es-
se, ut nihil gerere necesse sit, in quo tutoris aucto-
ritas interveniat debeat?

§ 1. — Ex duobus tutoribus, si cum altero actum
fuerit, alter non liberabitur.

(1) collocari, inserta la Vulg.
(2) debet, adicitur Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvok3yrbz411w9ay6v8f1p0guqy0wzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/263</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87232</id>
    <revision>
      <id>284458</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:30:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 19. [18. H. 30. V.] ULPIANUS libro I. (1) Re- sponsorum. — Actus sui rationem coneuratori (2) reddere non esse compellendum, sed nisi cum eo administrationem communiter, ait si non ex fide curam gerat, suspectum postulare posse.  20. [19. H. 21. V.] IDEM libro V. de officio Proconsulis. — Tutor vel curator, cuius iniusta ap- pellatio pronuntiata erit, cuiusve excusatio rece- pta non sit, ex quo accedere administrationem de- buit, erit obliga...</comment>
      <origin>284458</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2727" sha1="t27m2kxijv6zqk1ta0cm10qpduq8z66" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
19. [18. H. 30. V.] ULPIANUS libro I. (1) Re-
sponsorum. — Actus sui rationem coneuratori (2)
reddere non esse compellendum, sed nisi cum eo
administrationem communiter, ait si non ex fide
curam gerat, suspectum postulare posse.

20. [19. H. 21. V.] IDEM libro V. de officio
Proconsulis. — Tutor vel curator, cuius iniusta ap-
pellatio pronuntiata erit, cuiusve excusatio rece-
pta non sit, ex quo accedere administrationem de-
buit, erit obligatus.

21. [20. H. 22. V.] MARCELLUS libro singulari
Responsorum. — Lucius Titius Caium Seium filium-
familias testamento filio suo tutorem dedit: Caius
Seius sciente et consentiente patre tutelam admi-
nistravit; quaero, an defuncto Caio Seio actio tu-
telae adversus patrem eius, et in quantum com-
petat? Marcellus respondit, secundum ea, quae
proposita essent, actione de peculio, et de in rem
verso paterni, nec enim mutuum videri in hoc
casu facere patris scientiam et consensum ad obli-
gandum eum in solidum, nisi forte contutore vel
alio quo volente eum facere suspectum, interces-
sit, et quasi in se periculum recepit.

22. [21. H. 23. V.] PAULUS libro III. ad Edi-
ctum. — Tutor ad utilitatem pupilli est iuvare, et
rem in iudicium deducere potest. Donationes au-
tem ab eo factae pupillo non nocent.

23. [22. H. 24. V.] ULPIANUS libro IX. ad
Edictum. — Vulgo observatur, ut tutor caveat, ra-
tam rem pupillum habiturum, quia (3) rem in iu-
dicium deducit. Quid autem, si dubitetur, an tutor
sit, vel an duret tutor, vel an gestus illi commis-
sus sit? Aequeum est, adversarium non decipi. Idem
et in curatore est, ut Iulianus scripsit.

24. [23. H. 25. V.] PAULUS libro IX. ad Edi-
ctum. — Decretio Praetoris actor constituti periculo
tutoris solet, quotiuscumque (4) aut diffusa negotia
sint, aut dignitas, vel aetas, aut valetudo tutoris
id postulet; si tamen nondum fari pupillus potest,
ut procuratorem facere possit, aut absens sit, tunc
actor necessario constituendus est.

§ 1. — Si duobus simul tutela gerenda permissa
est vel a parente, vel a contutoribus, vel a magi-
stratibus, benigne accipiendum est, etiam uni
agere permissum, quia duo simul agere non pos-
sunt.

25. [24. H. 26. V.] ULPIANUS libro XIII. ad
Edictum. — Si minoris (5) actum fuerit cum tutori-
bus, assistentibus curatoribus, et pupillus ob hoc
egerit cum curatoribus, et ei sint condemnati in
id, quod sua intererat, minoris tutores culpa eo-
rum condemnatos non esse, an restitutio adversus
tutores esset? Et Papinianus Responsorum (6) libro
secundo ait, nihilominus posse restitui, et idcirco
(1) II., Hal.
(2) tutorem contutori [en lugar de coneuratori], Hal.
(3) quam (en lugar de quia), la Vulg.

Tomo II — 33&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t27m2kxijv6zqk1ta0cm10qpduq8z66</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284546</id>
      <parentid>284458</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284546</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="0vpte226zg5zv2rvtgy0a0py70hodrq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;19. [18. H. 30. V.] ULPIANUS libro I. (1) Re-
sponsorum. — Actus sui rationem coneuratori (2)
reddere non esse compellendum, sed nisi cum eo
administrationem communiter, ait si non ex fide
curam gerat, suspectum postulare posse.

20. [19. H. 21. V.] IDEM libro V. de officio
Proconsulis. — Tutor vel curator, cuius iniusta ap-
pellatio pronuntiata erit, cuiusve excusatio rece-
pta non sit, ex quo accedere administrationem de-
buit, erit obligatus.

21. [20. H. 22. V.] MARCELLUS libro singulari
Responsorum. — Lucius Titius Caium Seium filium-
familias testamento filio suo tutorem dedit: Caius
Seius sciente et consentiente patre tutelam admi-
nistravit; quaero, an defuncto Caio Seio actio tu-
telae adversus patrem eius, et in quantum com-
petat? Marcellus respondit, secundum ea, quae
proposita essent, actione de peculio, et de in rem
verso paterni, nec enim mutuum videri in hoc
casu facere patris scientiam et consensum ad obli-
gandum eum in solidum, nisi forte contutore vel
alio quo volente eum facere suspectum, interces-
sit, et quasi in se periculum recepit.

22. [21. H. 23. V.] PAULUS libro III. ad Edi-
ctum. — Tutor ad utilitatem pupilli est iuvare, et
rem in iudicium deducere potest. Donationes au-
tem ab eo factae pupillo non nocent.

23. [22. H. 24. V.] ULPIANUS libro IX. ad
Edictum. — Vulgo observatur, ut tutor caveat, ra-
tam rem pupillum habiturum, quia (3) rem in iu-
dicium deducit. Quid autem, si dubitetur, an tutor
sit, vel an duret tutor, vel an gestus illi commis-
sus sit? Aequeum est, adversarium non decipi. Idem
et in curatore est, ut Iulianus scripsit.

24. [23. H. 25. V.] PAULUS libro IX. ad Edi-
ctum. — Decretio Praetoris actor constituti periculo
tutoris solet, quotiuscumque (4) aut diffusa negotia
sint, aut dignitas, vel aetas, aut valetudo tutoris
id postulet; si tamen nondum fari pupillus potest,
ut procuratorem facere possit, aut absens sit, tunc
actor necessario constituendus est.

§ 1. — Si duobus simul tutela gerenda permissa
est vel a parente, vel a contutoribus, vel a magi-
stratibus, benigne accipiendum est, etiam uni
agere permissum, quia duo simul agere non pos-
sunt.

25. [24. H. 26. V.] ULPIANUS libro XIII. ad
Edictum. — Si minoris (5) actum fuerit cum tutori-
bus, assistentibus curatoribus, et pupillus ob hoc
egerit cum curatoribus, et ei sint condemnati in
id, quod sua intererat, minoris tutores culpa eo-
rum condemnatos non esse, an restitutio adversus
tutores esset? Et Papinianus Responsorum (6) libro
secundo ait, nihilominus posse restitui, et idcirco
(1) II., Hal.
(2) tutorem contutori [en lugar de coneuratori], Hal.
(3) quam (en lugar de quia), la Vulg.

Tomo II — 33&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0vpte226zg5zv2rvtgy0a0py70hodrq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/264</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87233</id>
    <revision>
      <id>284460</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:32:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'curatores, si nondum iudicatum fecerunt, posse eorumque esse exceptionem doli consequi, ut iis mandentur adversus tutores actiones. Quid tamen, si iam fecerunt iudicatum curatores? Proderit hoc tutoribus, quoniam nihil minori abest, qui de prae- da minus, quam de damno sollicitius est, nisi forte mandare actiones paratus sit curatoribus.  26. [25. H. 27. V.] PAULUS libro XXIV. ad Edictum. — (Cum) curatore et protutore (1) etiam muncte adminis...</comment>
      <origin>284460</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2434" sha1="qky40g02r00t6s6gtwsxnikd8g6dxa8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;curatores, si nondum iudicatum fecerunt, posse
eorumque esse exceptionem doli consequi, ut iis
mandentur adversus tutores actiones. Quid tamen,
si iam fecerunt iudicatum curatores? Proderit hoc
tutoribus, quoniam nihil minori abest, qui de prae-
da minus, quam de damno sollicitius est, nisi forte
mandare actiones paratus sit curatoribus.

26. [25. H. 27. V.] PAULUS libro XXIV. ad
Edictum. — (Cum) curatore et protutore (1) etiam
muncte administratione agi potest.

27. [26. H. 28. V.] IDEM libro VII. ad Plauti-
anum. — Tutor, qui tutelam gerit, quantum ad pro-
videntiam pupillarem domini loco haberi debet.

28. [27. H. 29. V.] MARCELLUS libro VIII.
Digestorum. — Tutor pro pupillo in iudicium voca-
tus solemniter cavit; si inter moras puer ad pube-
tatem pervenit, non est cogendus accipere iu-
dicium.

§ 1. — Tutor, qui post pubertatem pupilli nego-
tium eius administratione abstinuit, usuras prae-
stare non debet, ex quo obliti pecuniam. Quum
etiam iustius mihi videtur, eum, per quem non
stetit, quominus convenitus restitueret tutelam, ad
praestationem usurarum non cogelli. — [Tamen
notat: non sufficit obtulisse, nisi et depositum obli-
gatum toto in loco—]

29. [28. H. 30. V.] IDEM libro VIII. (2) Dige-
storum. — Maximeque heredem tutoris; nam per-
iniquum est, eum, cui forte post viginti annos, vel
amplius in mentem venit, tutelam reposcere, etiam
usuras postulare.

30. [29. H. 31. V.] IDEM libro XXI. Digesto-
rum. — Tutoris praecipuum est officium, ne inde-
fensum pupillum relinquat.

31. [30. H. 32. V.] MODESTINUS libro I. Enuc-
leationum (3). — Divi Severus et Antoninus Augu-
sti Sergio Iuliano, Forma, amissis tutores,
prodit quique gessit tutelam, nonnunquam in so-
lidum tenentur, duntaxat intra pubertatis tempo-
ra locum habet, non etiam si post pubertatem ad-
ministraverint.

32. [31. H. 33. V.] IDEM libro VI. (4) Respon-
sorum. — (5) Sine herede tutor decessit; quaero,
an curator pupillo datus, quum neque inventaria,
neque alia instrumenta a defuncto tutoris exhi-
buerit, possit eundem fideiussorem convenire ex
stipulatione, (quanti pupilli interest? Modestinus
respondit, in id, quod tutor conveniri potuit,
neque quisquam agone conveniri posset.

§ 1. — Modestinus respondit, damnum, si quod (6)
accidit eo, quia cautiones soluti vectigalis inven-
(1) pro tutore, Hal.
(2) X., Hal.
(3) VII, vulg.
(4) III, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qky40g02r00t6s6gtwsxnikd8g6dxa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/265</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87234</id>
    <revision>
      <id>284461</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:34:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' tae non sunt, ad tutorem, cuius nulla culpa ad- missa proponitur, minime pertinere.  § 2. — Modestinus respondit, tutorem eorum re- stitutam nomine rationem pupillae (1) reddere de- bere, qui ex fundo bona fide percepit potuerunt.  § 3. — Item respondit, si minus a servo tutor per- cepit, quam bona fide ex fundo percipi potuit, ex eo, de quo pupillae (2) sit obstrictus, quantulum ex peculio servi servari possit, eidem tutori praefere debere,...</comment>
      <origin>284461</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="hr084euzi9h21r9dksqwmw0pbie0s0k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tae non sunt, ad tutorem, cuius nulla culpa ad-
missa proponitur, minime pertinere.

§ 2. — Modestinus respondit, tutorem eorum re-
stitutam nomine rationem pupillae (1) reddere de-
bere, qui ex fundo bona fide percepit potuerunt.

§ 3. — Item respondit, si minus a servo tutor per-
cepit, quam bona fide ex fundo percipi potuit, ex
eo, de quo pupillae (2) sit obstrictus, quantulum ex
peculio servi servari possit, eidem tutori praefere
debere, scilicet si non perdituro servo administra-
tionem ereditit.

§ 4. — Interposito curatore adolescens fundum
Titio vendidit, postea agnita fraude in integrum
restitutus in possessionem iudici iussus est; quae-
ro, an, quum ex hac venditione melior factus non
sit (3), neque in rem suam quidquam versum pro-
betur, pretium emptori restitui non debeat? Mo-
destinus respondit, pretium fundi ab adolescente
venundati, si restitutionibus eius non profuerit, ne quid-
quam de eo (4) iudicante de in integrum restitu-
tione statutum est, emptorem frustra postulare.

§ 5. — Item respondit, sumptibus voluntatis causa
ab euntore factis adolescentium onerandam non
esse, qui tamen ab eodem aedificio ita auferri pos-
sunt, ut in facie pristina, id est, quae fuit ante
venditionem (4), aedificium esse possit, emptori
auferre permitti oportere.

§ 6. — Licinius Titius coheres et curator sororis
suae, quam esset ex civitate, in qua usitatum erat,
ipsas dominus praediorum, non conductores earum
annonarum et contributionum temporalium (5)
sustineret, morem hunc et consuetudinem semper
observatam secutus, et ipse pro communi et indi-
vidua hereditate annonas praestitit; quaero, an in
rationibus dandis oportet curator: posset, quia non
recte pro parte sororis talis impensas fecerat? Mo-
destinus respondit, in (6) id demum curatorem
adulta repetere ex causa, de qua quaeritur, pos-
se, quod ipsa, si rem suam administrasset, erogare
compelleretur.

§ 7. — Tutores duo post venditionem pupillarium
rerum factam pecuniam inter se diviserant, post
quam divisionem alter eorum in exilium datus (7)
est durante tutela; quaerebatur, an actore consti-
tuto contutor eius partem pupillaris pecuniae pe-
tere ab eo possit? Modestinus respondit: si hoc
quaeritur, ab contutore (8) relegato contutor eius
tutelae actionem exercere possit, non posse, re-
spondi.

33. [32. H. 34. V.] CALISTRATUS (9) libro IV.
de Cognitionibus. — A tutoribus et curatoribus pu-
pillorum eadem diligentia exigenda est circa ad-
ministrationem rerum pupillarium, quam paterfa-
milias rebus suis ex bona fide praebere debet.

§ 1. — Officium tutorum curatoribus constitutis
finem accepit, idcoque omnia negotia, quae unita
(1) pupillo, Hal.
(2) pupillo, la Vulg.
(3) Hal., est, et, ed. dicit Fn.
(4) Id est—venditionem, omittitur Hal.
(5) Int., temporum, et edicitur Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hr084euzi9h21r9dksqwmw0pbie0s0k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284547</id>
      <parentid>284461</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:39:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284547</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2858" sha1="re3vgrsrn8pp26afz6f3awn3ree3n3e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tae non sunt, ad tutorem, cuius nulla culpa ad-
missa proponitur, minime pertinere.

§ 2. — Modestinus respondit, tutorem eorum re-
stitutam nomine rationem pupillae (1) reddere de-
bere, qui ex fundo bona fide percepit potuerunt.

§ 3. — Item respondit, si minus a servo tutor per-
cepit, quam bona fide ex fundo percipi potuit, ex
eo, de quo pupillae (2) sit obstrictus, quantulum ex
peculio servi servari possit, eidem tutori praefere
debere, scilicet si non perdituro servo administra-
tionem ereditit.

§ 4. — Interposito curatore adolescens fundum
Titio vendidit, postea agnita fraude in integrum
restitutus in possessionem iudici iussus est; quae-
ro, an, quum ex hac venditione melior factus non
sit (3), neque in rem suam quidquam versum pro-
betur, pretium emptori restitui non debeat? Mo-
destinus respondit, pretium fundi ab adolescente
venundati, si restitutionibus eius non profuerit, ne quid-
quam de eo (4) iudicante de in integrum restitu-
tione statutum est, emptorem frustra postulare.

§ 5. — Item respondit, sumptibus voluntatis causa
ab euntore factis adolescentium onerandam non
esse, qui tamen ab eodem aedificio ita auferri pos-
sunt, ut in facie pristina, id est, quae fuit ante
venditionem (4), aedificium esse possit, emptori
auferre permitti oportere.

§ 6. — Licinius Titius coheres et curator sororis
suae, quam esset ex civitate, in qua usitatum erat,
ipsas dominus praediorum, non conductores earum
annonarum et contributionum temporalium (5)
sustineret, morem hunc et consuetudinem semper
observatam secutus, et ipse pro communi et indi-
vidua hereditate annonas praestitit; quaero, an in
rationibus dandis oportet curator: posset, quia non
recte pro parte sororis talis impensas fecerat? Mo-
destinus respondit, in (6) id demum curatorem
adulta repetere ex causa, de qua quaeritur, pos-
se, quod ipsa, si rem suam administrasset, erogare
compelleretur.

§ 7. — Tutores duo post venditionem pupillarium
rerum factam pecuniam inter se diviserant, post
quam divisionem alter eorum in exilium datus (7)
est durante tutela; quaerebatur, an actore consti-
tuto contutor eius partem pupillaris pecuniae pe-
tere ab eo possit? Modestinus respondit: si hoc
quaeritur, ab contutore (8) relegato contutor eius
tutelae actionem exercere possit, non posse, re-
spondi.

33. [32. H. 34. V.] CALISTRATUS (9) libro IV.
de Cognitionibus. — A tutoribus et curatoribus pu-
pillorum eadem diligentia exigenda est circa ad-
ministrationem rerum pupillarium, quam paterfa-
milias rebus suis ex bona fide praebere debet.

§ 1. — Officium tutorum curatoribus constitutis
finem accepit, idcoque omnia negotia, quae unita
(1) pupillo, Hal.
(2) pupillo, la Vulg.
(3) Hal., est, et, ed. dicit Fn.
(4) Id est—venditionem, omittitur Hal.
(5) Int., temporum, et edicitur Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>re3vgrsrn8pp26afz6f3awn3ree3n3e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/266</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87235</id>
    <revision>
      <id>284462</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:35:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' sunt, ad fidem curatorum pertinent; idque etiam Divus Marcus cum filio suo Commod(o) rescripsit.  § 2. — Heredibus quoque pupillorum electio ea- dem adversus tutores, in (1) quo potissimum con- sistere velint, competit, quae ipsis, quorum tutela administrata sit.  § 3. — Principalis Constitutio plenissime declarat, susceptum, qui bona fide in tutelam, non qui in ipsos tutores fuit, ratio haberi solet, nisi ab eo, qui cum dat, certum solutum...</comment>
      <origin>284462</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="dq9bw8jilk8ili0c7a6mnatjvrlwwo0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
sunt, ad fidem curatorum pertinent; idque etiam
Divus Marcus cum filio suo Commod(o) rescripsit.

§ 2. — Heredibus quoque pupillorum electio ea-
dem adversus tutores, in (1) quo potissimum con-
sistere velint, competit, quae ipsis, quorum tutela
administrata sit.

§ 3. — Principalis Constitutio plenissime declarat,
susceptum, qui bona fide in tutelam, non qui in
ipsos tutores fuit, ratio haberi solet, nisi ab eo,
qui cum dat, certum solutum ei constituatur est.

34. [33. H. 35. V.] IULIUS (2) AQUILA libro
Responsorum respondit. — Ad ius struantum dili-
gentiam iudicantis, et pupillorum utilitatem ad-
mittendum (3) servos quoque eorum interrogari
posse.

35. [34. H. 36. V.] PAPINIANUS libro II. Quae-
stionum. — Tutor sive curator nominis, quae iuste
putat non esse idonea, a priore tutore vel curato-
re suscipere quidquid cogitur, non tamen exactio-
nem periculo suo facere.

36. [35. H. 37. V.] IDEM libro III. Quaestio-
num. — Inter tutores divisa tutela est; aequitas,
quam inter ius compensationis inducit, propter
officium et personam agentis tutoris non differ-
tur, nam diviso tutelae, quae non iuris, sed iuris-
dictionis est, modum administrationi (4) facit, et
inter ipsos locum habet, nec experiri cum pupillo
volentibus obstat debet.

37. [36. H. 38. V.] IDEM libro XI. Quaestio-
num. — Tutorem, qui tutelam gerit, Sabinus et
Cassius, protutorem, in singulas res per (5) tem-
pora, velut ex pluribus causis obligari putaverunt.

§ 1. — Sequentem quam sententiam (6) servus
dominicæ merces, vel praepositus debitis
exigendis, si liber factus in eodem actu perseve-
ret, et unius temporis servitutis obligari non po-
tuerit, praeteriti temporibus nomine actione negotio-
rum gestorum non militer convenietur, earum
scilicet rerum, quae continuam rationem cum his,
quae postea gesta sunt, habuerunt; sic enim et tu-
telae iudicium earum quoque rerum causa tenere
placuit, quae post pubertatem administrantur, si
praeteritor actus priori collocaret, neque divisus
propriam rationem habet.

§ 2. — Inde descendit quaestio, quae vulgo circa
filiosfamilias tractata est, qui tutor testamento
datus, post tutelam gestam emancipatus in eodem
officio perseveravit; et secundum Sabini et Cassii
sententiam evenit, ut de eo quidem, quod post
emancipationem gestum est, in solidum conveniri
possit, de praeterito autem, sive peculium non sit
ademptum, sive ademptum sit, in id, quod facere
potuisset. Quodsi superioris temporis nomine patrem
de peculio pupillus convenire maluerit — annus
enim utilis, ex quo tutela agi posse coepit, compu-
tabitur —, nec capiat pater indicata totius tem-
(1) cum, Hal.
(2) H., post correctionem codicis M.; Iulianus, la lec-
tura originali, Bar. Hal.
(3) admittendum, Hal.
(4) administrationi, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dq9bw8jilk8ili0c7a6mnatjvrlwwo0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284548</id>
      <parentid>284462</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284548</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="fyg1pq4fxk1z1kv4mwod3gjibyao7bn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sunt, ad fidem curatorum pertinent; idque etiam
Divus Marcus cum filio suo Commod(o) rescripsit.

§ 2. — Heredibus quoque pupillorum electio ea-
dem adversus tutores, in (1) quo potissimum con-
sistere velint, competit, quae ipsis, quorum tutela
administrata sit.

§ 3. — Principalis Constitutio plenissime declarat,
susceptum, qui bona fide in tutelam, non qui in
ipsos tutores fuit, ratio haberi solet, nisi ab eo,
qui cum dat, certum solutum ei constituatur est.

34. [33. H. 35. V.] IULIUS (2) AQUILA libro
Responsorum respondit. — Ad ius struantum dili-
gentiam iudicantis, et pupillorum utilitatem ad-
mittendum (3) servos quoque eorum interrogari
posse.

35. [34. H. 36. V.] PAPINIANUS libro II. Quae-
stionum. — Tutor sive curator nominis, quae iuste
putat non esse idonea, a priore tutore vel curato-
re suscipere quidquid cogitur, non tamen exactio-
nem periculo suo facere.

36. [35. H. 37. V.] IDEM libro III. Quaestio-
num. — Inter tutores divisa tutela est; aequitas,
quam inter ius compensationis inducit, propter
officium et personam agentis tutoris non differ-
tur, nam diviso tutelae, quae non iuris, sed iuris-
dictionis est, modum administrationi (4) facit, et
inter ipsos locum habet, nec experiri cum pupillo
volentibus obstat debet.

37. [36. H. 38. V.] IDEM libro XI. Quaestio-
num. — Tutorem, qui tutelam gerit, Sabinus et
Cassius, protutorem, in singulas res per (5) tem-
pora, velut ex pluribus causis obligari putaverunt.

§ 1. — Sequentem quam sententiam (6) servus
dominicæ merces, vel praepositus debitis
exigendis, si liber factus in eodem actu perseve-
ret, et unius temporis servitutis obligari non po-
tuerit, praeteriti temporibus nomine actione negotio-
rum gestorum non militer convenietur, earum
scilicet rerum, quae continuam rationem cum his,
quae postea gesta sunt, habuerunt; sic enim et tu-
telae iudicium earum quoque rerum causa tenere
placuit, quae post pubertatem administrantur, si
praeteritor actus priori collocaret, neque divisus
propriam rationem habet.

§ 2. — Inde descendit quaestio, quae vulgo circa
filiosfamilias tractata est, qui tutor testamento
datus, post tutelam gestam emancipatus in eodem
officio perseveravit; et secundum Sabini et Cassii
sententiam evenit, ut de eo quidem, quod post
emancipationem gestum est, in solidum conveniri
possit, de praeterito autem, sive peculium non sit
ademptum, sive ademptum sit, in id, quod facere
potuisset. Quodsi superioris temporis nomine patrem
de peculio pupillus convenire maluerit — annus
enim utilis, ex quo tutela agi posse coepit, compu-
tabitur —, nec capiat pater indicata totius tem-
(1) cum, Hal.
(2) H., post correctionem codicis M.; Iulianus, la lec-
tura originali, Bar. Hal.
(3) admittendum, Hal.
(4) administrationi, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fyg1pq4fxk1z1kv4mwod3gjibyao7bn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/267</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87236</id>
    <revision>
      <id>284463</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:37:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' poris causa, tempus, quo filiusfamilias tutelam gessit, comprehendendum erit.  38. [37. H. 39. V.] IDEM libro XII. Quaestio- num. — Si plures tutelam non administraverint, et omnes solvendo sint, utrum, quia nullae partes administrationis inventuntur, electioni locus erit, an ut eiusdem pecuniae debitores excipere debe- bunt perculi societatem? Quod magis ratio suadet.  § 1. — Si quidam ex his idonei non sint, onera- buntur sine dubio ceteri...</comment>
      <origin>284463</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2568" sha1="0x1g0bag5agxtqy7mypmlgx691u1dn0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
poris causa, tempus, quo filiusfamilias tutelam
gessit, comprehendendum erit.

38. [37. H. 39. V.] IDEM libro XII. Quaestio-
num. — Si plures tutelam non administraverint, et
omnes solvendo sint, utrum, quia nullae partes
administrationis inventuntur, electioni locus erit,
an ut eiusdem pecuniae debitores excipere debe-
bunt perculi societatem? Quod magis ratio suadet.

§ 1. — Si quidam ex his idonei non sint, onera-
buntur sine dubio ceteri; nec inique, quum singu-
lorum contumacia pupillo damnum in solidum
dederit.

§ 2. — Unde quaerendum est, an actiones pupilli
ius ei (1), qui solus convenitur, in alterum pro
parte scilicet praestare debeat? Sed, quum propria
eiusque contumacia puniatur, qua fronte poterit
hoc desiderari?

39. [38. H. 40. V.] IDEM libro V. Responso-
rum. — Tutores, qui post finem tutelae per errorem
officii (2) durante rerum administrationem reti-
nuerunt, nominum pater­norum periculum, quae
post pubertatem adolescentis idonea fuerunt, prae-
stare cogendi non erunt, quam actionem inferre
non potuerunt.

§ 1. — Curator a patre testamento datus impube-
ris negotiis se per errorem immiscuit; postea a
Praetore tutoribus aliis datis periculum futuri
temporis ille, qui posset nihil gessit, non prae-
stabit.

§ 2. — Qui se negotiis impuberis non iure tutor
datus secundum patris voluntatem immiscuit, er-
rore comperto tutorem a Praetore constitui con-
sultius putet, ne forte, si rem coeptam deseruerit,
fraudis vel culpae causa condemnetur. Non idem
servatur, si quis ultra negotium alienum gesserit,
quum satis absque sufficit, vel in una specie
per amici laborem domino consuli.

§ 3. — Heres institutus, qui non habuit substitu-
tum, priusquam hereditatem adiret, quam impu-
beri restitueret debuit, vita decessit; quum heredi-
tas in Italia esset, scriptus autem heres in provin-
cia vita decessisset, tutores provincialium rerum
eius nomine eodem emendandos existimavi, si cau-
sam testamentis non ignorarent utilitatem impube-
ris desiderarunt; nam hereditas in provincia fidei-
commisso restituto causam quidem iuris expediri
potuisse, rerum autem administrationem ad eos
recidere debuisse, qui tutelam in Italia suscep-
sissent.

§ 4. — Adversus tutorem, qui pupillum heredita-
te patris abstinuit, actionem denegari non oportet
creditori, qui cum ipso tutore contraxit, quamvis
tutor pecuniam in rem impuberis verteret.

§ 5. — Curatores adolescentis mutui periculi gra-
tia cautionem invicem sibi praebuerunt, et in eam
(1) ei, omittit Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0x1g0bag5agxtqy7mypmlgx691u1dn0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284549</id>
      <parentid>284463</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284549</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="aeueyvybtj5hmy55l7583sgat11hir3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;poris causa, tempus, quo filiusfamilias tutelam
gessit, comprehendendum erit.

38. [37. H. 39. V.] IDEM libro XII. Quaestio-
num. — Si plures tutelam non administraverint, et
omnes solvendo sint, utrum, quia nullae partes
administrationis inventuntur, electioni locus erit,
an ut eiusdem pecuniae debitores excipere debe-
bunt perculi societatem? Quod magis ratio suadet.

§ 1. — Si quidam ex his idonei non sint, onera-
buntur sine dubio ceteri; nec inique, quum singu-
lorum contumacia pupillo damnum in solidum
dederit.

§ 2. — Unde quaerendum est, an actiones pupilli
ius ei (1), qui solus convenitur, in alterum pro
parte scilicet praestare debeat? Sed, quum propria
eiusque contumacia puniatur, qua fronte poterit
hoc desiderari?

39. [38. H. 40. V.] IDEM libro V. Responso-
rum. — Tutores, qui post finem tutelae per errorem
officii (2) durante rerum administrationem reti-
nuerunt, nominum pater­norum periculum, quae
post pubertatem adolescentis idonea fuerunt, prae-
stare cogendi non erunt, quam actionem inferre
non potuerunt.

§ 1. — Curator a patre testamento datus impube-
ris negotiis se per errorem immiscuit; postea a
Praetore tutoribus aliis datis periculum futuri
temporis ille, qui posset nihil gessit, non prae-
stabit.

§ 2. — Qui se negotiis impuberis non iure tutor
datus secundum patris voluntatem immiscuit, er-
rore comperto tutorem a Praetore constitui con-
sultius putet, ne forte, si rem coeptam deseruerit,
fraudis vel culpae causa condemnetur. Non idem
servatur, si quis ultra negotium alienum gesserit,
quum satis absque sufficit, vel in una specie
per amici laborem domino consuli.

§ 3. — Heres institutus, qui non habuit substitu-
tum, priusquam hereditatem adiret, quam impu-
beri restitueret debuit, vita decessit; quum heredi-
tas in Italia esset, scriptus autem heres in provin-
cia vita decessisset, tutores provincialium rerum
eius nomine eodem emendandos existimavi, si cau-
sam testamentis non ignorarent utilitatem impube-
ris desiderarunt; nam hereditas in provincia fidei-
commisso restituto causam quidem iuris expediri
potuisse, rerum autem administrationem ad eos
recidere debuisse, qui tutelam in Italia suscep-
sissent.

§ 4. — Adversus tutorem, qui pupillum heredita-
te patris abstinuit, actionem denegari non oportet
creditori, qui cum ipso tutore contraxit, quamvis
tutor pecuniam in rem impuberis verteret.

§ 5. — Curatores adolescentis mutui periculi gra-
tia cautionem invicem sibi praebuerunt, et in eam
(1) ei, omittit Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aeueyvybtj5hmy55l7583sgat11hir3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/599</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87237</id>
    <revision>
      <id>284464</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'diorum, quae postea comparaverat, et pecuniam in lateralia condidit; quaesitum est, an ea tantum videatur nomina ei legasse, quae postea reversus in iisdem lateralibus condidit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, non deberi , quae mortis tempore in his lateralibus essent, et membranis manu eius scriptis continerentur . Idem quaesiit, an, quum emtiones praediorum in iisdem lateralibus condiderat, praedia quoque legato cedant. Respondi...</comment>
      <origin>284464</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="odrx737rbgod66n9tt7eiv2cr48lzaq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;diorum, quae postea comparaverat, et pecuniam in lateralia condidit; quaesitum est, an ea tantum videatur nomina ei legasse, quae postea reversus in iisdem lateralibus condidit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, non deberi , quae mortis tempore in his lateralibus essent, et membranis manu eius scriptis continerentur . Idem quaesiit, an, quum emtiones praediorum in iisdem lateralibus condiderat, praedia quoque legato cedant. Respondit, non quidem manifeste apparere,
quid de praediis sensisset, verum si ea mente emtiones ibi haberet, ut his legatariae datis proprietas praediorum praestaretur, posse defendi, praedia quoque deberi.

§ 1.-Paterfamilias ita legavit: «lances numero duas leves, quas de sigillaribus emi, dari volo»; is de sigillaribus leves quidem non emerat, lances autem emtas habebat, et dictaverat testamentum ante triduum, quam moreretur; quaesitum est, an hae lances, quas emtas de sigillaribus habuit, legato cederent, quum nullas alias de sigillaribus emerit, nec legaverit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, deberi eas, quas de sigillaribus emisset.

§ 2.-Alumno praecepit militiam (1) his verbis: «Sempronio, alumno meo, illud et illud; et quum per aetatem licebit, militiam illam cum introitu comparari volo; huic quoque omnia integra»; quaesitum est, si Sempronius eam militiam sibi comparaverit, an pretium eius, sed et id , quod pro introitu erogari solet, ex causa fideicommissi ab heredibus consequi possit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, posse.

§ 3.-Idem testator liberto militiam his verbis legavit: «Seio, liberto meo, militiam do lego illam», quam militiam et testator habuit; quaesitum est, an onera omnia, et introitus militiae, ab herede sint danda. Respondit, danda.

'''103. [102. V. 101. H.]''' IDEM ''libro singulari Quaestionum publice tractatarum''.-Si pater exheredato filio substituit heredem extraneum, deinde ille extraneus hunc filium heredem instituit, et heres factus intra pubertatem decedat, puto, a substituto ei filio omnino legata praestari non debere, quia non directo, sed per successionem ad filium hereditas patris pervenit.

§ 1.-Plus ego in fratre, qui, quum heres extitisset patri, exheredatum fratrem heredem instituit, accepi, substitutum eius legatum non debere, ac ne quidem si intestato fratri (2) successerit, quia non principaliter, sed per successionem bona
fratris ad eum pervenerunt.

§ 2.-Si filius ex uncia heres institutus sit, et ab eo legata data sint, habeat et substitutum, deinde

1 emi , inserta la Vulg.
Томо II - 75&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odrx737rbgod66n9tt7eiv2cr48lzaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/268</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87238</id>
    <revision>
      <id>284465</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' rem pignora dederunt; quum officio deposito sol- vendo fuissent, irritam cautionem esse factam, et pignoris vinculum solutum, apparuit.  § 6. — Tutor datus adversus ipsam creationem provocavit; heres eius postea victus praetenti temporis periculum praestabit, quia non videtur levis culpa, contra iuris auctoritatem mandatum tutelae officium detrectare.  § 7. — Rerum provincialium tutores in urbe cau- sas (1) appellationis impuberum agentes, r...</comment>
      <origin>284465</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2698" sha1="gkkgphx997efl0uewg7u709hv1pxpcs" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
rem pignora dederunt; quum officio deposito sol-
vendo fuissent, irritam cautionem esse factam, et
pignoris vinculum solutum, apparuit.

§ 6. — Tutor datus adversus ipsam creationem
provocavit; heres eius postea victus praetenti
temporis periculum praestabit, quia non videtur
levis culpa, contra iuris auctoritatem mandatum
tutelae officium detrectare.

§ 7. — Rerum provincialium tutores in urbe cau-
sas (1) appellationis impuberum agentes, rerum
Italicarum curatores ut impuberibus constituan-
tur, ad officium suum revocare debent, alioquin si
prius in provinciali redierint, dolum aut culpam
eorum in ea quoque parte recte iudex conveniet.

§ 8. — Patruus testamento fratris filio tutor da-
tus, quum in Italia domicilium haberet, tam Itali-
carum rerum, quam provincialium administra-
tionem suscepit, atque ita pecuniam ex venditionibus
Romae refectam in provinciam traiecit, et in ka-
lendarum pupilli convertit; tutor in locum eius
Romae substitutus administrationem pecuniae,
quae non pertinet ad tutelam suam, suscipere non
cogitur.

§ 9. — Curatores testamento vel tutores inutiliter
dati, neque decreto Praetoris confirmati negotia
gesserunt; vice mutua periculum praestare cogun-
tur, quum officium sponte citra iuris adminiculum
inverint, et qui fuit idoneus, decretum Praetoris
curatores vel tutores constituendis implorare de-
buerit.

§ 10. — Tutoribus idoneis diem functis vice mu-
tua periculum ad heredes eorum non redundat,
quod non habuit locum officio tutelae muneratus.

§ 11. — In eam, qui tutelam gerere noluit, post
ceteros, qui gesserunt, actionem utilem tutelae
dari placuit. Quod tamen ex tutela non provenit
ad eos, qui se negotiis miscuerunt, sed communi
negligentia perit, extra substitutionis ordinem
aequaliter omnium periculum spectat.

§ 12. — Tutores pubere pupillo constituto item
appellationis inchoatam iussu Consulum ob noti-
tiam rei persequentis, quum iudicatum perspicui
non potuerunt, periculo culpae non subiiciuntur.

§ 13. — Ab eo, qui restitutionis auxilio non iuva-
tur, quaestio culpae tutorium convenire remitti
potest, nec donatum, sed transactum videtur.

§ 14. — Negligentiae tutorum (2) periculo nomi-
num, quae pater usuris maioribus fecit, adscri-
pto (3), pupilla quidem actionem kalendarii prae-
stare cogitur, exactas autem usuras tutelae tem-
pore citra ullam compensationem retinet.

§ 15. — Adolescens tutoribus conventus, a quibus
tutum servari non potuit, adversus curatores, qui
tutelam ad se negligentia non transtulerunt, inte-
gram actionem retinet; neque enim tutelae iudicio
(1) causa, Hal.
(2) velut negligentiae tutorum. Periculo, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gkkgphx997efl0uewg7u709hv1pxpcs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284550</id>
      <parentid>284465</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284550</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2697" sha1="h414id8w16rwu33yoo582xzx8zvhaze" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;rem pignora dederunt; quum officio deposito sol-
vendo fuissent, irritam cautionem esse factam, et
pignoris vinculum solutum, apparuit.

§ 6. — Tutor datus adversus ipsam creationem
provocavit; heres eius postea victus praetenti
temporis periculum praestabit, quia non videtur
levis culpa, contra iuris auctoritatem mandatum
tutelae officium detrectare.

§ 7. — Rerum provincialium tutores in urbe cau-
sas (1) appellationis impuberum agentes, rerum
Italicarum curatores ut impuberibus constituan-
tur, ad officium suum revocare debent, alioquin si
prius in provinciali redierint, dolum aut culpam
eorum in ea quoque parte recte iudex conveniet.

§ 8. — Patruus testamento fratris filio tutor da-
tus, quum in Italia domicilium haberet, tam Itali-
carum rerum, quam provincialium administra-
tionem suscepit, atque ita pecuniam ex venditionibus
Romae refectam in provinciam traiecit, et in ka-
lendarum pupilli convertit; tutor in locum eius
Romae substitutus administrationem pecuniae,
quae non pertinet ad tutelam suam, suscipere non
cogitur.

§ 9. — Curatores testamento vel tutores inutiliter
dati, neque decreto Praetoris confirmati negotia
gesserunt; vice mutua periculum praestare cogun-
tur, quum officium sponte citra iuris adminiculum
inverint, et qui fuit idoneus, decretum Praetoris
curatores vel tutores constituendis implorare de-
buerit.

§ 10. — Tutoribus idoneis diem functis vice mu-
tua periculum ad heredes eorum non redundat,
quod non habuit locum officio tutelae muneratus.

§ 11. — In eam, qui tutelam gerere noluit, post
ceteros, qui gesserunt, actionem utilem tutelae
dari placuit. Quod tamen ex tutela non provenit
ad eos, qui se negotiis miscuerunt, sed communi
negligentia perit, extra substitutionis ordinem
aequaliter omnium periculum spectat.

§ 12. — Tutores pubere pupillo constituto item
appellationis inchoatam iussu Consulum ob noti-
tiam rei persequentis, quum iudicatum perspicui
non potuerunt, periculo culpae non subiiciuntur.

§ 13. — Ab eo, qui restitutionis auxilio non iuva-
tur, quaestio culpae tutorium convenire remitti
potest, nec donatum, sed transactum videtur.

§ 14. — Negligentiae tutorum (2) periculo nomi-
num, quae pater usuris maioribus fecit, adscri-
pto (3), pupilla quidem actionem kalendarii prae-
stare cogitur, exactas autem usuras tutelae tem-
pore citra ullam compensationem retinet.

§ 15. — Adolescens tutoribus conventus, a quibus
tutum servari non potuit, adversus curatores, qui
tutelam ad se negligentia non transtulerunt, inte-
gram actionem retinet; neque enim tutelae iudicio
(1) causa, Hal.
(2) velut negligentiae tutorum. Periculo, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h414id8w16rwu33yoo582xzx8zvhaze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/269</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87239</id>
    <revision>
      <id>284466</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' consummatum (1) videtur, quod alterius officii querelam habuit.  § 16. — Tutor, qui tutoris idoneum heredem convenire pupilli nomine noluit, damni vicarius substituitur, ut is, qui non idoneum tutelae tempore suspectum facere supersedit.  § 17. — Tutelae indicium ideo differri non oportet, quod fratres et coheredes impuberes idem tutorem sustineant.  § 18. — Quod de peculio servi actoris, quem adolescens, postquam res suas administrare coepi...</comment>
      <origin>284466</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2691" sha1="2wijjn97wfrbtzcuvom90l0xrzk920p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
consummatum (1) videtur, quod alterius officii querelam habuit.

§ 16. — Tutor, qui tutoris idoneum heredem convenire pupilli nomine noluit, damni vicarius substituitur, ut is, qui non idoneum tutelae tempore suspectum facere supersedit.

§ 17. — Tutelae indicium ideo differri non oportet, quod fratres et coheredes impuberes idem tutorem sustineant.

§ 18. — Quod de peculio servi actoris, quem adolescens, postquam res suas administrare coepit, manumisit, et retinuit, aut retinere potuit, in ratione reddenda curatori per iudicem accepto feretur.

40. [39. H. 41. V.] IDEM libro VI. Responsorum. — Impuberi filio contuvio curatorem dedit; decreto Praetoris non secuto si nihil curator datus administrat, periculo contumaciae vel negligentiae non adstringetur, nam privilegium militum ad alienam iniuriam porrigere non oportet; nec in aliis circa supremam voluntatem imperitiae venia datur, quam in bonis militum, filii vero tutela iure patriae potestatis, non militiae praemio mandatur.

41. [40. H. 42. V.] IDEM libro VII. Responsorum. — Qui plures tutores habuit, unum, qui solvendi non fuit, rationem actus sui vetuit reddere; quoniam eius liberatio, quod ex tutela percepit, aut dolo contraxit, non est relicta, contutores, qui suspectum facere neglexerunt, ex culpa recte conveniuntur, tutor enim legitimus ex culpa, quae testamento remissa est, non tenetur.

42. [41. H. 43. V.] IDEM libro I. Definitionum. — Ex pluribus tutoribus in solidum unum tutorem iudex condemnavit; in rem suam iudicatus procurator datus privilegium pupilli non habebit, quod nec heredi pupilli datur; non enim causae, sed personae succurritur, quae meruit praecipuum favorem.

43. [42. H. 44. V.] PAULUS libro VII. Quaestionum. — Quum post mortem pupilli desinit esse nomen impubis, tutor periculo eximitur.

§ 1. — Qui quum esset fratris sui filiae curator, quadringenta dotis nomine marito eius se daturum promisit; quaero, an succurrendum sit ei, quum postea aere alieno emergente supra vires patrimonii eius dos promissa sit, quoniam in instrumento ita scriptum sit: «ille patruus et curator stipulanti spopondit». Movet quaestionem, quod non ut de suo dotem daret, sed quum crederet rationem pupillarem sufficere, promisit. Praeterea et illud hic potest tractari, ut, si sciens curator non sufficere, promiserit, vel donasse videatur, vel quoniam dolo fecit, non illi succurratur; respondeo, curator quum officium suum egisset sponte se obligaverit, non puto ei a Praetore subveniri debere, non magis, quam si creditori pupillae (2) pecuniam se daturum spopondisset; sed is, de quo tractamus, si non donandi animo, sed ne-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2wijjn97wfrbtzcuvom90l0xrzk920p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284551</id>
      <parentid>284466</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284551</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2690" sha1="q2u27pz848e7edr6a4yr72kv1bdgtu3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;consummatum (1) videtur, quod alterius officii querelam habuit.

§ 16. — Tutor, qui tutoris idoneum heredem convenire pupilli nomine noluit, damni vicarius substituitur, ut is, qui non idoneum tutelae tempore suspectum facere supersedit.

§ 17. — Tutelae indicium ideo differri non oportet, quod fratres et coheredes impuberes idem tutorem sustineant.

§ 18. — Quod de peculio servi actoris, quem adolescens, postquam res suas administrare coepit, manumisit, et retinuit, aut retinere potuit, in ratione reddenda curatori per iudicem accepto feretur.

40. [39. H. 41. V.] IDEM libro VI. Responsorum. — Impuberi filio contuvio curatorem dedit; decreto Praetoris non secuto si nihil curator datus administrat, periculo contumaciae vel negligentiae non adstringetur, nam privilegium militum ad alienam iniuriam porrigere non oportet; nec in aliis circa supremam voluntatem imperitiae venia datur, quam in bonis militum, filii vero tutela iure patriae potestatis, non militiae praemio mandatur.

41. [40. H. 42. V.] IDEM libro VII. Responsorum. — Qui plures tutores habuit, unum, qui solvendi non fuit, rationem actus sui vetuit reddere; quoniam eius liberatio, quod ex tutela percepit, aut dolo contraxit, non est relicta, contutores, qui suspectum facere neglexerunt, ex culpa recte conveniuntur, tutor enim legitimus ex culpa, quae testamento remissa est, non tenetur.

42. [41. H. 43. V.] IDEM libro I. Definitionum. — Ex pluribus tutoribus in solidum unum tutorem iudex condemnavit; in rem suam iudicatus procurator datus privilegium pupilli non habebit, quod nec heredi pupilli datur; non enim causae, sed personae succurritur, quae meruit praecipuum favorem.

43. [42. H. 44. V.] PAULUS libro VII. Quaestionum. — Quum post mortem pupilli desinit esse nomen impubis, tutor periculo eximitur.

§ 1. — Qui quum esset fratris sui filiae curator, quadringenta dotis nomine marito eius se daturum promisit; quaero, an succurrendum sit ei, quum postea aere alieno emergente supra vires patrimonii eius dos promissa sit, quoniam in instrumento ita scriptum sit: «ille patruus et curator stipulanti spopondit». Movet quaestionem, quod non ut de suo dotem daret, sed quum crederet rationem pupillarem sufficere, promisit. Praeterea et illud hic potest tractari, ut, si sciens curator non sufficere, promiserit, vel donasse videatur, vel quoniam dolo fecit, non illi succurratur; respondeo, curator quum officium suum egisset sponte se obligaverit, non puto ei a Praetore subveniri debere, non magis, quam si creditori pupillae (2) pecuniam se daturum spopondisset; sed is, de quo tractamus, si non donandi animo, sed ne-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q2u27pz848e7edr6a4yr72kv1bdgtu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/270</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87240</id>
    <revision>
      <id>284468</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' gotii gerendi causa dotem promisit, habet mulierem obligatam; et poterit dici, etiam manente matrimonio eam teneri, quia habet dotem, sicut in collatione bonorum dicitur, vel certe post divortium, sive exacta sit dos, sive maneat nomen, quia potest efficere, ut ei accepto feratur. Quodsi mulier suum curatorem adimplere id (1), quod supra vires patrimonii eius in dotem dare promisit, non queat, curatorem quidem in hoc, quod superfluum est, pe...</comment>
      <origin>284468</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="ghlidlmdl9uieiacpb021pm7ybk53f9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
gotii gerendi causa dotem promisit, habet mulierem obligatam; et poterit dici, etiam manente matrimonio eam teneri, quia habet dotem, sicut in collatione bonorum dicitur, vel certe post divortium, sive exacta sit dos, sive maneat nomen, quia potest efficere, ut ei accepto feratur. Quodsi mulier suum curatorem adimplere id (1), quod supra vires patrimonii eius in dotem dare promisit, non queat, curatorem quidem in hoc, quod superfluum est, per exceptionem relevare, mulier (2) vero cautionem in maritum exponere debet; quodsi quandoque locupletior constante matrimonio facta fuerit, dotis reliquum marito servat (3).

44. [43. H. 45. V.] IDEM libro XIII. Quaestionum. — Qui nominibus a curatoribus prioribus susceptis, sive tutoribus, nomina agnoverunt, periculum in se transferunt.

§ 1. — Sed si pupillus post pubertatem rationibus a tutore acceptis relinquentionem eius secutus usuras acceperit, privilegium suum non amittit in bonis tutoris venditis; Praetor enim privilegium ei servare debet.

45. [44. H. 46. V.] IDEM libro XIV. Quaestionum. — Si pupillus alterum ex tutoribus post pubertatem (4) liberasset, improbe alterum illius nomine conabitur interpellare. Idemque dicemus in duobus magistratibus collegiis, quorum alterum Republica convenit. Sed haec in magistratibus tractavi (5), quasi duo rei eiusdem debiti essent omnino; quod non ita est, nam si uterque idoneus est, electio locum non habet. Is autem, qui tempore libertatus est, non ei similis est, qui nihil habet, sed ei, qui satisfecit, habet enim, quod obiiciat petitori.

46. [45. H. 47. V.] IDEM libro IX. Responsorum. — Lucius Titius curator Caii Seii tempore curae fundum Cornelianum locavit Sempronio, qui Sempronius reliqua traxit; pupillus aetate probata eundem quondam colonum Sempronium fecit procuratorem; quaero, an ex eo, quod ille ut procurator egit, omne debitum adolescens agnovisse videatur, eoque nomine curatorem suum liberasset? Paulus respondit, non ex eo, quod adultus, qui praedia etiam coluit, procuratorem habere voluit, debitum, quod ex conductione reliquatus est, agnovisse eum videri.

§ 1. — Sempronii, qui ex pollicitatione debitor patriae suae extiterat, bona Respublica iussu Praesidis possedit, quorum bonorum magistratus Reipublicae tres curatores constituerunt, qui apud Graecos ἐπιμεληταί [curatores] (6) vocantur, qui postea inter se sine consensu Reipublicae administrationem bonorum Sempronii diviserunt; ex quibus quidam cum reliqua traherent, idonei in ipso

(1) en, Hal.
(2) mulierem—exponere debere; Hul.
(3) solvat, Hal.
(4) auctoritate curatoris, inserta Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ghlidlmdl9uieiacpb021pm7ybk53f9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284552</id>
      <parentid>284468</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:40:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284552</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="sbv8rmmeefb3r6oer5g7wj2lbgwuuyq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;gotii gerendi causa dotem promisit, habet mulierem obligatam; et poterit dici, etiam manente matrimonio eam teneri, quia habet dotem, sicut in collatione bonorum dicitur, vel certe post divortium, sive exacta sit dos, sive maneat nomen, quia potest efficere, ut ei accepto feratur. Quodsi mulier suum curatorem adimplere id (1), quod supra vires patrimonii eius in dotem dare promisit, non queat, curatorem quidem in hoc, quod superfluum est, per exceptionem relevare, mulier (2) vero cautionem in maritum exponere debet; quodsi quandoque locupletior constante matrimonio facta fuerit, dotis reliquum marito servat (3).

44. [43. H. 45. V.] IDEM libro XIII. Quaestionum. — Qui nominibus a curatoribus prioribus susceptis, sive tutoribus, nomina agnoverunt, periculum in se transferunt.

§ 1. — Sed si pupillus post pubertatem rationibus a tutore acceptis relinquentionem eius secutus usuras acceperit, privilegium suum non amittit in bonis tutoris venditis; Praetor enim privilegium ei servare debet.

45. [44. H. 46. V.] IDEM libro XIV. Quaestionum. — Si pupillus alterum ex tutoribus post pubertatem (4) liberasset, improbe alterum illius nomine conabitur interpellare. Idemque dicemus in duobus magistratibus collegiis, quorum alterum Republica convenit. Sed haec in magistratibus tractavi (5), quasi duo rei eiusdem debiti essent omnino; quod non ita est, nam si uterque idoneus est, electio locum non habet. Is autem, qui tempore libertatus est, non ei similis est, qui nihil habet, sed ei, qui satisfecit, habet enim, quod obiiciat petitori.

46. [45. H. 47. V.] IDEM libro IX. Responsorum. — Lucius Titius curator Caii Seii tempore curae fundum Cornelianum locavit Sempronio, qui Sempronius reliqua traxit; pupillus aetate probata eundem quondam colonum Sempronium fecit procuratorem; quaero, an ex eo, quod ille ut procurator egit, omne debitum adolescens agnovisse videatur, eoque nomine curatorem suum liberasset? Paulus respondit, non ex eo, quod adultus, qui praedia etiam coluit, procuratorem habere voluit, debitum, quod ex conductione reliquatus est, agnovisse eum videri.

§ 1. — Sempronii, qui ex pollicitatione debitor patriae suae extiterat, bona Respublica iussu Praesidis possedit, quorum bonorum magistratus Reipublicae tres curatores constituerunt, qui apud Graecos ἐπιμεληταί [curatores] (6) vocantur, qui postea inter se sine consensu Reipublicae administrationem bonorum Sempronii diviserunt; ex quibus quidam cum reliqua traherent, idonei in ipso

(1) en, Hal.
(2) mulierem—exponere debere; Hul.
(3) solvat, Hal.
(4) auctoritate curatoris, inserta Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sbv8rmmeefb3r6oer5g7wj2lbgwuuyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/271</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87241</id>
    <revision>
      <id>284470</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:52:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' tempore administrationis esse desierunt (1); postea pupillis heres Sempronii, qui absentum erat, ab Imperatore imperavit, ut bona paterna ei restituerentur; quaero, an ex bonis eorum, qui idonei sunt, indemnitatem pupilli debeat, quum individuum his officium curae a magistratibus initum sit? Paulus respondit, si pupillo in cautores nominem actiones decerni placuerit, pro eius portione, qui idoneus non sit, magistratus conveniri oportere; ali...</comment>
      <origin>284470</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3153" sha1="g7tja4secsyeuje7ob99rkyn3n009o8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tempore administrationis esse desierunt (1); postea pupillis heres Sempronii, qui absentum erat, ab Imperatore imperavit, ut bona paterna ei restituerentur; quaero, an ex bonis eorum, qui idonei sunt, indemnitatem pupilli debeat, quum individuum his officium curae a magistratibus initum sit? Paulus respondit, si pupillo in cautores nominem actiones decerni placuerit, pro eius portione, qui idoneus non sit, magistratus conveniri oportere; alia enim causa est tutorum, alia eorum, qui Republicae negotia administrant.

§ 2. — Tutorem, qui pecuniam pupillarem, quamvis suo nomine foeneravit, non videri contra Constitutiones fecisse, quae prohibent, pecuniam pupillarem in usus suos convertere.

§ 3. — Quaesitum est, an eius pecuniae, qua tutor usus est, post finitam quoque tutelam in diem iudicii necdum eadem usus praestare debeat? Paulus respondit, finita administratione eas usuras debere computari, quae in tutelae iudicio computantur.

§ 4. — Paulus respondit, propter ea, quae post pubertatem nulla necessitate cogente, sed ex voluntate sua tutor administravit, fideiussores, qui salvi rem fore cavit, non teneri.

§ 5. — Tutelae iudicio tutor conventus edit librum rationum, et secundum eum condemnatus solvit; postea (quem) a debitoribus paternis, quorum nomina libro rationum non erant, exigere vellet pupillus (2), et prolatae sunt ab his apochæ tutoris, quaesitum est, utrum adversus tutorem, an adversus debitores actio ei competat? Paulus respondit, si tempore administrandae tutelae tutor in tutelam gerendi debitores solvissent, liberatos eos ipso iure a pupillo; sed si cum tutore actum esset, posse eundem adolescentem propter eam causam tutelæ experiri, et adversus exceptionem rei iudicatae doli mali uti replicatione.

§ 6. — Quum testamento duo tutores dati essent pupillo, et alter ex his vita defunctus fuisset, in locum eius petente matre ex Praesidis provinciae praecepto a magistratibus alius (3) tutor datus est, a quo magistratus satis exegerunt rem salvam fore; tutor testamentario dato postea datum suspensum fecit; quaesitum est, in quantum teneatur? Paulus respondit, tutorem testamento datum pro ea parte conveniri oportere, pro qua administravit, pro eo contumax autem portione prius conveniri debere, qui pro eo se obligaverunt, vel magistratus, qui eum dederunt; tunc si solidum pupillus consequi non potuerit, de officio contumtoris quaerendum, an suspectum facere debuerit, praesentium quam suspectumque eum postulasse, laesae dicatur; alias quidem, quam magistratus pluribus tutores dant, non prius ad eos reverti pupillus potest, quam omnes tutores excesserint (4) fuerint. In proposito, quum unus a magistratibus datus proponetur, non est visum, prius collegam conveniendum, qui et suspensum fecit, et testa-

(1) Estas fr. rubras, ex quibus quidam — esse desierunt, quae ex- dena ex ponderal, debere, in ministerio — legem in singulari, por- tion de otras partes se mantiene en texto el fragmento, pues, siendo las dos referencias, aunque no se puedan ver con toda claridad, se hiciera la transcripción con la misma consistencia.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g7tja4secsyeuje7ob99rkyn3n009o8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284553</id>
      <parentid>284470</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284553</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3152" sha1="suxrk1wekmlh3kq0sgdfx2ug4zvvatz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tempore administrationis esse desierunt (1); postea pupillis heres Sempronii, qui absentum erat, ab Imperatore imperavit, ut bona paterna ei restituerentur; quaero, an ex bonis eorum, qui idonei sunt, indemnitatem pupilli debeat, quum individuum his officium curae a magistratibus initum sit? Paulus respondit, si pupillo in cautores nominem actiones decerni placuerit, pro eius portione, qui idoneus non sit, magistratus conveniri oportere; alia enim causa est tutorum, alia eorum, qui Republicae negotia administrant.

§ 2. — Tutorem, qui pecuniam pupillarem, quamvis suo nomine foeneravit, non videri contra Constitutiones fecisse, quae prohibent, pecuniam pupillarem in usus suos convertere.

§ 3. — Quaesitum est, an eius pecuniae, qua tutor usus est, post finitam quoque tutelam in diem iudicii necdum eadem usus praestare debeat? Paulus respondit, finita administratione eas usuras debere computari, quae in tutelae iudicio computantur.

§ 4. — Paulus respondit, propter ea, quae post pubertatem nulla necessitate cogente, sed ex voluntate sua tutor administravit, fideiussores, qui salvi rem fore cavit, non teneri.

§ 5. — Tutelae iudicio tutor conventus edit librum rationum, et secundum eum condemnatus solvit; postea (quem) a debitoribus paternis, quorum nomina libro rationum non erant, exigere vellet pupillus (2), et prolatae sunt ab his apochæ tutoris, quaesitum est, utrum adversus tutorem, an adversus debitores actio ei competat? Paulus respondit, si tempore administrandae tutelae tutor in tutelam gerendi debitores solvissent, liberatos eos ipso iure a pupillo; sed si cum tutore actum esset, posse eundem adolescentem propter eam causam tutelæ experiri, et adversus exceptionem rei iudicatae doli mali uti replicatione.

§ 6. — Quum testamento duo tutores dati essent pupillo, et alter ex his vita defunctus fuisset, in locum eius petente matre ex Praesidis provinciae praecepto a magistratibus alius (3) tutor datus est, a quo magistratus satis exegerunt rem salvam fore; tutor testamentario dato postea datum suspensum fecit; quaesitum est, in quantum teneatur? Paulus respondit, tutorem testamento datum pro ea parte conveniri oportere, pro qua administravit, pro eo contumax autem portione prius conveniri debere, qui pro eo se obligaverunt, vel magistratus, qui eum dederunt; tunc si solidum pupillus consequi non potuerit, de officio contumtoris quaerendum, an suspectum facere debuerit, praesentium quam suspectumque eum postulasse, laesae dicatur; alias quidem, quam magistratus pluribus tutores dant, non prius ad eos reverti pupillus potest, quam omnes tutores excesserint (4) fuerint. In proposito, quum unus a magistratibus datus proponetur, non est visum, prius collegam conveniendum, qui et suspensum fecit, et testa-

(1) Estas fr. rubras, ex quibus quidam — esse desierunt, quae ex- dena ex ponderal, debere, in ministerio — legem in singulari, por- tion de otras partes se mantiene en texto el fragmento, pues, siendo las dos referencias, aunque no se puedan ver con toda claridad, se hiciera la transcripción con la misma consistencia.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>suxrk1wekmlh3kq0sgdfx2ug4zvvatz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/60</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87242</id>
    <revision>
      <id>284472</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'NATA VENDENDI CAUSA FUERINT, ITA EMPTORIBUS TRADENTUR (1). SI QUID ITA FACTUM NON ERIT, DE ORNAMENTIS RESTITUENDIS, IUMENTISVE ORNAMENTORUM NOMINE REDHIBENDIS IN DIEBUS SEXAGINTA, MORBI AUTEM VITIIVE CAUSA INEMPTIS FACIENDIS IN SEX MENSIBUS, VEL QUO (2) MINORIS, CUM VENIRENT (3), FUERINT, IN ANNO IUDICIUM DABIMUS. SI IUMENTA PARIA SIMUL VENIERINT, ET ALTERUM IN EA CAUSA FUERIT, UT REDHIBERI DEBEAT, IUDICIUM DABIMUS, QUO UTRUNQUE REDHIBEATUR.[...</comment>
      <origin>284472</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2656" sha1="o4kt0yvya90c0h4uvptt0h20xr6lmdj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;NATA VENDENDI CAUSA FUERINT, ITA EMPTORIBUS TRADENTUR (1). SI QUID ITA FACTUM NON ERIT, DE ORNAMENTIS RESTITUENDIS, IUMENTISVE ORNAMENTORUM NOMINE REDHIBENDIS IN DIEBUS SEXAGINTA, MORBI AUTEM VITIIVE CAUSA INEMPTIS FACIENDIS IN SEX MENSIBUS, VEL QUO (2) MINORIS, CUM VENIRENT (3), FUERINT, IN ANNO IUDICIUM DABIMUS. SI IUMENTA PARIA SIMUL VENIERINT, ET ALTERUM IN EA CAUSA FUERIT, UT REDHIBERI DEBEAT, IUDICIUM DABIMUS, QUO UTRUNQUE REDHIBEATUR.[cite: 16]


§ 1.—Loquuntur Aediles in hoc Edicto de iumentis redhibendis.[cite: 16]
§ 2.—Causa autem huius Edicti eadem est, quae mancipiorum redhibendorum.[cite: 16]
§ 3.—Et fere eadem sunt in his, quae in mancipiis, quod ad morbum vitiumve attinet. Quidquid igitur hic diximus, huc erit transferendum; et si mortuum fuerit iumentum, pari modo redhiberi poterit, quemadmodum mancipium potest.[cite: 16]

§ 4.—« Iumentorum » autem appellatione an omne pecus contineatur, videamus. Et difficile est, ut contineatur, nam aliud significant iumenta, aliud significatur pecoris appellatione.[cite: 16]

§ 5.—Idcirco elogium huic Edicto subiectum est, cuius verba haec sunt: QUAE DE IUMENTORUM SANITATE DIXIMUS, DE CETERO QUOQUE PECORE OMNI VENDITORES FACIUNTO.[cite: 16]

§ 6.—Unde dubitari desiit, an hoc Edicto boves quoque contineantur; etenim « iumentorum » appellatione non contineri eos verius est, sed « pecoris » appellatione continebuntur.[cite: 16]

§ 7.—Sed enim sunt quaedam, quae in hominibus quidem morbum faciunt, in iumentis non adeo, utputa si mulus castratus est, neque morbi, neque vitii quid habere videtur, quia neque de fortitudine quid eius detrahitur, neque de utilitate, quum ad generandum numquam sit habilis. Caelius quoque scribit, non omnia animalia castrata ob id ipsum vitiosa esse, nisi propter ipsam castrationem facta sunt imbecilliora; et ideo mulum non esse vitiosum. Idem refert Ofilium existimasse, equum castratum sanum esse, sicuti spado quoque sanus est; sed si emtor ignoravit, venditor scit, ex emto esse actionem; et verum est, quod Ofilius.[cite: 16]

§ 8.—Quaesitum est, si mula talis sit, ut transiungi non possit, an sana sit? Et ait Pomponius sanam esse; plerasque denique carrucarias tales esse, ut non possint transiungi.[cite: 16]

§ 9.—Idem ait, si nata sit eo ingenio aut corpore, ut alterum iugum non patiatur, sanam non esse.[cite: 16]
§ 10.—Non tantum autem ob morbum vitiumve redhibitio locum habebit in iumentis, verum etiam si contra dictum promissumve, erit locus redhibitioni exemplo mancipiorum.[cite: 16]

§ 11.—Vendendi autem causa ornatum iumen-[cite: 16]&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o4kt0yvya90c0h4uvptt0h20xr6lmdj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284474</id>
      <parentid>284472</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T21:55:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284474</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="9psoecxf4uk57jte64odcy319c7menk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;NATA VENDENDI CAUSA FUERINT, ITA EMPTORIBUS TRADENTUR (1). SI QUID ITA FACTUM NON ERIT, DE ORNAMENTIS RESTITUENDIS, IUMENTISVE ORNAMENTORUM NOMINE REDHIBENDIS IN DIEBUS SEXAGINTA, MORBI AUTEM VITIIVE CAUSA INEMPTIS FACIENDIS IN SEX MENSIBUS, VEL QUO (2) MINORIS, CUM VENIRENT (3), FUERINT, IN ANNO IUDICIUM DABIMUS. SI IUMENTA PARIA SIMUL VENIERINT, ET ALTERUM IN EA CAUSA FUERIT, UT REDHIBERI DEBEAT, IUDICIUM DABIMUS, QUO UTRUNQUE REDHIBEATUR.


§ 1.—Loquuntur Aediles in hoc Edicto de iumentis redhibendis.
§ 2.—Causa autem huius Edicti eadem est, quae mancipiorum redhibendorum.[cite: 16]
§ 3.—Et fere eadem sunt in his, quae in mancipiis, quod ad morbum vitiumve attinet. Quidquid igitur hic diximus, huc erit transferendum; et si mortuum fuerit iumentum, pari modo redhiberi poterit, quemadmodum mancipium potest.

§ 4.—« Iumentorum » autem appellatione an omne pecus contineatur, videamus. Et difficile est, ut contineatur, nam aliud significant iumenta, aliud significatur pecoris appellatione.

§ 5.—Idcirco elogium huic Edicto subiectum est, cuius verba haec sunt: QUAE DE IUMENTORUM SANITATE DIXIMUS, DE CETERO QUOQUE PECORE OMNI VENDITORES FACIUNTO.

§ 6.—Unde dubitari desiit, an hoc Edicto boves quoque contineantur; etenim « iumentorum » appellatione non contineri eos verius est, sed « pecoris » appellatione continebuntur.

§ 7.—Sed enim sunt quaedam, quae in hominibus quidem morbum faciunt, in iumentis non adeo, utputa si mulus castratus est, neque morbi, neque vitii quid habere videtur, quia neque de fortitudine quid eius detrahitur, neque de utilitate, quum ad generandum numquam sit habilis. Caelius quoque scribit, non omnia animalia castrata ob id ipsum vitiosa esse, nisi propter ipsam castrationem facta sunt imbecilliora; et ideo mulum non esse vitiosum. Idem refert Ofilium existimasse, equum castratum sanum esse, sicuti spado quoque sanus est; sed si emtor ignoravit, venditor scit, ex emto esse actionem; et verum est, quod Ofilius.

§ 8.—Quaesitum est, si mula talis sit, ut transiungi non possit, an sana sit? Et ait Pomponius sanam esse; plerasque denique carrucarias tales esse, ut non possint transiungi.

§ 9.—Idem ait, si nata sit eo ingenio aut corpore, ut alterum iugum non patiatur, sanam non esse.
§ 10.—Non tantum autem ob morbum vitiumve redhibitio locum habebit in iumentis, verum etiam si contra dictum promissumve, erit locus redhibitioni exemplo mancipiorum.

§ 11.—Vendendi autem causa ornatum iumen-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9psoecxf4uk57jte64odcy319c7menk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/272</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87243</id>
    <revision>
      <id>284473</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:55:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' mento datus est, perindeque habendos singulos, ac si (1) in partes dimidias tutores dati essent.  § 7. — Tutoriibus concessum est, a debitoribus pupilli pecuniam exigere, ut ipso iure liberentur, non etiam donare, vel etiam delinquentium causa cum iis transigere; et ideo eum, qui minus tutori solvit, a pupillo in reliquum conveniri posse.  47. [46. H. 48. V.] SCAEVOLA libro II. Responsorum. — Titium et Maevium tutores quis dedit, et cum sati...</comment>
      <origin>284473</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="ghrk9zo5hk9jnju34529optp1li7le6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
mento datus est, perindeque habendos singulos, ac si (1) in partes dimidias tutores dati essent.

§ 7. — Tutoriibus concessum est, a debitoribus pupilli pecuniam exigere, ut ipso iure liberentur, non etiam donare, vel etiam delinquentium causa cum iis transigere; et ideo eum, qui minus tutori solvit, a pupillo in reliquum conveniri posse.

47. [46. H. 48. V.] SCAEVOLA libro II. Responsorum. — Titium et Maevium tutores quis dedit, et cum satis a magistratibus, nisi ex hypotheca, postea ex Mævio tutelæ ob exegit, et dixit, utpote qui tutelæ suæ, [Mævio] ergo, omnia fieri cum Mævio fratribus, nec consilium, et quod sine eo fiet, irritum sit.) Titius solus a debitoribus exegit, an liberati essent? Respondit, si et administrationem Maevio dedisset, non recte solutum.

§ 1. — Quaesitum autem (3) filio meo diurnum sufficientiam, Marina (4) et Januaria aestimabuntur; quaero, an contumeliis esse debeant tutores arbitrio iudicium? Respondit, summum boni viri arbitrio faciendum.

§ 2. — Tutores dati ad res Italicas instrumenta Romae reperiuntur debitorum provincialium, ut pecunia Romana, aut municipique petiuntur fuerit, solvatur; quaero, quum neque debitores in Italia essent, neque eorum praedia, an haec exactio ad Italicae rei tutores pertineat? Respondi, si provincialis contractus esset, non pertinere, respicere tamen ad officium eorum, ne instrumentorum ignorantia contractus eos, ad quos administratio pertineret, lateret.

§ 3. — A matre dato testamento tutor, quum putaret, se tutorem esse, distraxit bona materna et paterna pupillorum, et decessit bonis solvendo; quaeritur, an pupillis res possint vindicare? Respondi, si nuntiet res pupilli, vindicari ab eo posse.

§ 4. — Praefectus legionis ita testamento cavit: «volo, ut sint in arbitrio tutorum filii mei, si voluerint, huius summae uncias inferre usurarum nomine ita, ne usus disparetur»; quaero, si apparuerit pecunia fenorata a tutoribus, indicio tutelae uncias (5) usuras, an vero eas, quas stipulati sunt, praestare debeant? Respondi: si secundum voluntatem defuncti elegissent usurarum praestationem, neque pupilli nomine in foenus dedissent, id praestatur, quod testator voluisset.

§ 5. — Lucius Titius mutuam pecuniam a tutore accepit, et rem hereditariam pignori ei dedit; postea triennium iam puberibus his, quorum tutela administrata est, fisco bona defuncti adiudicata sunt, quia mortem eius heres non est ultus; quaeritur, an ad nomen pupillis recuperare possit? Respondi, secundum ea, quae proponuntur, id foenus ad usus tutorum non pertinere.

(1) In testamento, inserta fol. 1.
(2) Hal., restituit ex codice Ff.
(3) Subest, omissa fol. 1.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ghrk9zo5hk9jnju34529optp1li7le6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284554</id>
      <parentid>284473</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284554</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="oi9xj2n1lb4jcjnr0r5j5jiw8vspvr4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;mento datus est, perindeque habendos singulos, ac si (1) in partes dimidias tutores dati essent.

§ 7. — Tutoriibus concessum est, a debitoribus pupilli pecuniam exigere, ut ipso iure liberentur, non etiam donare, vel etiam delinquentium causa cum iis transigere; et ideo eum, qui minus tutori solvit, a pupillo in reliquum conveniri posse.

47. [46. H. 48. V.] SCAEVOLA libro II. Responsorum. — Titium et Maevium tutores quis dedit, et cum satis a magistratibus, nisi ex hypotheca, postea ex Mævio tutelæ ob exegit, et dixit, utpote qui tutelæ suæ, [Mævio] ergo, omnia fieri cum Mævio fratribus, nec consilium, et quod sine eo fiet, irritum sit.) Titius solus a debitoribus exegit, an liberati essent? Respondit, si et administrationem Maevio dedisset, non recte solutum.

§ 1. — Quaesitum autem (3) filio meo diurnum sufficientiam, Marina (4) et Januaria aestimabuntur; quaero, an contumeliis esse debeant tutores arbitrio iudicium? Respondit, summum boni viri arbitrio faciendum.

§ 2. — Tutores dati ad res Italicas instrumenta Romae reperiuntur debitorum provincialium, ut pecunia Romana, aut municipique petiuntur fuerit, solvatur; quaero, quum neque debitores in Italia essent, neque eorum praedia, an haec exactio ad Italicae rei tutores pertineat? Respondi, si provincialis contractus esset, non pertinere, respicere tamen ad officium eorum, ne instrumentorum ignorantia contractus eos, ad quos administratio pertineret, lateret.

§ 3. — A matre dato testamento tutor, quum putaret, se tutorem esse, distraxit bona materna et paterna pupillorum, et decessit bonis solvendo; quaeritur, an pupillis res possint vindicare? Respondi, si nuntiet res pupilli, vindicari ab eo posse.

§ 4. — Praefectus legionis ita testamento cavit: «volo, ut sint in arbitrio tutorum filii mei, si voluerint, huius summae uncias inferre usurarum nomine ita, ne usus disparetur»; quaero, si apparuerit pecunia fenorata a tutoribus, indicio tutelae uncias (5) usuras, an vero eas, quas stipulati sunt, praestare debeant? Respondi: si secundum voluntatem defuncti elegissent usurarum praestationem, neque pupilli nomine in foenus dedissent, id praestatur, quod testator voluisset.

§ 5. — Lucius Titius mutuam pecuniam a tutore accepit, et rem hereditariam pignori ei dedit; postea triennium iam puberibus his, quorum tutela administrata est, fisco bona defuncti adiudicata sunt, quia mortem eius heres non est ultus; quaeritur, an ad nomen pupillis recuperare possit? Respondi, secundum ea, quae proponuntur, id foenus ad usus tutorum non pertinere.

(1) In testamento, inserta fol. 1.
(2) Hal., restituit ex codice Ff.
(3) Subest, omissa fol. 1.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oi9xj2n1lb4jcjnr0r5j5jiw8vspvr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/273</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87244</id>
    <revision>
      <id>284475</id>
      <timestamp>2026-10-17T21:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 6. — Altero ex duobus fratribus sociis bonorum et negotialibus defuncto, herede filio, patris tutor venditis omnibus communibus negotiationis mercibus et sibi reditus negotiationum suo nomine exegit; quaesitum est, utrum compendium negotiis, an usuras pecuniae praestare debeat? Respondi, secundum ea, quae proponuntur, pupillo usuram, non compendium praestandum.  § 7. — Tutor rerum Italicarum conventus a creditore provinciali, ubi rem pupill...</comment>
      <origin>284475</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2612" sha1="nhiagywztltz45oytq5ii5c5s8n9luy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 6. — Altero ex duobus fratribus sociis bonorum et negotialibus defuncto, herede filio, patris tutor venditis omnibus communibus negotiationis mercibus et sibi reditus negotiationum suo nomine exegit; quaesitum est, utrum compendium negotiis, an usuras pecuniae praestare debeat? Respondi, secundum ea, quae proponuntur, pupillo usuram, non compendium praestandum.

§ 7. — Tutor rerum Italicarum conventus a creditore provinciali, ubi rem pupillus habuit, solvit; quaesitum est, an id tutelae iudicio reputari possit? Respondi, nihil proponi, cur non possit.

48. [47. H. 49. V.] HERMOGENIANUS libro I. — Iuter honorum venentisque curatorem furiosi, et inter curatores furiosi, itemque prodigi pupillive magna est differentia, quippe quum illis quidem plane (2) rerum administratione, duobus autem superioribus sola custodia, et rerum, quae deteriores futurae sunt, venditio committitur.

49. [48. H. 50. V.] PAULUS libro II. Sententiarum. — Ob foenus pupillaris pecuniae per continuationem non exigerentur, aut reddendum omnibus comparationem tutor, si non ad damnum resarciendum idoneus est, extra ordinem coercibetur.

50. [49. H. 51. V.] HERMOGENIANUS libro II. iuris Epitomarum (3). — Si res pupillaris incertulorum pereat, vel argentarius, cui tutor pecuniam dedit, quum fuisset celebrissimus, solidum reddere non possit, nihil eo nomine tutor praestare cogitur.

51. [50. H. 52. V.] VENULEIUS libro VI. Stipulationum. — Si duo pluresve tutores tutelam administrant, in fideiussores quidem in solidum per quemlibet eorum committitur stipulatio; at si inter eos divisæ sit tutela regionibus, quod plerumque est, et alius urbe negotiis, alius peregrina administraret, tunc ex substantia cuiusque rei aut committi contra fideiussores stipulationem, aut non committi dicemus. Nam licet omnes tutores sint, et tutelam gerant, tamen quum quis de ea re, quae extra suam regionem erit, experiri velit ad iudicium vocari coeperit, perinde non committitur stipulatio, atque si ei administratio tutelae permissa non esset; quantum enim facit in tutorum denegata, tantundem valet, si in ea re, de qua agitur, denegata sit.

52. [51. H. 53. V.] NERATIUS libro I. Responsorum. — Curator pro minore non tantum dotem dare debet, sed etiam impendia, quae ad nuptias facienda sunt.

53. [52. H. 54. V.] PAULUS libro II. (5) Deceptorum. — Aemilius Dexter magistratus sui tempore datis tutoribus cessaverat in exigenda satisfactione; deinde a (6) quibusdam exercitus a sequenti-

(1) V. Iuris Epitomarum, Hal.
(2) plane, la Pugf.
(3) Véase la nota 1.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nhiagywztltz45oytq5ii5c5s8n9luy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/61</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87245</id>
    <revision>
      <id>284476</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:00:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284476</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2513" sha1="d0bkxzzz06f5h7zxw36y5ucimz7cjzi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tum videri Caelius ait, non si sub tempus venditionis, hoc est biduo ante venditionem ornatum sit, sed si in ipsa venditione ornatum sit; aut ideo, inquit, (1) venale quum esset, sic ornatum inspiceretar; semperque quum de ornamentis agitur, et in actione, et in Edictu adiectum (2) est, «vendendi causa ornata ducta esse»; poterit enim iumentum ornatum itineris causa duci, deinde venire.

§ 12.—Si plura iumenta venierint, non omnia erunt redhibenda propter unius ornamentum; nam et si vitiosum sit unum iugum, non tamen propter hoc cetera iuga redhibebuntur.

§ 13.—Si forte iugum mularum sit, quarum altera vitiosa est, non ex pretio tantum vitiosae, sed ex utrinque erit componendum, quanti minoris sit; quum enim uno pretio utraeque venierint, non est separandum pretium, sed quanto minoris, quum veniret, utramque fuit, non alterum, quod erat vitiosum.

§ 14.—Quum autem iumenta paria veneunt, Edicto expressum est, ut, quum alterum in ea causa sit, ut redhiberi debeat, utrumque redhibeatur; in qua re tam emtori, quam venditori consulitur, dum iumenta non separantur. Simili modo et si triga venierit, redhibenda erit tota, et si quadriga, redhibeatur. Sed si duo paria mularum sint, et una malis vitiosa sit vel par, solum par redhibebitur, alterum non; si tamen nondum sint paria constituta, sed simpliciter quatuor mulae uno pretio venierint, maias erit mulae redhibetio, non omnium; nam et si polia venierit, dicemus, unum equum, qui vitiosus est, non omnem poliam redhiberi oportere. Haec et in hominibus dicemus pluribus uno pretio distractis, nisi si separari non possint, utpata si tragoedi, vel mimi,


'''39.''' ''Paulus libro I. ad Edictum Aedilium cur-ralium.''—vel fratres;

'''40.''' ''Ulpianus libro II. ad Edictum Aedilium currulium.''—hi enim non erunt separandi.

§ 1.—Deinde aiunt Aediles: «NE QUIS CANEM, VERRES, VEL MINOREM APRUM, LUPUM, URSUM, PANTHORAM, LEONEM»,

'''41.''' ''Paulus libro II. ad Edictum Aedilium currulium.''—et generaliter: «ALIUDVE, QUOD NOCUERIT (3), ANIMAL, SIVE SOLUTA SINT, SIVE ALLIGATA, UT (4) CONTINERI VINCULIS, QUO MINUS DAMNUM INFERANT, NON POSSINT»,

'''42.''' ''Ulpianus libro II. ad Edictum Aedilium currulium.—QUA VULGO ITER FIT, ITA HABUISSE VELIT, UT CUIQUAM NOCERE, DAMNUMVE DARE POSSIT. Si adversus ea factum erit, et homo liber re vera periuerit, solidi ducenti (5), si nocitum homini libero esse dicetur, quanti bonum aequum iudici videbitur, condemnetur; cete-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d0bkxzzz06f5h7zxw36y5ucimz7cjzi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/480</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87246</id>
    <revision>
      <id>284477</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 3.-Quodsi post testamentum factum ex fundo Titiano aliquid detraxit, et alii fundo adiecit, videndum est, utrumne eam quoque partem legatarius petiturus sit, an hoc minus, quasi fundi Titiani esse desierit, quum nostra destinatione fundorum nomina et domus, non natura constituerentur; et magis e .t, ut, quod alii destinatum est, ademtum esse videatur.  § 4.-Si navem legavero, et specialiter meam (1) adscripsero, eamque per partes totam ref...</comment>
      <origin>284477</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2546" sha1="0r3rrr5fowbxgr03gf1iohmjx8i28t1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 3.-Quodsi post testamentum factum ex fundo Titiano aliquid detraxit, et alii fundo adiecit, videndum est, utrumne eam quoque partem legatarius petiturus sit, an hoc minus, quasi fundi
Titiani esse desierit, quum nostra destinatione fundorum nomina et domus, non natura constituerentur; et magis e .t, ut, quod alii destinatum est, ademtum esse videatur.

§ 4.-Si navem legavero, et specialiter meam (1) adscripsero, eamque per partes totam refecero carina eadem manente, nihilominus recte a legatario vindicaretur.

'''25'''. PAULUS ''libro III. ad Sabinum''.-A filio herede etiam pure patri legari potest, nec interest, an die cedente legati in patris potestate sit. Igitur
et si iussu patris adita sit hereditas, imputabitur
ei in Falcidiam.

'''26'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Non amplius legatorum nomine ad quemquam pertinere videtur, quam quod deducto eo, quod explendae conditionis causa datum esset, superesset.

§ 1.-Si certum corpus heres dare damnatus sit, nec fecerit, quominus ibi, ubi id esset, traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit legatarii conditio.

§ 2.-Quum bonorum parte legata dubium sit, utrum rerum partes, an aestimatio debeatur, Sabinus quidem et Cassius aestimationem, Proculus et Nerva rerum partes esse legatas existimaverunt. Sed oportet heredi succurri, ut ipse eligat, sive rerum partes, sive aestimationem dare maluerit. In his tamen rebus partem dare heres conceditur, quae sine damno dividi possunt; sin autem vel naturaliter indivisae sint, vel sine damno divisio earum fieri non potest, aestimatio ab herede
omnimodo praestanda est.

'''27'''. PAULUS ''libro IX. ad Plautium''.-Potest autem heres vel paucioribus, vel in una re relictam partem legatario dare, in quam vel legatarius consenserit, vel iudex aestimaverit, ne necesse haberet legatarius in omnibus rebus vindicare portionem.

'''28'''. ULPIANUS ''libro XIX. ad Sabinum''.-Si creditori meo tutus adversus eum exceptione id,
quod ei debeo, legem, utile legatum est, quia remissa ei exceptio videtur, sicut Aristo ait, id, quod honoraria actione mihi debetur, si legetur mihi,
legatum valere, quia civilis mihi datur actio pro honoraria.

§ 1.-Marcellus libro vicesimo octavo (2) putat, rem, quam ex stipulatu mihi debes, si legaveris, utile esse legatum, ut neque Falcidia hoc minuat.

'''29'''. PAULUS ''libro VI. ad legem Iuliam et Papiam''.-Sin autem neque modo, neque tempore,

(1) eam, Hal. Vulg.

(2) quaestionum, insertan Hal . Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0r3rrr5fowbxgr03gf1iohmjx8i28t1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284784</id>
      <parentid>284477</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:56:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284784</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="1m67ffd4xk34diveogyw07jabdc00oe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.-Quodsi post testamentum factum ex fundo Titiano aliquid detraxit, et alii fundo adiecit, videndum est, utrumne eam quoque partem legatarius petiturus sit, an hoc minus, quasi fundi
Titiani esse desierit, quum nostra destinatione fundorum nomina et domus, non natura constituerentur; et magis e .t, ut, quod alii destinatum est, ademtum esse videatur.

§ 4.-Si navem legavero, et specialiter meam (1) adscripsero, eamque per partes totam refecero carina eadem manente, nihilominus recte a legatario vindicaretur.

'''25'''. PAULUS ''libro III. ad Sabinum''.-A filio herede etiam pure patri legari potest, nec interest, an die cedente legati in patris potestate sit. Igitur
et si iussu patris adita sit hereditas, imputabitur
ei in Falcidiam.

'''26'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Non amplius legatorum nomine ad quemquam pertinere videtur, quam quod deducto eo, quod explendae conditionis causa datum esset, superesset.

§ 1.-Si certum corpus heres dare damnatus sit, nec fecerit, quominus ibi, ubi id esset, traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit legatarii conditio.

§ 2.-Quum bonorum parte legata dubium sit, utrum rerum partes, an aestimatio debeatur, Sabinus quidem et Cassius aestimationem, Proculus et Nerva rerum partes esse legatas existimaverunt. Sed oportet heredi succurri, ut ipse eligat, sive rerum partes, sive aestimationem dare maluerit. In his tamen rebus partem dare heres conceditur, quae sine damno dividi possunt; sin autem vel naturaliter indivisae sint, vel sine damno divisio earum fieri non potest, aestimatio ab herede
omnimodo praestanda est.

'''27'''. PAULUS ''libro IX. ad Plautium''.-Potest autem heres vel paucioribus, vel in una re relictam partem legatario dare, in quam vel legatarius consenserit, vel iudex aestimaverit, ne necesse haberet legatarius in omnibus rebus vindicare portionem.

'''28'''. ULPIANUS ''libro XIX. ad Sabinum''.-Si creditori meo tutus adversus eum exceptione id,
quod ei debeo, legem, utile legatum est, quia remissa ei exceptio videtur, sicut Aristo ait, id, quod honoraria actione mihi debetur, si legetur mihi,
legatum valere, quia civilis mihi datur actio pro honoraria.

§ 1.-Marcellus libro vicesimo octavo (2) putat, rem, quam ex stipulatu mihi debes, si legaveris, utile esse legatum, ut neque Falcidia hoc minuat.

'''29'''. PAULUS ''libro VI. ad legem Iuliam et Papiam''.-Sin autem neque modo, neque tempore,

(1) eam, Hal. Vulg.

(2) quaestionum, insertan Hal . Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1m67ffd4xk34diveogyw07jabdc00oe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284790</id>
      <parentid>284784</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284790</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2548" sha1="ecb97z4zybvwo978jyl4tpgrydplrxi" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.-Quodsi post testamentum factum ex fundo Titiano aliquid detraxit, et alii fundo adiecit, videndum est, utrumne eam quoque partem legatarius petiturus sit, an hoc minus, quasi fundi Titiani esse desierit, quum nostra destinatione fundorum nomina et domus, non natura constituerentur; et magis e .t, ut, quod alii destinatum est, ademtum esse videatur.

§ 4.-Si navem legavero, et specialiter meam &lt;ref&gt;eam, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; adscripsero, eamque per partes totam refecero carina eadem manente, nihilominus recte a legatario vindicaretur.

'''25'''. PAULUS ''libro III. ad Sabinum''.-A filio herede etiam pure patri legari potest, nec interest, an die cedente legati in patris potestate sit. Igitur
et si iussu patris adita sit hereditas, imputabitur
ei in Falcidiam.

'''26'''. POMPONIUS ''libro V. ad Sabinum''.-Non amplius legatorum nomine ad quemquam pertinere videtur, quam quod deducto eo, quod explendae conditionis causa datum esset, superesset.

§ 1.-Si certum corpus heres dare damnatus sit, nec fecerit, quominus ibi, ubi id esset, traderet, si id postea sine dolo et culpa heredis perierit, deterior fit legatarii conditio.

§ 2.-Quum bonorum parte legata dubium sit, utrum rerum partes, an aestimatio debeatur, Sabinus quidem et Cassius aestimationem, Proculus et Nerva rerum partes esse legatas existimaverunt. Sed oportet heredi succurri, ut ipse eligat, sive rerum partes, sive aestimationem dare maluerit. In his tamen rebus partem dare heres conceditur, quae sine damno dividi possunt; sin autem vel naturaliter indivisae sint, vel sine damno divisio earum fieri non potest, aestimatio ab herede
omnimodo praestanda est.

'''27'''. PAULUS ''libro IX. ad Plautium''.-Potest autem heres vel paucioribus, vel in una re relictam partem legatario dare, in quam vel legatarius consenserit, vel iudex aestimaverit, ne necesse haberet legatarius in omnibus rebus vindicare portionem.

'''28'''. ULPIANUS ''libro XIX. ad Sabinum''.-Si creditori meo tutus adversus eum exceptione id,
quod ei debeo, legem, utile legatum est, quia remissa ei exceptio videtur, sicut Aristo ait, id, quod honoraria actione mihi debetur, si legetur mihi,
legatum valere, quia civilis mihi datur actio pro honoraria.

§ 1.-Marcellus libro vicesimo octavo &lt;ref&gt;quaestionum, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; putat, rem, quam ex stipulatu mihi debes, si legaveris, utile esse legatum, ut neque Falcidia hoc minuat.

'''29'''. PAULUS ''libro VI. ad legem Iuliam et Papiam''.-Sin autem neque modo, neque tempore,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ecb97z4zybvwo978jyl4tpgrydplrxi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/147</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87247</id>
    <revision>
      <id>284478</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:04:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'mittat rerum venditione celebrata dotem constituere.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''62.''' MODESTINUS ''libro V. Responsorum.''—Titia, quam esset minor viginti quinque annis, quartam hereditatis matris suae communem sibi cum fratribus mutavit, et accepit pro ea parte fundum, quasi cautione inter se facta; hunc fundum cum aliis rebus doti dedit; quaero, an in integrum restituatur, et partem suam accipiat &lt;ref&gt;Hal., accipiet, el códice Fl.&lt;...</comment>
      <origin>284478</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="l1ttl0mluousk4qpebwtc3qocdljkks" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;mittat rerum venditione celebrata dotem constituere.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''62.''' MODESTINUS ''libro V. Responsorum.''—Titia, quam esset minor viginti quinque annis, quartam hereditatis matris suae communem sibi cum fratribus mutavit, et accepit pro ea parte fundum, quasi cautione inter se facta; hunc fundum cum aliis rebus doti dedit; quaero, an in integrum restituatur, et partem suam accipiat &lt;ref&gt;Hal., accipiet, el códice Fl.&lt;/ref&gt; quartam, et reddat fundum, quid debeat maritus facere, an contentus esse debeat aliis rebus in dotem datis? Item quaero, si haec decesserit, et heredes eius in integrum restitutionem ex re eorum eius pertinere, et ipsi petant quartam partem, et illi fundum, an maritus cogatur restituere fundum contentus in restitutione lucri dotis ceteris rebus? Modestinus respondit, nihil proponi, cur marito dos auferenda sit; sed in minore aestimationem praedii mulieri vel eius heredes condemnandi sunt, in hoc tempus referendum, quo in dotem datus est.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''63.'''  IDEM ''libro singulari de Heurcmaticis &lt;ref&gt;περὶ εὑρηματικῶν, Hal. &lt;/ref&gt;.''—Stipulatio de dote reddenda ab extraneo interposito facto divortio statim committitur, nec redintegrato matrimonio actio stipulatur quaesita in credit; deinde igitur consentiente stipulatore dos constituebatur, et, ne sequenti matrimonio mulier indotata sit, si modo ea dos non ab ipsa profecta sit, quam alius permissus eius stipulatus est, tunc enim consensus eius non est necessarius.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''64.''' IAVOLENUS ''libro IV. ex Cassio.''—Post divortium mulier &lt;ref&gt;mulier, Hal. Vulg. &lt;/ref&gt;, si de dote maritas nihil cavit, et quam alii nupsisset, postea ad priorem virum rediit, tacite dos ei redintegretur.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''65.'''  POMPONIUS ''libro V. ad Quintum Mucium.''—Si legato aut hereditate aliquid servo dotali obvenit, quod testator noluit ad maritum pertinere, id soluto matrimonio reddendum est mulieri.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''66.'''  IDEM ''libro VIII.'' ad Quintum Mucium.&lt;ref&gt;libro V. ad sabluum, Hal&lt;/ref&gt;.—Si usufructus fundi, cuius proprietatem mulier non habebat, dotis nomine mihi a domino proprietatis detur, difficultas erit post divortium circa reddendum ius mulieri, quoniam diximus, usumfructum a fructuario cedi non posse nisi domino proprietatis; et si extraneo cedatur, id est ei, qui proprietatem non habet, nihil ad eum transire, sed ad dominum proprietatis reversurum usufructum. Quidam ergo remedii loco recte putaverunt introducendum, ut vel locet hunc usufructuarium mulieri maritus, vel vendat nummo uno, ut ipsum quidem ius renunciatum perveniat perceptione vero fructuum ad mulierem pertineat.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l1ttl0mluousk4qpebwtc3qocdljkks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/274</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87248</id>
    <revision>
      <id>284479</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' Escritura      bus magistratibus Dexter tutor assumptus fuerat; creatas conveniebatur in solidum duplici ratione, (1) quod, quam magistratus esset et tutores dedisset, satisfactionem non exegisset; ex diverso dictum est, licet satis exactum non esset, tamen in diem tutelae finitae idoneos fuisse tutores, neque cessationem curatorum obesse tutoribus debere; pronunciavit (2), si in diem finitae tutelae idonei permansissent tutores, licet (3) s...</comment>
      <origin>284479</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2813" sha1="dnu7m17ao5oe9hj9sby5dbndx5ump5f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
Escritura


bus magistratibus Dexter tutor assumptus fuerat; creatas conveniebatur in solidum duplici ratione, (1) quod, quam magistratus esset et tutores dedisset, satisfactionem non exegisset; ex diverso dictum est, licet satis exactum non esset, tamen in diem tutelae finitae idoneos fuisse tutores, neque cessationem curatorum obesse tutoribus debere; pronunciavit (2), si in diem finitae tutelae idonei permansissent tutores, licet (3) satis non esset exactum, curatorum esse periculum, si minus, tutorum et magistratuum, hoc est (4), tunc esse periculum eius, qui suspectum non fecisset, aut satis non exegisset, quum finita tutela non inveniretur idoneus fuisse.
54. [58. H. 55. V.] TRYPHONINUS libro II. (5) Disputationum. — Non existimo in maximis usuris subficiendum eum, qui a contutoribus suis mutuam pecuniam pupilli accepit, et cavit, certasque usuras promisit, quas et alii debitores pupillo dependunt, quia hic sibi non consumpsit, nec clam, nec quasi sua pecunia licenter abutitur, et nisi his usuris a contutore mutuum ei daretur, aliunde accepisset. Et multum refert, palam aperteque debitorem se, ut extraneum et quemlibet faceret pupillo, an sub administratione tutelae pupillique utilitate latenter sua commoda pupilli pecunia iuvarat.
55. [54. H. 56. V.] IDEM libro XIV. (6) Disputationum. — Tres tutores pupillo dati sunt, unus tutelam gessit, et solvenda non est, secundus Titio (7) gerendam mandavit, et Titius quaedam administravit (8), tertius nihil omnino gessit; quaesitum est, quatenus quisque eorum teneatur? Et tutorum quidem periculum commune est in administratione tutelae, et in solidum universi tenentur. Plane si pecunia numerata pupilli inter eos distributa est, non in maiorem summam quisque eorum, quam accepit, tenetur.
§ 1. — Sed si ipsi tutores rem pupilli furati sunt, videamus, an ea actione, quae proponitur ex lege duodecim tabularum adversus tutorem in duplum, singuli in solidum teneantur? Et quamvis unus duplum praestiterit, nihilominus etiam alii tenentur; nam in aliis furibus eiusdem rei pluribus non est propterea ceteris poenae deprecatio (9), quod ab uno iam exacta est, sed tutores propter admissam administrationem non tam invito domino contracere eam videntur, quam perfide agere. Nemo denique dicet, unum tutorem et duplum hac actione praestare, et quasi specie conditionis aut ipsam rem, aut eius aestimationem.
§ 2. — Non solum ergo gessisse tutelam is creditur, qui (10) alii gerendam mandavit, sed et qui satis a contutore accepit rem salvam pupillo futuram, eique permisit administrationem totius tute-

(1) et quia tutor, et, inserta Hal.
(2) pronunciavit, le Vulg.
(3) Hal. + est, inserta et codice M.
(4) hoc est—idoneus fuisse, omittunt Hal.
(5) VIII., Hal.
(6) IX., Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dnu7m17ao5oe9hj9sby5dbndx5ump5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284480</id>
      <parentid>284479</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T22:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284480</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2798" sha1="1js7gv6dohep8w7qkfw0lxfjg9nrceq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
bus magistratibus Dexter tutor assumptus fuerat; creatas conveniebatur in solidum duplici ratione, (1) quod, quam magistratus esset et tutores dedisset, satisfactionem non exegisset; ex diverso dictum est, licet satis exactum non esset, tamen in diem tutelae finitae idoneos fuisse tutores, neque cessationem curatorum obesse tutoribus debere; pronunciavit (2), si in diem finitae tutelae idonei permansissent tutores, licet (3) satis non esset exactum, curatorum esse periculum, si minus, tutorum et magistratuum, hoc est (4), tunc esse periculum eius, qui suspectum non fecisset, aut satis non exegisset, quum finita tutela non inveniretur idoneus fuisse.
54. [58. H. 55. V.] TRYPHONINUS libro II. (5) Disputationum. — Non existimo in maximis usuris subficiendum eum, qui a contutoribus suis mutuam pecuniam pupilli accepit, et cavit, certasque usuras promisit, quas et alii debitores pupillo dependunt, quia hic sibi non consumpsit, nec clam, nec quasi sua pecunia licenter abutitur, et nisi his usuris a contutore mutuum ei daretur, aliunde accepisset. Et multum refert, palam aperteque debitorem se, ut extraneum et quemlibet faceret pupillo, an sub administratione tutelae pupillique utilitate latenter sua commoda pupilli pecunia iuvarat.
55. [54. H. 56. V.] IDEM libro XIV. (6) Disputationum. — Tres tutores pupillo dati sunt, unus tutelam gessit, et solvenda non est, secundus Titio (7) gerendam mandavit, et Titius quaedam administravit (8), tertius nihil omnino gessit; quaesitum est, quatenus quisque eorum teneatur? Et tutorum quidem periculum commune est in administratione tutelae, et in solidum universi tenentur. Plane si pecunia numerata pupilli inter eos distributa est, non in maiorem summam quisque eorum, quam accepit, tenetur.
§ 1. — Sed si ipsi tutores rem pupilli furati sunt, videamus, an ea actione, quae proponitur ex lege duodecim tabularum adversus tutorem in duplum, singuli in solidum teneantur? Et quamvis unus duplum praestiterit, nihilominus etiam alii tenentur; nam in aliis furibus eiusdem rei pluribus non est propterea ceteris poenae deprecatio (9), quod ab uno iam exacta est, sed tutores propter admissam administrationem non tam invito domino contracere eam videntur, quam perfide agere. Nemo denique dicet, unum tutorem et duplum hac actione praestare, et quasi specie conditionis aut ipsam rem, aut eius aestimationem.
§ 2. — Non solum ergo gessisse tutelam is creditur, qui (10) alii gerendam mandavit, sed et qui satis a contutore accepit rem salvam pupillo futuram, eique permisit administrationem totius tute-

(1) et quia tutor, et, inserta Hal.
(2) pronunciavit, le Vulg.
(3) Hal. + est, inserta et codice M.
(4) hoc est—idoneus fuisse, omittunt Hal.
(5) VIII., Hal.
(6) IX., Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1js7gv6dohep8w7qkfw0lxfjg9nrceq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284555</id>
      <parentid>284480</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:41:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284555</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2797" sha1="clfhdktu9ddjrseio5bg1h42uaqe1zr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;bus magistratibus Dexter tutor assumptus fuerat; creatas conveniebatur in solidum duplici ratione, (1) quod, quam magistratus esset et tutores dedisset, satisfactionem non exegisset; ex diverso dictum est, licet satis exactum non esset, tamen in diem tutelae finitae idoneos fuisse tutores, neque cessationem curatorum obesse tutoribus debere; pronunciavit (2), si in diem finitae tutelae idonei permansissent tutores, licet (3) satis non esset exactum, curatorum esse periculum, si minus, tutorum et magistratuum, hoc est (4), tunc esse periculum eius, qui suspectum non fecisset, aut satis non exegisset, quum finita tutela non inveniretur idoneus fuisse.
54. [58. H. 55. V.] TRYPHONINUS libro II. (5) Disputationum. — Non existimo in maximis usuris subficiendum eum, qui a contutoribus suis mutuam pecuniam pupilli accepit, et cavit, certasque usuras promisit, quas et alii debitores pupillo dependunt, quia hic sibi non consumpsit, nec clam, nec quasi sua pecunia licenter abutitur, et nisi his usuris a contutore mutuum ei daretur, aliunde accepisset. Et multum refert, palam aperteque debitorem se, ut extraneum et quemlibet faceret pupillo, an sub administratione tutelae pupillique utilitate latenter sua commoda pupilli pecunia iuvarat.
55. [54. H. 56. V.] IDEM libro XIV. (6) Disputationum. — Tres tutores pupillo dati sunt, unus tutelam gessit, et solvenda non est, secundus Titio (7) gerendam mandavit, et Titius quaedam administravit (8), tertius nihil omnino gessit; quaesitum est, quatenus quisque eorum teneatur? Et tutorum quidem periculum commune est in administratione tutelae, et in solidum universi tenentur. Plane si pecunia numerata pupilli inter eos distributa est, non in maiorem summam quisque eorum, quam accepit, tenetur.
§ 1. — Sed si ipsi tutores rem pupilli furati sunt, videamus, an ea actione, quae proponitur ex lege duodecim tabularum adversus tutorem in duplum, singuli in solidum teneantur? Et quamvis unus duplum praestiterit, nihilominus etiam alii tenentur; nam in aliis furibus eiusdem rei pluribus non est propterea ceteris poenae deprecatio (9), quod ab uno iam exacta est, sed tutores propter admissam administrationem non tam invito domino contracere eam videntur, quam perfide agere. Nemo denique dicet, unum tutorem et duplum hac actione praestare, et quasi specie conditionis aut ipsam rem, aut eius aestimationem.
§ 2. — Non solum ergo gessisse tutelam is creditur, qui (10) alii gerendam mandavit, sed et qui satis a contutore accepit rem salvam pupillo futuram, eique permisit administrationem totius tute-

(1) et quia tutor, et, inserta Hal.
(2) pronunciavit, le Vulg.
(3) Hal. + est, inserta et codice M.
(4) hoc est—idoneus fuisse, omittunt Hal.
(5) VIII., Hal.
(6) IX., Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>clfhdktu9ddjrseio5bg1h42uaqe1zr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/62</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87249</id>
    <revision>
      <id>284481</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:06:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284481</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="3efv7mmicp56tjcq9xb2zevf7j44z0n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;RARUM RERUM, QUANTI (1) DAMNUM DATUM FACTUM-VE SIT, DUPLI.


'''43.''' ''Paulus libro I. (2) ad Edictum Aedilium currulium.''—Bovem, qui cornu petit, vitiosum esse plerique dicunt; item mulas, quae cessum dant (3); ea quoque iumenta, quae sine causa turbantur, et semet ipsas eripiunt, vitiosa esse dicuntur.

§ 1.—Qui ad amicum domini deprecaturus confugit, non est « fugitivus »; imo etiam si ea mente sit, ut non impetrato auxilio domum non revertatur, nondum fugitivus est, quia non solum consilii, sed et facti fugae nomen (4) est.

§ 2.—Qui persuasu alterius a domino recessit, fugitivus est, licet id non fuerit facturus citra consilium eius, qui persuasit.

§ 3.—Si servus meus bona fide tibi serviens fugerit, vel sciens se meum esse, vel ignorans, fugitivus est, nisi animo ad me revertendi id fecit.

§ 4.—« Mortis consciscendae causa sibi (5) facit », qui propter nequitiam malosque mores flagitiumve aliquod admissum mortem sibi consciscere voluit, non, si dolorem corporis non sustainedo id fecerit.

§ 5.—Si quis servum emerit, et rapto eo vi bonorum raptorum actione quadruplum consecutus est, deinde servum redhibeat, reddere debebit, quod accepit; sed si per eum servum iniuriam passus iniuriae nomine egerit, non reddet venditori, aliter forsitan, atque si loris ab aliquo caeso (6), aut quaestione de eo habita emtor egerit.


§ 6.—Aliquando etiam redhiberi mancipium debebit, licet aestimatoria, id est quanto minoris, agamus; nam si adeo nullius sit pretii, ut ne expediat quidem tale mancipium domino habere, veluti si furiosum, aut lunaticum sit, licet aestimatoria actum fuerit, officio tamen iudicis continebitur, ut reddito mancipio pretium recipiatur.

§ 7.—Si quis, quum consilium iniisset fraudandorum creditorum, redhibuerit, non redhibiturus alias, nisi vellet eos fraudare, tenetur creditoribus propter mancipium venditor.

§ 8.—Pignus manebit obligatum, etiamsi redhibitus fuerit servus; quemadmodum si eum alienasset, aut usumfructum eius, non recte redhibetur, nisi redemtum sit, et pignore liberatum redhibeatur.

§ 9.—Si sub conditione homo emtus sit, redhibitoria actio ante conditionem existentem inutiliter agitur, quia nondum perfecta emtio arbitrio iudicis imperfecta (7) fieri non potest; et ideo, et si ex emto, vel vendito, vel redhibitoria ante actum fuerit, expleta conditione iterum agi poterit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3efv7mmicp56tjcq9xb2zevf7j44z0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/275</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87250</id>
    <revision>
      <id>284482</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' lae; nec potest se defendere Constitutionibus, quae iubent ante conveniri eum, qui gessit. § 3. — Item (1) in eo, quod nemo gessit, non tutorem eius periculum est, qui quaedam gessit, sed communiter omnium; exigui autem ab eo sole periculum obvia, quae non gessit, non oportet, nisi si qua talia sunt, quae vel consummationem cooptum ab eo desiderabant, vel ita coniuncta fuerunt, ut separari non deberent (2). § 4. — Quod autem dicitur, cessiss...</comment>
      <origin>284482</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="ok2skj5ryw9gdo3z8rji5msoo96y7c0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
lae; nec potest se defendere Constitutionibus, quae iubent ante conveniri eum, qui gessit.
§ 3. — Item (1) in eo, quod nemo gessit, non tutorem eius periculum est, qui quaedam gessit, sed communiter omnium; exigui autem ab eo sole periculum obvia, quae non gessit, non oportet, nisi si qua talia sunt, quae vel consummationem cooptum ab eo desiderabant, vel ita coniuncta fuerunt, ut separari non deberent (2).
§ 4. — Quod autem dicitur, cessisse (3) solvendo esse, vel non esse, contutores praestare debere, videamus, qualem intellectum habet, id est (4), utrum sufficit, nihil demum esse de facultatibus contutoris, ex quo tempore datus est, sed eandem faciem patrimonii permansisse, an, etsi nihil accedit, quod palam facit dominationem patrimonii, debet tamen contutor inquirere fortunas contutoris? Sed hoc et ex persona qualitate, et ex temporis intercapedine, quae testamentum factum est, usque ad mortem patris alias aestimationem impendere debet (5); nam aperte prodigi, vel cuius bona verterentur, licet obreptam fuerit Praetor, qui decreto eum dedit, pertinere contuitur (6) administrationen non debet; et potuit aliquid palam facere testamenti factum accidens ignorasse, aut quum destinatum habet mutare testamentum, id non fecisse.
56. [55. H. 57. V.] SCAEVOLA libro IV. Digestorum. — Tutor rerum et animalium pupilli venditionem fecit, sed quaedam animalia emptoribus pretium non solventibus retinuit et apud se habuit, pretium idem rationibus pupilli accepto tulit, ex his aliquod nata sunt, deinde tutore heres eius eandem tutelam administravit, et animalia annis plurimis (7) possedit; quaesitum est, an, quum is (8), cuius tutela administrata est, annorum quatuordecim (9) esset, iure animalia vindicaret? Respondit, secundum ea, quae proponuntur, pupillum ea vindicare non posse.
57. [56. H. 58. V.] Idem libro X. Digestorum. — Chirographis debitorum incendio exustis quum ex inventario tutores convenire eos possent ad solvendam pecuniam, aut novationem faciendam cogere, quum idem circa priores (10) debitores propter eundem casum fecissent, et (11) omissionis eam circa debitores pupillorum, an, si quid propter hanc cessationem eorum pupilli damnum contraxerunt, iudicio tutelae consequantur? Respondit, si approbatur fuerit, eos tutores hoc per dolum et culpam praetermisisse, praestari ab his hoc debere (12).
§ 1. — Ab eo, qui sententia Praesidis bonis ademptis relegatus erat, quum ex pernisui Principis appellatio eius recepta sit, quum is, qui pronuntiaverat, non recuperat, tantum emerat pupillus intervenientibus tutoribus, et appellatione iniusta
(1) Inde, Ital.
(2) Hal.; debuerunt, ed codice Fl.
(3) Tauri, debito, et codice Fl. Br.
(4) Item ex iudg? de id est, Hal.
(5) potes, Hal.
(6) contutor, Hal.
(7) pluribus, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ok2skj5ryw9gdo3z8rji5msoo96y7c0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284556</id>
      <parentid>284482</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284556</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2822" sha1="pw84xmq45lmauwezn0o6ueda1esk3ow" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;lae; nec potest se defendere Constitutionibus, quae iubent ante conveniri eum, qui gessit.
§ 3. — Item (1) in eo, quod nemo gessit, non tutorem eius periculum est, qui quaedam gessit, sed communiter omnium; exigui autem ab eo sole periculum obvia, quae non gessit, non oportet, nisi si qua talia sunt, quae vel consummationem cooptum ab eo desiderabant, vel ita coniuncta fuerunt, ut separari non deberent (2).
§ 4. — Quod autem dicitur, cessisse (3) solvendo esse, vel non esse, contutores praestare debere, videamus, qualem intellectum habet, id est (4), utrum sufficit, nihil demum esse de facultatibus contutoris, ex quo tempore datus est, sed eandem faciem patrimonii permansisse, an, etsi nihil accedit, quod palam facit dominationem patrimonii, debet tamen contutor inquirere fortunas contutoris? Sed hoc et ex persona qualitate, et ex temporis intercapedine, quae testamentum factum est, usque ad mortem patris alias aestimationem impendere debet (5); nam aperte prodigi, vel cuius bona verterentur, licet obreptam fuerit Praetor, qui decreto eum dedit, pertinere contuitur (6) administrationen non debet; et potuit aliquid palam facere testamenti factum accidens ignorasse, aut quum destinatum habet mutare testamentum, id non fecisse.
56. [55. H. 57. V.] SCAEVOLA libro IV. Digestorum. — Tutor rerum et animalium pupilli venditionem fecit, sed quaedam animalia emptoribus pretium non solventibus retinuit et apud se habuit, pretium idem rationibus pupilli accepto tulit, ex his aliquod nata sunt, deinde tutore heres eius eandem tutelam administravit, et animalia annis plurimis (7) possedit; quaesitum est, an, quum is (8), cuius tutela administrata est, annorum quatuordecim (9) esset, iure animalia vindicaret? Respondit, secundum ea, quae proponuntur, pupillum ea vindicare non posse.
57. [56. H. 58. V.] Idem libro X. Digestorum. — Chirographis debitorum incendio exustis quum ex inventario tutores convenire eos possent ad solvendam pecuniam, aut novationem faciendam cogere, quum idem circa priores (10) debitores propter eundem casum fecissent, et (11) omissionis eam circa debitores pupillorum, an, si quid propter hanc cessationem eorum pupilli damnum contraxerunt, iudicio tutelae consequantur? Respondit, si approbatur fuerit, eos tutores hoc per dolum et culpam praetermisisse, praestari ab his hoc debere (12).
§ 1. — Ab eo, qui sententia Praesidis bonis ademptis relegatus erat, quum ex pernisui Principis appellatio eius recepta sit, quum is, qui pronuntiaverat, non recuperat, tantum emerat pupillus intervenientibus tutoribus, et appellatione iniusta
(1) Inde, Ital.
(2) Hal.; debuerunt, ed codice Fl.
(3) Tauri, debito, et codice Fl. Br.
(4) Item ex iudg? de id est, Hal.
(5) potes, Hal.
(6) contutor, Hal.
(7) pluribus, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pw84xmq45lmauwezn0o6ueda1esk3ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/601</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87251</id>
    <revision>
      <id>284483</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:10:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'tratu», hoc sequemur, ut pro positione patrimonii sine vexatione et incommodo heredis fiat.  § 4.-Quid si ita: «pensionibus, quas putaverit legatarius», an totum petere possit, videamus. Et puto, totum non petendum simul, sicut et in heredis electione; fieri enim pensiones debere testator voluit, quantitates duntaxat pensionum in arbitrio heredis aut legatarii contulit.  § 5.-Sed si ita sit legatum: «heres meus Titio decem trima die dato», ut...</comment>
      <origin>284483</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2738" sha1="rvjfbp8uqjccd1zektmkubcdg2fnsjw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tratu», hoc sequemur, ut pro positione patrimonii sine vexatione et incommodo heredis fiat.

§ 4.-Quid si ita: «pensionibus, quas putaverit
legatarius», an totum petere possit, videamus. Et puto, totum non petendum simul, sicut et in heredis electione; fieri enim pensiones debere testator voluit, quantitates duntaxat pensionum in arbitrio heredis aut legatarii contulit.

§ 5.-Sed si ita sit legatum: «heres meus Titio decem trima die dato», utrum pensionibus, an vero post triennium debeatur? Et puto sic accipiendum, quasi paterfamilias de annua, bima, trima die sensisse proponatur.

§ 6.-Si cui certa quantitas legetur, et quoad praestetur, in singulos annos certum aliquid, velut usuras, iusserit testator praestari, legatum valet; sed in usuris hactenus debet valere, quatenus modum probabilem usurarum non excedit.

'''4.''' PAULUS ''libro LXII. ad Edictum''.-Si in singulos annos alicui legatum sit, Sabinus, cuius sententia vera est, plura legata esse ait, et primi anni purum, sequentium conditionale; videri enim hanc inesse conditionem, «si vivat», et ideo mortuo eo ad heredem legatum non transire.

'''5.''' MODESTINUS ''libro X. Responsorum''.-«A vobis quoque, ceteri heredes, peto, ut uxori meae praestetis , quoad vivet (1), annuos decem aureos»; uxor supervixit marito quinquennio et quatuor mensibus; quaero, an heredibus eius sexti anni legatum integrum debeatur. Modestinus respondit, integri sexti anni legatum deberi.

'''6.''' IDEM ''libro XI. Responsorum''.-Annuam pecuniam ad ludos civitati reliquit, quibus praesidere heredes voluit; successores heredum negant se debere, quasi testator tamdiu praestari voluisset, quamdiu praesiderent heredes; quaero igitur, an, quum praesidendi mentionem fecerit, ad tempus fideicommissum, an perpetuo praestari voluerit. Modestinus respondit, fideicommissum quotannis in perpetuum Reipublicae praestandum esse.

'''7.''' POMPONIUS ''libro VIII''. (2) ad Quintum Mucium.-Quintus Mucius ait, si quis in testamento ita scripsit: «filii filiaeque meae ibi sunto, ubi eos mater sua esse volet, iisque heres meus in annos singulos, inque pueros puellasque singulas damnas esto dare cibarii nomine aureos decem»; si tutores eam pecuniam dare nolunt ei, apud quem pueri atque puellae sunt, nihil est, quod ex testamento agere possit; nam ea res eo pertinet , uti tutores sciant , quae voluntas testatoris fuerit (3), uti possint eam pecuniam sine periculo dare. Pomponius:
in testamentis quaedam scribuntur, quae ad auctoritatem duntaxat scribentis referuntur, nec obligationem pariunt. Haec autem talia sunt, si te

(1) Hal. Vulg.; viveret, el códice Fl.
(2) XIII. , Hal .
(8) Hal. Vulg.; fuit, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rvjfbp8uqjccd1zektmkubcdg2fnsjw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/63</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87252</id>
    <revision>
      <id>284484</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284484</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2457" sha1="945u08psi5uaoys0jyyzqgct937hn63" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 10.—Interdum, etiamsi pura sit venditio, propter iuris conditionem in suspenso est, veluti si servus, in quo alterius ususfructus, alterius proprietas est, aliquid emerit; nam dum incertum est, ex cuius re pretium solvat, pendet, cui sit adquisitum; et ideo neutri eorum redhibitoria competit.


'''44.''' ''Idem libro II. ad Edictum Aedilium currulium.''—Iustissime Aediles noluerunt, hominem ei rei, quae minoris esset, accedere, ne qua fraus aut Edictio, aut iuri (1) civili fieret, ut ait Pedius, propter dignitatem hominum; alioquin eandem rationem fuisse et in ceteris rebus, ridiculum namque esse, tunicae fundum accedere. Ceterum hominis venditioni quidvis adicere licet; nam et plerumque plus in peculio est, quam in servo, et nonnumquam vicarius, qui accedit, pluris est, quam is servus, qui venit.

§ 1.—Proponitur actio ex hoc Edicto in eum, cuius maxima pars in venditione fuerit, quia plerumque venaliciarii ita societatem coeunt, ut quidquid agunt, in commune videantur agere; aequum enim Aedilibus visum est, vel in unum ex his, cuius maior pars, aut nulla parte minor esset, aedilicias actiones competere, ne cogeretur emtor cum multis litigare, quamvis actio ex emto cum singulis sit pro portione, qua socii fuerunt; nam id genus hominum ad lucrum potius vel turpiter faciendum pronius est.

§ 2.—In redhibitoria vel aestimatoria potest dubitari, an, quia alienum servum vendidit, et ob evictionem, et propter morbum forte, vel fugam simul teneri potest; nam potest dici, nihil interesse emtoris, sanum esse, fugitivum non esse eum, qui evictus sit. Sed interfuit emtoris, sanum possedisse propter operas; neque ex postfacto decreseit (2) obligatio, statim enim, ut servus traditus est, committitur stipulatio, quanti interest emtoris.


'''45.''' ''Gaius libro I. (3) ad Edictum Aedilium currulium.''—Redhibitoria actio duplicem habet condemnationem, modo enim in duplum, modo in simplum condemnatur venditor. Nam si neque pretium, neque accessionem solvat, neque eum, qui eo nomine obligatus erit, liberet, dupli pretii et accessionis condemnari iubetur, si vero reddat pretium et accessionem, vel eum, qui eo nomine obligatus est, liberet, simpli videtur condemnari.


'''46.''' ''Pomponius libro XVIII. (4) ad Sabinum.''—Quum mihi redhibeas, furtis noxisque solutum esse, promittere non debes, praeterquam quod iussu tuo fecerat, aut eius, cui tu eum alienaveris.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>945u08psi5uaoys0jyyzqgct937hn63</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/276</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87253</id>
    <revision>
      <id>284485</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' pronuntiata fundus ei ablatus est; quaesitum est, an tutelae iudicio pretium fundi pupillus consequi a tutoribus possit? Respondit, si scientes emerunt ab eo, qui in ea causa esset, ut obnoxius sententiae priori esset, tutelae iudicio eos teneri.  58. [57. H. 59. V.] Idem libro XI. Digestorum. — Qui negotiationem per Pamphilum et Diphilum, prius servos, postea libertos, exercebat, quo testamento eos tutores reliquit, et cavit, ut negotium eo...</comment>
      <origin>284485</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="5zkn68hw8igxrnnbd2gbiwwiqhrz1b4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
pronuntiata fundus ei ablatus est; quaesitum est, an tutelae iudicio pretium fundi pupillus consequi a tutoribus possit? Respondit, si scientes emerunt ab eo, qui in ea causa esset, ut obnoxius sententiae priori esset, tutelae iudicio eos teneri.

58. [57. H. 59. V.] Idem libro XI. Digestorum.
— Qui negotiationem per Pamphilum et Diphilum, prius servos, postea libertos, exercebat, quo testamento eos tutores reliquit, et cavit, ut negotium eodem more exerceretur, quo se vivo exercebatur; hiique tutelam administraverunt non tantum quam impubes patroni filius fuisset, sed etiam post pubertatem eius; sed Diphilus quidem cum incremento negotiationis rationes obtulit, Pamphilus autem putavit, reddere (1) oportere non ad incrementum negotiationis, sed ad computationem usurarum, ut in tutelae iudicio solet; quaesitum est, an secundum voluntatem defuncti exemplo Diphili Pamphilus quoque rationem reddere debeat? Respondit, debere. Claudius Tryphoninus: quia lucrum facere ex tutela non debet.

§ 1.—Ex duobus tutoribus pupilli altero defuncto adhuc impubere pupillo, qui supererat, ex persona pupilli sui iudice accepto consecutus est cum usuris, quantum ex tutela ad tutorem defunctum pervenerat; quaesitum est, iudicio tutelae, quo experitur pubes factus, utrum eius tantum portionis, quae ab initio quod (2) ex tutelae ratione pervenerat ad defunctum contutorem, usurae veniant, an etiam eius summae, quae exortis (3) usuris pupillo aucta post mortem eius ad superstitem aeque cum sorte translata sit, aut transferri debuerit? Respondit, si eum pecuniam in se vertisset, omnium pecuniarum usuras praestandum, (quod pecunia usurassisse in rationibus pupilli, praestandum quod bona fide percepisset, aut percipere potuisset, sed foenori dare quam potuisset (4), neglexisset; quum id, quod ab alio debitore nomine usurarum cum sorte datur, ei, qui accipit, totum sortis vice fungitur, vel fungi debet.

§ 2.—Testamento dati tutores, quod ruptum videbatur, cessaverunt in administratione tutelae, et a Praeside tutor datus est pupillo: iussi autem sunt etiam hi, qui dati erant testamento tutores, tutelam administrare coniuncto eo, qui a Praeside datus coeperat administrare; quaesitum est, ex testamento datos (5) periculum antecedentis temporis (6) administrationis utrum ex apertis tabulis, an ex quo iussi sunt, pertineat ad eos? Respondit, ad eos, de quibus quaereretur, nullum antecedentis temporis periculum pertinere.

§ 3.—Pupillo herede instituto filiae exheredatae duo millia nummorum aureorum legavit, eosdemque tutores utrisque dedit; quaesitum est, an ex eo die,

(1) se, inserta la Vulg.
(2) quod, ex considerata pulchra [lectura incierta].
(3) ex sortis (en lugar de exortis), la Vulg.
(4) si (en lugar de sed) foenori dare quam potuisset, non neglexisset, Hal.
(5) [lectura incierta]
(6) [lectura incierta]&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5zkn68hw8igxrnnbd2gbiwwiqhrz1b4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284557</id>
      <parentid>284485</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:41:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284557</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2893" sha1="b0s0upqrai72reoitvkvikfxpa1sj1h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;pronuntiata fundus ei ablatus est; quaesitum est, an tutelae iudicio pretium fundi pupillus consequi a tutoribus possit? Respondit, si scientes emerunt ab eo, qui in ea causa esset, ut obnoxius sententiae priori esset, tutelae iudicio eos teneri.

58. [57. H. 59. V.] Idem libro XI. Digestorum.
— Qui negotiationem per Pamphilum et Diphilum, prius servos, postea libertos, exercebat, quo testamento eos tutores reliquit, et cavit, ut negotium eodem more exerceretur, quo se vivo exercebatur; hiique tutelam administraverunt non tantum quam impubes patroni filius fuisset, sed etiam post pubertatem eius; sed Diphilus quidem cum incremento negotiationis rationes obtulit, Pamphilus autem putavit, reddere (1) oportere non ad incrementum negotiationis, sed ad computationem usurarum, ut in tutelae iudicio solet; quaesitum est, an secundum voluntatem defuncti exemplo Diphili Pamphilus quoque rationem reddere debeat? Respondit, debere. Claudius Tryphoninus: quia lucrum facere ex tutela non debet.

§ 1.—Ex duobus tutoribus pupilli altero defuncto adhuc impubere pupillo, qui supererat, ex persona pupilli sui iudice accepto consecutus est cum usuris, quantum ex tutela ad tutorem defunctum pervenerat; quaesitum est, iudicio tutelae, quo experitur pubes factus, utrum eius tantum portionis, quae ab initio quod (2) ex tutelae ratione pervenerat ad defunctum contutorem, usurae veniant, an etiam eius summae, quae exortis (3) usuris pupillo aucta post mortem eius ad superstitem aeque cum sorte translata sit, aut transferri debuerit? Respondit, si eum pecuniam in se vertisset, omnium pecuniarum usuras praestandum, (quod pecunia usurassisse in rationibus pupilli, praestandum quod bona fide percepisset, aut percipere potuisset, sed foenori dare quam potuisset (4), neglexisset; quum id, quod ab alio debitore nomine usurarum cum sorte datur, ei, qui accipit, totum sortis vice fungitur, vel fungi debet.

§ 2.—Testamento dati tutores, quod ruptum videbatur, cessaverunt in administratione tutelae, et a Praeside tutor datus est pupillo: iussi autem sunt etiam hi, qui dati erant testamento tutores, tutelam administrare coniuncto eo, qui a Praeside datus coeperat administrare; quaesitum est, ex testamento datos (5) periculum antecedentis temporis (6) administrationis utrum ex apertis tabulis, an ex quo iussi sunt, pertineat ad eos? Respondit, ad eos, de quibus quaereretur, nullum antecedentis temporis periculum pertinere.

§ 3.—Pupillo herede instituto filiae exheredatae duo millia nummorum aureorum legavit, eosdemque tutores utrisque dedit; quaesitum est, an ex eo die,

(1) se, inserta la Vulg.
(2) quod, ex considerata pulchra [lectura incierta].
(3) ex sortis (en lugar de exortis), la Vulg.
(4) si (en lugar de sed) foenori dare quam potuisset, non neglexisset, Hal.
(5) [lectura incierta]
(6) [lectura incierta]&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b0s0upqrai72reoitvkvikfxpa1sj1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/277</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87254</id>
    <revision>
      <id>284486</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:22:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quo duo millia potuerunt a substantia hereditatis in nomina collocare, et (1) neglexerunt, usurarum nomine pupillae tutelae iudicio tenentur? Respon- dit, teneri.  § 4.—Quaesitum est, an usurae pupillaris pecu- niae, quas tutores debuerunt, quam ad curatorem transferrunt, in sortem computarentur, et univer- sae summae usuras debere curatores incipiant? Respondit, omnis pecuniae, quae ad curatores transit, parem causam esse, quia omnis sors ef...</comment>
      <origin>284486</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3104" sha1="0608vpug5vvqp644oyz840lstifu3ko" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quo duo millia potuerunt a substantia hereditatis
in nomina collocare, et (1) neglexerunt, usurarum
nomine pupillae tutelae iudicio tenentur? Respon-
dit, teneri.

§ 4.—Quaesitum est, an usurae pupillaris pecu-
niae, quas tutores debuerunt, quam ad curatorem
transferrunt, in sortem computarentur, et univer-
sae summae usuras debere curatores incipiant?
Respondit, omnis pecuniae, quae ad curatores
transit, parem causam esse, quia omnis sors
efficitur.

59. [58. H. 60. V.] IDEM libro XXVI. Dige-
storum.—Quum hereditas patris aere alieno gravan-
retur, et res eo statim videretur, ut pupilla ab
hereditate paterna abstineretur (2), unus ex tuto-
ribus cum plerisque creditoribus ita decidit, ut
certa crediti portione contenti essent, acceptior-
que; idem curatores iam viripotenti accepti cum
plerisque creditoribus deciderant; quaesitum est,
an, si aliquis tutorum creditor patris pupillae sol-
dam pecuniam expensam sibi ex re pupillae cum
iuris fecerit, revocari a curatoribus pupillae ad
portionem eas possit, quas ceteri quoque creditores
acceperunt? Respondit, eum tutorem, qui ceteros
ad portionem vocaret, eadem parte contentum
esse debere.

60. [59. H. 61. V.] POMPONIUS libro VIII. Epi-
stolarum.—Si tutoris heres expensus est, quae tu-
tor inchoavit, tutelae etiam eo nomine tenetur.

61. [60. H. 62. V.] IDEM libro XX. Epistola-
rum. (3).—Apud Aristotem ita scriptum est: quod
culpa tutoris pupillus ex hereditate desiit posside-
re, eius aestimatio in petitione hereditatis sibi alla-
tubitatione fieri debebit, ita, si pupillo de heredi-
tate cautum sit; cautum autem esse videtur, etiam
si tutor erit idoneus, a quo servari possit, quod
pupillus ex litis aestimatione sibi debet. Sed si tutor
solvendo non est, videndum erit, utrum calamitas
pupilli, an detrimentum petitoris esse debeat; per-
inde haec haberi debet, ac si res fortuito casu
interisset, similiter atque ipse pupillus expers
culpae quid ex hereditate deminuisset, corrupisset,
perdidisset. De possessione quoque furiosi quaeri
potest, si quid ne in rerum natura esset, per furto-
rem eius accidisset; tu quid putas? Imponitur pu-
to, cui vere (4) dicere. Sed quare cunctatus es, si
volvendo non sit tutor, cuius damnum esse debeat,
quam aliquo negligentias dicere (5) poterit, actio-
nes duntaxat, quas habueret cum tutore pupillus,
venditori (6) hereditatis praestandas esse—sicuti
heres vel bonorum possessor, si nihil culpa eius
factum sit, veluti si fundo hereditario vi deiectus
sit, aut servus hereditarius vulneratus ab aliquo
sit sine culpa possessoris, nihil plus, quam actiones,
quas eo nomine habet, praestare debeat—? Idem
dicendum est, et si per curatorem furiosi culpa vel
dolo quid amissum fuerit, quemadmodum si quid
stipulatus tutor vel curator fuisset, aut vendidisset
rem hereditariam; impune autem puto admitten-

(1) Secundum conjecturam nostram; hereditatis et in nomina col-
locare neglexerint, et codices Fv; an, quam ex eo die, quo-
hereditatis separari, in nomina collocare neglexerint, Hal.
Vulg.
(2) abstinueret, Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0608vpug5vvqp644oyz840lstifu3ko</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/64</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87255</id>
    <revision>
      <id>284487</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:23:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284487</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2305" sha1="nqmsnkzj9l4mdeeytlio0tiznzs5gra" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;47. PAULUS libro XI ad Sabinum.—Si hominem emtum manumisisti, et redhibitoriam, et quanti minoris denegandam tibi Labeo ait, sicut duplae actio periret, quod adversus dictum promissumve sit, actio perit.

§ 1.—Post mortem autem hominis aediliciae actiones manent.

48. POMPONIUS libro XXII ad Sabinum.—Si tamen sine culpa aediliciae, vel procuratoris mortuus sit.

§ 1.—Audiendus est is, qui de vitio vel morbo servi curare non convenit velit.

§ 2.—Non nocet actori, si sex mensium exceptione excludatur, si extra annum actionem quanti minoris agere.

§ 3.—Ei, qui servum vinclum vendiderit, aediliciam Edictum remitti aequum est; multo enim amplius est id facere, quam pronuntiare, in vinculis fuisse.

§ 4.—In aediliciis actionibus exceptiones opponuntur aequum est, et emptor scire de fuga, aut vinculis, aut cetera rebus similibus, venditori absolvitur.

§ 5.—Aediliciae actiones et heredi, et in heredem competunt, ut tamen si facta heredum, quae postea successerint, quod exsperit (1) convenit, quaeratur.

§ 6.—Non solum de mancipiis, sed de omni animali hae actiones competunt, ita ut, etiamsi iumentum humanum emerim, competere debeant.

§ 7.—Quum redhibitoria actione de unitate agitur, permittendum est de uno vitio agere, et praeterire, ut, si quid aliud postea apparuerit, de eo iterum agatur.

§ 8.—Singularum (2) venditionum causa ne redhibitio, nec—

49. ULPIANUS libro VIII Disputationum.—Etiam in fundo vendito redhibitionis procedere, nequequam incertum est, veluti si pestilens fundus dicatur, aut non redhibendus est. Et benigna est dicere, venditorem de accessionibus fundi respondisse, veluti si ea minus sunt.

50. ULPIANUS libro IV ex Minicio (3).—Variis casibus.

51. AFRICANUS libro VIII (4) Quaestionum.—Quum mancipium morbosum vel vitiosum servus emat, et redhibitoria, vel ex emto dominus experiri potest, dum modo scierit servus, non dominus peculiarem esse ait; et nihil interest, peculiarem, non dominus scierit, si servum inpecuniam mandante eo emerit, quia tunc et illud ex bona fide est, ut quoque non conveniat, si servus, deque pecuniam non esset, et rursus delictum eiusdem, quod in contrahendo admiserit, domino nocere debet; sed si servus mandatu domini hominem emerit,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nqmsnkzj9l4mdeeytlio0tiznzs5gra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/454</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87256</id>
    <revision>
      <id>284488</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;section begin=&quot;T77&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXVI|I.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 77.png|left|95px|Q]]Uod exempla pleraque in {{ls}}criptura annotata te{{ls}}tantur, uti in libris Judicum recen{{ls}}etur exemplum ''Gideonis'' Judic. 9. {{grc|πογυλάμου}} w Iari, Ebzanis, Ebdonis {{grc|πογυθέκνων}} &amp; con{{ls}}equenter {{grc|πογυλαμων}}. De quibus omnibus &amp; {{ls...'</comment>
      <origin>284488</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3263" sha1="sr2ruww3qd463kbidbie90qurzwplui" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|444|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{dhr}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T77&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXVI|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 77.png|left|95px|Q]]Uod exempla pleraque in {{ls}}criptura annotata te{{ls}}tantur, uti in libris Judicum recen{{ls}}etur exemplum ''Gideonis'' Judic. 9. {{grc|πογυλάμου}} w Iari, Ebzanis, Ebdonis {{grc|πογυθέκνων}} &amp; con{{ls}}equenter {{grc|πογυλαμων}}. De quibus omnibus &amp; {{ls}}equentibus repeti po{{ls}}{{ls}}ent argumenta pleraque {{ls}}upra in exemplis Patriarcharum deducta. Notabile e{{ls}}t etiam exemplum ''Elkanæ'' 1 Sam. 1. qui Samuelem Prophetam illum Maximum generavit, qui {{ls}}æpi{{ls}}{{ls}}ime cum Deo ip{{ls}}o locutus, primos duos Reges unxit, primum etiam iterum ip{{ls}}e qua{{ls}}i depo{{ls}}uit. Exemplum Davidis {{grc|πολυγάμου}} nobis {{ls}}uppeditat {{ls}}ingulare argumentum pro Polygamia ex verbis ip{{ls}}ius Dei de{{ls}}umtum, 2 Sam. 12. dicentis ad Davidem: ''Unxite in Regem I{{ls}}raelis &amp; liberavi te ex manu Sanlis, dedi tibi Domini tui domum &amp; ip{{ls}}ius uxores in {{ls}}inum Tuum, &amp;c.'' Ubi Deus tanquam beneficium particulare Davidi conce{{ls}}{{ls}}um Polygamiam adducit, unde ita argumentor. ''Quodcunque Deus ceu munus ab ip{{ls}}ius benedictione proveniens allegat, illud non e{{ls}}t peccatum.''
{{nop}}
''Atqui Polygamiam Davidicam Deus tanquam beneficium ab ip{{ls}}ius liberali manu proveniens allegat.''
{{nop}}
''E. non e{{ls}}t peccatum.''
{{nop}}
Sive enim phra{{ls}}is illa ''dare in {{ls}}inum'' {{ls}}imul Regium in uxores demortui Regis, (quas ip{{ls}}as ducere {{ls}}ucce{{ls}}{{ls}}ori quodammodo juxta leges Hebræorum, ni{{ls}}i {{ls}}anguine prohiberetur, incumbebat {{ls}}icuti &amp; Davidem duas uxores Saulis Rizpam &amp; Æglam duxi{{ls}}{{ls}}e perhibent) {{ls}}ive tantum dominium conjugale de{{ls}}ignet, certum e{{ls}}t, uti omnes concedere coguntur, hic de Polygamia {{ls}}eu po{{ls}}{{ls}}e{{ls}}{{ls}}ione multarum uxorum Uriæ Monogamiæ oppo{{ls}}ita Nathanem loqui, Quæ cum tanquam {{ls}}ingulare donum à Deo ceu datore omnium bonorum originem trahens allegetur, quis ni{{ls}}i plane eœcus non videt Polygamiam Deo ip{{ls}}i non fui{{ls}}{{ls}}e exo{{ls}}am. Sicuti plerique Reges Iudaici hanc exemplo {{ls}}uo confirma{{ls}}{{ls}}e narrantur.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Gideonis. Hic recenfentur Judicum in
autoritate conftitutorum Polygamia &amp; Po-
lytecnia. Quò nonnulli referunt Simfonis
matrimonia, qui primum Philiftæam, dein-
de meretricem (illam quidem folenniter per
confarreationem, &amp; pacta forfitan dotalia,
hanc verò per concubitum, feu, ut Romani
loquuntur, per ufum ductam) demum aliam
Delilam nempe, in matrimonium cepit,
&amp;, ut Rabbini dicunt, ex Gentilibus pro-

felytas fecit. An verò Simfon in primis nu-
ptiis ftatim fuerit cornutus, dum Paranymphi
veipov exponerent, qui araverant cum ipG-
us uxore, Jud. 14. 18. ficuti Auguftus apud
Tranquillum c. 69. &amp; Alcibiades apud
Athen t. 12. non libidine fed ratione com-
mififfe adulteria dicuntur, quò facilius con-
filia adverfariorum per cujusque uxores ex-
quirerent; aliis arbitrandum relinquo.
Adrianus Beverland, tr. de Pecc. Orig. p. 40.&lt;noinclude&gt;{{right|cum}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sr2ruww3qd463kbidbie90qurzwplui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/148</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87257</id>
    <revision>
      <id>284489</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:26:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''67.'''  PROCULUS libro VII. Epistolarum. &lt;ref&gt;ἐπιστολῶν, Hal. &lt;/ref&gt;—Proculus nepoti suo &lt;ref&gt;περὶ ἑαυε, Hal.&lt;/ref&gt; salutem. Ancilla, quae nupsit, dotisque nomine pecuniam viro tradidit, sive sciat &lt;ref&gt;Hal.; sciet, Taur., según corrección del códice Fl.; sciret, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, se ancillam esse, sive ignoraret, non poterit eam pecuniam viri facere; eaque nihilominus mansit eius, cuiu...'</comment>
      <origin>284489</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3195" sha1="05krw859d7ua7x89a7f3p6zticij44f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''67.'''  PROCULUS libro VII. Epistolarum. &lt;ref&gt;ἐπιστολῶν, Hal. &lt;/ref&gt;—Proculus nepoti suo &lt;ref&gt;περὶ ἑαυε, Hal.&lt;/ref&gt; salutem. Ancilla, quae nupsit, dotisque nomine pecuniam viro tradidit, sive sciat &lt;ref&gt;Hal.; sciet, Taur., según corrección del códice Fl.; sciret, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, se ancillam esse, sive ignoraret, non poterit eam pecuniam viri facere; eaque nihilominus mansit eius, cuius fuerat, antequam eo nomine viro traderetur, nisi forte usucapta est, nec posteaquam apud eundem virum libera facta est, eius pecuniae causam mutare potuit; itaque nec facto quidem divortio aut dotis iure, aut per conditionem repetere recte potest, sed is, cuius pecunia est, recte vindicat eam. Quodsi vir eam pecuniam pro suo possidendo usucepit, scilicet quia existimavit, mulierem liberam esse, propius est, ut existimem, eum lucrifecisse, utique si, antequam matrimonium esse inciperet, usucepit; et in eandem opinionem sum, si quid ex ea pecunia paravit, antequam ea dos fieret, ita ut nec possideat &lt;ref&gt;Hal.; possidet, el códice Fl. &lt;/ref&gt; eam, nec dolo fecerit, quominus eam possideret.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''68.''' Quaestionum.—Dotis promissio non ideo minus valet, quod ignorante initio patre nuptiae non &lt;ref&gt;non, omitela Hal.; factae, (en lugar de non), Vulg. &lt;/ref&gt; fuerint, si postea consenserit, quum omnis dotis promissio futuri matrimonii tacitam conditionem accipiat. Nam et si minor annis duodecim ut uxor deducta sit, tunc primum petetur, quum maior annis apud eundem esse coeperit; quod enim vulgatum est, dotis promissionem in primis dumtaxat nuptiis destinari &lt;ref&gt;Hal.; destinare, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, neque durare obligationem, si post alterius matrimonium ei nubat, cui dotem promiserat, tunc locum habet, quum intercesserunt aliae nuptiae.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''69.'''  IDEM libro IV. &lt;ref&gt;III., Hal.&lt;/ref&gt;  Responsorum.—Quum post divortium viro sciente mulier in possessionem &lt;ref&gt;Hal.; possessionem, el códice Fl.&lt;/ref&gt;  praediorum, quae in dotem promisit, longo tempore fuerit, convenisse tacite videtur, ne dos, quae promissa fuerat, petatur; et si petere ea coeperit, pacti exceptione a muliere repellitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Mulier pecuniam sibi debitam a Seio cum usuris futuri temporis in dote promittenda demonstravit; eas quoque dotis portionem esse, quarum dies post nuptias cessit, rationis est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Usuras dotis in stipulatum cum dote post divortium deductas ex die secundi matrimonii non esse praestandas placuit, quia nec sortis exactio locum habere coepit; medii autem temporis debebuntur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—In domum absentis uxore deducta nullis in eam interea ex bonis viri sumptibus factis ad exhibitionem uxoris promissas usuras reversus vir improbe petit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Gener a socero dotem arbitratu soceri certo die dari, non demonstrata re vel &lt;ref&gt; re vel, omittelas Hal.&lt;/ref&gt; quantitate stipulatus fuerat; arbitrio quoque detracto stipu-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>05krw859d7ua7x89a7f3p6zticij44f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/80</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87258</id>
    <revision>
      <id>284490</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:27:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284490</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="nap09mzzx2nmtv2fubw4lg1b63dmice" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;iussus, quamvis veram pecuniae quantitatem dixerit, tamen, si non admonuerit alii dare iussum, evictionis nomine tenebitur.

55. Ulpianus libro II. ad Edictum Aedilium currulium.—Si ideo contra emtorem iudicatum est, quod defuit, non committitur stipulatio; magis enim propter absentiam victus (1) videtur, quam quod malam causam habuit. Quid ergo, si ille quidem, contra quem iudicatum est, ad iudicium non adfuit, alius autem adfuit, et causam egit, quid dicemus? Utputa acceptum quidem cum pupillo tutore auctore fuit iudicium, sed absente pupillo tutor causam egit, et iudicatum est contra tutorem; quare non dicemus committi stipulationem—etenim actam esse causam, palam est—? Et satis est, ab eo, cui ius agendi fuit, causam esse actam. 

§ 1.—Praesenti autem venditori denuntiandum est, sive autem absit, sive praesens sit, et per eum fiat, quominus denuntietur, committetur stipulatio. 

56. Paulus libro II. ad Edictum Aedilium currulium.—Si dictum fuerit (2) vendendo, ut simpla promittatur, (3) vel triplum, aut quadruplum promitteretur, ex emto perpetua actione agi poterit; non tamen, ut vulgus opinatur, etiam satisdare debet, qui duplam promittit, sed sufficit nuda repromissio, nisi aliud convenerit.
 
§ 1.—Si compromisero, et contra me data fuerit sententia, nulla mihi actio de evictione danda est adversus venditorem; nulla enim necessitate cogente id feci. 

§ 2.—In stipulatione duplae, quum homo venditur, partis adiectio necessaria est, quia non potest videri homo evictus, quum pars eius evicta est. 

§ 3.—Si, quum possit (4) usucapere emtor, non cepit, culpa sua hoc fecisse videtur; unde, si evictus est servus, non tenetur venditor. 
§ 4.—Si praesente promissore, qui de evictione promisit, et non ignorante procuratori denuntiatum sit, nihilominus promissor tenetur (5). 

§ 5.—Simili modo tenetur et qui curavit, ne sibi denuntiari possit. 

§ 6.—Sed et si nihil venditore faciente emtor cognoscere, ubi esset, non potuit, nihilominus committitur stipulatio.

§ 7.—Pupillo etiam sine tutoris auctoritate posse denuntiari, si tutor non apparet, ex duplae stipulatione, benignius receptum esse, Trebatius ait.

57. Gaius libro II. ad Edictum Aedilium currulium.—Habere licere rem videtur emtori (6)...&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nap09mzzx2nmtv2fubw4lg1b63dmice</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/602</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87259</id>
    <revision>
      <id>284491</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:27:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'heredem solum instituam, et scribam, uti monumentum mihi certa pecunia facias; nullam enim obligationem ea scriptura recipit, sed ad auctoritatem meam conservandam poteris, si velis, facere; aliter atque si coherede tibi dato idem scripsero; nam sive te solum damnavero, uti monumentum facias , coheres tuus agere tecum poterit familiae ercirscundae, uti facias, quoniam interest illius. Quin etiam si utrique iussi estis hoc facere, invicem acti...</comment>
      <origin>284491</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2733" sha1="r2wwbsr7s1jhwptqe4gua233ofycnuy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;heredem solum instituam, et scribam, uti monumentum mihi certa pecunia facias; nullam enim obligationem ea scriptura recipit, sed ad auctoritatem meam conservandam poteris, si velis, facere; aliter atque si coherede tibi dato idem scripsero; nam sive te solum damnavero, uti monumentum facias , coheres tuus agere tecum poterit familiae ercirscundae, uti facias, quoniam interest illius. Quin etiam si utrique iussi estis hoc facere,
invicem actionem habebitis. Ad auctoritatem scribentis hoc quoque pertinet, quum quis iussit in municipio imagines poni; nam si non honoris municipii gratia id fecisset, sed sua, actio eo nomine nulli competit. Itaque haec Quinti Mucii scriptura: «liberi mei ibi sunto, ubi eos mater sua esse volet», nullam obligationem parit, sed ad auctoritatem defuncti conservandam id pertinebit, ut, ubi iusserit, ibi sint. Nec tamen semper voluntas eius aut iussum conservari debet, veluti Praetor doctus sit, non expedire pupillum eo morari, ubi pater (1) iusserit, propter vitium, quod pater forte ignoravit in iis personis esse, apud quas morari iussit. Si autem pro cibariis eorum in annos singulos aurei decem relicti sint, sive hoc sermone significantur, apud quos morari mater pupillos voluerit, sive ita acceperimus hunc sermonem, ut ipsis filiis id legatum debeatur, utile erit; et magis enim est, ut providentia filiorum suorum hoc fecisse videatur. Et in omnibus, ubi auctoritas sola testatoris est, neque omnimodo spernenda, neque omnimodo observanda est, sed interventu iudicis haec omnia debent, si non ad turpem causam feruntur, ad effectum perduci.

'''8.''' GAIUS ''libro V. ad legem Iuliam et Papiam''.
-In singulos annos relictum legatum simile est usuifructui, quum morte finiatur; sane capitis deminutione non finitur, quum ususfructus finiatur; et ususfructus ita legari potest: «Titio usumfructum fundi lego, et quotiesque capite minutus erit, eundem usumfructum ei do». Illud certe amplius est in hoc legato, quod in (2) ingressu cuiuslibet anni, si decesserit legatarius , eius anni legatum heredi suo relinquit, quod in usufructu non ita est, quum fructuarius , etiamsi maturis fructibus, nondum tamen perceptis decesserit, heredi suo eos fructus non relinquet.

9. PAPINIANUS libro VII. Responsorum .-Fundus, quem paterfamilias libertis legatorum nomine, quae in annos singulos reliquit (3), pignus esse voluit, ex causa fideicommissi rei servandae gratia recte petetur. Paulus notat: hoc admittendum est et in aliis rebus hereditariis, ut et in eas legatarius mittatur.

(1) mater, Hal.
(2) El códice Fl., Br.; in, omitela Taur.

(8) Según corrección del códice Fl., Br.; relinquit, Taur.
según la escritura original.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r2wwbsr7s1jhwptqe4gua233ofycnuy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/278</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87260</id>
    <revision>
      <id>284492</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:27:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'dum, quod per furorem alicuius accidit, quomodo si casu aliquo sine facto personae id accidisset.  TIT. VIII.  DE AUCTORITATE ET CONSENSU TUTORUM ET CURATORUM [Cf. Cod. V. 59.]  1. ULPIANUS libro I, ad Sabinum.—Quamquam regula sit iuris civilis, in rem suam auctorem tutorem fieri non posse, tamen potest tutor pupilli sui debitoris hereditatem adeunti pupillo auctoritatem accommodare, quamvis per hoc debitor eius efficiatur; prima enim ratio a...</comment>
      <origin>284492</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2164" sha1="7bsugu6jtqhkzq5ukjrt0r3y4ru8np9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;dum, quod per furorem alicuius accidit, quomodo
si casu aliquo sine facto personae id accidisset.

TIT. VIII.

DE AUCTORITATE ET CONSENSU TUTORUM
ET CURATORUM
[Cf. Cod. V. 59.]

1. ULPIANUS libro I, ad Sabinum.—Quamquam regula sit iuris civilis, in rem suam auctorem tutorem fieri non posse, tamen potest tutor pupilli sui debitoris hereditatem adeunti pupillo auctoritatem accommodare, quamvis per hoc debitor eius efficiatur; prima enim ratio auctoritatis ea est, ut heres fiat, per consequentias contingit, ut debitum ubeatur, sed tamen auctore eo stipulari non potest. Et quum quidam auctoritatem accommodaret pupillae suae, ut servo suo stipulanti sponderet, Divus Pius Antoninus rescripsit, iure pupillam non teneri, sed in quantum locupletior facta est, dandam actionem. Sed si auctor fiat, ut filio suo quid tradatur, nulla erit auctoritas; evidenter enim sua auctoritate rem acquirit.

§ 1. — Tutor ni invitus retentus sit per vim, non valet, quod agitatur; neque enim praesentia corporis sufficit ad auctoritatem, ut si somno aut morbo co-mitiali occupatus tacuisset.

2. IDEM libro XXIV. ad Sabinum.—Nulla differentia est, non interveniant auctoritatis tutoris, an perperam adhibeatur.

3. PAULUS libro VIII. ad Sabinum.—Etiamsi non interregatus tutor auctor fiat, valet auctoritas eius, quum se probare dicit id, quod agitur; hoc est enim auctorem fieri.

4. POMPONIUS libro XVII. ad Sabinum.—Etsi pluribus datis tutoribus unius auctoritas sufficiat, tamen, si tutor auctor (1), etsi administratio tutelae concessa non est, id ratum a Praetore haberi non debet. Et ideo puto verius esse, quod Ofilio placebat, si eo tutore auctore, qui tutelam non gerat, eam a pupillo sciens, alium eius tutelam gerere, dominum ne minus posse fieri. Item si eo auctore emam, qui a tutela fuerit remotus: nec enim id ratum haberi.

5. ULPIANUS libro XI. ad Sabinum.—Pupillus obligari tutori eo auctore non potest. Plane si plures sint tutores, quorum unius auctoritas sufficit, dicendum est, altero (2) auctore pupillum ei posse obligari, sive mutuam pecuniam ei det, sive stipu-

(1) auctor erit, Ed.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7bsugu6jtqhkzq5ukjrt0r3y4ru8np9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/481</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87261</id>
    <revision>
      <id>284493</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' neque conditione, neque loco debitum differatur, inutile est legatum.  30. ULPIANUS libro XIX. ad Sabinum.-Talis scriptura: « quas pecunias legavi, quibus dies appositus non est, eas heres meus annua, bima, trima die dato», ad corpora legata non pertinet, sed ad ea, quae pondere, numero, mensura continentur.  § 1.-Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est appositus; proinde si forte pure legatum est, ex hac adiectione prorogabitur...</comment>
      <origin>284493</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2644" sha1="2qw0b7pw6lfnkj4myu5m6t462nbw11r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
neque conditione, neque loco debitum differatur, inutile est legatum.

30. ULPIANUS libro XIX. ad Sabinum.-Talis scriptura: « quas pecunias legavi, quibus dies appositus non est, eas heres meus annua, bima, trima die dato», ad corpora legata non pertinet, sed
ad ea, quae pondere, numero, mensura continentur.

§ 1.-Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est appositus; proinde si forte pure legatum est, ex hac adiectione prorogabitur.

§ 2.-Quid, si forte centum mihi legata sunt praesentia, utrum annua ( 1 ) die dabuntur, an
vero praesentia? Et ait Servius et Labeo, in ( 2 ) praesens deberi. Quamvis igitur supervacua sit haec adiectio, quantum ad vim et effectum legati pertinet, tamen ad hoc proficiet, ut praesenti die legatum debeatur.

§ 3. Sed si in annos singulos aut singulos menses sit legatum relictum, cessabit ea scriptura,
quia hoc legatum et initium, et finem habet.
§ 4. Sed et si sub conditione sit legatum relictum, potest dici, cessare annuam adiectionem, quia
dies incertus appellatur conditio.

§ 5.-Cui congruit, quod Trebatius existimat, si cui legetur, quando annorum viginti erit, vulgarem hanc clausulam cessare .

§ 6.-Item si legetur pecunia, quae in arca est, vel vinum, quod in apothecis est, dicendum est,
cessare clausulam, quoniam, quoties species legetur, cessare diximus.

§ 7.-Hanc autem scripturam non solum ad praecedentia sola legata, sed ad universa, quae
testamento adscripta sunt, extendi, Gallus Aquilius, Ofilius, Trebatius responderunt; idque verum est.

31. PAULUS libro III. ad Sabınum.-Sed etiam ad ea, quae codicillis confirmatis postea legata fuerint, haec clausula pertinet.

32. ULPIANUS libro XX. ad Sabinum.-Si quis a filio pupillo herede instituto, quum is in tutelam suam venisset, pecuniam legaverit, et a substituto herede legata repetierit (3), impubere filio mortuo secundus heres legatum non debebit; quod ita verum esse tam Sextus, quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta sit, veluti: «quae a filio meo legavi, quaeque eum dare
iussi, si mihi heres esset, id heres meus iisdem diebus dato». Sed si ita repetita fuerint: «quae a filio meo legavi, heres meus dato», pure repetita videbuntur legata, et duntaxat demonstratio eorum facta; igitur et hoc ipsum legatum, de quo quaeritur, praesens debebitur.

§ 1.-Si quis plures Stichos habens Stichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit, debet praestare (4).

(1) bima, trima , insertan Hal. Vulg.
(2) Hal.; in, omítela el códice Fl.
(3) Hal. Vulg.; repetierat, el codice Fl.
(4) praestari, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2qw0b7pw6lfnkj4myu5m6t462nbw11r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284495</id>
      <parentid>284493</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T22:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284495</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2674" sha1="dokjbag3048hec8aonythtugi6e238q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
neque conditione, neque loco debitum differatur, inutile est legatum.

'''30'''. ULPIANUS ''libro XIX. ad Sabinum''.-Talis scriptura: « quas pecunias legavi, quibus dies appositus non est, eas heres meus annua, bima, trima die dato», ad corpora legata non pertinet, sed
ad ea, quae pondere, numero, mensura continentur.

§ 1.-Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est appositus; proinde si forte pure legatum est, ex hac adiectione prorogabitur.

§ 2.-Quid, si forte centum mihi legata sunt praesentia, utrum annua ( 1 ) die dabuntur, an
vero praesentia? Et ait Servius et Labeo, in ( 2 ) praesens deberi. Quamvis igitur supervacua sit haec adiectio, quantum ad vim et effectum legati pertinet, tamen ad hoc proficiet, ut praesenti die legatum debeatur.

§ 3. Sed si in annos singulos aut singulos menses sit legatum relictum, cessabit ea scriptura,
quia hoc legatum et initium, et finem habet.
§ 4. Sed et si sub conditione sit legatum relictum, potest dici, cessare annuam adiectionem, quia
dies incertus appellatur conditio.

§ 5.-Cui congruit, quod Trebatius existimat, si cui legetur, quando annorum viginti erit, vulgarem hanc clausulam cessare .

§ 6.-Item si legetur pecunia, quae in arca est, vel vinum, quod in apothecis est, dicendum est,
cessare clausulam, quoniam, quoties species legetur, cessare diximus.

§ 7.-Hanc autem scripturam non solum ad praecedentia sola legata, sed ad universa, quae
testamento adscripta sunt, extendi, Gallus Aquilius, Ofilius, Trebatius responderunt; idque verum est.

'''31'''. PAULUS ''libro III. ad Sabınum''.-Sed etiam ad ea, quae codicillis confirmatis postea legata fuerint, haec clausula pertinet.

'''32'''. ULPIANUS ''libro XX. ad Sabinum''.-Si quis a filio pupillo herede instituto, quum is in tutelam suam venisset, pecuniam legaverit, et a substituto herede legata repetierit (3), impubere filio mortuo secundus heres legatum non debebit; quod ita verum esse tam Sextus, quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta sit, veluti: «quae a filio meo legavi, quaeque eum dare
iussi, si mihi heres esset, id heres meus iisdem diebus dato». Sed si ita repetita fuerint: «quae a filio meo legavi, heres meus dato», pure repetita videbuntur legata, et duntaxat demonstratio eorum facta; igitur et hoc ipsum legatum, de quo quaeritur, praesens debebitur.

§ 1.-Si quis plures Stichos habens Stichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit, debet praestare (4).

(1) bima, trima , insertan Hal. Vulg.
(2) Hal.; in, omítela el códice Fl.
(3) Hal. Vulg.; repetierat, el codice Fl.
(4) praestari, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dokjbag3048hec8aonythtugi6e238q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284791</id>
      <parentid>284495</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:38:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284791</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="3xhmff0uawmesf8rd4r15znhwivc128" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
neque conditione, neque loco debitum differatur, inutile est legatum.

'''30'''. ULPIANUS ''libro XIX. ad Sabinum''.-Talis scriptura: « quas pecunias legavi, quibus dies appositus non est, eas heres meus annua, bima, trima die dato», ad corpora legata non pertinet, sed
ad ea, quae pondere, numero, mensura continentur.

§ 1.-Et ad ea tantum legata pertinet, quibus dies non est appositus; proinde si forte pure legatum est, ex hac adiectione prorogabitur.

§ 2.-Quid, si forte centum mihi legata sunt praesentia, utrum annua &lt;ref&gt;bima, trima, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; die dabuntur, an
vero praesentia? Et ait Servius et Labeo, in &lt;ref&gt;Hal.; in, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; praesens deberi. Quamvis igitur supervacua sit haec adiectio, quantum ad vim et effectum legati pertinet, tamen ad hoc proficiet, ut praesenti die legatum debeatur.

§ 3. Sed si in annos singulos aut singulos menses sit legatum relictum, cessabit ea scriptura,
quia hoc legatum et initium, et finem habet.
§ 4. Sed et si sub conditione sit legatum relictum, potest dici, cessare annuam adiectionem, quia
dies incertus appellatur conditio.

§ 5.-Cui congruit, quod Trebatius existimat, si cui legetur, quando annorum viginti erit, vulgarem hanc clausulam cessare .

§ 6.-Item si legetur pecunia, quae in arca est, vel vinum, quod in apothecis est, dicendum est,
cessare clausulam, quoniam, quoties species legetur, cessare diximus.

§ 7.-Hanc autem scripturam non solum ad praecedentia sola legata, sed ad universa, quae
testamento adscripta sunt, extendi, Gallus Aquilius, Ofilius, Trebatius responderunt; idque verum est.

'''31'''. PAULUS ''libro III. ad Sabınum''.-Sed etiam ad ea, quae codicillis confirmatis postea legata fuerint, haec clausula pertinet.

'''32'''. ULPIANUS ''libro XX. ad Sabinum''.-Si quis a filio pupillo herede instituto, quum is in tutelam suam venisset, pecuniam legaverit, et a substituto herede legata repetierit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; repetierat, el codice Fl.&lt;/ref&gt;, impubere filio mortuo secundus heres legatum non debebit; quod ita verum esse tam Sextus, quam Pomponius putant, si repetitio legatorum ad eum modum concepta sit, veluti: «quae a filio meo legavi, quaeque eum dare
iussi, si mihi heres esset, id heres meus iisdem diebus dato». Sed si ita repetita fuerint: «quae a filio meo legavi, heres meus dato», pure repetita videbuntur legata, et duntaxat demonstratio eorum facta; igitur et hoc ipsum legatum, de quo quaeritur, praesens debebitur.

§ 1.-Si quis plures Stichos habens Stichum legaverit, si non apparet, de quo Sticho sensit, quem elegerit, debet praestare &lt;ref&gt;praestari, Hal.&lt;/ref&gt;.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3xhmff0uawmesf8rd4r15znhwivc128</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/79</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87262</id>
    <revision>
      <id>284494</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284494</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="gchgpc17dzinzq26rc6qg9fub43aho3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;rit? Iniuria enim, quae fit emtori, auctorem non debet contingere.

§ 1.—Si Titius Stichum post mortem suam liberum esse iussum vendiderit, mortuo deinde eo Stichus ad libertatem pervenerit, an stipulatio de evictione interposita teneat? Et ait Iulianus, committi stipulationem; quamvis enim Titius (1) hoc casu denuntiari pro evictione non potuisset, heredi tamen eius denuntiari potuisset. 

§ 2.—Si quis locum vendiderit, et idem venditor ab herede suo voluntate emtoris in eo sepultus fuerit, actio de evictione intercidit; hoc casu enim emtor proprietatem amittet.

§ 3.—Non mirum autem est, ut evicta homine de evictione teneatur heres, quamvis defunctus non similiter fuerit obstrictus, quum et aliis quibusdam casibus plenior adversus heredem vel heredi competat obligatio, quam competierat defuncto, ut quum servus post mortem emtoris heres institutus est, iussuque heredis emtoris adiit hereditatem; nam actione ex emto praestare debet hereditatem, quamvis defuncto in hoc tantum fuit utilis ex emto actio, ut servus traderetur.

§ 4.—Si plures mihi in solidum pro evictione teneantur, deinde post evictionem cum uno fuero expertus, si agam cum ceteris, exceptione me esse repellendum, Labeo ait.

52. Idem libro LXXXI. (2) ad Edictum.—Sciendum est, nihil interess2, ex qua causa duplae stipulatio fuerit interposita, utrum ex causa emtionis, an ex alia, ut committi possit.
53. Paulus libro LXXVII. (3) ad Edictum.—Si fundo tradito pars evincatur, si singula iugera venierint certo pretio, tunc non pro bonitate, sed quanti singula venierint, quae evicta fuerint, praestandum, etiamsi ea, quae meliora fuerunt, evicta sint.

§ 1.—Si, quum possit emtor auctori denuntiare, non denuntiasset, idemque victus fuisset, quoniam parum instructus esset, hoc ipso videtur dolo fecisse, et ex stipulatu agere non potest.

54. Gaius libro XXVIII. (4) ad Edictum provinciale.—Qui alienam rem vendidit, post longi temporis praescriptionem vel usucapionem desinit emtori teneri de evictione.

§ 1.—Si heres statuliberum, qui sub conditione pecuniae dandae liber esse iussus est, vendiderit, et maiorem pecuniam in conditione esse dixerit, quam dare ei iussus est, ex emto tenetur, si modo talis est conditio, ut ad emtorem transiret, id est, si heredi dare iussus est servus; nam si alii dare...&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gchgpc17dzinzq26rc6qg9fub43aho3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/81</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87263</id>
    <revision>
      <id>284496</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284496</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="5kz1n3ch08vkfi048terz9s87nrrjdv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;rem habere licet, etiam si is, qui emtorem in evictione rei vicerit, ante ablatam vel abductam rem sine successore decesserit, ita ut neque ad fiscum bona pervenire possint, neque privatim a creditoribus distrahi; tunc enim nulla competit emtori ex stipulatu actio, quia rem habere ei licet. 

§ 1.—Quod quum ita est, videamus, num, et si ad eo, qui vicerit, donata legatave res fuerit emtori, aeque dicendum sit, ex stipulatu actionem non nasci; scilicet si antequam abduceret vel auferret, donaverit aut legaverit, alioquin semel commissa stipulatio resolvi non potest. 

58. Iavolenus libro I. ex Plautio (1).—Heres servum non nominatim legatum tradidit, et de dolo repromisit, postea servus evictus est; agere cum herede legatarius ex testamento poterit, quamvis heres alienum esse servum ignoraverit. 

59. Pomponius libro II. ex Plautio (2).—Si res, quam a Titio emi, legata sit a me, non potest legatarius conventus a domino rei venditori meo denuntiare, nisi cessae ei fuerint actiones, vel quodam casu hypothecas habet. 

60. Iavolenus libro II. ex Plautio (3).—Si in venditione dictum non sit, quantum venditorem pro evictione praestare oporteat, nihil venditor praestabit praeter simplam evictionis nomine, et ex natura ex emto actionis hoc, quod interest. 

61. Marcellus libro VIII. (4) Digestorum.—Si, quod a te emi, et Titio vendidi, voluntate mea Titio tradideris, de evictione te mihi teneri, sicuti si acceptam rem tradidissem, placet. 
62. Celsus libro XXVII. Digestorum.—Si rem, quae apud te esset, vendidissem tibi, quia re tradita habetur, evictionis nomine me obligari placet. 

§ 1.—Si ei, qui mihi (5) vendidit, plures heredes extiterunt, una de evictione obligatio est, omnibusque denuntiari, et omnes defendere debent; si de industria non venerint in iudicium, unus tamen ex his liti substitit, propter denuntiationis vigorem et praedictam absentiam omnibus vincit, aut vincitur; recteque cum ceteris agam, quod evictionis nomine victi sint. 

§ 2.—Si fundum, in quo ususfructus Titii erat, qui ei relictus est quoad vivet, detracto usufructu ignoranti mihi vendideris, et (6) Titius capite deminutus fuerit, et aget Titius, ius sibi esse utendi fruendi, competit mihi adversus te ex stipulatione de evictione actio, quippe si verum erat, quod mihi dixisses in venditione, recte negarem, Titio ius esse utendi fruendi.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5kz1n3ch08vkfi048terz9s87nrrjdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/65</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87264</id>
    <revision>
      <id>284497</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284497</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2314" sha1="tebutsf1pf98ty9yo3sadcxrfro8z6c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quem dominus vitiosum esse sciret, non tenetur venditor.

§ 1.—Circa procuratoris personam, quum quidem ipse scierit, morbosum, vitiosum esse, non dubitandum, quin, quamvis ipse domino mandati vel negotiorum gestorum actione sit obstrictus, nihil magis eo nomine agere possit; at quum ipse ignorans, suo vitiosum, mandatu domini, qui id sciret, emerit, et redhibitoria agat, ex persona domini utilem exceptionem ei non putabat opponendam.

'''52. MARCIANUS libro IV. Regularum.'''—Si furtum domino servus fecerit, non est necesse, hoc in venditione servi praedicere, nec ex hac causa redhibitio est; sed si dixerit, hunc furem non esse, ex illa parte tenebitur, «quod dixit, promisitve».

'''53. IAVOLENUS libro I. ex Posterioribus Labeonis (1).'''—Qui tertiani, aut quartana febri, aut podagra vexantur, quive comitialem morbum habent, ne quidem his diebus, quibus morbus vacaret, recte sani dicentur.

'''54. PAPINIANUS libro IV. Responsorum.'''—Actioni redhibitoriae non est locus, si mancipium bonis conditionibus emtum fugerit, quod ante non fugerat.

'''55. IDEM libro XII. Responsorum.'''—Quum sex menses utiles, quibus experiundi potestas fuit, redhibitoriae actioni praestantur, (2) non videtur fuisse potestatem experiundi habuisse, qui vitium fugitivi latens ignoravit; non idcirco tamen diu-tolum ignorantionem emptoris excusari (3) oportebit.

'''56. PAULUS libro I. (4) Quaestionum.'''—Lati-nus Largus: quaero, an fideiussori emtionis (5) reddere mancipium possit? Respondi, si in universam causam fideiussor sit acceptus, putat Marcellus, posse ei (6) fideiussori redhiberi.

'''57. IDEM libro V. Quaestionum.'''—Si servus mancipium emit, et dominus redhibitoria agat, non aliter ei venditor daturus est, quam si omnia praestiterit, quae huic actioni continentur, et quidem solida, non peculii tenus; nam et si ex emto dominus agat, nisi pretium totum solverit, nihil consequatur.

§ 1.—Quodsi servus vel filius vendiderit, redhibitoria in peculium competit; in peculio autem et causa redhibitionis continetur; nec nos moveat, quod, antequam reddatur servus, non est in peculio, non enim potest esse in peculio servus, qui adhuc emptoris est, sed causa ipsius redhibitionis in peculio computatur. Igitur si servus decem mil-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tebutsf1pf98ty9yo3sadcxrfro8z6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/149</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87265</id>
    <revision>
      <id>284498</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:39:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'lationem valere placuit, nec videri simile, quod fundo non demonstrato nullum esse legatum vel stipulationem fundi constaret, quum inter modum constitutae dotis et corpus ignoratum differentia magna sit; dotis etenim quantitas pro modo facultatum patris et dignitate mariti constitui potest.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Nuptiae ex voluntate patris puellae cum filio tutoris iure contractis, dos pro modo facultatum et dignitate natalium...</comment>
      <origin>284498</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2782" sha1="n2n2j9gy0cqyfnoyl303lgqel0sjg9e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;lationem valere placuit, nec videri simile, quod fundo non demonstrato nullum esse legatum vel stipulationem fundi constaret, quum inter modum constitutae dotis et corpus ignoratum differentia magna sit; dotis etenim quantitas pro modo facultatum patris et dignitate mariti constitui potest.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Nuptiae ex voluntate patris puellae cum filio tutoris iure contractis, dos pro modo facultatum et dignitate natalium recte per tutorem constitui potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Patrona dotem pro libertae iure promissam, quod extiterit ingrata, non retinebit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Quum res in dotem aestimatas soluto matrimonio reddi placuit, summa declaratur, non venditio constituitur; ideoque rebus evictis si mulier bona fide eas dederit, nulla est actio viro, aliquin de dolo tenetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 8.—In dotem rebus aestimatis et &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt; traditis, quamvis ea mulier in usu habeat, vir dominium factum videretur (2).&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 9.—Partum dotalium ancillarum dotis esse portionem convenit; ideoque frustra pacisci virum, ut inter uxorem et se partus communis sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''70.'''  PAULUS libro VI. Quaestionum.—In ambiguis pro dotibus respondere melius est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''71.'''  IDEM libro XIII. (3) Quaestionum.—Quum dotem mulieris nomine extraneus promisit, mulieris periculum est; sed si maritus nomen secutus usuras exegerit, periculum eius futurum respondetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''72.'''  IDEM libro VIII. Responsorum.—Mulier bona sua omnia in dotem dedit; quaero, an maritus quasi heres omnibus respondere cogatur? Paulus respondit, eum quidem, qui tota ex promissione dotis bona mulieris retinuit, a creditoribus conveniri eius non posse, sed non plus esse in promissione bonorum, quam quod superest deducto aere alieno.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—'''[73.]''' (4) Paulus respondit, in rebus dotalibus etiam partem mariti dolum eum culpam praestare debere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—'''[74.]''' (5) Paulus respondit, si mulier de suo dotem dedit, et adhibuit matrem, quae stipularetur, potuisse eam postea instrumentum dotale mutare.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''73. [75.]''' IDEM libro II. Sententiarum.—Mutus, surdus, coecus dotis nomine obligantur, quia et nuptias contrahere possunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Manente matrimonio non perditurae uxori ob has causas dos reddi potest, ut sevo suoque (6) alit, ut fundum idoneum emat, ut in exilium, ut (6) in insulam relegato parenti praestet alimenta (7),&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>n2n2j9gy0cqyfnoyl303lgqel0sjg9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284506</id>
      <parentid>284498</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T22:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284506</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="27xel6hrkip460nte5cwgxw7pfyhyd0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;lationem valere placuit, nec videri simile, quod fundo non demonstrato nullum esse legatum vel stipulationem fundi constaret, quum inter modum constitutae dotis et corpus ignoratum differentia magna sit; dotis etenim quantitas pro modo facultatum patris et dignitate mariti constitui potest.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Nuptiae ex voluntate patris puellae cum filio tutoris iure contractis, dos pro modo facultatum et dignitate natalium recte per tutorem constitui potest.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Patrona dotem pro libertae iure promissam, quod extiterit ingrata, non retinebit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Quum res in dotem aestimatas soluto matrimonio reddi placuit, summa declaratur, non venditio constituitur; ideoque rebus evictis si mulier bona fide eas dederit, nulla est actio viro, aliquin de dolo tenetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 8.—In dotem rebus aestimatis et &lt;ref&gt;et, omittela Hal. &lt;/ref&gt; traditis, quamvis ea mulier in usu habeat, vir dominium factum videretur &lt;ref&gt;videtur, Hal.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 9.—Partum dotalium ancillarum dotis esse portionem convenit; ideoque frustra pacisci virum, ut inter uxorem et se partus communis sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''70.'''  PAULUS ''libro VI. Quaestionum.''—In ambiguis pro dotibus respondere melius est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''71.'''  IDEM ''libro XIII. &lt;ref&gt;III., Hal. &lt;/ref&gt; Quaestionum.''—Quum dotem mulieris nomine extraneus promisit, mulieris periculum est; sed si maritus nomen secutus usuras exegerit, periculum eius futurum respondetur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''72.'''  IDEM ''libro VIII. Responsorum.''—Mulier bona sua omnia in dotem dedit; quaero, an maritus quasi heres omnibus respondere cogatur? Paulus respondit, eum quidem, qui tota ex promissione dotis bona mulieris retinuit, a creditoribus conveniri eius non posse, sed non plus esse in promissione bonorum, quam quod superest deducto aere alieno.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—'''[73.]''' &lt;ref&gt;Segun ediciones vulgares. &lt;/ref&gt;Paulus respondit, in rebus dotalibus etiam partem mariti dolum eum culpam praestare debere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—'''[74.]''' &lt;ref&gt;Segun ediciones vulgares. &lt;/ref&gt; Paulus respondit, si mulier de suo dotem dedit, et adhibuit matrem, quae stipularetur, potuisse eam postea instrumentum dotale mutare.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''73. [75.]''' IDEM libro II. Sententiarum.—Mutus, surdus, coecus dotis nomine obligantur, quia et nuptias contrahere possunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Manente matrimonio non perditurae uxori ob has causas dos reddi potest, ut sevo suoque alat, ut fundum idoneum emat, ut in exilium, ut &lt;ref&gt; vel, al margen interior del códice Fl.&lt;/ref&gt; in insulam relegato parenti praestet alimenta &lt;ref&gt; alimoniam, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;,&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>27xel6hrkip460nte5cwgxw7pfyhyd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/279</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87266</id>
    <revision>
      <id>284499</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:41:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' tetur ab eo. Sed et (1) quam solus sit tutor mutuam pecuniam pupillo dederit, vel ab eo in stipulatur, non erit obligatus tutor; naturaliter tamen obligabitur, in quibusdam locupletior factus est, nam in pupillum non tantum tutoris, verum civis actionem, in quantum locupletior factus est, dandam Divus Pius rescripsit.  § 1.—Pupillus vendendo sine tutoris auctoritate non obligatur, sed nec in emendo, nisi in quantum locupletior factus est.  §...</comment>
      <origin>284499</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2672" sha1="nqa35vczje73ltsleibbbu8c7jltb4k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tetur ab eo. Sed et (1) quam solus sit tutor mutuam pecuniam pupillo dederit, vel ab eo in stipulatur, non erit obligatus tutor; naturaliter tamen obligabitur, in quibusdam locupletior factus est, nam in pupillum non tantum tutoris, verum civis actionem, in quantum locupletior factus est, dandam Divus Pius rescripsit.

§ 1.—Pupillus vendendo sine tutoris auctoritate non obligatur, sed nec in emendo, nisi in quantum locupletior factus est.

§ 2.—Item ipse tutor et emptoris, et venditoris officio fungi non potest. Sed enim si contortorem habeat, cuius auctoritas sufficit, proculdubio emere potest; sed si mala fide emptor interceptus, nullius erit momenti, ideoque nec usucapere potest; sane si suae auctoritatis comprobaverit emptionem, contractus valet.

§ 3.—Sed si per interpositam personam rem pupilli emerit, in ea causa est, ut emptio nullius momenti sit, quia non bona fide videtur rem gessisse; et ita est receptum a Div[o] Severo et Antonino.

§ 4.—Sane si ipse quidem emit palam, dedit autem nomen, non mala fide, sed simpliciter, ut solent honestiores non pati nomina sua instrumentis inscribi, valet emptio; quodsi callide, idem erit, ac si per interpositam personam emisset.

§ 5.—Sed et si creditor pupilli distrahat, aeque emere bona fide poterit.

§ 6.—Si filius tutoris, vel qua alia persona iuri eius subiecta emerit, idem erit, atque si ipse emisset.

6. POMPONIUS libro XVII. ad Sabinum.—Tut[o]res, quibus administratio decreta non esset, tamquam extraneos recte a pupillo emere placet.

7. ULPIANUS libro XL. ad Sabinum.—Quod dicimus, in eum suam auctoritatem accommodare tutorem non posse, toties verum est, quoties per seemet vel subiectas sibi personas acquiritur ei stipulatio; ceterum negotium ei geri (2) per consentientias, ut dictum est, nihil prohibet attestatorias.

§ 1.—Si duo rei sint stipulandi, et alter me auctore a pupillo stipuletur, alter altero tutore auctore, dicendum est, stipulationem valere, sic tamen, si auctoritas tutoris unius sufficiat; ceterum si non sufficiat, dicendum erit, inutilem esse stipulationem.

§ 2.—Si et pater, et filius, qui in potestate eius fuit, tutores fuerint, et pater sit stipulatus filio auctore, nullius momenti erit stipulatio ideoque, quia in rem patris auctor esse filius non potest.

8. IDEM libro XLVIII. ad Sabinum.—Et si conditionalis contrahes cum pupillo fiat, tutor debet pure auctor fieri, nam auctoritas non conditionaliter, sed pure interponenda est, ut conditionalis contractus confirmetur.

(1) sic, inserta la Vulg.
(2) Tourn. emigi la correctione originali; negotium ei per

TOMO II—36&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nqa35vczje73ltsleibbbu8c7jltb4k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284558</id>
      <parentid>284499</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284558</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2671" sha1="o4e20kfwqkeh701e07yx277nt1hretz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tetur ab eo. Sed et (1) quam solus sit tutor mutuam pecuniam pupillo dederit, vel ab eo in stipulatur, non erit obligatus tutor; naturaliter tamen obligabitur, in quibusdam locupletior factus est, nam in pupillum non tantum tutoris, verum civis actionem, in quantum locupletior factus est, dandam Divus Pius rescripsit.

§ 1.—Pupillus vendendo sine tutoris auctoritate non obligatur, sed nec in emendo, nisi in quantum locupletior factus est.

§ 2.—Item ipse tutor et emptoris, et venditoris officio fungi non potest. Sed enim si contortorem habeat, cuius auctoritas sufficit, proculdubio emere potest; sed si mala fide emptor interceptus, nullius erit momenti, ideoque nec usucapere potest; sane si suae auctoritatis comprobaverit emptionem, contractus valet.

§ 3.—Sed si per interpositam personam rem pupilli emerit, in ea causa est, ut emptio nullius momenti sit, quia non bona fide videtur rem gessisse; et ita est receptum a Div[o] Severo et Antonino.

§ 4.—Sane si ipse quidem emit palam, dedit autem nomen, non mala fide, sed simpliciter, ut solent honestiores non pati nomina sua instrumentis inscribi, valet emptio; quodsi callide, idem erit, ac si per interpositam personam emisset.

§ 5.—Sed et si creditor pupilli distrahat, aeque emere bona fide poterit.

§ 6.—Si filius tutoris, vel qua alia persona iuri eius subiecta emerit, idem erit, atque si ipse emisset.

6. POMPONIUS libro XVII. ad Sabinum.—Tut[o]res, quibus administratio decreta non esset, tamquam extraneos recte a pupillo emere placet.

7. ULPIANUS libro XL. ad Sabinum.—Quod dicimus, in eum suam auctoritatem accommodare tutorem non posse, toties verum est, quoties per seemet vel subiectas sibi personas acquiritur ei stipulatio; ceterum negotium ei geri (2) per consentientias, ut dictum est, nihil prohibet attestatorias.

§ 1.—Si duo rei sint stipulandi, et alter me auctore a pupillo stipuletur, alter altero tutore auctore, dicendum est, stipulationem valere, sic tamen, si auctoritas tutoris unius sufficiat; ceterum si non sufficiat, dicendum erit, inutilem esse stipulationem.

§ 2.—Si et pater, et filius, qui in potestate eius fuit, tutores fuerint, et pater sit stipulatus filio auctore, nullius momenti erit stipulatio ideoque, quia in rem patris auctor esse filius non potest.

8. IDEM libro XLVIII. ad Sabinum.—Et si conditionalis contrahes cum pupillo fiat, tutor debet pure auctor fieri, nam auctoritas non conditionaliter, sed pure interponenda est, ut conditionalis contractus confirmetur.

(1) sic, inserta la Vulg.
(2) Tourn. emigi la correctione originali; negotium ei per

TOMO II—36&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o4e20kfwqkeh701e07yx277nt1hretz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/82</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87267</id>
    <revision>
      <id>284500</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284500</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2625" sha1="mpa14x7yo6x46epkayzf4qdc1k81dt9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;63. Modestinus libro V. Responsorum.—Herennius Modestinus respondit, non obesse ex emto agenti, quod denuntiatio pro evictione interposita non esset, si pacto ei remissa esset denuntiandi necessitas. 

§ 1.—Caia Seia fundum a Lucio Titio emerat, et quaestione mota fisci nomine auctorem laudaverat, et evictione secuta fundus ablatus et fisco adiudicatus est venditore praesente; quaeritur, quum emtrix non provocaverat, an venditorem poterit convenire? Herennius Modestinus respondit, sive quod alienus fuit, quum veniret, sive quod tunc obligatus evictus est, nihil proponi, cur emtrici adversus venditorem actio non competat. 

§ 2.—Herennius Modestinus respondit: si emtor appellavit, et bonam causam vitio suo ex praescriptione perdidit, ad auctorem reverti non potest. 

64. Papinianus libro VII. Quaestionum.—Ex mille iugeribus traditis ducenta flumen abstulit; si postea pro indiviso ducenta evincantur, duplae stipulatio pro parte quinta, non quarta praestabitur, nam quod periit, damnum emtori, non venditori attulit. Si totus fundus, quem flumen deminuerat, evictus sit, iure non deminuetur evictionis obligatio, non magis, quam si incuria fundus aut servus traditus deterior factus sit; nam et e contrario non augetur quantitas evictionis, si res melior fuerit effecta. 

§ 1.—Quodsi modo terrae integro, qui fuerat traditus, ducenta iugera per alluvionem accesserunt, ac postea pro indiviso pars quinta totius evicta sit, perinde pars quinta praestabitur, ac si sola ducenta de illis mille iugeribus, quae tradita sunt, fuissent evicta, quia alluvionis periculum non praestat venditor. 

§ 2.—Quaesitum est, si mille iugeribus traditis periissent ducenta, mox alluvio per aliam partem fundi ducenta attulisset, ac postea pro indiviso quinta pars evicta esset, pro qua parte auctor teneretur? Dixi, consequens esse superioribus, ut neque pars quinta mille iugerum, neque quarta debeatur evictionis nomine, sed perinde teneatur auctor, ac si de octingentis illis residuis sola centum sexaginta fuissent evicta; nam reliqua quadraginta, quae universo fundo decesserunt, pro rata novae regionis esse intelligi. 

§ 3.—Ceterum quum pro diviso pars aliqua fundi evincitur, tametsi certus numerus iugerum traditus sit, tamen non pro modo, sed pro bonitate regionis praestatur evictio.
 
§ 4.—Qui unum iugerum (1) pro indiviso solum habuit, tradidit; secundum omnium sententias non totum dominium transtulit, sed partem dimidiam iugeri, quemadmodum si locum certum aut fundum similiter tradidisset. 

65. Idem libro VIII. Quaestionum.—Rem he&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mpa14x7yo6x46epkayzf4qdc1k81dt9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/66</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87268</id>
    <revision>
      <id>284501</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284501</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2308" sha1="7ru32e3ktt9y9519flcbgg76lkpiqdw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;libus eamque quinque millibus sit, haec quoque in peculio esse dicemus. Hoc ita, si nihil domino debeat, aut ademtum peculium non est; quodsi plus domino debeat, eveniet, ut hominem praestet, et nihil consequatur.

'''58. IDEM libro V. Responsorum.'''—Quaero, an, si servus apud emtorem fugit, et in causa redhibitionis esse pronuntiatum fuerit, non prius venditori restitui debeat, quam rerum ablatarum a servo aestimationem praestiterit. Paulus respondit, venditorem condemnandum non tantum pretium servi restituere, sed etiam rerum ablatarum aestimationem, nisi si pro his paratus sit, servum noxae nomine relinquere.

§ 1.—Item quaero, si nolit aestimationem et pretia rerum restituere, an servus retinendus (1) sit, et danda sit actio de peculio, vel de pretio redhibiti servi ex duplae stipulatione. Paulus respondit, de pretio servi repetendo competere actionem etiam ex duplae stipulatione. De rebus per furtum ablatis iam pronuntiatum est.

§ 2.—Servum dupla emi, qui rebus ablatis fugit, mox inventus praesentibus honestis viris interrogatus, an et in domo venditoris fugisset, respondit, fugisse; quaero, an tantum ex responso servi Paulus respondit, si et alia indicia primae fugae non deficiunt, tunc etiam servi responso credendum est.

'''59. ULPIANUS libro LXXI. (2) ad Edictum.'''—Quum in ea causa est venditum mancipium, ut redhiberi debeat, iniquum est, venditorem pretium redhibendae rei consequi.

§ 1.—Si quis duos homines uno pretio emerit, et alter in ea causa est, ut redhibeatur, deinde petatur pretium totum, exceptio erit obiicienda; si tamen pars pretii petatur, magis dicetur, non nocere exceptionem, nisi forte ea sit causa, ut propter alterius vitium utrumque mancipium redhibendum sit.

'''60. PAULUS libro LXIX. (3) ad Edictum.'''—Facta redhibitione omnia in integrum restituuntur, perinde ac si neque emtio, neque venditio intercesserit.

'''61. ULPIANUS libro LXXX. (4) ad Edictum.'''—Quoties de servitute agitur, victus tantum debet praestare, quanti minoris emisset, si scisset, servitutem praedio impositam.

'''62. MODESTINUS libro VII. Differentiarum.'''—Ad res donatas Edictum Aedilium Curulium non pertinere dicendum est; etenim qui se restituturum donator repromittit, quando nullum pretium&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7ru32e3ktt9y9519flcbgg76lkpiqdw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/603</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87269</id>
    <revision>
      <id>284502</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:42:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '10. EL MISMO ; Respuestas, libro VIII.-&lt;«Quiero  '''10.''' IDEM ''libro VIII. Responsorum''.-«Seio amico fidelissimo, si voluerit, sicut meis negotiis interveniebat, eodem modo filiorum meorum intervenire, annuos senos aureos, et habitationem, qua utitur, praestari volo»; non ideo minus annua Seio pro parte hereditaria viventis filiae deberi placuit, quod ex tribus filiis Titiae (1) duo aliis heredibus institutis vita decesserunt, quum tam la...</comment>
      <origin>284502</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="c8dysiwdvptu9fjcrlkuo7xgtcpotcg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;10. EL MISMO ; Respuestas, libro VIII.-&lt;«Quiero

'''10.''' IDEM ''libro VIII. Responsorum''.-«Seio amico fidelissimo, si voluerit, sicut meis negotiis interveniebat, eodem modo filiorum meorum intervenire, annuos senos aureos, et habitationem, qua utitur, praestari volo»; non ideo minus annua Seio pro parte hereditaria viventis filiae deberi placuit,
quod ex tribus filiis Titiae (1) duo aliis heredibus
institutis vita decesserunt, quum tam labor, quam pecunia divisionem reciperent.

§ 1.-«Medico Sempronio quae viva (2) praestabam, dari volo»; ea videntur relicta, quae certam formam erogationis annuae, non incertam liberalitatis voluntatem habuerunt.

§ 2.-«Uxori praeter id, quod a me vivo (3) annui nomine accipiebat, aureos centum dari volo»; annuum videtur, et semel centum aureos reliquisse.

§ 3.-Libertis dari volo, quae viva praestabam »; et habitatio praestabitur; sumtus iumentorum non debebitur, quem actori domina praestare solita fuit utilitatis suae causa. Ideo nec sumtum medicamentorum medicus libertus recte petet, quem, ut patronam eiusque familiam curaret, acceptabat.

'''11.''' PAULUS ''libro XXI. Quaestionum''.- Quum in annos singulos legatur, plura legata esse placet, et per singula legata ius capiendi inspicietur. Idem in servo inspiciendum est ex persona dominorum.

'''12.''' IDEM ''libro XIII. Responsorum''.-Caius Seius
praedia diversis pagis Maeviae et Seiae legavit, et ita cavit: «praestari autem volo ex praediis Potitianis praediis Lutatianis (4) annua arundinis millia trecena (5) et salicis mundae annua librarum singula millia»; quaero, an id legatum defuncta legataria extinctum sit. Paulus respondit, servitutem iure constitutam non videri, neque in personam, neque in rem; sed fideicommissi petitionem competiisse ei , cui praedia Lutatiana (6) legata sunt; et ideo, quum annua legata fuerint, mortua legataria finitum legatum videri:

'''13.''' SCAEVOLA ''libro IV. Responsorum''.-Maevia nepotem ex Maevio puberem heredem instituit, et Lucio Titio ita legavit: «Lucio Titio, viro bono, cuius obsequio gratias ago, dari volo annuos, quamdiu vivat aureos decem , si rebus nepotis mei interveniat, omnemque administrationem rerum nepotis mei ad sollicitudinem suam revocaverit»; quaero, quum Lucius Titius aliquo tempore Maevii negotia gesserit, et per eum non stet, quominus gerat, Publius autem Maevius nollet eum administrare, an fideicommissum praestari debeat. Respondit, si non propter fraudem aliamve quam iustam causam improbandae operae causa remotus esset a negotiis, quae administrare secundum defuncti voluntatem vellet, percepturum legatum.

§ 1. Uxore herede scripta ita cavit: «libertis

(1) testatricis, la Vulg.
(2) vivus, la Vulg.
(3) a Maevio, por a me vivo, Hal .
(4) Potitianis, ex praediis Luctatianis, Hat.
(5) trecenta, Hal. Vulg.
(6) Luctatiana, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c8dysiwdvptu9fjcrlkuo7xgtcpotcg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/280</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87270</id>
    <revision>
      <id>284503</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:42:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '9. GAIUS libro XII. (1) ad Edictum provincia- le. — Obligari ex omni contractu pupillus sine tu- toris auctoritate non potest, acquirere autem sibi stipulando et per traditionem accipiendo etiam sine tutoris auctoritate potest; sed credendo obli- gare sibi non potest, quia sine tutoris auctoritate nihil alienare potest.  § 1. — Ex hoc autem, quod pupillus nullam rem sine tutoris auctoritate alienare potest, apparet, nec manumittere eum sine t...</comment>
      <origin>284503</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2751" sha1="jjr56b30wfisoxdue40pc9pwzbk4d74" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;9. GAIUS libro XII. (1) ad Edictum provincia-
le. — Obligari ex omni contractu pupillus sine tu-
toris auctoritate non potest, acquirere autem sibi
stipulando et per traditionem accipiendo etiam
sine tutoris auctoritate potest; sed credendo obli-
gare sibi non potest, quia sine tutoris auctoritate
nihil alienare potest.

§ 1. — Ex hoc autem, quod pupillus nullam rem
sine tutoris auctoritate alienare potest, apparet,
nec manumittere eum sine tutoris auctoritate pos-
se. Hoc amplius, licet tutoris auctoritate manumit-
tat, debet e lege Aelia Sentia apud consilium cau-
sam probare.

§ 2. — Pupillus ex omnibus causis solvendo sine
tutoris auctoritate nihil agit, quia nullum domi-
nium transferre potest; si tamen creditor bona fide
pecuniam pupilli consumpserit, liberabitur pupillus.

§ 3. — Hereditatem adire pupillus sine tutoris
auctoritate non potest, quamvis lucriosa sit, nec
ullum habeat damnum.

§ 4. — Nec ex Senatusconsulto Trebelliano here-
ditatem recipere pupillus sine tutoris auctoritate
potest.

§ 5. — Tutor statim in ipso negotio praesens de-
bet auctor fieri, post tempus vero aut per episto-
lam interposita eius auctoritas nihil agit.

§ 6. — Etiam non exaudiat tutoris auctoritatem
is, qui pupillo contrahit, scriptis tamen locis
approbetur, recte negotium geritur, veluti si ab-
senti pupillo per epistolam vendam aliquid aut lo-
cem, et is tutoris auctoritate consentiat.

10. PAULUS libro XXIV. ad Edictum. — Tutor,
qui per valetudinem, vel absentiam, vel aliam ju-
stam causam, auctor fieri non potuit, non tenetur.

11. GAIUS libro XV. (2) ad Edictum provincia-
le. — Si ad pupillum aut furiosum bonorum posses-
sio pertineat, expediendarum rerum gratia et in
agnoscenda, et in repudianda bonorum possessio-
ne voluntatem tutoris curaturisque spectator debe-
re placuit, qui scilicet, si quid eorum contra com-
modum (3) pupilli furiose fecerint, tutelae cura-
tionisve judicio tenebuntur.

12. IULIANUS libro XXI. (4) Digestorum. — Si
servus communis, tuus et Titii, a pupilla tuae tu-
tore aliquam rem traditionem acceperit, tota
a Titium pertinebit. Marcellus notat: nam quod
cance ad omnes dominos non potest pertinere, id
pro solo ad eum, cui adquiri potest, pertinere
pro solido ad eum, cui adquiri potest, pertinere
veteres comprobaverunt.

18. IDEM libro XXI. Digestorum. — Impuberes
tutore auctore obligantur, etiametsi taceant; nam
quam pecuniam mutuam acceperint, quamvis ni-
hil dicant, auctoritate tutoris interposita tenentur.
Quare etsi non debita pecunia his personis soluta
fuerit, quamvis tacuerint, interposita tutoris au-
ctoritas sufficit, ut condictione teneantur.

(1) XVIII. Hal.
(2) XVIII. Hal.
(3) modum. Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jjr56b30wfisoxdue40pc9pwzbk4d74</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/281</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87271</id>
    <revision>
      <id>284504</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 14. IDEM libro XXXI. Digestorum (1). — Non multum interest, abfuerit tutor, quum negotium contraheretur, an praesens ignoraverit, quale esset, quod contrahabatur.  15. MARCIANUS libro II. Regularum. — Accipiendis et edendis iudicium idem tutor auctor ntrici (2) sit; sed hoc utrum ita est, si bis auctor factus est, an et una auctoritas sufficiat eo animo, ut ad emptione pertineat, dubitat admodum Pomponius, sed fortiter defenditur, sufficere...</comment>
      <origin>284504</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2360" sha1="t2ty5538xo0aahe6tcgukyemyur88wt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
14. IDEM libro XXXI. Digestorum (1). — Non multum interest, abfuerit tutor, quum negotium contraheretur, an praesens ignoraverit, quale esset, quod contrahabatur.

15. MARCIANUS libro II. Regularum. — Accipiendis et edendis iudicium idem tutor auctor ntrici (2) sit; sed hoc utrum ita est, si bis auctor factus est, an et una auctoritas sufficiat eo animo, ut ad emptione pertineat, dubitat admodum Pomponius, sed fortiter defenditur, sufficere unam auctoritatem.

16. PAULUS libro I. ad legem Aeliam Sentiam. — Etiam tutor caecus factus sit, auctor fieri potest.

17. IDEM libro VI. ad Edictum. — Si tutor pupillo noluit auctor fieri, non debet eum Praetor cogere, primum quia iniquum est, etiam si non expedit pupillo, auctoritatem eum praestare; deinde, etsi expedit, tutelae iudicio pupillus hanc iacturam consequetur.

18. IDEM libro I. ad Plautium. — Potest pupillus tutore auctore debitorem suum Titio delegare; sed quam tutor debitori, dicendum est, neque delegari eum, neque procuratorem adversus tutorem dari ipso tutore auctore posse, quia futurum sit, ut auctoritate sua liberetur.

19. IDEM libro IX. (3) Responsorum (4). — Curatorem etiam impuberi dari posse, sed ad ea, quae solemnitatem iuris desiderant, explicanda tutore auctore opus esse.

20. SCAEVOLA libro X. Digestorum (5). — Inter pupillos paternam hereditatis divisione facta est praesente tutore, sed non assignante instrumento divisionis; quaesitum est, an ei dari oporteret? Respondit, si tutor auctor fuisset, non ideo minus standum esse divisioni, quod non assignasset.

21. IDEM libro XXVI. Digestorum (6). — Defendente tutore pupillus condemnatus ex contractu patris accepit curatorem, inter quem et creditorem acta facta sunt apud Procuratorem Caesaris infra scripta; Priscus Procurator Caesaris dixit: «facta iudicata», Novellius curator dixit: «abstineo pupillum», Priscus Procurator Caesaris dixit: «responsum habes, scis, quid agere debeas»; quaesitum est, an secundum haec acta adolescens a bonis patris abstinens sit? Respondit, proponi absentium.

22. IDEM libro V. Pithanon (7). — Si quid est, quod pupillus agendo tutorem suum liberaturus est, id ipso tutore auctore agi recte non potest.

(1) Idem ad Ursulum Ferocem, Hal.
(2) utrinque, Hal.
(3) XVIII, Hal.
(4) respondit, editionem Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t2ty5538xo0aahe6tcgukyemyur88wt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284559</id>
      <parentid>284504</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284559</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2359" sha1="ec3qvt85m2t4f19tuucmh37r8or6rnh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;14. IDEM libro XXXI. Digestorum (1). — Non multum interest, abfuerit tutor, quum negotium contraheretur, an praesens ignoraverit, quale esset, quod contrahabatur.

15. MARCIANUS libro II. Regularum. — Accipiendis et edendis iudicium idem tutor auctor ntrici (2) sit; sed hoc utrum ita est, si bis auctor factus est, an et una auctoritas sufficiat eo animo, ut ad emptione pertineat, dubitat admodum Pomponius, sed fortiter defenditur, sufficere unam auctoritatem.

16. PAULUS libro I. ad legem Aeliam Sentiam. — Etiam tutor caecus factus sit, auctor fieri potest.

17. IDEM libro VI. ad Edictum. — Si tutor pupillo noluit auctor fieri, non debet eum Praetor cogere, primum quia iniquum est, etiam si non expedit pupillo, auctoritatem eum praestare; deinde, etsi expedit, tutelae iudicio pupillus hanc iacturam consequetur.

18. IDEM libro I. ad Plautium. — Potest pupillus tutore auctore debitorem suum Titio delegare; sed quam tutor debitori, dicendum est, neque delegari eum, neque procuratorem adversus tutorem dari ipso tutore auctore posse, quia futurum sit, ut auctoritate sua liberetur.

19. IDEM libro IX. (3) Responsorum (4). — Curatorem etiam impuberi dari posse, sed ad ea, quae solemnitatem iuris desiderant, explicanda tutore auctore opus esse.

20. SCAEVOLA libro X. Digestorum (5). — Inter pupillos paternam hereditatis divisione facta est praesente tutore, sed non assignante instrumento divisionis; quaesitum est, an ei dari oporteret? Respondit, si tutor auctor fuisset, non ideo minus standum esse divisioni, quod non assignasset.

21. IDEM libro XXVI. Digestorum (6). — Defendente tutore pupillus condemnatus ex contractu patris accepit curatorem, inter quem et creditorem acta facta sunt apud Procuratorem Caesaris infra scripta; Priscus Procurator Caesaris dixit: «facta iudicata», Novellius curator dixit: «abstineo pupillum», Priscus Procurator Caesaris dixit: «responsum habes, scis, quid agere debeas»; quaesitum est, an secundum haec acta adolescens a bonis patris abstinens sit? Respondit, proponi absentium.

22. IDEM libro V. Pithanon (7). — Si quid est, quod pupillus agendo tutorem suum liberaturus est, id ipso tutore auctore agi recte non potest.

(1) Idem ad Ursulum Ferocem, Hal.
(2) utrinque, Hal.
(3) XVIII, Hal.
(4) respondit, editionem Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ec3qvt85m2t4f19tuucmh37r8or6rnh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/282</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87272</id>
    <revision>
      <id>284505</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' TIT. IX  QUANDO EX FACTO TUTORIS VEL CURATORIS MINORES AGERE VEL CONVENIRI POSSUNT (Cf. Cod. V. 89.1)  1. POMPONIUS libro XXIX. ad Sabinum. — Ob dolum malum vel culpam tutoris, Aristо ait, pupillum posse conveniendum; sed non pupillo, quanti actor in litem iuraret; et tamen illud ita est, si rem a tutore pupillus servare possit.  2. ULPIANUS libro I. Opinionum. — Si tutor vel curator pecunia eius, cuius negotia administrat, mutua data ipsi s...</comment>
      <origin>284505</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2377" sha1="29c1c0rzwr75xofgscyqjq51tcd6t5d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
TIT. IX

QUANDO EX FACTO TUTORIS
VEL CURATORIS MINORES AGERE VEL
CONVENIRI POSSUNT
(Cf. Cod. V. 89.1)

1. POMPONIUS libro XXIX. ad Sabinum. — Ob dolum malum vel culpam tutoris, Aristо ait, pupillum posse conveniendum; sed non pupillo, quanti actor in litem iuraret; et tamen illud ita est, si rem a tutore pupillus servare possit.

2. ULPIANUS libro I. Opinionum. — Si tutor vel curator pecunia eius, cuius negotia administrat, mutua data ipsi stipulatus fuerit, vel praedia in nomen suum emerit, utilius actio ei, cuius pecunia fuit, datur ad eum vindicandum vel mutuam pecuniam exigendam.

3. PAPINIANUS libro XX. Quaestionum. — Dolus tutorum puero (1) nece nocere, neque prod esse debet. Quod autem negotio, tutore, adempto pupillo non nocere, tunc verum est, quum ex illis fraude locupletior pupillus factus non est. Quae merito Sabinus tribuit actione pupillum conveniendum ex dolo tutoris existimavit, scilicet si per iniquam distributionem pupilli rationibus favit. Quod in depositi quoque actione dicendum est, item hereditatis petitione, si modo, quod tutoris dolo desit, pupilli rationibus illatum probetur.

4. ULPIANUS libro LXIV. ad Edictum. — At si extrinsecus aliquid tutor dolo admiserit (2), pupillo nihil nocere oportet.

5. PAPINIANUS libro V. Responsorum. — Post mortem furiosi non debitor in curatorem, qui negotia gessit, iudicati actio, non magis, quam in tutores, si modo nullum ex consensu post depositum officium non actionem faciat, et in curatorem vel tutorem obligationem esse translatam constabit.

§ 1. — Tutor, qui pecuniam se sollicitatam esse (3), (3) quam pater pupilli condemnatus fuerat, actionem post tutelam finitam recte recusat. Non idem in eo placuit, qui suo nomine mutuam pecuniam accepit, et iudicatum pro pupillo fecit, nisi forte creditor ideo contraxit, ut in causam iudicati pecunia transiret.

6. IDEM libro II. Definitionum. — Tutor interposito decreto Praetoris actorem reliquit; secundum eum sententia dicta iudicata transferatur ad pupillum actione non minus, quam si tutor obtinuisset.

7. SCAEVOLA libro XIII. Quaestionum. — Tutor, qui infamem defendit, succurritur, ut in pupillam iudicati actio detur.

8. IDEM libro V. Responsorum. — Tutor, qui et coheres pupillo erat, quem conveniretur fideicom-

(1) pupillo, Hal.
(2) admiserit, Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>29c1c0rzwr75xofgscyqjq51tcd6t5d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284560</id>
      <parentid>284505</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284560</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2376" sha1="6fckwjuhj6us9ys9s42bcsictcandkr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;TIT. IX

QUANDO EX FACTO TUTORIS
VEL CURATORIS MINORES AGERE VEL
CONVENIRI POSSUNT
(Cf. Cod. V. 89.1)

1. POMPONIUS libro XXIX. ad Sabinum. — Ob dolum malum vel culpam tutoris, Aristо ait, pupillum posse conveniendum; sed non pupillo, quanti actor in litem iuraret; et tamen illud ita est, si rem a tutore pupillus servare possit.

2. ULPIANUS libro I. Opinionum. — Si tutor vel curator pecunia eius, cuius negotia administrat, mutua data ipsi stipulatus fuerit, vel praedia in nomen suum emerit, utilius actio ei, cuius pecunia fuit, datur ad eum vindicandum vel mutuam pecuniam exigendam.

3. PAPINIANUS libro XX. Quaestionum. — Dolus tutorum puero (1) nece nocere, neque prod esse debet. Quod autem negotio, tutore, adempto pupillo non nocere, tunc verum est, quum ex illis fraude locupletior pupillus factus non est. Quae merito Sabinus tribuit actione pupillum conveniendum ex dolo tutoris existimavit, scilicet si per iniquam distributionem pupilli rationibus favit. Quod in depositi quoque actione dicendum est, item hereditatis petitione, si modo, quod tutoris dolo desit, pupilli rationibus illatum probetur.

4. ULPIANUS libro LXIV. ad Edictum. — At si extrinsecus aliquid tutor dolo admiserit (2), pupillo nihil nocere oportet.

5. PAPINIANUS libro V. Responsorum. — Post mortem furiosi non debitor in curatorem, qui negotia gessit, iudicati actio, non magis, quam in tutores, si modo nullum ex consensu post depositum officium non actionem faciat, et in curatorem vel tutorem obligationem esse translatam constabit.

§ 1. — Tutor, qui pecuniam se sollicitatam esse (3), (3) quam pater pupilli condemnatus fuerat, actionem post tutelam finitam recte recusat. Non idem in eo placuit, qui suo nomine mutuam pecuniam accepit, et iudicatum pro pupillo fecit, nisi forte creditor ideo contraxit, ut in causam iudicati pecunia transiret.

6. IDEM libro II. Definitionum. — Tutor interposito decreto Praetoris actorem reliquit; secundum eum sententia dicta iudicata transferatur ad pupillum actione non minus, quam si tutor obtinuisset.

7. SCAEVOLA libro XIII. Quaestionum. — Tutor, qui infamem defendit, succurritur, ut in pupillam iudicati actio detur.

8. IDEM libro V. Responsorum. — Tutor, qui et coheres pupillo erat, quem conveniretur fideicom-

(1) pupillo, Hal.
(2) admiserit, Hal. Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6fckwjuhj6us9ys9s42bcsictcandkr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/283</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87273</id>
    <revision>
      <id>284507</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' TÍT. X  DE SUSPECTIS TUTORIBUS ET CURATORIBUS  [cf. Cod. V. 48. 47.]  1. Ulpianus libro XXXV ad Edictum. — Haec clausa est frequens, et necessaria est, quotidie enim suspecti tutores postulantur.  § 1. — Primum igitur tractemus, unde descendant suspecti crimen, et apud quos postulari quis possit, si suspectus tutor vel curator; deinde quis, et a quo, et ex quibus causis removeatur, deque poena suspecti.  § 2. — Sequentium est, suspecti crime...</comment>
      <origin>284507</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2467" sha1="tbmsle5sanslix8zc3u334qhuq4nfcc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
TÍT. X

DE SUSPECTIS TUTORIBUS ET CURATORIBUS

[cf. Cod. V. 48. 47.]

1. Ulpianus libro XXXV ad Edictum. — Haec clausa est frequens, et necessaria est, quotidie enim suspecti tutores postulantur.

§ 1. — Primum igitur tractemus, unde descendant suspecti crimen, et apud quos postulari quis possit, si suspectus tutor vel curator; deinde quis, et a quo, et ex quibus causis removeatur, deque poena suspecti.

§ 2. — Sequentium est, suspecti crimen e lege duodecim tabularum descendere.

§ 3. — Damus autem ius removendi suspectos tutores Romae Praetoribus, in provinciis Praesidibus earum.

§ 4. — An autem apud Legatum Proconsulis suspectus postulari possit, dubium fuit; sed Imperator Antoninus cum Div(o) Severo Bradu(a)e Mauri(co) (?) Proconsuli Africae rescripsit, posse, quia mandata iurisdictione officium ad eum totum iuris dicundi transit. Ergo et si Praetor mandadet iurisdictionem, simili modo dicendum est, suspectum posse apud eum postulati, cui mandata est; quin etiam sit in provincia hoc rescriptum, consequenter erit dicere, et eum, cui a Praetore mandata est iurisdictio, posse de suspecto cognoscere.

§ 5. — Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere, nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. Et quidem omnes tutores possunt, sive testamentarii sint, sive non sint, sed aliter tutores generis; quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. Quid, si patronus? Adhuc idem erit dicendum, modo ut meminerimus, patrono parcendum.

§ 6. — Consequens est, ut videamus, qui possunt suspectos postulare; et sciendum est, quasi publicam esse hanc actionem, hoc est, omnibus patere (?).

§ 7. — Quinimo et mulieres admittuntur, sed hae solae, quae pietate necessitudinis ductae ad hoc procedunt, utpote mater, nutrix quoque, et avia possunt. Potest et soror, nam in sorore et Rescriptum extat Divi Severi; et si qua alia mulier fuerit, cuius Praetor perpessam pietatem intellexerit, non sexus verecundiam egredientis (?), sed pietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittet eam ad accusationem.

§ 8. — Si quis de plebeis ob facta atrociora in tutela admissa fuerit apud Praetorem accusatus, remittatur ad Praefectum urbis graviter puniendus.

(1) Marteo, Hal.; Blanduae (en lugar de Braduae), otros
(2) hoc est, omnibus patere, omnibus ...
(3) egredientem, dice la glosa. 2 §. 8. si cremos
(4) ha de leer, por mas que no son hayan anotado el texto.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tbmsle5sanslix8zc3u334qhuq4nfcc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284510</id>
      <parentid>284507</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T22:51:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284510</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2594" sha1="52alfsmb435cqc9vq4djrr178588dz4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;missi nomine, in solidum ipse cavit; quaesitum est, an in adtultum pupillo pro parte danda sit utilis actio? Respondit: danda.

TÍT. X

DE SUSPECTIS TUTORIBUS ET CURATORIBUS

[cf. Cod. V. 48. 47.]

1. Ulpianus libro XXXV ad Edictum. — Haec clausa est frequens, et necessaria est, quotidie enim suspecti tutores postulantur.

§ 1. — Primum igitur tractemus, unde descendant suspecti crimen, et apud quos postulari quis possit, si suspectus tutor vel curator; deinde quis, et a quo, et ex quibus causis removeatur, deque poena suspecti.

§ 2. — Sequentium est, suspecti crimen e lege duodecim tabularum descendere.

§ 3. — Damus autem ius removendi suspectos tutores Romae Praetoribus, in provinciis Praesidibus earum.

§ 4. — An autem apud Legatum Proconsulis suspectus postulari possit, dubium fuit; sed Imperator Antoninus cum Div(o) Severo Bradu(a)e Mauri(co) (?) Proconsuli Africae rescripsit, posse, quia mandata iurisdictione officium ad eum totum iuris dicundi transit. Ergo et si Praetor mandadet iurisdictionem, simili modo dicendum est, suspectum posse apud eum postulati, cui mandata est; quin etiam sit in provincia hoc rescriptum, consequenter erit dicere, et eum, cui a Praetore mandata est iurisdictio, posse de suspecto cognoscere.

§ 5. — Ostendimus, qui possunt de suspecto cognoscere, nunc videamus, qui suspecti fieri possunt. Et quidem omnes tutores possunt, sive testamentarii sint, sive non sint, sed aliter tutores generis; quare et si legitimus sit tutor, accusari poterit. Quid, si patronus? Adhuc idem erit dicendum, modo ut meminerimus, patrono parcendum.

§ 6. — Consequens est, ut videamus, qui possunt suspectos postulare; et sciendum est, quasi publicam esse hanc actionem, hoc est, omnibus patere (?).

§ 7. — Quinimo et mulieres admittuntur, sed hae solae, quae pietate necessitudinis ductae ad hoc procedunt, utpote mater, nutrix quoque, et avia possunt. Potest et soror, nam in sorore et Rescriptum extat Divi Severi; et si qua alia mulier fuerit, cuius Praetor perpessam pietatem intellexerit, non sexus verecundiam egredientis (?), sed pietate productam, non continere iniuriam pupillorum, admittet eam ad accusationem.

§ 8. — Si quis de plebeis ob facta atrociora in tutela admissa fuerit apud Praetorem accusatus, remittatur ad Praefectum urbis graviter puniendus.

(1) Marteo, Hal.; Blanduae (en lugar de Braduae), otros
(2) hoc est, omnibus patere, omnibus ...
(3) egredientem, dice la glosa. 2 §. 8. si cremos
(4) ha de leer, por mas que no son hayan anotado el texto.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52alfsmb435cqc9vq4djrr178588dz4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/83</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87274</id>
    <revision>
      <id>284508</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284508</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2466" sha1="fku4y3zzbqvn78r7jn3ztdh5mvmekgg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;reditariam pignori obligatam heredes vendiderunt, et evictionis nomine pro partibus hereditariis sposponderunt; quum alter pignus pro parte sua liberasset, rem creditor evicit; quaerebatur, an uterque heredum conveniri possit? Idque placebat propter indivisam pignoris causam, nec remedio locus esse videbatur, ut per doli exceptionem actiones ei, qui pecuniam creditori dedit, praestarentur, quia non duo rei facti proponerentur, sed familiae erciscundae iudicium eo nomine utile est; nam quid (1) interest, unus ex heredibus in totum liberaverit pignus, an vero pro sua duntaxat portione, quum coheredis negligentia damnosa non debet esse alteri? 

66. Idem libro XXVIII. Quaestionum.—Si, quum venditor admonuisset emtorem, ut Publiciana potius, vel (2) ea actione, quae de fundo vectigali proposita est, experiretur, emtor id facere supersedit, omnimodo nocebit ei dolus suus, nec committitur (3) stipulatio. Non idem in Serviana quoque actione probari potest; haec enim etsi in rem actio est, nudam tamen possessionem avocat, et soluta pecunia venditori dissolvitur (4); unde fit, ut emtori suo nomine non competat. 

§ 1.—Si is, qui Reipublicae causa abfuit, fundum petat, utilis possessori pro evictione competit actio. Item si privatus a milite petat, eadem aequitas est emtori restituendae pro evictione actionis. 

§ 2.—Si secundus emtor venditorem eundemque emtorem ad litem hominis dederit procuratorem, et non restituto eo damnatio fuerit secuta, quodcunque ex causa iudicati praestiterit procurator ut in rem suam datus, ex stipulatu consequi non poterit, sed quia damnum evictionis ad personam pertinuit emtoris, qui mandati iudicio nihil percepturus est, non inutiliter ad percipiendam litis aestimationem agetur ex vendito. 

§ 3.—Divisione inter coheredes facta si procurator absentis interfuit, et dominus ratam habuit, evictis praediis in dominum actio dabitur, quae daretur in eum, qui negotium absentis gessit, ut, quanti sua interest, actor consequatur, scilicet ut melioris aut deterioris agri facti causa (5) finem pretii, quo fuerat tempore divisionis aestimatus, deminuat vel excedat. 

67. Idem libro X. Responsorum.—Emtori post evictionem servi, quem dominus abduxit, venditor eandem servum post tempus offerendo, quominus praestet, quod emtoris interest, non recte defenditur.
 
68. Idem libro XI. Responsorum.—Quum ea conditione pignus distrahitur, ne quid evictione&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fku4y3zzbqvn78r7jn3ztdh5mvmekgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/67</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87275</id>
    <revision>
      <id>284509</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284509</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2342" sha1="5ctxz3l4w0a1ndh0gu4bwuce3t3fdnl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;interveniat? Quid ergo, si res ab eo, cui donata est, melior facta sit, numquid quanti eius, qui melior facta, interest, donator convenietur? Quod minime dicendum est, ne eo casu liberalitatis suae donator poenam patiatur; itaque si qua res donetur, necesse non erit ea repromittere (1), quae in rebus venalibus Aediles repromitti iubent; sane de dolo donator obligare se et debet, et solet, ne, quod benigne contulerit, fraudis consilio revocet.

'''63. ULPIANUS libro I. (2) ad Edictum Aedilium curulium.'''—Sciendum est, ad venditiones solas hoc Edictum pertinere, non tantum mancipiorum, verum ceterarum quoque rerum. Cur autem de locationibus nihil dicatur, mirum quidem est; sed tamen ratio redditur, vel quia nunquam istorum de hac re fuerat iurisdictio, vel quia non similiter locationes, ut venditiones, fiunt.

'''64. POMPONIUS libro XVIII. Epistolarum (3).'''—Labeo scribit, si uno pretio plures servos emeris, et de uno agere velis, in aestimatione (4) servorum proinde fieri debere, atque (5) fieret in aestimatione (6) bonitatis agri, quum ob evictam partem fundi agatur.

§ 1.—Idem ait, si uno pretio plures servos vendidisti, sanosque esse promisisti, et pars dumtaxat eorum minus sana sit, de omnibus adversus dictum, promissum recte agi (7).

§ 2.—Ibidem ait, errare et fugere iumentum posse, nec tamen erronem aut fugitivum esse, agi posse.

'''65. VENULEIUS libro V. Actionum.'''—Animi potius, quam corporis vitium est, veluti si ludos assidue velit spectare, aut tabulas pictas studiosius intueatur, sive etiam mendax, aut similibus vitiis laboret.

§ 1.—Quoties morbus sonticus nominatur, eum significari Cassius ait, qui noceat, nocere autem intelligi, qui perpetuus est, non qui tempore finiatur; sed morbum sonticum eum videri, qui inciderit in hominem, postquam is natus sit, sonticus enim nascens dicitur.

§ 2.—Servus tam veterator, quam novicius dici potest; sed veteratorem non spatio serviendi, sed genere et causa aestimandum, Caelius ait; nam quiquam ex venalicio noviciorum emtus alicui ministerio praepositus sit, statim eum veteratorum numero esse, novicium autem non tironicio animi, sed conditione servitutis intelligi. Nec ad rem pertinet, latine sciat, necne; nam (8) nec ob id veterator est, si liberalibus studiis eruditus sit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5ctxz3l4w0a1ndh0gu4bwuce3t3fdnl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/68</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87276</id>
    <revision>
      <id>284511</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:53:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284511</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2129" sha1="jseptiqdadq2vt0ccl9suzpe6rlavi2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''1. ULPIANUS libro XXVIII. (2) ad Sabinum.'''—Sive tota res evincatur, sive pars, habet regressum emtor in venditorem, sed quum pars evincatur, si quidem pro indiviso evincatur, regressum habet pro quantitate evictae partis. Quodsi certus locus sit evictus, non pro indiviso portio fundi, pro bonitate loci erit regressus. Quid enim, si quod fuit in agro pretiosissimum, hoc evictum est, aut quod fuit in agro vilissimum? Aestimabitur loci qualitas, et sic erit regressus.

'''2. PAULUS libro V. ad Sabinum.'''—Si dupla non promittetur (3), et eo nomine agetur, dupli condemnandus est reus.

'''3. IDEM libro X. (4) ad Sabinum.'''—Quum in venditione servi peculium semper exceptum esse intelligitur, is homo ex peculio summam quandam secum abstulerat; si propter hanc causam furti cum emtore actum sit, non revertetur (5) emtor ad venditorem ex stipulatione duplae, quia furto noxioque solutum esse, praestari debet venditionis tempore, haec autem actio postea esse coeperit (6).

'''4. ULPIANUS libro XXXII. ad Edictum.'''—Illud quaeritur, an is, qui mancipium vendidit, debeat fideiussorem ob evictionem dare, quem vulgo auctorem secundum vocant. Et est relatum, non debere, nisi hoc nominatim actum est.

§ 1.—Si et impuberis nomine tutor vendiderit, evictione secuta, Papinianus libro tertio Responsorum ait, dari in eum, cuius tutela gesta sit, utilem actionem, sed adiecit, in id demum, quod (7) ratio-nibus eius accepto latum est; sed an in totum, si tutor solvendo non sit, videmus. Quod magis puto, neque enim male contrahitur cum tutoribus.

'''5. PAULUS libro XXXIII. ad Edictum.'''—Servi vendito peculium accessurum dixit; si vicarius evictus sit, nihil praestaturum venditorem Labeo ait, quia, sive non fuit in peculio, non accesserit, sive fuerit, iniuriam a iudice emtor passus est; aliter atque si nominatim servum accedere dixisset, tunc enim praestare deberet, in peculio eum esse.

'''6. GAIUS libro X. ad Edictum provinciale.'''—Si fundus venierit, ex consuetudine eius regionis, in qua negotium gestum est, pro evictione caveri oportet.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jseptiqdadq2vt0ccl9suzpe6rlavi2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/284</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87277</id>
    <revision>
      <id>284512</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 2. IDEM libro I. de omnibus tribunalibus. — Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum patroni probetur, ad Praefectum urbis remittitur puniendus.  3. IDEM libro XXXV. ad Edictum. — Tutor quoque contubernio potest suspectum facere, sive ductor adhuc tutor, sive iam desierit ipse, contutor autem maneat tutor; et ita Divus Severus rescripsit. Plus Divus Pius Caecilio Petino rescripsit, posse tutorem suspectum remotum contutores...</comment>
      <origin>284512</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2604" sha1="4exldzu0pm4idl1s2oj51z1odlkdwzk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
2. IDEM libro I. de omnibus tribunalibus. — Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum patroni probetur, ad Praefectum urbis remittitur puniendus.

3. IDEM libro XXXV. ad Edictum. — Tutor quoque contubernio potest suspectum facere, sive ductor adhuc tutor, sive iam desierit ipse, contutor autem maneat tutor; et ita Divus Severus rescripsit. Plus Divus Pius Caecilio Petino rescripsit, posse tutorem suspectum remotum contutores suos suspectos facere.

§ 1. — Liberti quoque pupillorum grate facient, si tutores vel curatores eorum male gerentes rem patronorum vel liberorum patronorum suspectos fecerint; sed si patronum suum ut suspectum in tutela facere velint, melius est, libertos ab accusatione repellere, ne in ipsa cognitione gravius aliquid emergat, quam hoc aliis omnibus pateat.

§ 2. — Non tantum autem adolescentis curator, sed etiam furiosi vel prodigi ut suspectus removeri potest.

§ 3. — Sed et si quis curam ventris bonorumve administrat, non erit huius criminis metu.

§ 4. — Praeterea videndum, an et sine accusatione possit suspectus repelli; et magis est, ut repelli debeat, si Praetori liquet ex apertissimis rerum argumentis, suspectum eum esse; quod favore pupillorum accipiendum est.

§ 5. — Nunc videamus, ex quibus causis suspecti removeantur, et sciendum est, aut ab dolo in tutela admissum suspectum libere postulare, si forte grassatus in tutela est, aut sordide egit, vel perniciose pupillo, vel aliquid intercepit ex rebus pupillaribus iam tutor. Quodsi quid audivit, ante tamen admisit, quam tutor esset, quanquam in bonis pupilli vel in tutela, non potest suspectus tutor postulári, quia delictum tutelam praecessit; proinde si pupilli substantiam explevit, sed antequam tutor esset, accusari debet explatae hereditatis crimine, si minus, si minus, furti.

§ 6. — Quaeri potest, si tutor fuerit pupilli, idemque sit curator confirmationis adolescentis, an possit ex delictis tutelae suspectus postulári? Et quum possit tutelae a coniuratoribus (1) conveniri, consequens erit dicere, cessare suspecti accusationem, quia tutelae agi possit deposito officio et alio sumto.

§ 7. — Idem erit quaerendum, et si proponas, aliquem desisse esse tutorem, et rursum coepisse, utputa usque ad tempus, vel ad conditionem erat datus, deinde iterum vel superveniente conditione testamentaria, vel etiam a Praetore postea datus est, an suspectus postulári possit? Et quia duae tutelae sunt, si est, qui eum tutelae indicio conveniat, aequissimum erit dicere, cessare crimen suspecti.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4exldzu0pm4idl1s2oj51z1odlkdwzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284561</id>
      <parentid>284512</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:43:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <origin>284561</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2603" sha1="6xtgc5trrlwak8tfdo59j7wo82swofb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;2. IDEM libro I. de omnibus tribunalibus. — Libertus quoque, si fraudulenter gessisse tutelam filiorum patroni probetur, ad Praefectum urbis remittitur puniendus.

3. IDEM libro XXXV. ad Edictum. — Tutor quoque contubernio potest suspectum facere, sive ductor adhuc tutor, sive iam desierit ipse, contutor autem maneat tutor; et ita Divus Severus rescripsit. Plus Divus Pius Caecilio Petino rescripsit, posse tutorem suspectum remotum contutores suos suspectos facere.

§ 1. — Liberti quoque pupillorum grate facient, si tutores vel curatores eorum male gerentes rem patronorum vel liberorum patronorum suspectos fecerint; sed si patronum suum ut suspectum in tutela facere velint, melius est, libertos ab accusatione repellere, ne in ipsa cognitione gravius aliquid emergat, quam hoc aliis omnibus pateat.

§ 2. — Non tantum autem adolescentis curator, sed etiam furiosi vel prodigi ut suspectus removeri potest.

§ 3. — Sed et si quis curam ventris bonorumve administrat, non erit huius criminis metu.

§ 4. — Praeterea videndum, an et sine accusatione possit suspectus repelli; et magis est, ut repelli debeat, si Praetori liquet ex apertissimis rerum argumentis, suspectum eum esse; quod favore pupillorum accipiendum est.

§ 5. — Nunc videamus, ex quibus causis suspecti removeantur, et sciendum est, aut ab dolo in tutela admissum suspectum libere postulare, si forte grassatus in tutela est, aut sordide egit, vel perniciose pupillo, vel aliquid intercepit ex rebus pupillaribus iam tutor. Quodsi quid audivit, ante tamen admisit, quam tutor esset, quanquam in bonis pupilli vel in tutela, non potest suspectus tutor postulári, quia delictum tutelam praecessit; proinde si pupilli substantiam explevit, sed antequam tutor esset, accusari debet explatae hereditatis crimine, si minus, si minus, furti.

§ 6. — Quaeri potest, si tutor fuerit pupilli, idemque sit curator confirmationis adolescentis, an possit ex delictis tutelae suspectus postulári? Et quum possit tutelae a coniuratoribus (1) conveniri, consequens erit dicere, cessare suspecti accusationem, quia tutelae agi possit deposito officio et alio sumto.

§ 7. — Idem erit quaerendum, et si proponas, aliquem desisse esse tutorem, et rursum coepisse, utputa usque ad tempus, vel ad conditionem erat datus, deinde iterum vel superveniente conditione testamentaria, vel etiam a Praetore postea datus est, an suspectus postulári possit? Et quia duae tutelae sunt, si est, qui eum tutelae indicio conveniat, aequissimum erit dicere, cessare crimen suspecti.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6xtgc5trrlwak8tfdo59j7wo82swofb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/84</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87278</id>
    <revision>
      <id>284513</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:54:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284513</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="kxvutz3m97cus66vrewzebiq8ey50e4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;secuta creditor praestet, quamvis pretium emtor non solverit, sed venditori caverit, evictione secuta nullam emtor exceptionem habebit, quominus pretium solvat. 

§ 1.—Creditor, qui pro pecunia nomen debitoris per delegationem sequi maluit, evictis pignoribus, quae prior creditor accepit, nullam actionem cum eo, qui liberatus est, habebit.
 
69. Scaevola libro I. Quaestionum.—Qui libertatis causam excepit in venditione, sive iam tunc, quum traderetur, liber homo fuerit, sive conditione, quae testamento proposita fuerit, impleta ad libertatem pervenerit, non tenebitur evictionis nomine.
 
§ 1.—Qui autem in tradendo statuliberum dicit, intelligetur (1) hanc speciem duntaxat libertatis excipere, quae ex testamento impleta conditione ex praeterito possit obtingere; et ideo si praesens testamento libertas data fuerit, et venditor statuliberum pronuntiavit, evictionis nomine tenetur. 

§ 2.—Rursus qui statuliberum tradit, si certam conditionem pronuntiaverit, sub qua dicit ei libertatem datam, deteriorem conditionem suam fecisse existimabitur, quia non omnem causam statutae libertatis, sed eam duntaxat, quam pronuntiaverit, excepisse videbitur; veluti si quis hominem dixerit decem dare iussum, isque post annum ad libertatem pervenerit, quia hoc modo libertas data fui «Stichus post annum liber esto», evictionis obligatione tenebitur.
 
§ 3.—Quid ergo, qui iussum decem dare pronuntiat viginti dare debere, nonne in conditionem (2) mentitur? Verum est, hunc quoque in conditionem (3) mentiri; et ideo quidam existimaverunt, hoc quoque casu evictionis stipulationem contrahi. Sed auctoritas Servii praevaluit existimantis, hoc casu ex emto actionem esse, videlicet quia putabat, eum, qui pronuntiasset servum viginti dare iussum, conditionem excepisse, quae esset in dando. 

§ 4.—Servus rationibus redditis liber esse iussus est; hunc heres tradidit, et dixit centum dare iussum; si nulla reliqua sunt, quae servus dare debeat, et per hoc adita hereditate liber factus est, obligatio evictionis contrahitur eo, quod liber homo tanquam statuliber traditur. Si centum in reliquiis habet, potest videri heres non esse mentitus, quoniam rationes reddere iussus intelligitur summam pecuniae, quae ex reliquis colligitur, iussus dare; cui consequens est, ut, si minus, quam centum in reliquiis habuerit, veluti sola quinquaginta, ut (4), quum eam pecuniam dederit, ad libertatem pervenerit, de reliquis quinquaginta actio ex emto competat. 

§ 5.—Sed et si quis in venditione statuliberum perfusorie (5) dixerit, conditionem autem liberta&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kxvutz3m97cus66vrewzebiq8ey50e4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/482</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87279</id>
    <revision>
      <id>284514</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 2.-Si parti civitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum vel compendium Reipublicae spectat, sine dubio debebitur.  '''33'''. PAULUS ''libro III. Regularum''.-Si pluribus eadem res legata fuerit, siquidem coniunetim, etiam si alter vindicet, alter ex testamento agat (1), non plus, quam partem habebit is, qui ex testamento aget. Quodsi separatim, si quidem evidentissime apparuerit, ademtione a priore lega-tario facta ad secundum legatum...</comment>
      <origin>284514</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="o84vy2w2fhoqb7ev6b79n67yhb8bb5l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 2.-Si parti civitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum vel compendium Reipublicae spectat, sine dubio debebitur.

'''33'''. PAULUS ''libro III. Regularum''.-Si pluribus eadem res legata fuerit, siquidem coniunetim, etiam si alter vindicet, alter ex testamento agat (1), non plus, quam partem habebit is, qui ex testamento aget. Quodsi separatim, si quidem evidentissime apparuerit, ademtione a priore lega-tario facta ad secundum legatum (2) testatorem convolasse, solum posteriorem ad legatum perve-nire placet; sin autem hoc minime apparere potest, pro virili portione ad legatum omnes venire, scili-cet nisi ipse testator ex scriptura manifestissimus est, utrumque eorum solidum accipere voluisse; tunc enim uni pretium, alii ipsa res assignatur ele-ctione rei, vel pretii servanda ei, qui prior de le-gato sive fideicommisso litem contestatus est, ita tamen, ut non habeat licentiam altero electo ad alterum transire.

'''34'''. ULPIANUS ''libro XXI. ad Sabinum''.-Plane ubi transferre voluit legatum in novissimum, priori non debebitur, tametsi novissimus talis sit, in
cuius persona legatum non constitit; at si coniuncti disiunctive (3) commixti sint, coniuncti unius personae potestate funguntur.

§ 1.-Si eadem res saepius legetur in eodem testamento, amplius, quam semel peti non potest,
fufficitque vel rem consequi, vel rei aestimationem.

§ 2.-Sed si duorum testamentis mihi eadem res legata sit, bis petere potero, ut ex altero testamento rem consequar, ex altero aestimationem.

§ 3.-Sed si non corpus sit legatum, sed quantitas eadem in eodem testamento saepius, Divus
Pius rescripsit, tunc saepius praestandam summam, si evidentissimis probationibus ostendatur, testatorem multiplicare (4) legatum voluisse. Idemque et in fideicommisso constituit; eiusque rei ratio evidens est, quod eadem res saepius praestari non potest, eadem summa volente testatore multiplicari potest.

§ 4.-Sed hoc ita erit accipiendum, si non certum corpus numorum saepius sit relictum, utputa centum, quae in arca habet, saepius legavit, tune
enim fundo legato esse comparandum credo.

§ 5.-Sed si pondus auri vel argenti saepius sit relictum, Papinianus respondit, magis summae legato comparandum; merito, quoniam non species certa relicta videatur.

§ 6.-Proinde et si quid aliud est, quod pondere, numero, mensura continetur, saepius relictum, idem erit dicendum, id est, saepius deberi, si hoc
testator voluerit (5) .

§ 7.-Quodsi rem emissem mihi legatam, usque

(1) Hal.; aget, la Vulg.
(2) legatarium, Hal. Vulg.
(3) disiunctique, Hal. Vul.
(4) Hal. Vulg.; multiplicasse , el códice Fl .
(5) id est-voluerit, omítelas Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o84vy2w2fhoqb7ev6b79n67yhb8bb5l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284792</id>
      <parentid>284514</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284792</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2706" sha1="6prz3fb4ivbewfc8klc13qonezx9xtg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 2.-Si parti civitatis aliquid sit relictum, quod ad ornatum vel compendium Reipublicae spectat, sine dubio debebitur.

'''33'''. PAULUS ''libro III. Regularum''.-Si pluribus eadem res legata fuerit, siquidem coniunetim, etiam si alter vindicet, alter ex testamento agat &lt;ref&gt;Hal.; aget, la Vulg.&lt;/ref&gt;, non plus, quam partem habebit is, qui ex testamento aget. Quodsi separatim, si quidem evidentissime apparuerit, ademtione a priore lega-tario facta ad secundum legatum &lt;ref&gt;legatarium, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; testatorem convolasse, solum posteriorem ad legatum perve-nire placet; sin autem hoc minime apparere potest, pro virili portione ad legatum omnes venire, scili-cet nisi ipse testator ex scriptura manifestissimus est, utrumque eorum solidum accipere voluisse; tunc enim uni pretium, alii ipsa res assignatur ele-ctione rei, vel pretii servanda ei, qui prior de le-gato sive fideicommisso litem contestatus est, ita tamen, ut non habeat licentiam altero electo ad alterum transire.

'''34'''. ULPIANUS ''libro XXI. ad Sabinum''.-Plane ubi transferre voluit legatum in novissimum, priori non debebitur, tametsi novissimus talis sit, in
cuius persona legatum non constitit; at si coniuncti disiunctive &lt;ref&gt;disiunctique, Hal. Vul.&lt;/ref&gt; commixti sint, coniuncti unius personae potestate funguntur.

§ 1.-Si eadem res saepius legetur in eodem testamento, amplius, quam semel peti non potest,
fufficitque vel rem consequi, vel rei aestimationem.

§ 2.-Sed si duorum testamentis mihi eadem res legata sit, bis petere potero, ut ex altero testamento rem consequar, ex altero aestimationem.

§ 3.-Sed si non corpus sit legatum, sed quantitas eadem in eodem testamento saepius, Divus
Pius rescripsit, tunc saepius praestandam summam, si evidentissimis probationibus ostendatur, testatorem multiplicare &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; multiplicasse, el códice Fl.&lt;/ref&gt; legatum voluisse. Idemque et in fideicommisso constituit; eiusque rei ratio evidens est, quod eadem res saepius praestari non potest, eadem summa volente testatore multiplicari potest.

§ 4.-Sed hoc ita erit accipiendum, si non certum corpus numorum saepius sit relictum, utputa centum, quae in arca habet, saepius legavit, tune
enim fundo legato esse comparandum credo.

§ 5.-Sed si pondus auri vel argenti saepius sit relictum, Papinianus respondit, magis summae legato comparandum; merito, quoniam non species certa relicta videatur.

§ 6.-Proinde et si quid aliud est, quod pondere, numero, mensura continetur, saepius relictum, idem erit dicendum, id est, saepius deberi, si hoc
testator voluerit &lt;ref&gt;id est-voluerit, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;.

§ 7.-Quodsi rem emissem mihi legatam, usque&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6prz3fb4ivbewfc8klc13qonezx9xtg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/150</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87280</id>
    <revision>
      <id>284515</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'aut ut egentem virum, fratrem sororemve sustineat.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''74. [76.]''' HERMOGENIANUS ''libro V. iuris (1) Epitomarum.''(2)—Si sponsa dotem dederit, nec nupserit, vel minorum donationem ut uxor habeatur, exemplo dotis conditioni favoris ratione privilegium, quod inter personales actiones vertitur, tribui placuit./div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''75. [77.]''' TRYPHONINUS (3) ''libro VI. Disputationum.''—Quamvi...</comment>
      <origin>284515</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2476" sha1="ck5pioa7net6kczsy3kreg6t4s9368d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;aut ut egentem virum, fratrem sororemve sustineat.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''74. [76.]''' HERMOGENIANUS ''libro V. iuris (1) Epitomarum.''(2)—Si sponsa dotem dederit, nec nupserit, vel minorum donationem ut uxor habeatur, exemplo dotis conditioni favoris ratione privilegium, quod inter personales actiones vertitur, tribui placuit./div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''75. [77.]''' TRYPHONINUS (3) ''libro VI. Disputationum.''—Quamvis in bonis mariti dos sit, mulieris tamen est; et merito placuit, ut si in dotum fundum inaestimatum dedit, cuius nomine dupla stipulatione cautum habuit, isque marito evictus sit, statim eam ex stipulatione agere posse. Porro cuius (4) interest, non esse evictum, quod in dote fuit, quodque ipsa ex evictionem (5) pati creditur ob id, quod eum in dotem habere desiit, huius etiam (6) constante matrimonio, quamvis apud maritum dominium sit, emolumenti potestatem esse creditur, cuius etiam (7) matrimonii onera maritus sustinet./div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''76. [78.]''' IDEM ''libro IX. Disputationum.''—Si pater mulieris mortis suae causa dotem promiserit, valet promissio; nam et si in tempus, quo ipse moreretur, promisisset, obligaretur. Sed si convaluerit, cur ei non remittatur obligatio per conditionem, atque (8) si stipulanti quis alius promisisset, aut dotem alienius nomine—nam ut corporis vel pecuniae translatae, ita obligationis constitutae mortis causa condicio est—? Non idem dicendum est in persona mulieris, si mulier mortis suae causa dotem promiserit, quia nisi matrimonii oneribus serviat, dos nulla est./div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''77. [79.]''' IDEM ''libro X. Disputationum.''—Si mulier debitori suo, qui sub usuris debebat, nuptura dotem promisisset, quod is sibi deberet, post contractas nuptias necuti temporis usuras non esse dotales, quia illa obligatio tota tolleretur, perinde ac si solutum debitum mulieri in dotem ab ea datum esset./div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''78. [80.]''' IDEM ''libro XI. Disputationum.''—Quum in fundo mariti habeus mulier usufructum dotis causa eum marito dedit, quamvis ab ea usufructus decesserit, maritus tamen non usumfructum habet, sed suo fundo quasi dominus utitur, consectus per dotem plenae fundi proprietatem, non separatum (9) usufructum; nec est, quod non utendo maritus amittat. Divortio autem facto constituit in eodem fundo usufructuum mulieri. Quodsi/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ck5pioa7net6kczsy3kreg6t4s9368d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284522</id>
      <parentid>284515</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284522</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2868" sha1="mb2jgj7k3xf7hpnxnmizysly9sjsa3u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;aut ut egentem virum, fratrem sororemve sustineat.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''74. [76.]''' HERMOGENIANUS ''libro V. iuris &lt;ref&gt;Br. considera iuris añadida por antiguos copistas; pero no Taur. &lt;/ref&gt; Epitomarum.''&lt;ref&gt; ἐπιτομή, Hal.&lt;/ref&gt;—Si sponsa dotem dederit, nec nupserit, vel minorum donationem ut uxor habeatur, exemplo dotis conditioni favoris ratione privilegium, quod inter personales actiones vertitur, tribui placuit./div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''75. [77.]''' TRYPHONINUS &lt;ref&gt; Taur.; Tryfoninus, el códice Fl.&lt;/ref&gt;''libro VI. Disputationum.''—Quamvis in bonis mariti dos sit, mulieris tamen est; et merito placuit, ut si in dotum fundum inaestimatum dedit, cuius nomine dupla stipulatione cautum habuit, isque marito evictus sit, statim eam ex stipulatione agere posse. Porro cuius &lt;ref&gt; Agere posse pro eo, quod eius interest, Hal.&lt;/ref&gt; interest, non esse evictum, quod in dote fuit, quodque ipsa ex evictionem &lt;ref&gt; evictione, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; pati creditur ob id, quod eum in dotem habere desiit, huius etiam &lt;ref&gt; huic enim, Hal.&lt;/ref&gt; constante matrimonio, quamvis apud maritum dominium sit, emolumenti potestatem esse creditur, cuius etiam &lt;ref&gt;causa, inserta Hal. &lt;/ref&gt; matrimonii onera maritus sustinet./div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''76. [78.]''' IDEM ''libro IX. Disputationum.''—Si pater mulieris mortis suae causa dotem promiserit, valet promissio; nam et si in tempus, quo ipse moreretur, promisisset, obligaretur. Sed si convaluerit, cur ei non remittatur obligatio per conditionem, atque &lt;ref&gt; Taur. según corrección del códice Fl.; at, la escritura original.&lt;/ref&gt; si stipulanti quis alius promisisset, aut dotem alienius nomine—nam ut corporis vel pecuniae translatae, ita obligationis constitutae mortis causa condicio est—? Non idem dicendum est in persona mulieris, si mulier mortis suae causa dotem promiserit, quia nisi matrimonii oneribus serviat, dos nulla est./div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''77. [79.]''' IDEM ''libro X. Disputationum.''—Si mulier debitori suo, qui sub usuris debebat, nuptura dotem promisisset, quod is sibi deberet, post contractas nuptias necuti temporis usuras non esse dotales, quia illa obligatio tota tolleretur, perinde ac si solutum debitum mulieri in dotem ab ea datum esset./div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''78. [80.]''' IDEM ''libro XI. Disputationum.''—Quum in fundo mariti habeus mulier usufructum dotis causa eum marito dedit, quamvis ab ea usufructus decesserit, maritus tamen non usumfructum habet, sed suo fundo quasi dominus utitur, consectus per dotem plenae fundi proprietatem, non separatum &lt;ref&gt; ab, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;usufructum; nec est, quod non utendo maritus amittat. Divortio autem facto constituit in eodem fundo usufructuum mulieri. Quodsi/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mb2jgj7k3xf7hpnxnmizysly9sjsa3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/285</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87281</id>
    <revision>
      <id>284516</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 8. — Si autem ipse tutor est solus, numquid, quia tutela cessat, removendus sit ab hac administratione, quasi in hac susceptis ex eo, quod in aliena male versatur? Ergo et in eo, qui curator solus post finitam tutelam confirmatus est, idem dici potest.  § 9. — Quodsi quis ita tutor datus: «quoad in Italia erit, tutor esto», vel: «quoad trans mare non ierit», an possit suspectus postulari ex eo gestu, quem administravit, antequam trans mare...</comment>
      <origin>284516</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2645" sha1="c5hr4q02r2ftyy4rk26nh61wqbagdfg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 8. — Si autem ipse tutor est solus, numquid, quia tutela cessat, removendus sit ab hac administratione, quasi in hac susceptis ex eo, quod in aliena male versatur? Ergo et in eo, qui curator solus post finitam tutelam confirmatus est, idem dici potest.

§ 9. — Quodsi quis ita tutor datus: «quoad in Italia erit, tutor esto», vel: «quoad trans mare non ierit», an possit suspectus postulari ex eo gestu, quem administravit, antequam trans mare abesset? Et magis est, ut postulari possit, quasi una tutela sit habens intervalla.

§ 10. — Si quis abfuturus reipublicae causa desideravit, in locum suum constitui alium tutorem, an reversus ex ante gesto suspectus postulari possit? Et quia potest ex priore gestu utili actione conveniri, cessabit postulatio.

§ 11. — Si curator ventri bonisque datus fraudulenter versatus sit, deinde tutor datus, an postulari suspectus propter fraudes in cura admissa possit, dubitari potest. Et si quidem habet contutores, non poterit postulati, quia conveniri potest, si non habet, amoveri potest.

§ 12. — Si tutor inimicus pupillo parentibusve eius sit, et generaliter, si quis iusta causa Praetoris moverit, cur non debeat in ea tutela versari, reicere eum debebit.

§ 13. — Severus et Antoninus rescripserunt Epicurio, tutores, qui res vetitas sine decreto distraxerunt, nihil quidem egisse, verum si per fraudem id fecerunt, removeri eos oportere.

§ 14. — Tutor, qui ad alimenta pupillo praestand[a] copiam sui non faciat, suspectus est, poterítque removeri.

§ 15. — Sed si non latitet, sed praesens nihil possit, sed decerni contendit, quasi inopiae (1), si datus pupillo advocatis in mendacio revincatur (2), ad Praefectum urbis remittendus est; neque enim interest, id agere quemquam, an corrupta fide inquisitionis tutor constituatur, an bona fide constituatur, tam velut praedonem bonis alienis incumbere. Hic ergo non quasi suspectus removebitur, sed remittetur puniendus ea poena, qua solent affici, qui tutelam corruptis administrationis Praetoris redeemerunt.

§ 16. — Qui pecuniam ad praediorum emtionem conferre, neque pecuniam (3) deponere pervenerit, perstent, quoad emtionis occasio inveniatur, vinculis publicis iubentur contineri, et insuper pro suspectis habentur. Sed sciendum est, non omnes has severitate debere tractari, sed utique humiliores: ceterum eos, qui sunt in aliquas dignitates positi, non opinor vinculis publicis contineri oportere.

§ 17. — Is tutor, qui quocumque pignum vel dolo abstinuit hereditate, potest suspectus postul[a]ri.

(1) [ilegible]
(2) [ilegible]
(3) [ilegible]&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c5hr4q02r2ftyy4rk26nh61wqbagdfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/604</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87282</id>
    <revision>
      <id>284517</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'meis omnibus alimentorum nomine singulis annuos denarios duodecim ab herede dari volo , si ab uxore mea non recesserint»; quaero, quum paterfamilias sua voluntate de civitate difficile profectus sit, ea autem assidue proficiscatur, an liberti cum ea proficisci debeant. Respondi, non posse absolute responderi, quum multa oriri possint, quae pro bono sint aestimanda; ideoque huiusmodi varietas viri boni arbitrio dirimenda est. Item quaeritur, q...</comment>
      <origin>284517</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="jnpp3vuefk723znilznzw1x7nhiql46" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;meis omnibus alimentorum nomine singulis annuos denarios duodecim ab herede dari volo , si ab uxore mea non recesserint»; quaero, quum paterfamilias sua voluntate de civitate difficile profectus sit, ea autem assidue proficiscatur, an liberti cum
ea proficisci debeant. Respondi, non posse absolute responderi, quum multa oriri possint, quae pro bono sint aestimanda; ideoque huiusmodi varietas viri boni arbitrio dirimenda est. Item quaeritur, quum proficiscens iis nihil amplius obtulerit, ac per hoc eam secuti non sint, an legatum debeatur.
Respondit, et hoc ex longinquis brevibusque excursionibus, et modo legati aestimandum esse.

'''14.''' ULPIANUS ''libro II. Fideicommissorum''.-Si cui annuum fuerit relictum sine adiectione summae, nihil videri huic adscriptum, Mela ait; sed est verior Nervae sententia, quod testator praestare solitus fuerat, id videri relictum; si minus, ex dignitate personae statui oportebit.

'''15.''' VALENS ''libro VII. Fideicommissorum''.-lavolenus (1) eum, qui rogatus post decem annos restituere pecuniam ante diem restituerat, respondit (2), si propter capientis personam, quod rem familiarem tueri nonposset, in diem fideicomissum relictum probetur, et perdituro ei id heres ante diem restituisset, nullo modo liberatum esse; quodsi tempus heredis causa prorogatum esset, ut commodum medii temporis ipse sentiret, liberatum eum intelligi, nam et plus eum pracstitisse, quam debuisset .

'''16.''' PAULUS ''libro III. ad Neratium''.-Servus post decem annos liber esse iussus est, legatumque ei ex die mortis domini in annos singulos relictum est; eorum quidem annorum, quibus iam liber erit, legatum debebitur, interim autem heres ei alimenta praestare compellitur.

'''17.''' LABEO (3) ''libro II. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum''.-Legatum ita est: «Attiae, donec nubat, quinquaginta damnas esto heres meus dare», neque adscriptum est: «in annos singulos »;Labeo, Trebatius praesens legatum deberi putat; sed rectius dicetur, id legatum in annos singulos deberi.
§ 1.-«Vini Falerni , quod domi nascetur (4), quotannis in annos singulos binos culeos heres meus Attio dato»; etiam pro eo anno, quo nihil vini natum est, deberi duos culeos, si modo ex vindemia ceterorum annorum dari possit.

'''18.''' SCAEVOLA ''libro XIV. Digestorum''.-Codicillis testamento confirmatis fundum libertis legavit, eumque alienari vetuit; sed pertinere voluit et ad filios libertorum, vel ex his natos; deinde haec verba adiecit: «a quibus praestari volo heredi ex reditu eius fundi decem per annos singulos, usque

(1) Iabolenus. Eum, Ilal.
(2) respondi, Hal.
(3) Iabolenus, Hal. Vulg.
(4) Hal.; nasceretur, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jnpp3vuefk723znilznzw1x7nhiql46</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284810</id>
      <parentid>284517</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284810</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2724" sha1="fvjvbtsih74v3h9mtkdy1hx6x5jw9ql" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;meis omnibus alimentorum nomine singulis annuos denarios duodecim ab herede dari volo , si ab uxore mea non recesserint»; quaero, quum paterfamilias sua voluntate de civitate difficile profectus sit, ea autem assidue proficiscatur, an liberti cum
ea proficisci debeant. Respondi, non posse absolute responderi, quum multa oriri possint, quae pro bono sint aestimanda; ideoque huiusmodi varietas viri boni arbitrio dirimenda est. Item quaeritur, quum proficiscens iis nihil amplius obtulerit, ac per hoc eam secuti non sint, an legatum debeatur.
Respondit, et hoc ex longinquis brevibusque excursionibus, et modo legati aestimandum esse.

'''14.''' ULPIANUS ''libro II. Fideicommissorum''.-Si cui annuum fuerit relictum sine adiectione summae, nihil videri huic adscriptum, Mela ait; sed est verior Nervae sententia, quod testator praestare solitus fuerat, id videri relictum; si minus, ex dignitate personae statui oportebit.

'''15.''' VALENS ''libro VII. Fideicommissorum''.-lavolenus &lt;ref&gt;Iabolenus. Eum, Hal.&lt;/ref&gt; eum, qui rogatus post decem annos restituere pecuniam ante diem restituerat, respondit &lt;ref&gt;respondi, Hal.&lt;/ref&gt;, si propter capientis personam, quod rem familiarem tueri nonposset, in diem fideicomissum relictum probetur, et perdituro ei id heres ante diem restituisset, nullo modo liberatum esse; quodsi tempus heredis causa prorogatum esset, ut commodum medii temporis ipse sentiret, liberatum eum intelligi, nam et plus eum pracstitisse, quam debuisset .

'''16.''' PAULUS ''libro III. ad Neratium''.-Servus post decem annos liber esse iussus est, legatumque ei ex die mortis domini in annos singulos relictum est; eorum quidem annorum, quibus iam liber erit, legatum debebitur, interim autem heres ei alimenta praestare compellitur.

'''17.''' LABEO &lt;ref&gt;Iabolenus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro II. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum''.-Legatum ita est: «Attiae, donec nubat, quinquaginta damnas esto heres meus dare», neque adscriptum est: «in annos singulos »;Labeo, Trebatius praesens legatum deberi putat; sed rectius dicetur, id legatum in annos singulos deberi.
§ 1.-«Vini Falerni , quod domi nascetur &lt;ref&gt;Hal.; nasceretur, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quotannis in annos singulos binos culeos heres meus Attio dato»; etiam pro eo anno, quo nihil vini natum est, deberi duos culeos, si modo ex vindemia ceterorum annorum dari possit.

'''18.''' SCAEVOLA ''libro XIV. Digestorum''.-Codicillis testamento confirmatis fundum libertis legavit, eumque alienari vetuit; sed pertinere voluit et ad filios libertorum, vel ex his natos; deinde haec verba adiecit: «a quibus praestari volo heredi ex reditu eius fundi decem per annos singulos, usque&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fvjvbtsih74v3h9mtkdy1hx6x5jw9ql</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/286</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87283</id>
    <revision>
      <id>284518</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:58:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 18.—Qui ob segnitiam, vel rusticitatem, inopiam, simplicitatem, vel ineptiam remotus sit, in hac causa est, ut integra existimatione tutâ vel cura abeât. Sed et si quis (1) ob fraudem non removerit aliquem, sed ei adiuneerit, non erit famosus, quia non est abire tutela iussus;  4. IDEM libro I. de omnibus tribunalibus.—haec enim causae faciunt, ut integra existimatione tutelâ vel cura quis abeât.  § 1.—Decreto igitur debebit causa removendi...</comment>
      <origin>284518</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="pzzrla0wl2ba47huxpq12iy7nd701i4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 18.—Qui ob segnitiam, vel rusticitatem, inopiam, simplicitatem, vel ineptiam remotus sit, in hac causa est, ut integra existimatione tutâ vel cura abeât. Sed et si quis (1) ob fraudem non removerit aliquem, sed ei adiuneerit, non erit famosus, quia non est abire tutela iussus;

4. IDEM libro I. de omnibus tribunalibus.—haec enim causae faciunt, ut integra existimatione tutelâ vel cura quis abeât.

§ 1.—Decreto igitur debebit causa removendi significari, ut appareat de existimatione.

§ 2.—Quid ergo, si non significaverit causam removendi decreto suo? Papinianus ait, debuisse dici, hunc integræ esse famæ; et est verum.

§ 3.—Si Praetor sententia sua non removerit tutelâ, sed gerere prohibuit, dicendum est, magis esse, ut et hic desinat tutor esse.

§ 4.—Qui nihil gesserunt, non possunt suspecti postulari, verum ob ignaviam, vel negligentiam, vel dolum, si dolo fecerint, possunt removeri.

5. IDEM libro III. Disputationum.—Suspectus fieri is quoque, qui satis dederit, vel nunc offerat: potest; expedit enim pupillo, rem suam salvam fore, quam tabulas rem salvam fore (2) cautionis habere; nec ferendus est contumor, qui ideo collegam suum suspectum non fecit, quoniam cautum erat pupillo.

6. CALLISTRATUS libro IV. de Cognitionibus.—quia satisfactio propositum tutoris malevolum non mutat, sed dilutius grassandi in re familiari facultatem praestat.

7. ULPIANUS libro I. de omnibus tribunalibus.—Imperibuis quidem non permittitur (3) suspectos facere; adolescentes plane volentibus suspectos facere curatores suos permittitur, dummodo ex consilio necessarium id faciant.

§ 1.—Si fraus fuit adhibita, sed lata negligentia, quia ista prope fraudem accedit, removeri hunc quasi suspectum oportet.

§ 2.—Praeterea accesserunt quaedam species ex Epistola Imperatoris nostri et Divi Severi ad Atrium Clonium (4). Nam adversus eos, qui ne alimenta decernantur, sui copiam perseverant non facere, ut suis rebus careant, praepetitur; relique servandae causæ pupillis in possessionem mittatur, quis, qui suspectus sententia sua factus est, quæque mora deteriora futura sunt, curatore dato distrahi iubentur.

§ 3.—Item si quis tutor datus non compareat, solet Edictis evocari, novissimeque, si copiam suam non fecerit, ut suspectus removeri ob hoc ipsum, quod copiam sui non fecit; quod et per errorem, et diligentia habita inquisitione faciendum est.

(1) quis, omittit Hal.

(2) rem salvam fore, omittit Hal.

(3) tutores, inserit in Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pzzrla0wl2ba47huxpq12iy7nd701i4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/69</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87284</id>
    <revision>
      <id>284519</id>
      <timestamp>2026-10-17T22:58:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284519</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2397" sha1="3p6morgjq02qwmsbs5x7gzuk7v1p33p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''7. JULIANUS libro XIII. (1) Digestorum.'''—Qui a pupillo substitutum ei servum emerit, agere cum substituto ex emto potest, et ex stipulatu de evictione, quam neutram earum actionum adversus pupillum habere potuerit.

'''8. IDEM libro XV. Digestorum.'''—Venditor hominis emtori praestare debet, quanti eius interest hominem venditoris fuisse; quare sive partus ancillae, sive hereditas, quam servus iussu emtoris adierit, evicta fuerit, agi ex emto potest, et sicut obligatus est venditor, ut praestet, licere habere hominem, quem vendidit, ita ea quoque, quae per eum acquiri potuerunt, praestare debet emtori, ut habeat.

'''9. PAULUS libro LXXVI. (2) ad Edictum.'''—Si vendideris servum mihi Titii, deinde Titius heres non me reliquerit, Sabinus ait, amissam actionem pro evictione, quoniam servus non potest evinci; sed in (3) ex emto actionem (4) decurrendum est.

'''10. CELSUS libro XXVII. (5) Digestorum.'''—Si quis per fundum, quem cum alio communem habuerat, quasi solus dominus eius esset, ius eundi, agendi mihi vendiderit, et cesserit, tenebitur mihi evictionis nomine ceteris non cedentibus.

'''11. PAULUS libro VI. Responsorum.'''—Lucius Titius praedia in Germania trans Rhenum emit, et partem pretii intulit; quum in residuam quantitatem heres emtoris conveniretur, quaestionem retulit dicens, has possessiones ex praecepto Principali partim distractas, partim veteranis in praemia assignatas; quaero, an huius rei periculum ad venditorem pertinere possit? Paulus respondit, futuros (6) casus evictionis post contractam emtionem (7) ad venditorem non pertinere, et ideo secundum ea, quae proponuntur, pretium praediorum peti posse.

§ 1.—Ex his verbis stipulationis duplae vel simplae, «eum hominem, quo de agitur, noxa (8) esse solutum», venditorem conveniri non posse propter eas noxas, quae publice coerceri solent.

'''12. SCAEVOLA libro II. Responsorum.'''—Quidam ex parte dimidia heres institutus universa praedia vendidit, et coheredes pretium acceperunt; evictis his quaero, an coheredes ex emto actione teneantur? Respondi, si coheredes praesentes adfuerunt, nec dissentirent, videri unumquemque partem suam vendidisse.

'''13. PAULUS libro V. ad Sabinum.'''—Bonitatis aestimationem faciendam, quum pars evincitur, Proculus recte putabat, quae fuisset venditionis tempore, non quum evinceretur;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3p6morgjq02qwmsbs5x7gzuk7v1p33p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/287</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87285</id>
    <revision>
      <id>284520</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:00:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pulpocayo</username>
        <id>33227</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '8. IDƎM libro LXI. ad Edictum. — Suspectum (1) tutorem eum putamus, qui moribus talis est, ut suspectus sit, eundem tutor, quamvis pater est, fidelis tamen et diligens, removendus non est quasi suspectus.  9. MODESTINUS libro singulari de Heurernatiis. — Si tutor aliqua vinculo necessitudinis vel affinitatis pupillo consubiectus sit, vel si patronus pupilli libertati tutelam gerit, et quis eorum a tutela removendus videatur, optimum factum es...</comment>
      <origin>284520</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2875" sha1="lve5adafja2whhy5r18su7fx8r2cmhg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Pulpocayo&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;8. IDƎM libro LXI. ad Edictum. — Suspectum (1) tutorem eum putamus, qui moribus talis est, ut suspectus sit, eundem tutor, quamvis pater est, fidelis tamen et diligens, removendus non est quasi suspectus.

9. MODESTINUS libro singulari de Heurernatiis. — Si tutor aliqua vinculo necessitudinis vel affinitatis pupillo consubiectus sit, vel si patronus pupilli libertati tutelam gerit, et quis eorum a tutela removendus videatur, optimum factum est, curatorem et potius adiungi, quam eundem cum notata fide et existimatione removeri.

10. PAPINIANUS libro XII. Quaestionum. — Decrete Praetoris ut suspectus remotus periculum futuri temporis non timet; iniquum enim videtur, removeri quidem a tutela vel cura, in futurum autem non posse esse securum.

11. IDEM libro V. Responsorum. — Post finitam tutelam cognitio suspecti tutoris, quamvis primidem recepta (2), solvitur.

12. IULIUS (3) AQUILA libro Responsorum. — Nihil proponit, cur praescribere curator possit in cognitione suspecti, quoniamus religio Praetoris a pupillari servo detegente fraudes instauratur. (4)

LIBER VICESIMUSSEPTIMUS

TIT. I

DE EXCUSATIONIBUS

(10. Cod. V. 64—69.)

1. MODESTINUS libro I. Excusationum. — Ἔργων
Μοδεστίνου Ἐξκουσατίων. Συγγραφὴς συγγραμμάτων, ἐν ᾧ διδάσκει
περὶ τῶν ἐπιτροπῶν, ὅπως παραιτεῖσθαι τις δύναται τῆς ἐπιτροπῆς ἀπὸ τῶν νομίμων,
τοῖς ὅροις.

(Herennius Modestinus Iugatio Dextro S. (5)
Conscriptus librum, ut mihi videtur, utilissimum,
quem excusationem (6) tutelae et curatoris vo-
cavi, hunc tibi mitto.) (7)

§ 1. — Ἐπὶ τούτοις δὲ, ὅς ἂν τῷ, περὶ τῶν τοιούτων διαταγ-
μάτων ἀγαπῆσαι, τῷ νομοθέτῃ, ὅτι τοῦτο λέγει, εἰ καὶ
τῷ ἐπιτροπεύειν ἐπιτρέπεται (8) πρὸς τὰς ἐντολὰς με-
ταξύ.

§ 2. — Faciam autem, quoad possibile erit, de
his doctrinam manifestam, enarrans legalia Grae-
corum voce, etsi cognoscere, inepta ea ad transfe-
rendum abesse.)

§ 3. — [Προσήκει] τὸν τῶν ἀγαθῶν ἐπιτροπεῖν αὐτὸν τὰ τῶν
νόμων πράγματα, ἐπὶ τὰς τούτων ἐντολάς, ἵνα τὰς τῶν νόμων
καὶ τῶν ἐπιτροπῶν ἀπαγορεύσεις ἐν τῷ ἑκάστῳ τῶν δικαίων,
καὶ τὰς ἐπιτροπείας καὶ τὰς διαταγάς.

(1) etiam, inserit Hal.
(2) coept. Hal.
(3) Thum, signat correctionem ad codices P. Mullanus, Ia est
scriptura.
(4) S. ult. fr. 16. JAXVII. 1. adnotata in Vulg.
(5) Hal. omitte id iusto griego; si nemo, omissa estera Ls.
(6) Tono III—36.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lve5adafja2whhy5r18su7fx8r2cmhg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/85</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87286</id>
    <revision>
      <id>284521</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:00:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284521</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2468" sha1="1m2gnpw16lbfwcq05x561789bzysfhb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tis celaverit, emti iudicio tenebitur, si id nescierit emtor; hic enim exprimitur, eum, qui dixerit statuliberum, et nullam conditionem pronuntiaverit, evictionis quidem nomine non teneri, si conditione impleta servus ad libertatem pervenerit, sed emti iudicio (1) teneri, si modo conditionem, quam sciebat praepositam (2) esse, celavit; sicuti qui fundum tradit, et quum sciat, certam servitutem deberi, perfusorie dixerit: «itinera, actus, quibus sunt, utique sunt, recte recipitur» (3), evictionis quidem nomine se liberat, sed quia decepit emtorem, emti iudicio tenetur. 

§ 6.—In fundo vendito quum modus pronuntiatus deest, sumitur portio ex pretio, quod totum colligendum est ex omnibus iugeribus dictis. 

70. Paulus libro V. Quaestionum.—Evicta re ex emto actio non ad pretium duntaxat recipiendum, sed ad id, quod interest, competit; ergo et si minoris (4) esse coepit, damnum emtoris erit.
 
71. Idem libro XVI. Quaestionum.—Pater filiae nomine fundum in dotem dedit; evicto eo an ex emto (5), vel duplae stipulatio committatur, quasi pater damnum patiatur, non immerito dubitatur. Non enim, sicut mulieris dos est, ita patris esse dici potest; nec conferre fratribus cogitur dotem a se profectam manente matrimonio. Sed videamus, ne probabilius dicatur, committi hoc quoque casu stipulationem; interest enim patris, filiam dotatam habere, et spem quandoque recipiendae dotis, utique si in potestate sit. Quodsi emancipata est, vix poterit defendi, statim committi stipulationem, quum uno (6) casu ad eum dos regredi possit. Numquid ergo tunc demum agere possit, quum mortua in matrimonio filia potuit dotem repetere, si evictus fundus non esset? An et hoc casu interest patris, dotatam filiam habere, ut statim convenire promissorem possit? Quod magis paterna affectio inducit.

 
72. Callistratus libro II. Quaestionum.—Quum plures fundi specialiter et (7) nominatim uno instrumento emtionis interposito venierint, non utique alter alterius fundi (8) pars videtur esse, sed multi fundi una emtione continentur; et quemadmodum, si quis complura mancipia uno instrumento emtionis interposito vendiderit, evictionis actio in singula capita mancipiorum spectatur; et sicut aliarum quoque rerum complurium una emtio facta sit, instrumentum quidem emtionis interpositum unum est, evictionum autem tot actiones sunt, quot et species rerum sunt, quae emtione comprehensae sunt, ita et in proposito&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1m2gnpw16lbfwcq05x561789bzysfhb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/70</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87287</id>
    <revision>
      <id>284523</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284523</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2393" sha1="msmqzebjyvyfoxsnpcgqn30l96220j5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''14. ULPIANUS libro XVIII. (1) ad Edictum.'''—non in dimidiam quantitatem pretii;

'''15. PAULUS libro V. ad Sabinum.'''—sed si quid postea alluvione accessit, tempus, quo accessit, inspiciendum.

§ 1.—Si ususfructus evincatur, pro bonitate fructuum aestimatio facienda est. Sed et si servus evincatur, quanti minoris ob id praedium est, lis aestimanda est.

'''16. POMPONIUS libro IX. (2) ad Sabinum.'''—Evicta re vendita ex emto erit agendum de eo, quod accessit; quemadmodum ex his, quae emto fundo nominatim accesserunt, si evicta sint, simplum praestatur (3).

§ 1.—Duplae stipulatio committi dicitur tunc, quum res restituta est petitori, vel damnatus est litis aestimatione, vel possessor ab emtore conventus absolutus est.

§ 2.—Si servus, cuius nomine duplam stipulati sumus, evictus fuerit a nobis ob id, quod fugitivus, vel sanus non fuerit, an agere nihilominus possimus, quaeritur. Proculus videndum ait, ne hoc quoque intersit, utrum tum evictus sit, quum meus factus non esset, an tum, quum meus factus esset; in eo enim casu, quo meus factus est, statim mea interest, quanto ob id deterior est, et quam actionem semel ex stipulatu habere coepi, eam nec evictione, nec morte, nec manumissione, nec fuga servi, nec ullo simili causa amitti; at si in bonis meis factus non sit, nihil ob ea, quod fugitivus sit, pauperior sim, utpote quum in bonis meis non sit. Quodsi sanum esse, errorem non esse stipulatus essem, tantum mea interesse, quantum ad praesentem usum pertineret, tametsi in obscuro esset, utpote ignorantibus nobis, quamdiu eum habiturus essem, et an futurum esset, ut eum quisquam aut a me, aut ab eo, cui vendidissem, cuive similiter promissem, evinceret. Summam autem opinionis suae hanc esse, ut tantum ex ea stipulatione consequatur, quanti mea intersit, aut post stipulationem interfuerit, eum servum fugitivum non esse.

'''17. ULPIANUS libro XXIX. ad Sabinum.'''—Vindicantem venditorem rem, quam ipse vendidit, exceptione doli posse summoveri, nemini dubium est, quamvis alio iure dominium quaesierit; improbe enim rem a se distractam evincere conatur. Eligere autem emtor potest, utrum rem velit retinere exceptione opposita, an potius re ablata ex causa stipulationis duplum consequi.

'''18. PAULUS libro V. ad Sabinum.'''—Sed etsi exceptio omissa sit, aut opposita ea nihilominus&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>msmqzebjyvyfoxsnpcgqn30l96220j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/86</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87288</id>
    <revision>
      <id>284524</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:06:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284524</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2340" sha1="g24chuwyumoe28ldlqob82gi5wolcns" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;non utique prohibebitur emtor evicto ex his uno fundo venditorem convenire, quod una cautione emtionis complures fundos mercatus comprehenderit. 

73. Paulus libro VII. Responsorum.—Seia fundos Maevianum et Seianum et ceteros doti dedit; eos fundos vir Titius viva Seia sine controversia possedit; post mortem deinde Sciae (1) Sempronia, heres Seiae, quaestionem pro praedii proprietate facere instituit; quaero, quum Sempronia ipsa sit heres Seiae, an iure controversiam facere possit? Paulus respondit, iure quidem proprio, non hereditario Semproniam, quae Seiae, de qua quaeritur, heres extitit, controversiam fundorum facere posse, sed evictis praediis eandem Semproniam heredem Seiae conveniri posse, vel exceptione doli mali summoveri posse. 

74. Hermogenianus libro II. Iuris Epitomarum (2).—Si plus vel minus, quam pretii nomine datum est, evictione secuta dari convenerit, placitum custodiendum est. 

§ 1.—Si iussu iudicis rei iudicatae pignus captum per officium distrahatur, post evincatur, ex emto contra cum, qui pretio liberatus est, non quanti interest, sed de pretio duntaxat eiusque usuris habita ratione fructuum dabitur, scilicet si hos ei, qui evicit, restituere non habebat necesse. 

§ 2.—Mota quaestione interim non ad pretium restituendum, sed ad rem defendendam venditor conveniri potest. 

§ 3.—Qui nomen, quale fuit, vendidit, duntaxat ut sit, non ut exigi etiam aliquid possit, et dolum praestare cogitur. 

75. Venuleius libro XVI. Stipulationum.—Quod ad servitutes praediorum attinet, si tacite secutae sunt, et vindicentur ab alio, Quintus Mucius et Sabinus existimant, venditorem ob evictionem teneri non posse; nec enim evictionis nomine quemquam teneri in eo iure, quod tacite soleat accedere, nisi (3) ut optimus maximusque esset traditus fuerit fundus, tunc enim liberum ab omni servitute praestandum; si vero emtor petat viam vel actum, venditorem teneri non posse, nisi nominatim dixerit, accessurum iter vel actum, tunc enim teneri eum, qui ita dixerit. Et vera est Quinti Mucii sententia, ut, qui optimum maximumque fundum tradidit, liberum praestet, non etiam deberi alias servitutes, nisi hoc specialiter ab eo concessum (4) sit. 


76. Idem libro XVII. Stipulationum.—Si alienam rem mihi tradideris, et eandem pro derelicto&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>g24chuwyumoe28ldlqob82gi5wolcns</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/605</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87289</id>
    <revision>
      <id>284525</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:09:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ad annos trigintaquinque a die mortis meae»; quaesitum est, quum heres a Titio institutus intra (1) trigesimum quintum annum aetatis decesserit, an residui temporis fideicommissum ex verbis suprascriptis heredis quoque heredi debeatur. Respondit, deberi, nisi ostendatur a libertis, testatorem ad heredis trigesimum quintum annum respexisse.  § 1. Sticho alumno suo centum, et menstruos decem, et annuos centum dari voluit, et Semproniam, quam he...</comment>
      <origin>284525</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="lufnnhu5921ygs1qi7k3cor7pfa4lkp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ad annos trigintaquinque a die mortis meae»; quaesitum est, quum heres a Titio institutus intra (1) trigesimum quintum annum aetatis decesserit, an residui temporis fideicommissum ex verbis suprascriptis heredis quoque heredi debeatur. Respondit, deberi, nisi ostendatur a libertis, testatorem ad heredis trigesimum quintum annum respexisse.

§ 1. Sticho alumno suo centum, et menstruos decem, et annuos centum dari voluit, et Semproniam, quam heredem ex triente instituerat, rogavit in haec verba: «fidei tuae committo, Sempronia soror, uti legata, quae alumnis meis reliqui (2), ex medio recipias, et apud te habeas, quoad usque commendatos habeas »; quaesitum est, quum Sempronia, cuius fidei commissum sit, abstinuerat se hereditate, antequam secundum voluntatem defuncti perciperet pecuniam alumnis relictam, an Sticho de legatis actio etiam ante vicesimunquintum annum competat. Respondit, competere .

'''19.''' IDEM ''libro XVII. Digestorum''.-Titia, herede Seia scripta, usumfructum fundi Maevio legavit, eiusque fidei commisit in haec verba: «a te, Maevi , ex reditu fundi Speratiani (3) praestari volo Arrio Pamphilo, et Arrio Sticho ex die mortis meae annuos sexcentos quotannis , quoad vivent»; quaesitum est, quum Maevius annua alimenta praestiterit, post mortem autem eius fundus ad heredem Titiae pleno iure redierit, an alimenta ex fideicommisso Pamphilo et Sticho debeantur. Respondi, nihil proponi, cur debeant praestari ab heredibus Titiae, quum ab usufructuario alimenta relicta sint (4). Idem quaesiit, an ab heredibus Maevii legatarii praestanda sint . Respondit, nihil ab herede legatarii (5), nisi testatorem manifeste probetur voluisse etiam finito usufructu praestari, si modo id, quod ex usufructu receptum esset , ei rei parandae sufficeret.

§ 1.-Qui Marco, homini docto, certa annua praestabat, testamento cavit: «domina sanctissima, scio te de amicis meis curaturam, ne quid his desit; veruntamen et Marco dari octingenta»; quaesitum est, an Marcus praestitis sibi ex causa legati octingentis annua quoque consequi debeat. Respondit, nihil proponi, cur non secundum ea, quae in consultatione collata essent, debeantur.

§ 2 .-«Lucio Titio auri pondo tria (6), quae viva praestabam (7)»; quaero, quum testatrix quadraginta Titio, quoad viveret, salarii nomine certam summam, et amplius festorum dierum nomine certum pondus argenti, aut pro eo pretium praestiterit, an eadem ex causa legati vel fideicommissi ab heredibus eius Titio praestari debeant. Respondit, nihil proponi, cur praestanda non
sint (8).

(1) infra, Hal.
(2) Hal.; relinqui, el códice Fl.
(3) Pacatiani, la Vulg.
(4) Hal. Vulg.; sunt, el códice Fl.
(5) praestandum, inserta Ilal.
(6) quoad vivet, inserta la Vulg.
(7) do lego, inserta la Vulg.
(8) Hal . Vulg.; sunt, el codice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lufnnhu5921ygs1qi7k3cor7pfa4lkp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284809</id>
      <parentid>284525</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:49:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284809</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2868" sha1="lxlkpkephaonuxdkz8k7vs9dau6zf2h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ad annos trigintaquinque a die mortis meae»; quaesitum est, quum heres a Titio institutus intra &lt;ref&gt;infra, Hal.&lt;/ref&gt; trigesimum quintum annum aetatis decesserit, an residui temporis fideicommissum ex verbis suprascriptis heredis quoque heredi debeatur. Respondit, deberi, nisi ostendatur a libertis, testatorem ad heredis trigesimum quintum annum respexisse.

§ 1. Sticho alumno suo centum, et menstruos decem, et annuos centum dari voluit, et Semproniam, quam heredem ex triente instituerat, rogavit in haec verba: «fidei tuae committo, Sempronia soror, uti legata, quae alumnis meis reliqui &lt;ref&gt;Hal.; relinqui, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ex medio recipias, et apud te habeas, quoad usque commendatos habeas »; quaesitum est, quum Sempronia, cuius fidei commissum sit, abstinuerat se hereditate, antequam secundum voluntatem defuncti perciperet pecuniam alumnis relictam, an Sticho de legatis actio etiam ante vicesimunquintum annum competat. Respondit, competere.

'''19.''' IDEM ''libro XVII. Digestorum''.-Titia, herede Seia scripta, usumfructum fundi Maevio legavit, eiusque fidei commisit in haec verba: «a te, Maevi, ex reditu fundi Speratiani &lt;ref&gt;Pacatiani, la Vulg.&lt;/ref&gt; praestari volo Arrio Pamphilo, et Arrio Sticho ex die mortis meae annuos sexcentos quotannis , quoad vivent»; quaesitum est, quum Maevius annua alimenta praestiterit, post mortem autem eius fundus ad heredem Titiae pleno iure redierit, an alimenta ex fideicommisso Pamphilo et Sticho debeantur. Respondi, nihil proponi, cur debeant praestari ab heredibus Titiae, quum ab usufructuario alimenta relicta sint &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; sunt, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Idem quaesiit, an ab heredibus Maevii legatarii praestanda sint . Respondit, nihil ab herede legatarii &lt;ref&gt;praestandum, inserta Ilal.&lt;/ref&gt;, nisi testatorem manifeste probetur voluisse etiam finito usufructu praestari, si modo id, quod ex usufructu receptum esset , ei rei parandae sufficeret.

§ 1.-Qui Marco, homini docto, certa annua praestabat, testamento cavit: «domina sanctissima, scio te de amicis meis curaturam, ne quid his desit; veruntamen et Marco dari octingenta»; quaesitum est, an Marcus praestitis sibi ex causa legati octingentis annua quoque consequi debeat. Respondit, nihil proponi, cur non secundum ea, quae in consultatione collata essent, debeantur.

§ 2 .-«Lucio Titio auri pondo tria &lt;ref&gt;quoad vivet, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, quae viva praestabam &lt;ref&gt;do lego, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;»; quaero, quum testatrix quadraginta Titio, quoad viveret, salarii nomine certam summam, et amplius festorum dierum nomine certum pondus argenti, aut pro eo pretium praestiterit, an eadem ex causa legati vel fideicommissi ab heredibus eius Titio praestari debeant. Respondit, nihil proponi, cur praestanda non
sint &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; sunt, el codice Fl.&lt;/ref&gt;.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lxlkpkephaonuxdkz8k7vs9dau6zf2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/71</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87290</id>
    <revision>
      <id>284526</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284526</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="cgelllvpsmxi3wklzzxg3qnoyy2uff6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;evictus sit, ex duplae quoque stipulatione, vel ex emto potest conveniri.

**19. ULPIANUS libro XXIX. ad Sabinum.** — Sed et si stipulatio nulla fuisset interposita, de ex emto actione idem dicemus.

§ 1. — Si homo liber, qui bona fide serviebat, venerit mihi a Titio, Titiusque eum heredem scripserit quasi liberum, et ipse mihi sui faciat controversiam, ipsum de se obligatum habebo.

**20. POMPONIUS libro X. (1) ad Sabinum.** — Fundum meum obligavi, deinde alienavi tibi; ut eo nomine non obligaveris (2), si eum postea ab te emam, et satis pro evictione mihi des, excipienda (3) cautione, quod pro me obligatus sit, quia etiam non excepto eo, agendo eo nomine contra te doli mali exceptione possim summoveri.

**21. ULPIANUS libro XXIX. ad Sabinum.** — Si servus venditus decesserit, antequam evincatur, stipulatio non committitur, quia nemo eum evincit, sed factum (4) humanae sortis; de dolo tamen poterit agi, si dolus intercesserit.

§ 1. — Inde Iulianus libro quadragesimo tertio eleganter definit, duplae stipulationem tunc committi, quotiens res ita amittitur, ut eam emptori habere non liceat propter ipsam evictionem.

§ 2. — Et ideo ait, si emptor hominis mota sibi controversia venditorem dederit procuratorem, isque victus litis aestimationem sustulerit, stipulationem duplae non committi, quia nec mandati actionem procurator hic idemque venditor habet, ut ab emptore litis aestimationem consequatur. Quum igitur neque corpus, neque pecunia emptori absit, non oportet committi stipulationem, quamvis, si (5) ipse iudicio accepto victus esset, et litis aestimationem sustulisset, placeat committi stipulationem, ut et ipse Iulianus eodem libro scripsit. Neque enim habere licet eum, cuius si pretium quis non dedisset, ab adversario auferretur; prope enim hunc ex secunda emptione, id est ex litis aestimatione, emptori habere licet, non ex pristina.

§ 3. — Idem Iulianus eodem libro scribit, si lite contestata fugerit homo culpa possessoris, damnata quidem erit possessor, sed non statim eum ad venditorem regressurum, et ex duplae stipulatione acturum, quia interim non propter evictionem, sed propter fugam ei hominem habere non licet. Plane, inquit, quam apprehenderit possessionem fugitivi, tunc committi stipulationem Iulianus ait (6); nam et si sine culpa possessoris fugisset, deinde cautionibus interpositis absolutus esset, non alias committeretur stipulatio, quam si apprehensum hominem restituisset; ubi igitur litis aesti-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cgelllvpsmxi3wklzzxg3qnoyy2uff6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284529</id>
      <parentid>284526</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <origin>284529</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2620" sha1="0gjimo3ps3vs6s6nkcaf5oyhh9nl3al" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;evictus sit, ex duplae quoque stipulatione, vel ex emto potest conveniri.

evictus sit, ex duplae quoque stipulatione, vel ex emto potest conveniri.

\== 19. ULPIANUS libro XXIX. ad Sabinum. ==

Sed et si stipulatio nulla fuisset interposita, de ex emto actione idem dicemus.

: § 1. — Si homo liber, qui bona fide serviebat, venerit mihi a Titio, Titiusque eum heredem scripserit quasi liberum, et ipse mihi sui faciat controversiam, ipsum de se obligatum habebo.

\== 20. POMPONIUS libro X. (1) ad Sabinum. ==

Fundum meum obligavi, deinde alienavi tibi; ut eo nomine non obligaveris (2), si eum postea ab te emam, et satis pro evictione mihi des, excipienda (3) cautione, quod pro me obligatus sit, quia etiam non excepto eo, agendo eo nomine contra te doli mali exceptione possim summoveri.

\== 21. ULPIANUS libro XXIX. ad Sabinum. ==

Si servus venditus decesserit, antequam evincatur, stipulatio non committitur, quia nemo eum evincit, sed factum (4) humanae sortis; de dolo tamen poterit agi, si dolus intercesserit.

: § 1. — Inde Iulianus libro quadragesimo tertio eleganter definit, duplae stipulationem tunc committi, quotiens res ita amittitur, ut eam emptori habere non liceat propter ipsam evictionem.

: § 2. — Et ideo ait, si emptor hominis mota sibi controversia venditorem dederit procuratorem, isque victus litis aestimationem sustulerit, stipulationem duplae non committi, quia nec mandati actionem procurator hic idemque venditor habet, ut ab emptore litis aestimationem consequatur. Quum igitur neque corpus, neque pecunia emptori absit, non oportet committi stipulationem, quamvis, si (5) ipse iudicio accepto victus esset, et litis aestimationem sustulisset, placeat committi stipulationem, ut et ipse Iulianus eodem libro scripsit. Neque enim habere licet eum, cuius si pretium quis non dedisset, ab adversario auferretur; prope enim hunc ex secunda emptione, id est ex litis aestimatione, emptori habere licet, non ex pristina.

: § 3. — Idem Iulianus eodem libro scribit, si lite contestata fugerit homo culpa possessoris, damnata quidem erit possessor, sed non statim eum ad venditorem regressurum, et ex duplae stipulatione acturum, quia interim non propter evictionem, sed propter fugam ei hominem habere non licet. Plane, inquit, quam apprehenderit possessionem fugitivi, tunc committi stipulationem Iulianus ait (6); nam et si sine culpa possessoris fugisset, deinde cautionibus interpositis absolutus esset, non alias committeretur stipulatio, quam si apprehensum hominem restituisset; ubi igitur litis aestimationem...&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0gjimo3ps3vs6s6nkcaf5oyhh9nl3al</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284536</id>
      <parentid>284529</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:34:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <origin>284536</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2640" sha1="q2s1304w4ssctiz8qhtswce1ntifqmb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;evincatur, ac duplae quoque stipulationem, vel ex ante pactionemvis.

'''19.''' ''[[Ulpiano|ULPIANUS]] libro XXIX. ad Sabinum.''—Sed et si stipulatio nulla fuisset interposita, de ea enim actione libera disserens.

:&lt;p&gt;§ 1.—Si homo liber, qui bona fide serviebat, vendiderit a Tito, Titiusque eum heredem scripserit ipsi Cajo, et ipse mihi cui furtius condicebat, ipsum de se obligatum habebo.&lt;/p&gt;

'''20.''' ''[[Pomponio|POMPONIUS]] libro X. (11) ad Sabinum.''—Fundum meum obligavi, deinde alienavi tibi; ut ex nomine non obligareris &lt;ref&gt;(2)&lt;/ref&gt;. si eum postea a te emam, et ante pecuniam mihi des, exceptionem &lt;ref&gt;(3)&lt;/ref&gt; meam, quod pro me obligatus sit, quia etiam non excepto eo, agendo eo nomine contra te vel nisi exceptione possim summoveri.

'''21.''' ''[[Ulpiano|ULPIANUS]] libro XXIX. ad Sabinum.''—Si servus venditoris decesserit, antequam evincatur, stipulatio non committitur, quia homo datus evictus, sed factum &lt;ref&gt;(4)&lt;/ref&gt; benignius certum; de dolo tamen potest agi, si dolus intercesserit.

:&lt;p&gt;§ 1.—Inde Julianus libro quadragesimo tertio digestorum scribit, duplae stipulationem tunc committi, quoties res liti amittitur, ut eum emptori habere non liceat propter ipsam evictionem.&lt;/p&gt;

:&lt;p&gt;§ 2.—Et ideo ait, si auctor hominis mota sibi controversia venditorem, dederit procuratorem, atque victe litis aestimationem sustinuerit, stipulationem duplae non committi, quia nec mandati actionem procurator hic idoneus venditor habet, ut ab emptore litis aestimationem consequatur. Quam igitur neque corpus, neque pecunia emptori absit, non oportet committi stipulationem, quamvis et &lt;ref&gt;(5)&lt;/ref&gt; ipse iudicio accepto victus esset, et litis aestimationem sustinuisset, placere committi stipulationem, ut et ipse Julianus eodem libro scripsit. Neque enim habere licet eum, cuius si pretium emptor dedisset, ab adversario auferretur; propterea hunc ex secunda emptione, id est ex litis aestimatione, auctori habere licet, non ex pristina.&lt;/p&gt;

:&lt;p&gt;§ 3.—Idem Julianus eodem libro scribit, si litis contestationem fugerit homo culpa possessoris, decesserit quidem ubi possessor, sed non statim eum ad venditorem regressurum, et ex duplae stipulatione acturum, quia insertus non propter evictionem, sed propter fugam et hominem habere non licet. Plane, inquit, quum apprehenderit possessionem fugitivus, tunc committi stipulationem Julianus ait &lt;ref&gt;(6)&lt;/ref&gt;; nam et si eius culpa possessoris fugisset, deinde venditore interposito absolutus esset, non alias committetur stipulatio, quam si apprehensum hominem venditori; ubi igitur litis aesti-&lt;/p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>q2s1304w4ssctiz8qhtswce1ntifqmb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284537</id>
      <parentid>284536</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:36:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <origin>284537</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2516" sha1="0tghnun2c1lv1obzy4x0jlscdvgvgew" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;evincatur, ac duplae quoque stipulationem, vel ex ante pactionemvis.

'''19.''' ''ULPIANUS libro XXIX. ad Sabinum.''—Sed et si stipulatio nulla fuisset interposita, de ea enim actione libera disserens.

§ 1.—Si homo liber, qui bona fide serviebat, vendiderit a Tito, Titiusque eum heredem scripserit ipsi Cajo, et ipse mihi cui furtius condicebat, ipsum de se obligatum habebo.

'''20.''' ''POMPONIUS libro X. (11) ad Sabinum.''—Fundum meum obligavi, deinde alienavi tibi; ut ex nomine non obligareris (2). si eum postea a te emam, et ante pecuniam mihi des, exceptionem (3) meam, quod pro me obligatus sit, quia etiam non excepto eo, agendo eo nomine contra te vel nisi exceptione possim summoveri.

'''21.''' ''ULPIANUS libro XXIX. ad Sabinum.''—Si servus venditoris decesserit, antequam evincatur, stipulatio non committitur, quia homo datus evictus, sed factum (4) benignius certum; de dolo tamen potest agi, si dolus intercesserit.

§ 1.—Inde Julianus libro quadragesimo tertio digestorum scribit, duplae stipulationem tunc committi, quoties res liti amittitur, ut eum emptori habere non liceat propter ipsam evictionem.

§ 2.—Et ideo ait, si auctor hominis mota sibi controversia venditorem, dederit procuratorem, atque victe litis aestimationem sustinuerit, stipulationem duplae non committi, quia nec mandati actionem procurator hic idoneus venditor habet, ut ab emptore litis aestimationem consequatur. Quam igitur neque corpus, neque pecunia emptori absit, non oportet committi stipulationem, quamvis et (5) ipse iudicio accepto victus esset, et litis aestimationem sustinuisset, placere committi stipulationem, ut et ipse Julianus eodem libro scripsit. Neque enim habere licet eum, cuius si pretium emptor dedisset, ab adversario auferretur; propterea hunc ex secunda emptione, id est ex litis aestimatione, auctori habere licet, non ex pristina.

§ 3.—Idem Julianus eodem libro scribit, si litis contestationem fugerit homo culpa possessoris, decesserit quidem ubi possessor, sed non statim eum ad venditorem regressurum, et ex duplae stipulatione acturum, quia insertus non propter evictionem, sed propter fugam et hominem habere non licet. Plane, inquit, quum apprehenderit possessionem fugitivus, tunc committi stipulationem Julianus ait (6); nam et si eius culpa possessoris fugisset, deinde venditore interposito absolutus esset, non alias committetur stipulatio, quam si apprehensum hominem venditori; ubi igitur litis aesti-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0tghnun2c1lv1obzy4x0jlscdvgvgew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/483</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87291</id>
    <revision>
      <id>284527</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' ad pretium, quod mihi abest, competet mihi ex testamento actio.  § 8.-Et multo magis hoc dicendum est, si duobus testamentis mihi eadem res legata sit, sed (1) alter me restituere rogaverit vel ipsam rem, vel aliud pro ea, aut si sub conditione legasset dandi quid pro ea; nam hactenus mihi abesse res videtur, quatenus sum praestiturus.  § 9.-Si coniunctim res legetur, constat, partes ab initio fieri; nec solum hi partem faciunt, in quorum pe...</comment>
      <origin>284527</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="npn94bf9w5uqalzhosqf2gtie1oiuhy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
ad pretium, quod mihi abest, competet mihi ex testamento actio.

§ 8.-Et multo magis hoc dicendum est, si duobus testamentis mihi eadem res legata sit, sed (1) alter me restituere rogaverit vel ipsam rem, vel aliud pro ea, aut si sub conditione legasset dandi
quid pro ea; nam hactenus mihi abesse res videtur, quatenus sum praestiturus.

§ 9.-Si coniunctim res legetur, constat, partes ab initio fieri; nec solum hi partem faciunt, in quorum persona constitit legatum, verum hi quoque, in quorum persona non constitit legatum, utputa si Titio, et servo proprio sine libertate.

§ 10.-Sed si in pupillari testamento alii eandem legaverit, quam mihi in suo testamento legavit, Iulianus escribit, concursu partes nos habere; interim igitur partem habebit is, cui in suo testamento legavit.

§ 11.-Si duobus sit legata, quorum alter heres institutus sit, a semet ipso ei legatum inutiliter videtur, ideoque quod ei a se legatum est, ad collegatarium pertinebit.

§ 12. Inde dicitur, si duo sint heredes, unus ex uncia, alter ex undecim unciis, et iis fundus lega- herederos, uno por una onza, y el otro por once ontus sit, unciarium (2) heredem undecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam.

§ 13.-Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegatario faciet, retinet enim pro parte legatum.

§ 14.-Si ita Titio legetur: «fundum Seianum, vel usumfructum eius sibi habeto», duo esse legata, et arbitrio eius esse, an velit usumfructum vindicare .

§ 15.-Sed et si quis ita leget Titio: «fundum do lego, ut eum pro parte habeat», mihi videtur posse dici, partem habiturum; videri enim fundi appellatione non totum fundum, sed partem appellasse, nam et pars (3) fundus recte appellatur.

35. PAULUS libro III. ad Sabinum.-Si heres alienum hominem dare damnatus sit, et hic a domino manumissus sit, nihil ex hoc legato debetur.

36. POMPONIUS libro VI. ad Sabinum.-« Titiae textores meos omnes, practerquam quos hoc testamento alii legavi, lego. Plotiae vernas meos omnes, praeterquam quos alii legavi, lego»; quum essent quidam et vernae, iidem et textores, Labeo
ait, quoniam nec quos Titiae textores non legaverit, aliter apparere possit, quam si cognitum fuerit, quos eorum Plotiae legaverit, nec quos Plotiae (4) legaverit, possit, neutrius legato exceptos esse eos , de quibus quaeritur, et ideo communes ambobus esse; hoc enim iuris est, etsi neutrius legati nomine quidquam esset exceptum.

(1) si, por sed, Hal.
(2) unciarum undecim, undecim, otros en Schulting. T. V.
pag. 200.
(3) Taur. según la escritura original; fundi, inserta una
corrección del códice Fl.
(4) Plotise vernas non legaverit, intelligi possit, Hal..&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>npn94bf9w5uqalzhosqf2gtie1oiuhy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284531</id>
      <parentid>284527</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:17:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284531</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2784" sha1="l7jnz9apr8mf2q5en3luwjids78yfq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
ad pretium, quod mihi abest, competet mihi ex testamento actio.
§ 8.-Et multo magis hoc dicendum est, si duobus testamentis mihi eadem res legata sit, sed (1) alter me restituere rogaverit vel ipsam rem, vel aliud pro ea, aut si sub conditione legasset dandi
quid pro ea; nam hactenus mihi abesse res videtur, quatenus sum praestiturus.

§ 9.-Si coniunctim res legetur, constat, partes ab initio fieri; nec solum hi partem faciunt, in quorum persona constitit legatum, verum hi quoque, in quorum persona non constitit legatum, utputa si Titio, et servo proprio sine libertate.

§ 10.-Sed si in pupillari testamento alii eandem legaverit, quam mihi in suo testamento legavit, Iulianus escribit, concursu partes nos habere; interim igitur partem habebit is, cui in suo testamento legavit.

§ 11.-Si duobus sit legata, quorum alter heres institutus sit, a semet ipso ei legatum inutiliter videtur, ideoque quod ei a se legatum est, ad collegatarium pertinebit.

§ 12. Inde dicitur, si duo sint heredes, unus ex uncia, alter ex undecim unciis, et iis fundus lega- herederos, uno por una onza, y el otro por once ontus sit, unciarium (2) heredem undecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam.

§ 13.-Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegatario faciet, retinet enim pro parte legatum.

§ 14.-Si ita Titio legetur: «fundum Seianum, vel usumfructum eius sibi habeto», duo esse legata, et arbitrio eius esse, an velit usumfructum vindicare .

§ 15.-Sed et si quis ita leget Titio: «fundum do lego, ut eum pro parte habeat», mihi videtur posse dici, partem habiturum; videri enim fundi appellatione non totum fundum, sed partem appellasse, nam et pars (3) fundus recte appellatur.

'''35'''. PAULUS ''libro III. ad Sabinum''.-Si heres alienum hominem dare damnatus sit, et hic a domino manumissus sit, nihil ex hoc legato debetur.

'''36'''. POMPONIUS ''libro VI. ad Sabinum''.-« Titiae textores meos omnes, practerquam quos hoc testamento alii legavi, lego. Plotiae vernas meos omnes, praeterquam quos alii legavi, lego»; quum essent quidam et vernae, iidem et textores, Labeo
ait, quoniam nec quos Titiae textores non legaverit, aliter apparere possit, quam si cognitum fuerit, quos eorum Plotiae legaverit, nec quos Plotiae (4) legaverit, possit, neutrius legato exceptos esse eos , de quibus quaeritur, et ideo communes ambobus esse; hoc enim iuris est, etsi neutrius legati nomine quidquam esset exceptum.

(1) si, por sed, Hal.
(2) unciarum undecim, undecim, otros en Schulting. T. V.
pag. 200.
(3) Taur. según la escritura original; fundi, inserta una
corrección del códice Fl.
(4) Plotise vernas non legaverit, intelligi possit, Hal..&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l7jnz9apr8mf2q5en3luwjids78yfq4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284793</id>
      <parentid>284531</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284793</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2794" sha1="ei275mmi354oqna1j8r6jx7fejn85f6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
ad pretium, quod mihi abest, competet mihi ex testamento actio.

§ 8.-Et multo magis hoc dicendum est, si duobus testamentis mihi eadem res legata sit, sed &lt;ref&gt;si, por sed, Hal.&lt;/ref&gt; alter me restituere rogaverit vel ipsam rem, vel aliud pro ea, aut si sub conditione legasset dandi
quid pro ea; nam hactenus mihi abesse res videtur, quatenus sum praestiturus.

§ 9.-Si coniunctim res legetur, constat, partes ab initio fieri; nec solum hi partem faciunt, in quorum persona constitit legatum, verum hi quoque, in quorum persona non constitit legatum, utputa si Titio, et servo proprio sine libertate.

§ 10.-Sed si in pupillari testamento alii eandem legaverit, quam mihi in suo testamento legavit, Iulianus escribit, concursu partes nos habere; interim igitur partem habebit is, cui in suo testamento legavit.

§ 11.-Si duobus sit legata, quorum alter heres institutus sit, a semet ipso ei legatum inutiliter videtur, ideoque quod ei a se legatum est, ad collegatarium pertinebit.

§ 12. Inde dicitur, si duo sint heredes, unus ex uncia, alter ex undecim unciis, et iis fundus lega- herederos, uno por una onza, y el otro por once ontus sit, unciarium &lt;ref&gt;unciarum undecim, undecim, otros en Schulting. T. V.
pag. 200.&lt;/ref&gt; heredem undecim partes in fundo habiturum, coheredem unciam.

§ 13.-Plane si alter ex legatariis heres extiterit heredi, a quo legatum erat relictum, non ideo minus partem collegatario faciet, retinet enim pro parte legatum.

§ 14.-Si ita Titio legetur: «fundum Seianum, vel usumfructum eius sibi habeto», duo esse legata, et arbitrio eius esse, an velit usumfructum vindicare .

§ 15.-Sed et si quis ita leget Titio: «fundum do lego, ut eum pro parte habeat», mihi videtur posse dici, partem habiturum; videri enim fundi appellatione non totum fundum, sed partem appellasse, nam et pars &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fundi, inserta una
corrección del códice Fl.&lt;/ref&gt; fundus recte appellatur.

'''35'''. PAULUS ''libro III. ad Sabinum''.-Si heres alienum hominem dare damnatus sit, et hic a domino manumissus sit, nihil ex hoc legato debetur.

'''36'''. POMPONIUS ''libro VI. ad Sabinum''.-« Titiae textores meos omnes, practerquam quos hoc testamento alii legavi, lego. Plotiae vernas meos omnes, praeterquam quos alii legavi, lego»; quum essent quidam et vernae, iidem et textores, Labeo
ait, quoniam nec quos Titiae textores non legaverit, aliter apparere possit, quam si cognitum fuerit, quos eorum Plotiae legaverit, nec quos Plotiae &lt;ref&gt;Plotise vernas non legaverit, intelligi possit, Hal.&lt;/ref&gt; legaverit, possit, neutrius legato exceptos esse eos, de quibus quaeritur, et ideo communes ambobus esse; hoc enim iuris est, etsi neutrius legati nomine quidquam esset exceptum.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ei275mmi354oqna1j8r6jx7fejn85f6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/151</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87292</id>
    <revision>
      <id>284528</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:16:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284528</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2963" sha1="mp0bb3hperdma25j0nl9armneohd6ds" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;in matrimonio decesserit uxor, nihil emolumenti ob dotem habere videtur maritus, quia, etsi uxorem eam non duxisset, fructuariae morte finitus usufructus ad proprietatem rediret; ideoque nec in usus confert mulieris.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Plane si pater filiae nomine, qui in fundo generi usufructum habebat &lt;ref&gt; habebat, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, dotis constitutione gratia eum dederit, et in matrimonio mortua fuerit, habebit ex sua persona usufructus petitionem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Quodsi mulier in fundo suo marito usumfructum dotis causa constituerit, tunc ex mariti persona erit usufructus proprie, qui et non utendi &lt;ref&gt;Hal. Vulg., ipstus, el códice Fl. &lt;/ref&gt; pereat; quod si acciderit, videamus, an etiam nunc dotata sit mulier? Et, si quidem dominium apud mulierem est fundi, ad quem reversus est usufructus, nihil iam in dote habet, quod actione dotis consequatur ab eo, qui, quod non utendo amisit usufructum, imputari non potest, ex quo ipsa lucem habet; ideoque indotata erit. Quodsi alienaverit uxor proprietatem, quae sine illa mulieris emolumento penitus facta est, adhuc dotata est, quia dotis actione teneri debet maritus, qui, quando licuit usufructu uti, amisit eum non utendo; nam si habere perseverasset usumfructum ad divortium, commodo mulieris cederet eius restitutio, quia, etsi non protinus ad ipsam transiret, tamen vel &lt;ref&gt; Hal. Vulg.; si, inserta el códice Fl.&lt;/ref&gt; pretium, vel beneficium, sine incommodo mulieris ad proprietatem reverteretur &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; revertetur, el códice Fl. &lt;/ref&gt;. Si autem usufructum maritus non amisisset, morte mulieris non finitur usufructus apud maritum. Divortio autem facto, primo videamus in hac, et in superiore specie, an pro rata temporis eius anni dividatur fructus; quod probandum est. Ipsius autem restitutio ita fiet, ut habenti mulieri fundum usufructus cedatur, et ita cum proprietate consolidetur. Sed doti non sit fundi domina, nihilominus competit dotis actio, ut dimissa a marito usufructu; nam vel ex empto actione adhuc, ut usufructuum praestet, mulier tenetur, aut pretium eius consequi sperat, aut civis magis gratiam praestare, quam relinquere apud inimicum ius ad &lt;ref&gt;a, (en lugar de ad), Hal. &lt;/ref&gt; se translatum, licere ei civile est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Uxor viro usufructum dotis nomine dedit, manente matrimonio eidem fundum vendidit; quaesitum est, divortio facto quid dotis iudicio recuperare debeat? Dixi, referre, quanti fundus venisset: nam si absque proprietatis aestimatione factus fuisset, mulier dotis iudicio pretium usufructus recuperare debet. Quid ergo est, si vir ante litem contestatam mortuus fuisset? Heredes eius nihil praestituros, nam etsi quilibet alius enm proprietatis extisset, heres viri nihil mulieri praestaret, scilicet usufructu reverso ad proprietatem. Ceterum si fundus totus venisset, quanti debet venire.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mp0bb3hperdma25j0nl9armneohd6ds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/87</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87293</id>
    <revision>
      <id>284530</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284530</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2165" sha1="lddaqkrfcrr1315xhptma58dxtytsih" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;habuero, amitti auctoritatem, id est actionem pro evictione (1), placet. 

TIT. II. 
 DE EXCEPTIONE REI VENDITAE ET TRADITAE (2)

1. Ulpianus libro LXXVI. (3) ad Edictum.—Marcellus scribit, si alienum fundum vendideris, et tam postea factum petas, hac (4) exceptione recte repellendum.
 
§ 1.—Sed et si dominus fundi heres venditori existat, idem erit dicendum. 

§ 2.—Si quis rem meam mandatu meo vendiderit, vindicanti mihi rem venditam nocebit haec exceptio, nisi probetur, me mandasse, ne traderetur, antequam pretium solvatur. 

§ 3.—Celsus ait, si quis rem meam vendidit minoris, quam ei mandavi, non videtur alienata, et si petam eam, non obstabit mihi haec exceptio; quod verum est. 

§ 4.—Si servus merces peculiariter emerit, deinde dominus eum, priusquam proprietatem rerum nancisceretur, testamento liberam esse iusserit, eique peculium praetalegaverit, et venditor a servo merces petere coeperit, exceptio in factum locum habebit, quia is tunc servus fuisset, quam contraxisset.
 
§ 5.—Si quis rem emerit, non autem fuerit ei tradita, sed possessionem sine vitio (5) fuerit nactus, habet exceptionem contra venditorem, nisi forte venditor iustam causam habeat, cur rem vindicet; nam et si tradiderit possessionem, fuerit autem iusta causa vindicanti (6), replicatione adversus exceptionem utetur. 

2. Pomponius libro II. ex Plautio (7).—Si a Titio fundum emeris, qui Sempronii erat, isque tibi traditus fuerit, pretio autem soluto Titius Sempronii heres extiterit, et eundem fundum Maevio vendiderit et tradiderit, Iulianus ait, aequius esse, priorem te tueri, quia, et si ipse Titius fundum ate peteret, exceptione summoveretur, et si ipse Titius eum possideret, Publiciana peteres. 

3. Hermogenianus libro VI. Iuris epitomatorum (8).—Exceptio rei venditae et traditae non tantum ei, cui res tradita est, sed successoribus etiam eius, et emtori secundo, etsi res ei non fuerit tradita, proderit; interest enim emtoris primi, secundo rem non evinci. 

§ 1.—Pari ratione venditoris etiam successoribus nocedit, sive in universum ius, sive in eam duntaxat rem successerint.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lddaqkrfcrr1315xhptma58dxtytsih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/152</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87294</id>
    <revision>
      <id>284532</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284532</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2761" sha1="aruphya763gn9fs2s3a2wbrra93l011" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;(non) detracto usufructu, intelligi mulierem dotem manente matrimonio recepisse.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Si fundus communis in dotem datus erit, et socius egerit cum marito communi dividundo, adiudicatusque fundus socio fuerit, in dote erit quantitas, qua socius marito damnatus fuerit; aut si omissa &lt;ref&gt; admissa, Hal.&lt;/ref&gt; licitatione extraneo addictus is fundus fuerit, pretii portio, quae distracta est, sed ita, ut non vice corporis habeatur, nec divortio secuto praesentia die, quod in numero est, restituatur, sed statuto tempore solvi debeat. Quodsi marito fundus fuerit adiudicatus, pars aliqua data in dotem dotalis manebit; divortio autem facto sequetur restitutionem, peropter quam ad maritum pervenit, etiam altera portio, scilicet ut recipiat tantum pretii nomine a muliere, quantum dedit ex condemnatione socio; nec audiri debebit alteruter eam aequitatem recusans, aut mulier in suscipienda parte altera quoque, aut vir in restituenda. Sed an constante matrimonio non sola pars dotalis sit, quae data fuit in dotem, sed etiam altera portio, videamus. Iulianus de parte tantum dotali loquitur, et ego dixi &lt;ref&gt; didici, otros en Hal.&lt;/ref&gt; in aditorio, illam solam dotalem esse.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Si marito dotis nomine stipulanti promisit per errorem is, qui exceptione tutus erat, ne &lt;ref&gt;nec, Hal. Vulg. &lt;/ref&gt; solvat, egeretur ei solvere; et habebit condictionem adversus mulierem aut patrem, ut ei remum delegavit, ob id, quod indebitum marito promisit, aut solvit.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''79. [81.]''' LABEO libro VI. Posteriorum a Iavoleno epitomarum.—Avus neptis nomine &lt;ref&gt; ex, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; filio natae genero dotem dedit, et moritur; negat Servius, dotem ad patrem reverti; et ego cum Servio sentio, quia non potest videri ab eo profecta, quia nihil ex his sui habuisset.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Pater filiae nomine centum dotis ita promisit: «quum commodissimum esset»; Ateius scripsit, Servium respondisse, quum primum sine turpitudine et infamia dari possit, debere.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''80. [82.]''' IAVOLENUS libro VI. ex Posterioribus Labeonis.—Si debitor mulieris dotem sponso promiserit, potest mulier ante nuptias a debitore eam pecuniam petere, neque eo nomine postea debitori viro obligatum futurum, ait Labeo; falsum est, quia ea promissio in pendenti esset, donec obligatio in ea causa est.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''81. [83.]''' PAPINIANUS libro VIII. Quaestionum.—Pater filiae nomine nummos alienos, quos mutuos acceperat, aut in causam crediti receperat, in dotem dedit; consumptis his dos profecticia efficitur.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aruphya763gn9fs2s3a2wbrra93l011</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284649</id>
      <parentid>284532</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <origin>284649</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2773" sha1="m22lb3vymfiv2xhfwb50vgzv3d6fas9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;(non) detracto usufructu, intelligi mulierem dotem manente matrimonio recepisse.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Si fundus communis in dotem datus erit, et socius egerit cum marito communi dividundo, adiudicatusque fundus socio fuerit, in dote erit quantitas, qua socius marito damnatus fuerit; aut si omissa &lt;ref&gt; admissa, Hal.&lt;/ref&gt; licitatione extraneo addictus is fundus fuerit, pretii portio, quae distracta est, sed ita, ut non vice corporis habeatur, nec divortio secuto praesentia die, quod in numero est, restituatur, sed statuto tempore solvi debeat. Quodsi marito fundus fuerit adiudicatus, pars aliqua data in dotem dotalis manebit; divortio autem facto sequetur restitutionem, peropter quam ad maritum pervenit, etiam altera portio, scilicet ut recipiat tantum pretii nomine a muliere, quantum dedit ex condemnatione socio; nec audiri debebit alteruter eam aequitatem recusans, aut mulier in suscipienda parte altera quoque, aut vir in restituenda. Sed an constante matrimonio non sola pars dotalis sit, quae data fuit in dotem, sed etiam altera portio, videamus. Iulianus de parte tantum dotali loquitur, et ego dixi &lt;ref&gt; didici, otros en Hal.&lt;/ref&gt; in aditorio, illam solam dotalem esse.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Si marito dotis nomine stipulanti promisit per errorem is, qui exceptione tutus erat, ne &lt;ref&gt;nec, Hal. Vulg. &lt;/ref&gt; solvat, egeretur ei solvere; et habebit condictionem adversus mulierem aut patrem, ut ei remum delegavit, ob id, quod indebitum marito promisit, aut solvit.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''79. [81.]''' LABEO ''libro VI. Posteriorum a Iavoleno epitomarum.''—Avus neptis nomine &lt;ref&gt; ex, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; filio natae genero dotem dedit, et moritur; negat Servius, dotem ad patrem reverti; et ego cum Servio sentio, quia non potest videri ab eo profecta, quia nihil ex his sui habuisset.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Pater filiae nomine centum dotis ita promisit: «quum commodissimum esset»; Ateius scripsit, Servium respondisse, quum primum sine turpitudine et infamia dari possit, debere.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''80. [82.]''' IAVOLENUS ''libro VI. ex Posterioribus Labeonis.''—Si debitor mulieris dotem sponso promiserit, potest mulier ante nuptias a debitore eam pecuniam petere, neque eo nomine postea debitori viro obligatum futurum, ait Labeo; falsum est, quia ea promissio in pendenti esset, donec obligatio in ea causa est.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''81. [83.]''' PAPINIANUS ''libro VIII. Quaestionum.''—Pater filiae nomine nummos alienos, quos mutuos acceperat, aut in causam crediti receperat, in dotem dedit; consumptis his dos profecticia efficitur.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m22lb3vymfiv2xhfwb50vgzv3d6fas9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/606</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87295</id>
    <revision>
      <id>284533</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:23:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''20.''' IDEM ''libro XVIII. Digestorum''.-Annua his verbis legavit : «si morentur (1) cum matre mea, quam heredem ex parte institui »; quaesitum est, an mortua matre conditio apposita defecisse videatur, ac per hoc neque cibaria, neque vestiaria his debeantur. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, deberi.  § 1.-Attiafideicommissum his verbis reliquit: «quisquis mihi heres erit, fidei eius committo, uti det ex reditu coenaculi mei et h...</comment>
      <origin>284533</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="3jhpsaedizzpfxmylcgiou3r06uaxb7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''20.''' IDEM ''libro XVIII. Digestorum''.-Annua his verbis legavit : «si morentur (1) cum matre mea, quam heredem ex parte institui »; quaesitum est, an mortua matre conditio apposita defecisse videatur, ac per hoc neque cibaria, neque vestiaria his debeantur. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, deberi.

§ 1.-Attiafideicommissum his verbis reliquit: «quisquis mihi heres erit, fidei eius committo, uti det ex reditu coenaculi mei et horrei post obitum sacerdoti, et hierophylaco (2), et libertis, qui in illo templo erunt, denaria decem die nundinarum, quas ibi posui»; quaero, utrum his duntaxat, qui eo
tempore, quo legabatur, in rebus humanis et in eo officio fuerint, debitum sit, an etiam his, qui in locum (3) eorum successerunt. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, ministerium nominatorum designatum, ceterum datum templo. Item
quaero, utrum uno duntaxat anno decem fideicommissi nomine debeantur, an etiam in perpetuum decem annua praestanda sint. Respondit, in perpetuum.

'''21.''' IDEM ''libro XXII. Digestorum''.-Liberto suo ita legavit: «praestari volo Philoni, usque dum vivet, quinquagesimam omnis reditus, quae (4) praediis a colonis vel emtoribus fructus ex consuetudine domus meae praestatur (5)»; heredes praedia vendiderunt, ex quorum reditu quinquagesima relicta est; quaesitum est, an pretii usurae, quae ex consuetudine in provincia praestarentur, quinquagesima debeatur. Respondit, reditus duntaxat quinquagesimas legatas, licet praedia vendita sunt.

§ 1.-A liberto, cui fundum legaverat ferentem annua sexaginta, per fideicommissum dederat Pamphilae annua dena; quaesitum est, si lex Falcidia liberto legatum minuerit, an Pamphilae quoque
annum fideicommissum minutum videatur, quum ex reditu legata sint, qui largitur, etiamsi Falcidia partem dimidiam fundi abstulerit, annuam Pamphilae praestationem. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, non videri minutum, nisi si alia mens testatoris probaretur.

§ 2.-Filium ex dodrante, uxorem ex quadrante instituit heredes, et filii fidei commisit, ut novercae restitueret hereditatem; ab ea autem petiit (6), ut infirmitatem filii commendatam haberet, eique menstruos aureos denos praestaret, donec ad vicesimumquintum annum aetatis pervenerit ; quum autem implesset eam aetatem, partem dimidiam hereditatis ei restitueret. Filius deducta dodrantis parte quarta, ex qua institutus erat, novercae hereditatem restituit, et postea implevit vicesimumquintum annum aetatis; quaesitum est, quum noverca universae hereditatis haberet dodrantem, semunciam et sicilicum, an eius partem dimidiam privigno suo restitueret. Respondit (7), secundum ea, quae proponerentur , tantum restituendum, quantum cum co, quod Falcidiae nomine filius deduxisset, semissem faceret. Idem quaesiit, an, quod infirmitati filii pater consulere voluerit, fructus quoque medii temporis noverca ei restituere debe-

(1) Hal. Vulg.; morarentur, el códice Fl.
(2) ἱεροφύλακι, Hal.
(3) Taur.; loco, el códice Fl., Br.
(4) Esto es, quales; ex, inserta Hal.: qui pro praediis, la
Vulg.: qui e praediis, conjetura Br.
(5) Hal.: praestantur, el codice Fl.
(6) Hal.: petit, el códice Fl.
(7) El códice Fl., Br.; respondit, Taur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3jhpsaedizzpfxmylcgiou3r06uaxb7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284807</id>
      <parentid>284533</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:38:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284807</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="sedq7cm4expnr7d086ewdy2qlwx30v3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''20.''' IDEM ''libro XVIII. Digestorum''.-Annua his verbis legavit : «si morentur &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; morarentur, el códice Fl.&lt;/ref&gt; cum matre mea, quam heredem ex parte institui »; quaesitum est, an mortua matre conditio apposita defecisse videatur, ac per hoc neque cibaria, neque vestiaria his debeantur. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, deberi.

§ 1.-Attiafideicommissum his verbis reliquit: «quisquis mihi heres erit, fidei eius committo, uti det ex reditu coenaculi mei et horrei post obitum sacerdoti, et hierophylaco &lt;ref&gt;ἱεροφύλακι, Hal.&lt;/ref&gt;, et libertis, qui in illo templo erunt, denaria decem die nundinarum, quas ibi posui»; quaero, utrum his duntaxat, qui eo tempore, quo legabatur, in rebus humanis et in eo officio fuerint, debitum sit, an etiam his, qui in locum &lt;ref&gt;Taur.; loco, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; eorum successerunt. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, ministerium nominatorum designatum, ceterum datum templo. Item quaero, utrum uno duntaxat anno decem fideicommissi nomine debeantur, an etiam in perpetuum decem annua praestanda sint. Respondit, in perpetuum.

'''21.''' IDEM ''libro XXII. Digestorum''.-Liberto suo ita legavit: «praestari volo Philoni, usque dum vivet, quinquagesimam omnis reditus, quae &lt;ref&gt;Esto es, quales; ex, inserta Hal.: qui pro praediis, la Vulg.: qui e praediis, conjetura Br.&lt;/ref&gt; praediis a colonis vel emtoribus fructus ex consuetudine domus meae praestatur &lt;ref&gt;Hal.: praestantur, el codice Fl.&lt;/ref&gt;»; heredes praedia vendiderunt, ex quorum reditu quinquagesima relicta est; quaesitum est, an pretii usurae, quae ex consuetudine in provincia praestarentur, quinquagesima debeatur. Respondit, reditus duntaxat quinquagesimas legatas, licet praedia vendita sunt.

§ 1.-A liberto, cui fundum legaverat ferentem annua sexaginta, per fideicommissum dederat Pamphilae annua dena; quaesitum est, si lex Falcidia liberto legatum minuerit, an Pamphilae quoque
annum fideicommissum minutum videatur, quum ex reditu legata sint, qui largitur, etiamsi Falcidia partem dimidiam fundi abstulerit, annuam Pamphilae praestationem. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, non videri minutum, nisi si alia mens testatoris probaretur.

§ 2.-Filium ex dodrante, uxorem ex quadrante instituit heredes, et filii fidei commisit, ut novercae restitueret hereditatem; ab ea autem petiit &lt;ref&gt;Hal.: petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ut infirmitatem filii commendatam haberet, eique menstruos aureos denos praestaret, donec ad vicesimumquintum annum aetatis pervenerit ; quum autem implesset eam aetatem, partem dimidiam hereditatis ei restitueret. Filius deducta dodrantis parte quarta, ex qua institutus erat, novercae hereditatem restituit, et postea implevit vicesimumquintum annum aetatis; quaesitum est, quum noverca universae hereditatis haberet dodrantem, semunciam et sicilicum, an eius partem dimidiam privigno suo restitueret. Respondit &lt;ref&gt;El códice Fl., Br.; respondit, Taur.&lt;/ref&gt;, secundum ea, quae proponerentur , tantum restituendum, quantum cum co, quod Falcidiae nomine filius deduxisset, semissem faceret. Idem quaesiit, an, quod infirmitati filii pater consulere voluerit, fructus quoque medii temporis noverca ei restituere debe-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sedq7cm4expnr7d086ewdy2qlwx30v3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284808</id>
      <parentid>284807</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284808</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3283" sha1="ehhon7vicoqx3no18emrdzwa27ketd6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''20.''' IDEM ''libro XVIII. Digestorum''.-Annua his verbis legavit: «si morentur &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; morarentur, el códice Fl.&lt;/ref&gt; cum matre mea, quam heredem ex parte institui »; quaesitum est, an mortua matre conditio apposita defecisse videatur, ac per hoc neque cibaria, neque vestiaria his debeantur. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, deberi.

§ 1.-Attiafideicommissum his verbis reliquit: «quisquis mihi heres erit, fidei eius committo, uti det ex reditu coenaculi mei et horrei post obitum sacerdoti, et hierophylaco &lt;ref&gt;ἱεροφύλακι, Hal.&lt;/ref&gt;, et libertis, qui in illo templo erunt, denaria decem die nundinarum, quas ibi posui»; quaero, utrum his duntaxat, qui eo tempore, quo legabatur, in rebus humanis et in eo officio fuerint, debitum sit, an etiam his, qui in locum &lt;ref&gt;Taur.; loco, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; eorum successerunt. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, ministerium nominatorum designatum, ceterum datum templo. Item quaero, utrum uno duntaxat anno decem fideicommissi nomine debeantur, an etiam in perpetuum decem annua praestanda sint. Respondit, in perpetuum.

'''21.''' IDEM ''libro XXII. Digestorum''.-Liberto suo ita legavit: «praestari volo Philoni, usque dum vivet, quinquagesimam omnis reditus, quae &lt;ref&gt;Esto es, quales; ex, inserta Hal.: qui pro praediis, la Vulg.: qui e praediis, conjetura Br.&lt;/ref&gt; praediis a colonis vel emtoribus fructus ex consuetudine domus meae praestatur &lt;ref&gt;Hal.: praestantur, el codice Fl.&lt;/ref&gt;»; heredes praedia vendiderunt, ex quorum reditu quinquagesima relicta est; quaesitum est, an pretii usurae, quae ex consuetudine in provincia praestarentur, quinquagesima debeatur. Respondit, reditus duntaxat quinquagesimas legatas, licet praedia vendita sunt.

§ 1.-A liberto, cui fundum legaverat ferentem annua sexaginta, per fideicommissum dederat Pamphilae annua dena; quaesitum est, si lex Falcidia liberto legatum minuerit, an Pamphilae quoque
annum fideicommissum minutum videatur, quum ex reditu legata sint, qui largitur, etiamsi Falcidia partem dimidiam fundi abstulerit, annuam Pamphilae praestationem. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, non videri minutum, nisi si alia mens testatoris probaretur.

§ 2.-Filium ex dodrante, uxorem ex quadrante instituit heredes, et filii fidei commisit, ut novercae restitueret hereditatem; ab ea autem petiit &lt;ref&gt;Hal.: petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ut infirmitatem filii commendatam haberet, eique menstruos aureos denos praestaret, donec ad vicesimumquintum annum aetatis pervenerit ; quum autem implesset eam aetatem, partem dimidiam hereditatis ei restitueret. Filius deducta dodrantis parte quarta, ex qua institutus erat, novercae hereditatem restituit, et postea implevit vicesimumquintum annum aetatis; quaesitum est, quum noverca universae hereditatis haberet dodrantem, semunciam et sicilicum, an eius partem dimidiam privigno suo restitueret. Respondit &lt;ref&gt;El códice Fl., Br.; respondit, Taur.&lt;/ref&gt;, secundum ea, quae proponerentur , tantum restituendum, quantum cum co, quod Falcidiae nomine filius deduxisset, semissem faceret. Idem quaesiit, an, quod infirmitati filii pater consulere voluerit, fructus quoque medii temporis noverca ei restituere debe-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ehhon7vicoqx3no18emrdzwa27ketd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/88</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87296</id>
    <revision>
      <id>284534</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284534</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2361" sha1="izt1rv1mfa0kkpbmmaxe5x1pci7cjfg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;LIBER VICESIMUS SECUNDUS

TIT. I. 
DE USURIS, ET FRUCTIBUS, ET CAUSIS, ET OMNIBUS ACCESSIONIBUS, ET MORA (1)
(Cf. Cod. IV. 32. VII. 51.)

1. Papinianus libro II. Quaestionum (2).—Quum iudicio bonae fidei disceptatur, arbitrio iudicis usurarum modus ex more regionis, ubi contractum est, constituitur, ita tamen, ut legi (3) non offendat.

§ 1.—Socius si ideo condemnandus erit, quod pecuniam communem invaserit vel in suos usus converterit, omnimodo etiam mora non interveniente praestabuntur usurae.

§ 2.—Nec tamen iudex iudicii bonae fidei recte iubebit interponi cautiones, ut, si tardius sentenciae condemnatus paruerit, futuri temporis pendantur usurae, quum in potestate sit actoris iudicatum exigere. Paulus notat: quid enim pertinet ad officium iudicis post condemnationem futuri temporis tractatus (3)?

§ 3.—Papinianus: circa tutelae restitutionem pro favore pupillorum latior interpretatio facta est; nemo enim ambigit hodie, sive iudex accipiatur in diem sententiae, sive sine iudice tutela restituatur, in eum diem, quo restituit, usuras praestari. Plane si tutelae iudicio nolentem experiri tutor ultro convenerit, et pecuniam obtulerit, camque obsignatam deposuerit, ex eo tempore non praestabit usuras. 

2. Idem libro VI. Quaestionum.—Vulgo receptum est, ut, quamvis in personam actum sit, post litem tamen contestatam causa praestetur; cuius opinionis ratio redditur, quoniam, quale est, quum petitur, tale dari debet, ac propterea postea captos fructus partumque editum restitui oportet.

3. Idem libro XX. Quaestionum.—In fideicommissi persecutione quum post iudicis sententiam moram fecisset heres, iussit Imperator Marcus Antoninus, intermisso legitimo tempore, quod condenmatis praestatur, ut usque ad sententiam commoda fideicommissarius accipiat; quod decretum ita accipi oportet, si ante iudicis sententiam mora non intervenit, tametsi non facile evenire possit, ut mora non praecedente perveniatur ad iudicem. Sed puta legis Falcidiae rationem intervenisse; ceterum si, antequam ad iudicem perveniretur, in mora heres fuit, exinde fructuum praestandorum necessitate adstrictus, qua tandem ratione, quoniam et sententia victus est, legitimi temporis spatio fructubus liberabitur, quum ea temporis intercapedo iudicato dilationem dare, non factum alterferre debeat?&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>izt1rv1mfa0kkpbmmaxe5x1pci7cjfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/484</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87297</id>
    <revision>
      <id>284535</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:34:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' § 1.-Quodsi hoc modo esset legatum:&lt; textores omnes praeter vernas», et rursus: «vernas omnes praeter textores» , qui et verna, et textor esset, neutri fuisse legatum.  § 2.-Nihil distat, utrum ita legetur: «Titio et Maevio», an ita: «Titio cum Maevio», utrubique enim coniunctim legatum videtur.  § 3.-Si alteri Stichum heres dederit, quem duobus dare damnatus fuerat, et antequam interpellaretur ab altero, Stichus mortuus est, heres non tenet...</comment>
      <origin>284535</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2717" sha1="r3o8hm8yjvex1gkxmjuru5p2zcdxe20" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 1.-Quodsi hoc modo esset legatum:&lt; textores omnes praeter vernas», et rursus: «vernas omnes praeter textores» , qui et verna, et textor esset,
neutri fuisse legatum.

§ 2.-Nihil distat, utrum ita legetur: «Titio et Maevio», an ita: «Titio cum Maevio», utrubique enim coniunctim legatum videtur.

§ 3.-Si alteri Stichum heres dederit, quem duobus dare damnatus fuerat, et antequam interpellaretur ab altero, Stichus mortuus est, heres non
tenetur, quia nihil per eum factum intelligitur.

37. ULPIANUS libro XXI. ad Sabinum .- Legato generaliter relicto, veluti hominis, Caius Cassius scribit, id esse observandum, ne optimus vel
pessimus accipiatur; quae sententia Rescripto Imperatoris nostri et Divi Severi iuvatur, qui rescripserunt, homine legato actorem non posse eligi.

§ 1.-Si de certo fundo sensit testator, nec appareat, de quo cogitavit, electio heredis erit. quem velit dare, aut si appareat, ipse fundus vindicabitur. Sed et si lancem legaverit, nec appareat, quam, aeque electio est heredis, quam velit dare.

38. POMPONIUS libro VI. ad Sabinum . - Legatarius pro parte acquirere, pro parte repudiare legatum non potest, heredes eius possunt, ut alter eorum partem suam acquirat, alter repudiet.

§ 1. Si legatum nobis relictum, constituerimus, nolle ad nos pertinere, pro eo erit, quasi nec legatum quidem sit; et ideo dicimus, nec confusas servitutes, si forte praedium mihi legatum praedio meo debuerit servitutes; et integra furti actio manebit, si servus legatus sit ei (1), cuius nomine furti agere poterit legatarius.

39. ULPIANUS ( 2 ) libro XXI. ad Sabinum.-Quum servus legatus in fuga esset, vel longinquo
absens exigatur, operam praestare heres debet, ut eam rem requirat, et praestet; et ita Iulianus scribit, nam et sumtum an in hanc rem facere heres deberet, [40.] (3) Africanus libro vicesimo Epistolarum apud lulianum quaerit, putatque, sumtum
praestandum; quod et ego arbitror sequendum.

§ 1.-Fructus autem hi deducuntur in petitionem, non quos heres percepit, sed quos legatarius percipere potuit; et id in operis servorum, vel vecturis iumentorum, vel naulis navium dicendum. Quod in fructibus dicitur, hoc et in pensionibus urbanorum aedificiorum intelligendum erit; in usurarum autem quantitate mos regionis erit sequendus. Iudex igitur usurarum modum aestimabit et statuet. Ipsius quoque rei interitum post moram debet, sicut in stipulatione, si post moram res interierit, aestimatio eius praestatur (4), item par-

(1) ci , omítela Hal.
(2) Taur. según la escritura original , concordando con ella
(3) Según las ed. Vulg.; libro vicesimo Epistolarum, omitelas Hal.
(4) si post-praestatur, omítelas Hal..&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3o8hm8yjvex1gkxmjuru5p2zcdxe20</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284539</id>
      <parentid>284535</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284539</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2749" sha1="pgvjsh54g5tvrsrbhmpptannt13j2wh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 1.-Quodsi hoc modo esset legatum:&lt; textores omnes praeter vernas», et rursus: «vernas omnes praeter textores» , qui et verna, et textor esset,
neutri fuisse legatum.

§ 2.-Nihil distat, utrum ita legetur: «Titio et Maevio», an ita: «Titio cum Maevio», utrubique enim coniunctim legatum videtur.

§ 3.-Si alteri Stichum heres dederit, quem duobus dare damnatus fuerat, et antequam interpellaretur ab altero, Stichus mortuus est, heres non
tenetur, quia nihil per eum factum intelligitur.

'''37'''. ULPIANUS ''libro XXI. ad Sabinum''.- Legato generaliter relicto, veluti hominis, Caius Cassius scribit, id esse observandum, ne optimus vel
pessimus accipiatur; quae sententia Rescripto Imperatoris nostri et Divi Severi iuvatur, qui rescripserunt, homine legato actorem non posse eligi.

§ 1.-Si de certo fundo sensit testator, nec appareat, de quo cogitavit, electio heredis erit. quem velit dare, aut si appareat, ipse fundus vindicabitur. Sed et si lancem legaverit, nec appareat, quam, aeque electio est heredis, quam velit dare.

'''38'''. POMPONIUS ''libro VI. ad Sabinum''.-Legatarius pro parte acquirere, pro parte repudiare legatum non potest, heredes eius possunt, ut alter eorum partem suam acquirat, alter repudiet.

§ 1. Si legatum nobis relictum, constituerimus, nolle ad nos pertinere, pro eo erit, quasi nec legatum quidem sit; et ideo dicimus, nec confusas servitutes, si forte praedium mihi legatum praedio meo debuerit servitutes; et integra furti actio manebit, si servus legatus sit ei (1), cuius nomine furti agere poterit legatarius.

'''39'''. ULPIANUS ( 2 ) ''libro XXI. ad Sabinum''.-Quum servus legatus in fuga esset, vel longinquo absens exigatur, operam praestare heres debet, ut eam rem requirat, et praestet; et ita Iulianus scribit, nam et sumtum an in hanc rem facere heres deberet, '''[40.]''' (3) Africanus libro vicesimo Epistolarum apud lulianum quaerit, putatque, sumtum
praestandum; quod et ego arbitror sequendum.

§ 1.-Fructus autem hi deducuntur in petitionem, non quos heres percepit, sed quos legatarius percipere potuit; et id in operis servorum, vel vecturis iumentorum, vel naulis navium dicendum. Quod in fructibus dicitur, hoc et in pensionibus urbanorum aedificiorum intelligendum erit; in usurarum autem quantitate mos regionis erit sequendus. Iudex igitur usurarum modum aestimabit et statuet. Ipsius quoque rei interitum post moram debet, sicut in stipulatione, si post moram res interierit, aestimatio eius praestatur (4), item par-

(1) ci , omítela Hal.
(2) Taur. según la escritura original , concordando con ella
(3) Según las ed. Vulg.; libro vicesimo Epistolarum, omitelas Hal.
(4) si post-praestatur, omítelas Hal..&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pgvjsh54g5tvrsrbhmpptannt13j2wh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284794</id>
      <parentid>284539</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:00:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284794</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2837" sha1="kwjsfvwf9mblzjqh5ycnvezucedtk0a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
§ 1.-Quodsi hoc modo esset legatum: «textores omnes praeter vernas», et rursus: «vernas omnes praeter textores» , qui et verna, et textor esset, neutri fuisse legatum.

§ 2.-Nihil distat, utrum ita legetur: «Titio et Maevio», an ita: «Titio cum Maevio», utrubique enim coniunctim legatum videtur.

§ 3.-Si alteri Stichum heres dederit, quem duobus dare damnatus fuerat, et antequam interpellaretur ab altero, Stichus mortuus est, heres non
tenetur, quia nihil per eum factum intelligitur.

'''37'''. ULPIANUS ''libro XXI. ad Sabinum''.- Legato generaliter relicto, veluti hominis, Caius Cassius scribit, id esse observandum, ne optimus vel
pessimus accipiatur; quae sententia Rescripto Imperatoris nostri et Divi Severi iuvatur, qui rescripserunt, homine legato actorem non posse eligi.

§ 1.-Si de certo fundo sensit testator, nec appareat, de quo cogitavit, electio heredis erit. quem velit dare, aut si appareat, ipse fundus vindicabitur. Sed et si lancem legaverit, nec appareat, quam, aeque electio est heredis, quam velit dare.

'''38'''. POMPONIUS ''libro VI. ad Sabinum''.-Legatarius pro parte acquirere, pro parte repudiare legatum non potest, heredes eius possunt, ut alter eorum partem suam acquirat, alter repudiet.

§ 1. Si legatum nobis relictum, constituerimus, nolle ad nos pertinere, pro eo erit, quasi nec legatum quidem sit; et ideo dicimus, nec confusas servitutes, si forte praedium mihi legatum praedio meo debuerit servitutes; et integra furti actio manebit, si servus legatus sit ei &lt;ref&gt;ci, omítela Hal.&lt;/ref&gt;, cuius nomine furti agere poterit legatarius.

'''39'''. ULPIANUS &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original, concordando con ella el fr. 57. de este titulo; Paulus, corrección  del códice hl., Br., Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;''libro XXI. ad Sabinum''.-Quum servus legatus in fuga esset, vel longinquo absens exigatur, operam praestare heres debet, ut eam rem requirat, et praestet; et ita Iulianus scribit, nam et sumtum an in hanc rem facere heres deberet, '''[40.]''' &lt;ref&gt;Según las ed. Vulg.; libro vicesimo Epistolarum, omitelas Hal.&lt;/ref&gt; Africanus libro vicesimo Epistolarum apud lulianum quaerit, putatque, sumtum
praestandum; quod et ego arbitror sequendum.

§ 1.-Fructus autem hi deducuntur in petitionem, non quos heres percepit, sed quos legatarius percipere potuit; et id in operis servorum, vel vecturis iumentorum, vel naulis navium dicendum. Quod in fructibus dicitur, hoc et in pensionibus urbanorum aedificiorum intelligendum erit; in usurarum autem quantitate mos regionis erit sequendus. Iudex igitur usurarum modum aestimabit et statuet. Ipsius quoque rei interitum post moram debet, sicut in stipulatione, si post moram res interierit, aestimatio eius praestatur &lt;ref&gt;si post-praestatur, omítelas Hal..&lt;/ref&gt;, item par-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kwjsfvwf9mblzjqh5ycnvezucedtk0a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/89</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87298</id>
    <revision>
      <id>284545</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284545</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2593" sha1="ta5jzkp5ll8ym7xzgz6d85pz4nzmy47" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—In his quoque iudiciis, quae non sunt arbitraria, nec bonae fidei, post litem contestatam actori causa praestanda est in eum diem, quo sententia dicitur; certe post rem iudicatam tempus a fructibus dependendis immune est. 

§ 2.—Nonnunquam evenit, ut, quamquam fructus hereditatis, aut pecuniae usura nominatim relicta non sit, nihilominus debeatur, utputa si quis rogetur, post mortem suam, quidquid ex bonis supererit, Titio restituere; ut enim ea, quae fide bona deminuta sunt, in causa fideicommissi non deprehenduntur, si pro modo ceterorum quoque bonorum deminuantur, ita, quod ex fructibus supererit, iure voluntatis restitui oportebit. 

§ 3.—Quum Pollidio a propinqua sua heres institutus rogatus fuisset, filiae mulieris, quidquid ex bonis eius ad se pervenisset, quum certam aetatem puella complesset, restituere, idque sibi mater (1) ideo placuisse testamento comprehendisset, ne filiae tutoribus, sed potius necessitudini res committerentur, eundemque Pollidium fundum retinere iussisset; Praefectis praetorii (2) suasi, fructus, qui bona fide a Pollidio ex bonis defunctae percepti essent, restitui debere, sive quod fundum ei tantum praelegaverat, sive quod lubrico tutelae fideicommissi remedium mater praetulerat. 

§ 4.—Si auro vel argento facto per fideicommissum relicto mora intervenerit, an usurarum aestimatio facienda sit, tractari solet. Plane si materiam istam ideo reliquit (3), ut ea distracta pecuniaque refecta fideicommissa solverentur (4), aut alimenta praestarentur, non oportere frustrationem impunitam esse, responderi (5) oportet; quodsi forte ideo reliquit (6), ut his vasis uteretur, non sine rubore desiderabuntur usurae, ideoque non exigentur. 

4. Idem libro XXVII. (7) Quaestionum.—Si stipulatus sis, rem dari vacuamque possessionem tradi, fructus postea captos actione incerti ex stipulatu propter inferiora verba consecuturum te ratio suadet. An idem de partu ancillae responderi possit, considerandum est; nam quod ad verba superiora pertinet, sive factum rei promittendi, sive effectum per traditionem dominii transferendi continent, partus non continetur. Verum si emtor a venditore novandi animo ita stipulatus est, factum tradendi stipulatus intelligitur, quia non est verisimile, plus venditorem promisisse, quam iudicio emti praestare compelleretur. Sed tamen propter illa verba: vacuamque possessionem tradi, potest dici, partus quoque rationem committi incerti stipulatione (8); etenim ancilla tradita partum postea cum in bonis suis revs stipulandi habere potuisset&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ta5jzkp5ll8ym7xzgz6d85pz4nzmy47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/153</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87299</id>
    <revision>
      <id>284562</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:44:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''83. [84.]''' PROCULUS ''libro V. Epistolarum &lt;ref&gt;ἐπιστολῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.''—Quum uxor virum suum, quam pecuniam sibi deberet, in dotem filiae communis dare iusserit, et id fecisse dicatur, puto animadvertendum esse, utrum eam dotem suo, an uxoris nomine dedit; si suo, nihilominus uxori eum debere pecuniam, si uxoris nomine dederit, ipsum ab uxore liberatum esse.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''83. [85.]'''...'</comment>
      <origin>284562</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="05obgzv3u8sinek9q9mf39hc7okzqvl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''83. [84.]''' PROCULUS ''libro V. Epistolarum &lt;ref&gt;ἐπιστολῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.''—Quum uxor virum suum, quam pecuniam sibi deberet, in dotem filiae communis dare iusserit, et id fecisse dicatur, puto animadvertendum esse, utrum eam dotem suo, an uxoris nomine dedit; si suo, nihilominus uxori eum debere pecuniam, si uxoris nomine dederit, ipsum ab uxore liberatum esse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''83. [85.]''' IAVOLENUS ''libro VI. Posteriorum Labeonis &lt;ref&gt; ex posterioribus Labeonis, Hal.&lt;/ref&gt;.''—Si debitor mulieris dotem sponso promiserit, non posse mulierem ante nuptias a debitore eam pecuniam petere, quia ea promissio in pendenti esset, donec obligatio in ea causa est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''84. [86.]''' LABEO ''libro VI. Pithanon &lt;ref&gt; πιθανῶν, Hal.&lt;/ref&gt; a Paulo epitomarum.''—Si de dote promissa agitur, non oportet, in quantum facere potest, condemnari eum, qui promisit. Paulus: imo quod ad extraneum attinet, semper hoc verum est; ceterum si manente affinitate dotem promissam gener a socero petat, utique in quantum facere potest, socer condemnabitur; si divortium matrimonii petitur, ex causa et persona id tribuendum puto; quid enim, si socer specie futurae dotis induxerit generum &lt;ref&gt; Taur. al márgen; genero, en el texto.&lt;/ref&gt;, et quum sciret, se praestare dotem non posse, id egerit, ut genero insidiaretur?&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''85. [87.]''' SCAEVOLA ''libro VIII. Digestorum.''—Fundum filiae nomine pater in dotem dederat, huius heredi filiae ex asse creditoribus urgentibus patris utilius videtur potius fundum, qui dotalis est, distrahere, quod minus fructuosus sit, et alieno hereditarios uberiore reditu retinere; maritus consentit, si nulla in re captio sit futura; quaero, an ea pars dotis, quae in hoc fundo est, mulieri manente matrimonio recte solvatur? Respondit, si pretia creditori solvatur, recte solutum.&lt;/div&gt;


   {{t3|TIT. IV}}   

{{c|DE PACTIS DOTALIBUS}} 
{{c|(Cf, Cod. V. 14)}} 

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''1.''' IAVOLENUS libro IV. ex Cassio.—Pactis post nuptias, etiamsi nihil ante convenerit, licet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Pacta, quae de reddenda dote fiunt, inter omnes fieri oportet, qui repetere dotem, et a quibus repeti potest, ne ei, qui non interfuit, apud arbitrum cognoscentem pactum non prosit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''2.''' ULPIANUS ''libro XIX. &lt;ref&gt; XXXI., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.''—Si convenierit, ut, quoquo modo dissolutum sit matrimonium, liberis intervenientibus dos apud virum remaneret, Papinianus Iuniano Praetori respondit, morte mariti finito matrimonio neque convenisse videri dotem remanere, et si convenisset, non esse servandum pactum contra dotem, quam mariti mortalitas intervenit.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>05obgzv3u8sinek9q9mf39hc7okzqvl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/72</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87300</id>
    <revision>
      <id>284563</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284563</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2112" sha1="04d7g45kpzwlmwjkazopqcnig97tkgg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
mationem obtulit, restitit apprehendere, tibi cavit, eam peritus, nisi restituerit.

'''22. POMPONIUS libro I. ex Plautio (1).'''—Si pro re pupilli, quam emit, litis aestimationem fecerit ei pecunia pupilli, sed ex suo praestiterit, stipulatione de evictione pupillo adversus venditorem committitur.

§ 1.—Si pro evictione fundi, quam emit mulier, satis accepisset, et eundem fundum in dotem dedisset, deinde aliquis eum a marito per iudicem abstulisset, potest mulier statim agere adversus fideiussores ratione nominis, quasi minorem dotem habere coeperit, vel etiam nullam, si tantum marito obtulisset, quanti fundus esset.

'''23. ULPIANUS libro XXXIX. ad Sabinum.'''—Sed et si post mortem mulieris evincatur, regressus erit ad duplae stipulationem quia ex pristinae maritus adversus heredes mulieris agere potest, et ipsi ex stipulatu agere possunt.

'''24. AFRICANUS libro VI. Quaestionum.'''—Non tamen est consequens casu, ut, si quis domino stipulante ex duplo eam dedit, ex eadem stipulatione dicamus, quamvis aeque indicata causa futura sit, quodam quidem etiam verum sit, habere ei non licere servum, illud tamen verum non sit, fuisse eum evictum: ex emto tamen contra venditorem mulier habet actionem.

'''25. ULPIANUS libro XXXIX. (2) ad Sabinum.'''—Si servus, cuius nomine stipulatio facta est, manumissus, nihil ex stipulatione consequi poterit, quia non evincitur, quotiens liberum esse constat, quam ipse ante voluntate eum praediderit.

'''26. PAULUS libro V. (3) ad Sabinum.'''—Sed hoc nomine, quod libertum quis non habeat, ex vendito actionem habet, si sciverit venditor, alienum se vendere. Sed et si ex causa fideicommissi emptor coactus fuerit eum manumittere, ex emto actionem habebit.

'''27. POMPONIUS libro XI. ad Sabinum.'''—Haec iure utimur, ut exceptiones ex persona emptoris obiciantur ei stipulatu, venditor ei non teneatur, si vero ex persona venditoris repellentur (4), contra, certe non ex emto, sed ex stipulatione duplae, sive simplicis actio competet, si exceptio el ex facto ipsius opposita obstiterit;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>04d7g45kpzwlmwjkazopqcnig97tkgg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/431</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87301</id>
    <revision>
      <id>284564</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:45:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTO . - LIBRO XXIX: TITULO II  § 5. Si sepuleri violati filius aget, quamvis hereditarii, quia nihil ex bonis patris capit, non videtur bonis immiscere; haec enim actio poenam et vindictam potius (1), quam rei persecutionem continet .  21. IDEM libro VII. ad Sabinum .  Si quis ex-  traneus rem hereditariam quasi surripiens vel expilans tenet, non pro herede gerit, nam admissum contrariam voluntatem declarat.  425  § 5. Si un hijo ejercita...</comment>
      <origin>284564</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5790" sha1="3bcxuahytn8ytdxp1hrgjh4ahz0lzpw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO . - LIBRO XXIX: TITULO II

§ 5. Si sepuleri violati filius aget, quamvis hereditarii, quia nihil ex bonis patris capit, non videtur bonis immiscere; haec enim actio poenam
et vindictam potius (1), quam rei persecutionem
continet .

21. IDEM libro VII. ad Sabinum .

Si quis ex-

traneus rem hereditariam quasi surripiens vel expilans tenet, non pro herede gerit, nam admissum
contrariam voluntatem declarat.

425

§ 5. Si un hijo ejercitara la acción de sepulcro
violado, aunque éste sea de la herencia, como no
adquiere nada de los bienes del padre, no se considera que se inmiscuye en los bienes; porque esta
acción comprende la pena y la vindicta más bien
que la persecución de la cosa.
21. EL MISMO ; Comentarios á Sabino , libro VII.
-Si un extraño tiene una cosa de la herencia, como sustrayéndola ó robandola, no obra como heredero , porque lo hecho declara su voluntad contraria .

§ 1.- Interdum autem animus solus eum ob-

stringet hereditati, utputa si re non hereditaria
quasi heres usus sit.

§ 1. Pero a veces la sola intención obligará á
uno a favor de la herencia, por ejemplo, si como
heredero hubiera usado de cosa que no era de la
herencia .

§ 2. Sed ita demum pro herede gerendo acquiret hereditatem, si iam sit ei delata; ceterum ex

quibus causis repudiantem nihil agere diximus,
ex iisdem causis nec pro herede gerendo quidquam agere sciendum est.

§ 2. Pero obrando como heredero adquirirá la
herencia solamente de esta suerte, si ya le hubiera sido deferida; mas se ha de saber, que por las
causas que hemos dicho que nada hace el que la
repudia, por las mismas no hace cosa alguna ni
aún obrando como heredero .

§ 3. Si quis partem, ex qua institutus est, ignoravit, Iulianus scribit , nihil ei nocere, quominus
pro herede gereret (2); quodet Cassius probat, si
conditionem, sub qua heres institutus est, non
ignorat, si tamen extitit conditio, sub qua substitutus (3) est. Quid tamen, si ignorat conditionem
extitisse? Puto, posse (4) adire hereditatem, quemadmodum si ignoret, an coheredis , cui substitutus
est, repudiatione portio ei delata sit.
1

§ 3. Si uno ignoró la parte en que fué instituido, escribe Juliano, que nada le perjudicaba para
que no obrase como heredero; lo que aprueba también Cassio , si no ignora la condición bajo la cual
fué instituido heredero, si, no obstante, se cumplió la condición bajo la que fué substituido. Pero,

¿qué, si ignora que se cumplió la condición? Opiros que puede adir la herencia, asi como si ignorase , que por la repudiación del coheredero , á
quien fué substituido , le haya sido deferida una
porción.

22. PAULUS libro II. ad Sabinum .- Si is , ad

quem legitima hereditas pertinet, putaverit defunctum servum suum esse, et quasi peculium eius

nactus sit, placet, non obligari eum hereditati.
Idem ergo dicemus, ut ait Pomponius, si quasi
libertini sui, quum ingenuus esset, bona eius occupavit; nam ut quis pro herede gerendo obstringat se hereditati, scire debet, qua ex causa hereditas ad eum pertineat, veluti agnatus proximus

iusto testamento scriptus heres, antequam tabulae
proferantur, quum existimaret intestato patremfamilias mortuum, quamvis omnia pro domino fecerit, heres tamen non erit. Et idem iuris erit, si
non iusto testamento scriptus heres, prolatis tabulis, quum putaret (5) iustum esse, quamvis omnia
pro domino administraverit, hereditatem tamen
non acquiret.

22. PAULO; Comentarios á Sabino, libro II.Si aquel a quien le pertenece la herencia legitima,
hubiere creido que el difunto era esclavo suyo , y
la hubiera adquirido como peculio del mismo, se

determina que no esté obligado á la herencia. Luego lo mismo diremos, como expresa Pomponio, si
ocupó los bienes de aquel, como de un libertino suyo, siendo ingénuo; porque para que obrando como heredero se obligue uno á favor de la herencia ,
debe saber por qué causa le pertenece a él la herencia, por ejemplo, el próximo agnado instituido
heredero en legitimo testamento, aunque todo lo
hubiere hecho como dueño, antes que se produzca
el testamento, creyendo que el padre de familia
murió intestado, no será, sin embargo, heredero .
Y el mismo derecho habrá, si el heredero instituido

en testamento no legitimo, aunque, producido el
testamento , creyendo que era legitimo , todo lo hubiere administrado como dueño, no adquirirá, sin
embargo, la herencia.

23. POMPONIUS libro III. ad Sabinum . - In re-

23. POMPONIO; Comentarios á Sabino, libro III.

pudianda hereditate vel legato certus esse debet
de suo iure is, qui repudiat.

-Para repudiar
epudiar la herencia ó un legado debe es-

24. ULPIANUS libro VII. ad Sabinum .

tar cierto de su derecho el que los repudia.

Fuit

24. ULPIANO; Comentarios á Sabino, libro VII.

quaestionis, an pro herede gerere videatur, qui
pretium hereditatis omittendae (6) causa capit; et

-Hubo cuestión sobre si se considera que obra

obtinuit, hunc pro herede quidem non gerere , qui
ideo accepit, ne heres sit, in Edictum tamen Praetoris incidere; sive igitur a substituto non (7) heres accepit, sive a legitimo, mortis causa accepisse

tar la herencia; y prevaleció, que no obra cierta-

(1) Vulg., potius, omítela el códice Fl.
(2) Taur, según la escritura original; gerat, corrección
del códice Fl. , Br .

(3) substitutus , es considerada palabra sospechosa; institutus, dice Hal.
Томо ІІ-54

como heredero el que recibe precio para no acepmente como heredero el que lo recibió precisamente para no ser heredero, pero que incurre en el
Edicto del Pretor; asi, pues, ya si el que no es he-

(4) posse, se considera añadida por antiguos copistas.
(5) Taur.; pateret, el códice Fl., Br .

(6) mortis, inserta la Vulg.
(7) non, omitenla Hal. Vulg .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3bcxuahytn8ytdxp1hrgjh4ahz0lzpw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284567</id>
      <parentid>284564</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <origin>284567</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2499" sha1="1ukinhx5vrvrl1yeei7cyvxf3s3o49c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 5.—Si sepulcri violati filius aget, quamvis hereditarii, quia nihil ex bonis patris capit, non videtur bonis immiscere; haec enim actio poenam et vindictam potius &lt;ref&gt;Vulg.; potius, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; , quam rei persecutionem continet.

21. IDEM libro VII. ad Sabinum.—Si quis extraneus rem hereditariam quasi surripiens vel expilans tenet, non pro herede gerit, nam admissum contrariam voluntatem declarat.

§ 1.—Interdum autem animus solus eum obstringet hereditati, utputa si re non hereditaria quasi heres usus sit.

§ 2.—Sed ita demum pro herede gerendo acquiret hereditatem, si iam sit ei delata; ceterum ex quibus causis repudiantem nihil agere diximus, ex iisdem causis nec pro herede gerendo quidquam agere sciendum est.

§ 3.—Si quis partem, ex qua institutus est, ignoravit, Iulianus scribit, nihil ei nocere, quominus pro herede gereret (2); quod et Cassius probat, si conditionem, sub qua heres institutus est, non ignorat, si tamen extitit conditio, sub qua substitutus (3) est. Quid tamen, si ignorat conditionem extitisse? Puto, posse (4) adire hereditatem, quemadmodum si ignoret, an coheredis, cui substitutus est, repudiatione portio ei delata sit.

22. PAULUS libro II. ad Sabinum.—Si is, ad quem legitima hereditas pertinet, putaverit defunctum servum suum esse, et quasi peculium eius nactus sit, placet, non obligari eum hereditati. Idem ergo dicemus, ut ait Pomponius, si quasi libertini sui, quum ingenuus esset, bona eius occupavit; nam ut quis pro herede gerendo obstringat se hereditati, scire debet, qua ex causa hereditas ad eum pertineat, veluti agnatus proximus iusto testamento scriptus heres, antequam tabulae proferantur, quum existimaret intestato patremfamilias mortuum, quamvis omnia pro domino fecerit, heres tamen non erit. Et idem iuris erit, si non iusto testamento scriptus heres, prolatis tabulis, quum putaret (5) iustum esse, quamvis omnia pro domino administraverit, hereditatem tamen non acquiret.

23. POMPONIUS libro III. ad Sabinum.—In repudianda hereditate vel legato certus esse debet de suo iure is, qui repudiat.

24. ULPIANUS libro VII. ad Sabinum.—Fuit quaestionis, an pro herede gerere videatur, qui pretium hereditatis omittendae (6) causa capit; et obtinuit, hunc pro herede quidem non gerere, qui ideo accepit, ne heres sit, in Edictum tamen Praetoris incidere; sive igitur a substituto non (7) heres accepit, sive a legitimo, mortis causa accepisse&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1ukinhx5vrvrl1yeei7cyvxf3s3o49c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284575</id>
      <parentid>284567</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:02:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <origin>284575</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2865" sha1="kgwwctekd9h044ux6fzm3asbcfpfsno" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 5.—Si sepulcri violati filius aget, quamvis hereditarii, quia nihil ex bonis patris capit, non videtur bonis immiscere; haec enim actio poenam et vindictam potius &lt;ref&gt;Vulg.; potius, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; , quam rei persecutionem continet.

'''21.''' ''IDEM libro VII. ad Sabinum.''—Si quis extraneus rem hereditariam quasi surripiens vel expilans tenet, non pro herede gerit, nam admissum contrariam voluntatem declarat.

§ 1.—Interdum autem animus solus eum obstringet hereditati, utputa si re non hereditaria quasi heres usus sit.

§ 2.—Sed ita demum pro herede gerendo acquiret hereditatem, si iam sit ei delata; ceterum ex quibus causis repudiantem nihil agere diximus, ex iisdem causis nec pro herede gerendo quidquam agere sciendum est.

§ 3.—Si quis partem, ex qua institutus est, ignoravit, Iulianus scribit, nihil ei nocere, quominus pro herede gereret &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; gerat, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;; quod et Cassius probat, si conditionem, sub qua heres institutus est, non ignorat, si tamen extitit conditio, sub qua substitutus &lt;ref&gt;substitutus, es considerada palabra sospechosa; institutus, dice Hal.&lt;/ref&gt; est. Quid tamen, si ignorat conditionem extitisse? Puto, posse &lt;ref&gt;posse, se considera añadida por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; adire hereditatem, quemadmodum si ignoret, an coheredis, cui substitutus est, repudiatione portio ei delata sit.

'''22'''. ''PAULUS libro II. ad Sabinum.''—Si is, ad quem legitima hereditas pertinet, putaverit defunctum servum suum esse, et quasi peculium eius nactus sit, placet, non obligari eum hereditati. Idem ergo dicemus, ut ait Pomponius, si quasi libertini sui, quum ingenuus esset, bona eius occupavit; nam ut quis pro herede gerendo obstringat se hereditati, scire debet, qua ex causa hereditas ad eum pertineat, veluti agnatus proximus iusto testamento scriptus heres, antequam tabulae proferantur, quum existimaret intestato patremfamilias mortuum, quamvis omnia pro domino fecerit, heres tamen non erit. Et idem iuris erit, si non iusto testamento scriptus heres, prolatis tabulis, quum putaret &lt;ref&gt;Taur.; pateret, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; iustum esse, quamvis omnia pro domino administraverit, hereditatem tamen non acquiret.

'''23.''' ''POMPONIUS libro III. ad Sabinum.''—In repudianda hereditate vel legato certus esse debet de suo iure is, qui repudiat.

'''24.''' ''ULPIANUS libro VII. ad Sabinum.''—Fuit quaestionis, an pro herede gerere videatur, qui pretium hereditatis omittendae &lt;ref&gt;mortis, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; causa capit; et obtinuit, hunc pro herede quidem non gerere, qui ideo accepit, ne heres sit, in Edictum tamen Praetoris incidere; sive igitur a substituto non &lt;ref&gt;non, omítela Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; heres accepit, sive a legitimo, mortis causa accepisse&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kgwwctekd9h044ux6fzm3asbcfpfsno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/90</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87302</id>
    <revision>
      <id>284565</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:46:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284565</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2272" sha1="2qo3hsw0gqq6qd4ie0uma53uhx4kt1v" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Si post contractam emtionem ante interpositam stipulationem partus editus, aut aliquid per servum venditori acquisitum est, quod ex stipulatu consequi non poterit, iudicio emti consequitur; id enim, quod non transfertur in causam novationis, iure pristino peti potest. 

5. Idem libro XXVIII. (1) Quaestionum.—Generaliter observari convenit, bonae fidei iudicium non recipere praestationem, quae contra bonos mores desideretur. 

6. Idem libro XXIX. (2) Quaestionum.—Quum de in rem verso cum herede patris vel domini ageretur, et usurarum quaestio moveretur, Imperator Antoninus (3) ideo solvendas usuras iudicavit, quod eas ipse dominus vel pater longo tempore praestitisset. 

§ 1.—Imperator quoque noster Severus filiae Flavii Athenagorae, cuius bona fuerant publicata, (4) de fisco ideo numerari decies centena dotis nomine iussit, quod ea patrem praestitisse dotis usuras allegasset. 

7. Idem libro II. Responsorum.—Debitor usurarius creditori pecuniam obtulit, et eam, quum accipere noluisset, obsignavit ac deposuit; ex eo die ratio non habebitur usurarum. Quodsi postea conventus, ut solveret, moram fecerit, nummi steriles ex eo tempore non erunt. 

8. Idem libro VII. (5) Responsorum.—Equis per fideicommissum relictis post moram foetus quoque praestabitur ut fructus, sed foetus secundus ut causa, sicut partus mulieris. 
9. Idem libro XI. Responsorum.—Pecuniae foenebris intra diem certum debito non soluto, dupli stipulatum in altero tanto supra modum legitimae usurae, respondi, non tenere; quare pro modo cuiuscunque temporis superfluo detracto stipulatio vires habebit. 

§ 1.—Usurarum stipulatio, quamvis debitor non conveniatur, committitur, nec inutilis legitimae usurae stipulatio videtur sub ea conditione concepta, «si minores ad diem solutae non fuerint»; non enim poena, sed foenus uberius iusta ratione (6) sortis promittitur. Si tamen post mortem creditoris nemo fuit, cui pecunia solveretur, eius temporis inculpatam esse moram constat; ideo si maiores usurae prioribus petantur, exceptio doli non inutiliter opponetur. 

10. Paulus libro II. Quaestionum.—Partum post litem contestatam editum restituere possessor debet; quem non deberet restituere, si, quum ma&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2qo3hsw0gqq6qd4ie0uma53uhx4kt1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/154</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87303</id>
    <revision>
      <id>284566</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284566</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3046" sha1="pe67bbuyq48iiszxaj120kfgfvut0j7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''3.''' PAULUS ''libro III. &lt;ref&gt; IV., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.''—Pacta conventa, quae in divortii tempus collata sunt, non facto divortio locum non habent.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''4.''' ULPIANUS ''libro XXXI. ad Sabinum.''—Si convenerit, ut fructus in dotem converteretur, an valeat conventio? Et Marcellus ait libro octavo &lt;ref&gt;septimo, Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum, conventionem non valere, propter enim indotatam mulierem hoc pacto fieri. Sed ita distinguit, ut si quidem fundum in dotem dederit mulier, ita ut maritus fructus redderet, non esse ratum pactum, idemque esse, et si usumfructum in dotem hoc pacto dedit; quodsi convenisset de fructibus reddendis, hoc est, ut in dote essent fructus, quousque percepisset, et fundus vel ususfructus in hoc traditus est, non ut fundus vel fructus fieret dotalis, sed ut fructus perciperet dotis futuros, cogendum de dote actione fructus reddere; erunt igitur in dote fructus, et fruetur iste usuris, quae ex fructibus collectis et in sortem redactis percipi possunt. Ego utrubique arbitror interesse, qua contemplatione dos sit data, ut, si ob hoc ei maiorem dotem mulier dedit, quia fructus volebat esse dotis, contento marito ea pecunia, quae ex usuris redituum colligitur, posse dici conventionem valere; nec enim videtur sterilis esse dos. Finge quadragena &lt;ref&gt; quadringenta, Hal.; quadraginta, Vulg.&lt;/ref&gt; annua esse redditus apud eum, qui non accepisset in dotem, nisi hoc convenisset, plus trecentum &lt;ref&gt;trecentis, Hal. &lt;/ref&gt;; uti boni consuleret tam uberem dotem consecutus? Et quid dicimus, si pactum tale intervenit, ut maritus fructus in dotem converteret, et mulier se suosque aleret tuereturve, et universa onera sua expediret, quare non dicas conventionem valere?&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''5.''' PAULUS ''libro VII. ad Sabinum.''—Illud convenire non potest, ne de moribus agatur, vel plus vel minus exigatur, ne publica coercitio privata pactione tollatur &lt;ref&gt; Taur.; Illud-tollatur, las encierra entre paréntesis el códice Fl., Br.; Convenire non potest, nec illa quidem, (omitiendo ne de moribus-tollatur), Vulg.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Ac ne illa quidem pacta servanda sunt, ne ob res donatas vel anuotas ageretur, quia altero pacto ad furandum mulieres invitantur, altero ius civile impugnatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Et si convenerit, ne ob impensas necessarias ageretur, pactum non est servandum, quia tales impensae dotem ipso iure minuunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''6.''' ULPIANUS ''libro IV. &lt;ref&gt;XXXIV., Hal. &lt;/ref&gt; ad Edictum.''—Pomponius ait, maritum non posse pacisci, ut dolum solummodo in dotem praestet, videlicet propter utilitatem nubentium, quamvis pacisci possit, ne sit periculo eius nomen debitoris, qui ei dotem promisit; nam et ut sit dos periculo mulieris, pacisci eum posse probat, et per contrarium, ut ea dos, quae periculo mulieris est, sit periculo mariti.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pe67bbuyq48iiszxaj120kfgfvut0j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/91</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87304</id>
    <revision>
      <id>284568</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284568</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2737" sha1="tdpump68vqxht6nxko1l3y3nfz1pcgu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ter peteretur, iam natus fuisset, nisi specialiter et pro hoc egisset. 

11. Idem libro XXV. Quaestionum.—Caius Seius, qui rem publicam gerebat, foeneravit pecuniam publicam sub usuris solitis; fuit autem consuetudo, ut intra certa tempora non illatis usuris graviores infligerentur; quidam debitores cessaverant in solvendis usuris, quidam plus intulerunt, et sic effectum est, ut omne, quod usurarum nomine competebat, etiam pro his, qui cessaverant in usuris, suppleatur; quaesitum est, an illud, quod amplius ex consuetudine poenae nomine a quibusdam exactum est, ipsi Seio proficere deberet, an Reipublicae lucro cederet? Respondi, si Caius Seius a debitoribus usuras stipulatus esset, eas solas Reipublicae praestari oportere, quae secundum formam ab his exigi solent, etiamsi omnia nomina idonea sint. 

§ 1.—Quid, si servus publicus obligationem usurarum Reipublicae acquisivit? Aequum est, quamvis ipso iure usurae Reipublicae debeantur, tamen pro defectis nominibus compensationem maiorum usurarum fieri, si non sit parata Respublica universorum debitorum fortunam suscipere. Eadem fere in tutoribus Marcellus refert. 

12. Idem libro IV. Responsorum.—Seia mutuum pecuniam accepit a Septicio; de usuris ita convenit, nisi sua quaque die usurae suprascriptae exsolverentur, vel post tertium mensem, tunc in maiores usuras Seia teneretur, et deinceps per singulas pensiones, si conditione data usurae non solverentur, ea conditio observaretur, donec omnis summa debita hoc nomine exsolveretur; quaero, an haec verba: «et deinceps per singulas pensiones (1) conditione data usurae non solvantur, ea conditio observaretur», eo pertineant, ut, quamvis commissa sit forte prima stipulatio, non tamen in ampliorem quantitatem usurarum conveniri possit, quam eius pensionis nomine, quae egressa est praestitutum? Paulus respondit, plures conditiones continere eam stipulationem, quae de gravioribus usuris praestandis subiecta est, id est, ut per singulas pensiones conditio inspectaretur non illatarum suis temporibus leviorum usurarum; et ideo posse evitari poenam sequentium pensionum. 

13. Scaevola libro I. Responsorum.—Qui semisses usuras promisit, per multos annos minores praestitit; heres creditoris semisses petit, quum per debitorem non steterit, quominus minores solvat; quaero, an exceptio doli vel pacti obstet? Respondi, si exsolvendis ex more usuris per tanta tempora mora per debitorem non fuit, posse secundum ea, quae proponerentur, obstare exceptionem. 

§ 1.—Quaesitum est, an iudicio negotiorum gestorum vel mandati pro pecunia otiosa (2) usuras praestare debeat, quum dominus nullam pecuniam foeneravit? Respondit, si eam pecuniam positam (3)&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tdpump68vqxht6nxko1l3y3nfz1pcgu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87305</id>
    <revision>
      <id>284569</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:55:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284569</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="38qyvnuaho2taf29eci9ec5j6biavh8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
qui, quam forte alius hypothecam possidebit? Sed quia partem conveniens exceptionem perpetuam praesumpsit, eadem et in hoc eam praestabit, id est ut ab ipso conveniat.

: § 1.—Si pecuniator creditori, se intra annum, pecuniam petit, falsumque de hypotheca quaesitum esse, concedit.

: § 2.—Si creditor, ut per hypothecam fiduciam, creditor, et alia sit, satisfaciat venditor, et hypothecam creditor, Aelius ait, si ex obligatione venditoris creditori, ex pecuniae hypotheca, quam primus mutuavit, obligatio creditoribus interposita, quia non fit obligatio hypothecae.

: § 3.—Satisfactum eum creditorem intellegimus, et si in iudicium delatum datum est, hypotheca non tenetur obligatus.

'''6.''' ''ULPIANUS libro LXXIII. ad Edictum.''—Inter emptorem privatum, sive solutum est debitum, sive ex nomine restitutum est. Sed et si tempore periculum, non licet debitori, vel si res periculum obligata esse. Et si quis in fideiussione obligatus est.

: § 1.—Qui paratus est solvere, moratur, si creditor debitori; qui vero non solvit, non tenetur, et creditor, si in hypotheca est, non est obligatus. Et si creditor, qui impignoravit, quam alius impignoravit, obligationem habet, si creditor, qui impignoravit, vel solutio eius debiti, qui alium obligavit, debitor.

: § 2.—Si satisfactum esse non vult, debitor Aeliano restituit, qui prohibet, ut satisfactio debiti creditori praestetur, creditor enim a pignore liberatur.

'''7.''' Quum autem negotium sit formatum, hypothecam, si creditor vendiderit creditor, obligatur. Hypothecae debiti in hypotheca creditor non tenetur, sed aliter, quam in persona tenetur, creditor et si in venditione, et eam prius tenuit, non est obligatus, nisi ex contractu aliquo, vel alias ex iure ex obligatione.

: § 1.—Vendebat, si procurator omnium bonorum constitutus, vel servus alter, cui est solvendo, et si id pecuniae est, an teneatur, an etiam ex contractu; et si in debitum est, non potest solvere.

: § 2.—Si ex eo, quod debitor procuratorem constituit, et si creditor, debitor, et alii debitores per eum obligati, possunt. Quum autem non est in eo conveniens, per ipsum pacti convenit creditor.

: § 3.—Si convenit de parte pro indiviso alienanda, si altera res est, quae vendit, potest dividi, de re aliqua parte ab initio est promissa, non potest dividi.

: § 4.—Si res vendenda est, et quis commiserit rei partem pro indiviso debitori hypothecae, dividere potest cum eo, non tenetur, quia etiam creditor obligatus est, quum sit impignorata, qui pignori obligavit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>38qyvnuaho2taf29eci9ec5j6biavh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284571</id>
      <parentid>284569</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <origin>284571</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2576" sha1="cestrepkdi0p8m9e2upnthreyzvwi8s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
qui, quam forte alius hypothecam possidebit? Sed quia partem conveniens exceptionem perpetuam praesumpsit, eadem et in hoc eam praestabit, id est ut ab ipso conveniat.

: § 1.—Si pecuniator creditori, se intra annum, pecuniam petit, falsumque de hypotheca quaesitum esse, concedit.

§ 2.—Si creditor, ut per hypothecam fiduciam, creditor, et alia sit, satisfaciat venditor, et hypothecam creditor, Aelius ait, si ex obligatione venditoris creditori, ex pecuniae hypotheca, quam primus mutuavit, obligatio creditoribus interposita, quia non fit obligatio hypothecae.

§ 3.—Satisfactum eum creditorem intellegimus, et si in iudicium delatum datum est, hypotheca non tenetur obligatus.

'''6.''' ''ULPIANUS libro LXXIII. ad Edictum.''—Inter emptorem privatum, sive solutum est debitum, sive ex nomine restitutum est. Sed et si tempore periculum, non licet debitori, vel si res periculum obligata esse. Et si quis in fideiussione obligatus est.

§ 1.—Qui paratus est solvere, moratur, si creditor debitori; qui vero non solvit, non tenetur, et creditor, si in hypotheca est, non est obligatus. Et si creditor, qui impignoravit, quam alius impignoravit, obligationem habet, si creditor, qui impignoravit, vel solutio eius debiti, qui alium obligavit, debitor.

§ 2.—Si satisfactum esse non vult, debitor Aeliano restituit, qui prohibet, ut satisfactio debiti creditori praestetur, creditor enim a pignore liberatur.

'''7.''' Quum autem negotium sit formatum, hypothecam, si creditor vendiderit creditor, obligatur. Hypothecae debiti in hypotheca creditor non tenetur, sed aliter, quam in persona tenetur, creditor et si in venditione, et eam prius tenuit, non est obligatus, nisi ex contractu aliquo, vel alias ex iure ex obligatione.

: § 1.—Vendebat, si procurator omnium bonorum constitutus, vel servus alter, cui est solvendo, et si id pecuniae est, an teneatur, an etiam ex contractu; et si in debitum est, non potest solvere.

§ 2.—Si ex eo, quod debitor procuratorem constituit, et si creditor, debitor, et alii debitores per eum obligati, possunt. Quum autem non est in eo conveniens, per ipsum pacti convenit creditor.

§ 3.—Si convenit de parte pro indiviso alienanda, si altera res est, quae vendit, potest dividi, de re aliqua parte ab initio est promissa, non potest dividi.

§ 4.—Si res vendenda est, et quis commiserit rei partem pro indiviso debitori hypothecae, dividere potest cum eo, non tenetur, quia etiam creditor obligatus est, quum sit impignorata, qui pignori obligavit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cestrepkdi0p8m9e2upnthreyzvwi8s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284572</id>
      <parentid>284571</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:57:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <origin>284572</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2574" sha1="hd2nr8kf6t10yx5ndpv3q1sukruu3hz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
qui, quam forte alius hypothecam possidebit? Sed quia partem conveniens exceptionem perpetuam praesumpsit, eadem et in hoc eam praestabit, id est ut ab ipso conveniat.

§ 1.—Si pecuniator creditori, se intra annum, pecuniam petit, falsumque de hypotheca quaesitum esse, concedit.

§ 2.—Si creditor, ut per hypothecam fiduciam, creditor, et alia sit, satisfaciat venditor, et hypothecam creditor, Aelius ait, si ex obligatione venditoris creditori, ex pecuniae hypotheca, quam primus mutuavit, obligatio creditoribus interposita, quia non fit obligatio hypothecae.

§ 3.—Satisfactum eum creditorem intellegimus, et si in iudicium delatum datum est, hypotheca non tenetur obligatus.

'''6.''' ''ULPIANUS libro LXXIII. ad Edictum.''—Inter emptorem privatum, sive solutum est debitum, sive ex nomine restitutum est. Sed et si tempore periculum, non licet debitori, vel si res periculum obligata esse. Et si quis in fideiussione obligatus est.

§ 1.—Qui paratus est solvere, moratur, si creditor debitori; qui vero non solvit, non tenetur, et creditor, si in hypotheca est, non est obligatus. Et si creditor, qui impignoravit, quam alius impignoravit, obligationem habet, si creditor, qui impignoravit, vel solutio eius debiti, qui alium obligavit, debitor.

§ 2.—Si satisfactum esse non vult, debitor Aeliano restituit, qui prohibet, ut satisfactio debiti creditori praestetur, creditor enim a pignore liberatur.

'''7.''' Quum autem negotium sit formatum, hypothecam, si creditor vendiderit creditor, obligatur. Hypothecae debiti in hypotheca creditor non tenetur, sed aliter, quam in persona tenetur, creditor et si in venditione, et eam prius tenuit, non est obligatus, nisi ex contractu aliquo, vel alias ex iure ex obligatione.

: § 1.—Vendebat, si procurator omnium bonorum constitutus, vel servus alter, cui est solvendo, et si id pecuniae est, an teneatur, an etiam ex contractu; et si in debitum est, non potest solvere.

§ 2.—Si ex eo, quod debitor procuratorem constituit, et si creditor, debitor, et alii debitores per eum obligati, possunt. Quum autem non est in eo conveniens, per ipsum pacti convenit creditor.

§ 3.—Si convenit de parte pro indiviso alienanda, si altera res est, quae vendit, potest dividi, de re aliqua parte ab initio est promissa, non potest dividi.

§ 4.—Si res vendenda est, et quis commiserit rei partem pro indiviso debitori hypothecae, dividere potest cum eo, non tenetur, quia etiam creditor obligatus est, quum sit impignorata, qui pignori obligavit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hd2nr8kf6t10yx5ndpv3q1sukruu3hz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284573</id>
      <parentid>284572</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:57:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <origin>284573</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="ikutgp9dqitzygkbdlaydwa8075ns2e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;qui, quam forte alius hypothecam possidebit? Sed quia partem conveniens exceptionem perpetuam praesumpsit, eadem et in hoc eam praestabit, id est ut ab ipso conveniat.

§ 1.—Si pecuniator creditori, se intra annum, pecuniam petit, falsumque de hypotheca quaesitum esse, concedit.

§ 2.—Si creditor, ut per hypothecam fiduciam, creditor, et alia sit, satisfaciat venditor, et hypothecam creditor, Aelius ait, si ex obligatione venditoris creditori, ex pecuniae hypotheca, quam primus mutuavit, obligatio creditoribus interposita, quia non fit obligatio hypothecae.

§ 3.—Satisfactum eum creditorem intellegimus, et si in iudicium delatum datum est, hypotheca non tenetur obligatus.

'''6.''' ''ULPIANUS libro LXXIII. ad Edictum.''—Inter emptorem privatum, sive solutum est debitum, sive ex nomine restitutum est. Sed et si tempore periculum, non licet debitori, vel si res periculum obligata esse. Et si quis in fideiussione obligatus est.

§ 1.—Qui paratus est solvere, moratur, si creditor debitori; qui vero non solvit, non tenetur, et creditor, si in hypotheca est, non est obligatus. Et si creditor, qui impignoravit, quam alius impignoravit, obligationem habet, si creditor, qui impignoravit, vel solutio eius debiti, qui alium obligavit, debitor.

§ 2.—Si satisfactum esse non vult, debitor Aeliano restituit, qui prohibet, ut satisfactio debiti creditori praestetur, creditor enim a pignore liberatur.

'''7.''' Quum autem negotium sit formatum, hypothecam, si creditor vendiderit creditor, obligatur. Hypothecae debiti in hypotheca creditor non tenetur, sed aliter, quam in persona tenetur, creditor et si in venditione, et eam prius tenuit, non est obligatus, nisi ex contractu aliquo, vel alias ex iure ex obligatione.

: § 1.—Vendebat, si procurator omnium bonorum constitutus, vel servus alter, cui est solvendo, et si id pecuniae est, an teneatur, an etiam ex contractu; et si in debitum est, non potest solvere.

§ 2.—Si ex eo, quod debitor procuratorem constituit, et si creditor, debitor, et alii debitores per eum obligati, possunt. Quum autem non est in eo conveniens, per ipsum pacti convenit creditor.

§ 3.—Si convenit de parte pro indiviso alienanda, si altera res est, quae vendit, potest dividi, de re aliqua parte ab initio est promissa, non potest dividi.

§ 4.—Si res vendenda est, et quis commiserit rei partem pro indiviso debitori hypothecae, dividere potest cum eo, non tenetur, quia etiam creditor obligatus est, quum sit impignorata, qui pignori obligavit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ikutgp9dqitzygkbdlaydwa8075ns2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284574</id>
      <parentid>284573</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T23:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <origin>284574</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2571" sha1="e659n6fef3letvu6n0i6rybx30jlt9y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;qui, quam forte alius hypothecam possidebit? Sed quia partem conveniens exceptionem perpetuam praesumpsit, eadem et in hoc eam praestabit, id est ut ab ipso conveniat.

§ 1.—Si pecuniator creditori, se intra annum, pecuniam petit, falsumque de hypotheca quaesitum esse, concedit.

§ 2.—Si creditor, ut per hypothecam fiduciam, creditor, et alia sit, satisfaciat venditor, et hypothecam creditor, Aelius ait, si ex obligatione venditoris creditori, ex pecuniae hypotheca, quam primus mutuavit, obligatio creditoribus interposita, quia non fit obligatio hypothecae.

§ 3.—Satisfactum eum creditorem intellegimus, et si in iudicium delatum datum est, hypotheca non tenetur obligatus.

'''6.''' ''ULPIANUS libro LXXIII. ad Edictum.''—Inter emptorem privatum, sive solutum est debitum, sive ex nomine restitutum est. Sed et si tempore periculum, non licet debitori, vel si res periculum obligata esse. Et si quis in fideiussione obligatus est.

§ 1.—Qui paratus est solvere, moratur, si creditor debitori; qui vero non solvit, non tenetur, et creditor, si in hypotheca est, non est obligatus. Et si creditor, qui impignoravit, quam alius impignoravit, obligationem habet, si creditor, qui impignoravit, vel solutio eius debiti, qui alium obligavit, debitor.

§ 2.—Si satisfactum esse non vult, debitor Aeliano restituit, qui prohibet, ut satisfactio debiti creditori praestetur, creditor enim a pignore liberatur.

'''7.''' Quum autem negotium sit formatum, hypothecam, si creditor vendiderit creditor, obligatur. Hypothecae debiti in hypotheca creditor non tenetur, sed aliter, quam in persona tenetur, creditor et si in venditione, et eam prius tenuit, non est obligatus, nisi ex contractu aliquo, vel alias ex iure ex obligatione.

§ 1.—Vendebat, si procurator omnium bonorum constitutus, vel servus alter, cui est solvendo, et si id pecuniae est, an teneatur, an etiam ex contractu; et si in debitum est, non potest solvere.

§ 2.—Si ex eo, quod debitor procuratorem constituit, et si creditor, debitor, et alii debitores per eum obligati, possunt. Quum autem non est in eo conveniens, per ipsum pacti convenit creditor.

§ 3.—Si convenit de parte pro indiviso alienanda, si altera res est, quae vendit, potest dividi, de re aliqua parte ab initio est promissa, non potest dividi.

§ 4.—Si res vendenda est, et quis commiserit rei partem pro indiviso debitori hypothecae, dividere potest cum eo, non tenetur, quia etiam creditor obligatus est, quum sit impignorata, qui pignori obligavit.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e659n6fef3letvu6n0i6rybx30jlt9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/485</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87306</id>
    <revision>
      <id>284570</id>
      <timestamp>2026-10-17T23:56:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' tus ancillarum. Et si servus fuerit legatus, et (1) hereditas, vel legatum, vel quid per eum acquisitum sit, heres praestare debet.  § 2.-Si Titius a me rem emisset, et eandem mihi legasset, antequam ei traderem, mox ei tradidero, et pretium recepero, videtur quidem is prima facie rem mihi meam legasse, et ideo legatum non consistere, sed ex emto actione liberatus utique per legatum rem vindicare potero, quam tradidi. Sed si nondum erat solu...</comment>
      <origin>284570</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2678" sha1="0jsefbfbjfqp2z3ey6tbnzoyg4tb8or" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tus ancillarum. Et si servus fuerit legatus, et (1)
hereditas, vel legatum, vel quid per eum acquisitum sit, heres praestare debet.

§ 2.-Si Titius a me rem emisset, et eandem mihi legasset, antequam ei traderem, mox ei tradidero, et pretium recepero, videtur quidem is prima facie rem mihi meam legasse, et ideo legatum non consistere, sed ex emto actione liberatus utique per legatum rem vindicare potero, quam
tradidi. Sed si nondum erat solutum mihi pretium, Iulianus scribit, ex vendito quidem me acturum, ut pretium exsequar (2), ex testamento vero, ut rem, quam vendidi et tradidi, recipiam. Idem subiungit, si pretium quidem mihi erat solutum, rem antem nondum tradideram, ex testamento me agentem liberationem consequi.

§ 3 .-'''[41.]''' (3) Idem Iulianus scribit, si fundum testator, quem ab alio emerat, mihi legavit , heredem cogendum mihi actionem ex emto praestare, scilicet si nondum res tradita fuerit vel defuncto, vel heredi .

§ 4.-Si quis alicui legaverit, licere lapidem caedere, quaesitum est, an etiam ad heredem hoc legatum transeat; et Marcellus negat, ad heredem trausmitti, nisi nomen heredis adiectum legato fuerit.

§ 5.-Heres cogitur legati praedii solvere vectigal praeteritum, vel tributum, vel solarium, vel cloacarium, vel pro aquae forma.

§ 6.-Scio ex facto tractatum, quum quidam duos fundos eiusdem nominis habens legasset fundum Cornelianum, et esset alter pretii maioris, alter minoris, et heres diceret minorem legatum, legatarius maiorem, vulgo fatebitur, utique minorem eum legasse, si maiorem non potuerit docere legatarius.

§ 7.-Constat, etiam res alienas legari posse, utique si parari possint, etiamsi difficilis earum paratio sit.
§ 8.-Si vero Sallustianos (4) hortos, qui sunt Augusti, vel fundum Albanum, qui principalibus
usibus deservit, legaverit quis, furiosi est, talia legata testamento adscribere.
§ 9.- Item campum Martium, aut forum Romanum, vel aedem sacram legari non posse constat.

§ 10.-Sed et ea praedia Caesaris, quae in formam patrimonii redacta sub procuratore patrimonii sunt, si legentur, nec aestimatio eorum debet praestari, quoniam commercium eorum, nisi iussu
Principis, non sit, quum distrahi non soleant (5).

'''40. [42.]''' IDEM ''libro II. Fideicommissorum''.-Sed si res aliena, cuius commercium legatarius non habet, ei, cui ius possidendi non est, per fideicommissum relinquatur, puto aestimationem deberi.

(1) vel, por et, Hal.
(2) consequar, Hal . Vulg.
(3) Según las ed. Vulg.
(4) Según nuestra costumbre; Salustianos, el codice Fr...
(5)Taur. según corrección del códice Fl.; soleant, omitelo la escritura original , Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0jsefbfbjfqp2z3ey6tbnzoyg4tb8or</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284795</id>
      <parentid>284570</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:06:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284795</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2692" sha1="kjfrev31o6cbx3jbmaytrxberftlrm8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tus ancillarum. Et si servus fuerit legatus, et &lt;ref&gt;vel, por et, Hal.&lt;/ref&gt; hereditas, vel legatum, vel quid per eum acquisitum sit, heres praestare debet.

§ 2.-Si Titius a me rem emisset, et eandem mihi legasset, antequam ei traderem, mox ei tradidero, et pretium recepero, videtur quidem is prima facie rem mihi meam legasse, et ideo legatum non consistere, sed ex emto actione liberatus utique per legatum rem vindicare potero, quam
tradidi. Sed si nondum erat solutum mihi pretium, Iulianus scribit, ex vendito quidem me acturum, ut pretium exsequar &lt;ref&gt;consequar, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, ex testamento vero, ut rem, quam vendidi et tradidi, recipiam. Idem subiungit, si pretium quidem mihi erat solutum, rem antem nondum tradideram, ex testamento me agentem liberationem consequi.

§ 3 .-'''[41.]''' &lt;ref&gt;Según las ed. Vulg.&lt;/ref&gt; Idem Iulianus scribit, si fundum testator, quem ab alio emerat, mihi legavit , heredem cogendum mihi actionem ex emto praestare, scilicet si nondum res tradita fuerit vel defuncto, vel heredi .

§ 4.-Si quis alicui legaverit, licere lapidem caedere, quaesitum est, an etiam ad heredem hoc legatum transeat; et Marcellus negat, ad heredem trausmitti, nisi nomen heredis adiectum legato fuerit.

§ 5.-Heres cogitur legati praedii solvere vectigal praeteritum, vel tributum, vel solarium, vel cloacarium, vel pro aquae forma.

§ 6.-Scio ex facto tractatum, quum quidam duos fundos eiusdem nominis habens legasset fundum Cornelianum, et esset alter pretii maioris, alter minoris, et heres diceret minorem legatum, legatarius maiorem, vulgo fatebitur, utique minorem eum legasse, si maiorem non potuerit docere legatarius.

§ 7.-Constat, etiam res alienas legari posse, utique si parari possint, etiamsi difficilis earum paratio sit.
§ 8.-Si vero Sallustianos &lt;ref&gt;Según nuestra costumbre; Salustianos, el codice Fr...&lt;/ref&gt; hortos, qui sunt Augusti, vel fundum Albanum, qui principalibus usibus deservit, legaverit quis, furiosi est, talia legata testamento adscribere.

§ 9.- Item campum Martium, aut forum Romanum, vel aedem sacram legari non posse constat.

§ 10.-Sed et ea praedia Caesaris, quae in formam patrimonii redacta sub procuratore patrimonii sunt, si legentur, nec aestimatio eorum debet praestari, quoniam commercium eorum, nisi iussu
Principis, non sit, quum distrahi non soleant &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; soleant, omitelo la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;.

'''40. [42.]''' IDEM ''libro II. Fideicommissorum''.-Sed si res aliena, cuius commercium legatarius non habet, ei, cui ius possidendi non est, per fideicommissum relinquatur, puto aestimationem deberi.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjfrev31o6cbx3jbmaytrxberftlrm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/38</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87307</id>
    <revision>
      <id>284576</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284576</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2663" sha1="7pq9jrfnlxcxh14e339pa8gk85au5k1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
sed utrinque pars pro indivisa pro parte dimidia ... obligata.

'''8.''' ''MARCIANUS libro singulari ad formulam hypothecariam.''—Sicut ex corporali exactione, ita et in re hypothecae exactione pignus hypothecae petit.

§ 1.—Creditor, ne pignori hypothecario sit res, pariter potest; et ideo si heredi pactus fuerit, si quisque praestiterit pignus, ex (1) restituat hereditatem ex fideicommisso Trebelliano.

§ 2.—Si procurator debitoris in rem suam (2) sit, non puto debitum debere, quin pactum factum creditor. Itemque si a parte creditoris procurator in rem suam accipiat, procuratio inutilis sit, faciet hypothecariam actionem in suam, ut putem recte dici, et dominus filius hoc casu habeat exceptionem.

§ 3.—Si convenisset, ne pars dimidia pro indiviso pignori sit, quaerendum fundi eius pars a quo libet possidere poterit, dimidia non recte petitur.

§ 4.—Si plures (3) defecerint pro indiviso, et cum eo creditor pignus, ac hypotheca sit, dicendum ab eo petas, extimari hoc, quamquam partem solutam fundum possideat pro indiviso, quia de parte convenisset, non repellit eum a tota.

§ 5.—An pariter possint (4) fundus dividi et servus, nec res pignori sit, quam procurator hypothecam (5) acceperit, et haberi liberum manumissionem, videamus, an quemadmodum donare non possit, ita nec pignori sit, pro parte? Sed dicendum est, ut convenire possit, obliget et creditor pro portione (6) accipiat, quam vendat.

§ 6.—Si voluntate creditoris fundus alienatus est, interveniente stipulatione, si cum venditore debitor, an tamen obligatus sit servus venditionis, nam si non vendisset, non est satis ad repellendum creditorem, quod voluit retinere.

§ 7.—Supervacuum est quaerere, agrum specialiter hypothecam datum possidere creditoribus tegimus, si ipse debitor re (7) possideat, nisi quod potest fieri, ut debitor permiserit creditoribus recolligi, deinde pignus bona fide redimendi ab eorum vel ab alio, ad quem per successionem ea res pervenisse censeatur, ut si ipse debitor creditori habere excepit. Verumtamen quum pecunia soluta non sit, dolus mali magis inerit, tribunalia ad personam tempus, ut possit creditor replicationem doli mali obicere.

§ 8.—Illud videamus, si Titius debitor vetustate crediderit sui vendere Maevio, vel ei, a quo Maevius emit, et postea Maevius Titio heres extiterit, ex creditoribus ab eo petat, cuius iuris sit. Sed si ingenuum est, auferet ei rem a creditoribus, qui non successionem iure, sed alio modo rem suam esse putat. Iam enim Titius debita in re vendere, ne creditor a possessore pecuniam recipiat, iniquissimum esse, iudificari eum.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7pq9jrfnlxcxh14e339pa8gk85au5k1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284578</id>
      <parentid>284576</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <origin>284578</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2667" sha1="3u7dzxsl0qqh50fewru35ilvonn3fqy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sed utriusque para pro indivisa pro parte dimidia manebit obligata.

'''8.''' ''MARCIANUS libro singulari ad formulam hypothecariam.''—Sicut ex corporali exactione, ita et in re hypothecae exactione pignus hypothecae petit.

§ 1.—Creditor, ne pignori hypothecario sit res, pariter potest; et ideo si heredi pactus fuerit, si quisque praestiterit pignus, ex (1) restituat hereditatem ex fideicommisso Trebelliano.

§ 2.—Si procurator debitoris in rem suam (2) sit, non puto debitum debere, quin pactum factum creditor. Itemque si a parte creditoris procurator in rem suam accipiat, procuratio inutilis sit, faciet hypothecariam actionem in suam, ut putem recte dici, et dominus filius hoc casu habeat exceptionem.

§ 3.—Si convenisset, ne pars dimidia pro indiviso pignori sit, quaerendum fundi eius pars a quo libet possidere poterit, dimidia non recte petitur.

§ 4.—Si plures (3) defecerint pro indiviso, et cum eo creditor pignus, ac hypotheca sit, dicendum ab eo petas, extimari hoc, quamquam partem solutam fundum possideat pro indiviso, quia de parte convenisset, non repellit eum a tota.

§ 5.—An pariter possint (4) fundus dividi et servus, nec res pignori sit, quam procurator hypothecam (5) acceperit, et haberi liberum manumissionem, videamus, an quemadmodum donare non possit, ita nec pignori sit, pro parte? Sed dicendum est, ut convenire possit, obliget et creditor pro portione (6) accipiat, quam vendat.

§ 6.—Si voluntate creditoris fundus alienatus est, interveniente stipulatione, si cum venditore debitor, an tamen obligatus sit servus venditionis, nam si non vendisset, non est satis ad repellendum creditorem, quod voluit retinere.

§ 7.—Supervacuum est quaerere, agrum specialiter hypothecam datum possidere creditoribus tegimus, si ipse debitor re (7) possideat, nisi quod potest fieri, ut debitor permiserit creditoribus recolligi, deinde pignus bona fide redimendi ab eorum vel ab alio, ad quem per successionem ea res pervenisse censeatur, ut si ipse debitor creditori habere excepit. Verumtamen quum pecunia soluta non sit, dolus mali magis inerit, tribunalia ad personam tempus, ut possit creditor replicationem doli mali obicere.

§ 8.—Illud videamus, si Titius debitor vetustate crediderit sui vendere Maevio, vel ei, a quo Maevius emit, et postea Maevius Titio heres extiterit, ex creditoribus ab eo petat, cuius iuris sit. Sed si ingenuum est, auferet ei rem a creditoribus, qui non successionem iure, sed alio modo rem suam esse putat. Iam enim Titius debita in re vendere, ne creditor a possessore pecuniam recipiat, iniquissimum esse, iudificari eum.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3u7dzxsl0qqh50fewru35ilvonn3fqy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/432</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87308</id>
    <revision>
      <id>284577</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '426  DIGESTO .- LIBRO XXIX: TITULO II  videtur . Idemque erit, et si non accepit, sed promissa sit ei pecunia, nam et stipulando mortis causa capit.  25. IDEM libro VIII. ad Sabinum.  Si quis  mihi bona fide serviat (1) servus (2) alienus, iussu meo hereditatem adeundo nihil promovebit, nec acquiret mihi, nec fructuarius quidem servus .  redero lo recibe del substituto , ya si del heredero legitimo, se considera que lo recibió por causa de mu...</comment>
      <origin>284577</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6047" sha1="2zxq2am4c2z59axkor759sphz957qml" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;426

DIGESTO .- LIBRO XXIX: TITULO II

videtur . Idemque erit, et si non accepit, sed promissa sit ei pecunia, nam et stipulando mortis
causa capit.

25. IDEM libro VIII. ad Sabinum.

Si quis

mihi bona fide serviat (1) servus (2) alienus, iussu meo hereditatem adeundo nihil promovebit,
nec acquiret mihi, nec fructuarius quidem servus .

redero lo recibe del substituto , ya si del heredero
legitimo, se considera que lo recibió por causa de
muerte . Y lo mismo será, también si no lo recibió,
pero se le prometió dinero , porque también estipulando adquiere por causa de muerte.
25. EL MISMO ; Comentarios á Sabino , libro
VIII. Si algún esclavo ajeno me prestase de buena fé servidumbre, no hará nada, ni adquirirá para mi , adiendo por mi mandato la herencia, y tampoco ciertamente el esclavo usufructuario .

§ 1.-(Servus) (3) municipum (4), vel collegii,

§ 1.-Instituido heredero el esclavo de un muni-

vel decuriae (5) heres institutus, manumissus, vel

cipio, ó de un colegio, ó de una decuria, adirá la
herencia manumitido ó enajenado .
§ 2. Si fuera esclavo del fisco , adirá la herencia por mandato del procurador del César, según
se respondió muchas veces por rescripto .
§ 3. Si alguno se hubiere hecho ciertamente esclavo de la pena, ó hubiere sido condenado á luchar con los gladiadores, ó con las fieras, ó á trabajar en las minas, si hubiere sido instituido here .
dero, se tendrá por no instituido ; y esto respondió
por recripto el Divino Pio .
§ 4. -El maudato del que tiene a otro en su potestad, no es semejante à la autoridad del tutor,
que se interpone concluido el negocio, sino que
debe preceder, como escribe Cayo Cassio en el libro segundo del derecho civil, y opina, que puede
hacerse ó por mensajero ó por carta.

alienatus adibit hereditatem.

§ 2. Si fisci servus sit, iussu procuratoris Caesaris adibit hereditatem, ut est saepe rescriptum.
§ 3. Si quis plane servus poenae fuerit effectus, ad gladium, vel ad bestias, vel in metallum
damnatus , si fuerit heres institutus, pro non scripto hoc habebitur; idque Divus Pius rescripsit .
§ 4.- Iussum eius, qui in potestate habet, non

est simile tutoris auctoritati, quae interponitur
perfecto negotio, sed praccedere debet,ut Caius
Cassius libro secundo ( 6 ) iuris civilis scribit, et
putat, vel per internuntium (7) fieri posse, vel per
epistolam.
§ 5. Sed utrum generaliter : « quaecunque tibi

hereditas fuerit delata » , an specialiter? Et magis
placet, ut Caius Cassius scribit, specialiter debere

§ 5.-Pero ¿acaso en general, como cualquier
herencia que te hubiere sido deferida» , ó especialmente? Y parece preferible, como escribe Cayo

mandare .

Cassio, que deba dar especialmente el mandato .

§ 6. -An nominatim de vivi hereditate mandari

possit, quaeritur. Sed ego non puto recipiendum,

§ 6. Se pregunta si se podrá dar especialmente
mandato respecto a la herencia del que está vivo.

ut de vivi hereditate mandetur; plane si rumor
fuit, Lucium Titium decessisse, poterit ei mandare, ut , si scripsit eum, adeat, aut si clausae adhuc

Pero yo creo que no se ha de admitir que se dé man

tabulae sunt, et sic (8) incertum, an filius scriptus

podrá mandarle, que ada la herencia, si lo instituyó,

sit heres .

ó si aun estuviera cerrado el testamento, y por ello

dato respecto de la herencia del que vive; pero si
corrió el rumor de que habia fallecido Lucio Ticio,
fuera incierto si el hijo fué instituido heredero .

§ 7. Sed quid, si mandavit, ut hereditatem col-

§ 7. Pero ¿ qué se dirá, si le mandó que recogie-

ligat, an videtur mandasse, ut adeat? Quid, si, ut

se la herencia; se considera acaso que le mandó

petat bonorum possessionem, aut, ut rem hereditariam distrahat? Aut quid, si petitam bonorum possessionem ratam habuit, mox filius adeat heredita-

que la adiera? ¿Qué se dirá, si que pidiera la posesión de los bienes, ó que enajenase alguna cosa
de la herencia? ¿o que, si ratificó la posesión de

tem? Vel quid, si pro herede gerere mandavit,fi-

los bienes pedida, y luego el hijo adiese la heren-

lius adiit hereditatem? An iussu videatur adiisse ,

cia? ¿O qué, si le mando que obrase como herede-

dubitari potest, imo verius est, ex his omnibus adi-

ro, y el hijo adiese la herencia? Se puede dudar si

tionem esse introducendam.

se considera que la adió por mandato, pero es más
verdadero que en todos estos casos se ha de admitir la adición .

§ 8.-- Pater filio ita scripsit: « scio fili, quod pro

§ 8.-Un padre escribió asi á su hijo: «sé, hijo,

tua prudentia invigilabis hereditati delatae tibi
Lucii Titii (9);» puto, iussu patris adiisse.

que con tu prudencia cuidarás de la herencia de

Lucio Ticio a ti deferida;» opino, que adió por
mandato del padre.

§ 9.- Quid, si mandavit: « si expedit adire, adito;

§ 9.-¿Qué se dirá, si mandó asi: «ådela, si con-

si putas expedire adire, adito ?» erit iussu aditum.

viene adirla; si juzgas que conviene adirla, adela ? Se habrá adido por mandato.

§ 10. Si coram Titio iussit adire, si (10) arbitrio

§ 10. Si mandó adirla ante Ticio, ó si à arbitrio

Lucii Titii , recte puto iussisse.
§ 11. Sed si mandavit quasi ex asse instituto,
et inveniatur ex parte, non puto ex iussu adiisse;

de Lucio Ticio, opino que mandó bien.

quodsi ex parte iussit, potest ex asse adire. Aliter

que adió en virtud de mandato; pero si le mandó como á instituido de parte, puede adir como

atque si mandavit quasi ab intestato, et ex testa-

(1) Hal .; servitat, Taur. según el códice Fl.
(2) Taur.; servitus, el códice Fl., Br .
(3) Br.; Taur. suprime el paréntesis .
(4) Taur. según corrección del códice Fl.; mancipium, la
escritura original, Br .

(5) curiae, la Vulg.

§ 11.

Pero si le mandó como a instituido por

el as, y se hallara que lo fué de parte, no opino

(6) libro VII ., la Vulg.
(7) nuntium, la Vulg.
(8) Hal ; sit, el códice Fl .
(9) a Lucio Titio, Hal .

(10) scilicet, por si, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2zxq2am4c2z59axkor759sphz957qml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284586</id>
      <parentid>284577</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:22:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <origin>284586</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2906" sha1="omqkb2t6teynrxb4djwq0szgb9lr8y0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;videtur. Idemque erit, et si non accepit, sed promissa sit ei pecunia, nam et stipulando mortis causa capit.


'''25.''' ''IDEM libro VIII. ad Sabinum.''—Si quis mihi bona fide serviat &lt;ref&gt;Hal.; servitat. Taur. según el códice Fl.&lt;/ref&gt; servus &lt;ref&gt;Taur.; servitus, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; alienus, iussu meo hereditatem adeundo nihil promovebit, nec acquiret mibi, nec fructuarius quidem servus.

§ 1.—(Servus) &lt;ref&gt;Br.; Taur. suprime el paréntesis.&lt;/ref&gt; municipum &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; mancipium, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, vel collegii, vel decuriae &lt;ref&gt;curiae, la Vulg.&lt;/ref&gt; heres institutus, manumissus, vel alienatus adibit hereditatem.

§ 2.—Si fisci servus sit, iussu procuratoris Caesaris adibit hereditatem, ut est saepe rescriptum.

§ 3.—Si quis plane servus poenae fuerit effectus, ad gladium, vel ad bestias, vel in metallum damnatus, si fuerit heres institutus, pro non scripto hoc habebitur; idque Divus Pius rescripsit.

§ 4.—Iussum eius, qui in potestate habet, non est simile tutoris auctoritati, quae interponitur perfecto negotio, sed praecedere debet, ut Caius Cassius libro secundo &lt;ref&gt;libro VII., la Vulg.&lt;/ref&gt; iuris civilis scribit, et putat, vel per internuntium &lt;ref&gt;nuntium, la Vulg.&lt;/ref&gt; fieri posse, vel per epistolam.

§ 5.—Sed utrum generaliter: «quaecunque tibi hereditas fuerit delata», an specialiter? Et magis placet, ut Caius Cassius scribit, specialiter debere mandare.

§ 6.—An nominatim de vivi hereditate mandari possit, quaeritur. Sed ego non puto recipiendum, ut de vivi hereditate mandetur; plane si rumor fuit, Lucium Titium decessisse, poterit ei mandare, ut, si scripsit eum, adeat, aut si clausae adhuc tabulae sunt, et sic &lt;ref&gt;Hal.; sit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; incertum, an filius scriptus sit heres.

§ 7.—Sed quid, si mandavit, ut hereditatem colligat, an videtur mandasse, ut adeat? Quid, si, ut petat bonorum possessionem, aut, ut rem hereditariam distrahat? Aut quid, si petitam bonorum possessionem ratam habuit, mox filius adeat hereditatem? Vel quid, si pro herede gerere mandavit, filius adiit hereditatem? An iussu videatur adiisse, dubitari potest, imo verius est, ex his omnibus aditionem esse introducendam.

§ 8.—Pater filio ita scripsit: «scio fili, quod pro tua prudentia invigilabis hereditati delatae tibi Lucii Titii &lt;ref&gt;a Lucio Titio, Hal.&lt;/ref&gt;;» puto, iussu patris adiisse.

§ 9.—Quid, si mandavit: «si expedit adire, adito; si putas expedire adire, adito?» erit iussu aditum.

§ 10.—Si coram Titio iussit adire, si &lt;ref&gt;scilicet, por si, Hal.&lt;/ref&gt; arbitrio Lucii Titii, recte puto iussisse.

§ 11.—Sed si mandavit quasi ex asse instituto, et inveniatnr ex parte; non puto ex iussu adiisse; quodsi ex parte iussit, potest ex asse adire. Aliter atque si mandavit quasi ab intestato, et ex testa-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>omqkb2t6teynrxb4djwq0szgb9lr8y0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/155</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87309</id>
    <revision>
      <id>284579</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:08:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284579</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2955" sha1="jk481kiyr6a4pdd3naq8ksmovov2mpd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''7.'''  POMPONIUS libro XV. &lt;ref&gt;XVI., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—Quum dos filiae nomine datur, optimum est, pactum conventum cum utroque generum facere, quoniam initio dotis danda lege, quam velit, etiam citra personam mulieris is, qui dat, dicere possit. Si vero post datam pacisci velit, utriusque persona ita placendo necessaria est, quoniam iam acquisita mulieri dos tum esset; quo casu si solus pater pactus esset sine filia, sive solus agat, sive adiuncta filiae persona, ei soli nocebit et proderit pactum conventum; nec si sola filia agat, neque proderit, neque nocebit ei. Si vero filia sola pacta fuerit, quo pacto melior conditio patris fiet, proderit et patri, quoniam per filiam patri acquiri potest, per patrem filiae non potest. Si vero sic pacta sit filia, ut noceat, ipsi quandoque filiae agenti nocebit pactum, patri vero nullo modo nocebit, nisi adiecta quoque filiae persona expietur. Dicendum est, pactando filiam patri condicionem deteriorem facere non posse ea causa, quo mortua ea in matrimonio dos ad patrem reversura est.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''8.'''  PAULUS libro VII. ad Sabinum.—Quoties pater furente vel ab hostibus capto filiasfamilias deducit uxorem, filiaque familias nubit, necessario etiam pactio cum ipsa dumtaxat dotis nomine fieri poterit &lt;ref&gt; El códice Fl., Br.; potuit, Taur.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''9.'''  POMPONIUS libro XVI. &lt;ref&gt;XV., Hal. &lt;/ref&gt; ad Sabinum.—Si ita conveniat, ut, si vivo socero mortua sit filia, ipsi socero, si mortuo, filio eius, si filio quoque defuncto, totum suo heredi reddatur, benigna interpretatione potest defendi, utilem stipulationem esse.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''10.'''  IDEM libro XXVI. &lt;ref&gt; XXI., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—Avus pactus est, quum dotem pro nepote &lt;ref&gt; nepte, otros en Hal.&lt;/ref&gt; suscepisset, ne a se, neve a filio dos peteretur, ab alio vero, quam filio herede, ut dos peteretur; exceptione conventionis filius tenendus erit, quippe heredi nostro cavere concessum est, nec quidquam obstat, quominus certae personae, si heres erit sibi, caveri possit, quod non idem et in ceteris heredibus caveri; et ita Celsus scribit.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''11.'''  ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.—Quum pater dotem pollicitus fuerit, et paciscatur, ne &lt;ref&gt; a, inserta Hal.&lt;/ref&gt; se vivo petatur, nempe constante matrimonio dos petatur, ita pactum interponendum Divus Severus constituit, quasi &lt;ref&gt;denuo, inserta Hal. &lt;/ref&gt; adiectum esset: «se vivo»; hoc enim ita accipiendum esse contemplatione paternae pietatis et contrahentium voluntatis, ut posterior quoque pars conventionis ad vitam patris relata videatur, ne diversa sententia frequent dotis ab oneribus matrimonii separet, quodque indignissimum est, inducat, ut non habuisse dotem existimetur; quo Rescriptio hoc effectum est, ut, si qui-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jk481kiyr6a4pdd3naq8ksmovov2mpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/92</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87310</id>
    <revision>
      <id>284580</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:08:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284580</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2395" sha1="egpumj7jw6gp4zx7c854cejontn63dg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;habuisset, idque ex consuetudine mandantis fecisset, non debere quidquam usurarum nomine praestare. 

14. Paulus libro XIV. Responsorum.—Respondit Paulus, moram in solvendo fideicommisso factam (1), partus quoque ancillarum restituendos.

 
§ 1.—Heres rogatus erat, post mortem suam sine reditu hereditatem restituere; quaesitum est, an partus ancillarum etiam vivo herede nati restituendi essent propter verba testamenti, quibus de reditu solo deducendo testator sensit? Paulus respondit, ante diem fideicommissi cedentem partus ancillarum editos fideicommisso non contineri. Neratius libro primo ita refert, eum, qui similiter rogatus esset, ut mulierem restitueret, partum eius restituere cogendum non esse, nisi tunc editus esset, quum in fideicommisso restituendo moram fecisset; neque interesse existimo, an ancilla specialiter, an hereditas in fideicommisso sit. 

15. Idem libro XVI. Responsorum respondit.—Neque eorum fructuum, qui post litem contestatam officio iudicis restituendi sunt, usuras praestari oportere, neque eorum, qui prius percepti quasi malae fidei possessori condicuntur. 

16. Idem libro I. Decretorum.—Liberalitatis in Rempublicam factae usurae non exiguntur. 

§ 1.—Quum usurae pretii fundi ab eo, qui a fisco emerat, peterentur, et emtor negaret traditam sibi possessionem, Imperator decrevit, iniquum esse, usuras ab eo exigi, qui fructus non percepisset. 

17. Idem libro singulari de Usuris.—Quum quidam cavisset, se quotannis quincunces usuras praestiturum, et, si quo anno non solvisset, tunc totius pecuniae ex die, qua mutuatus est, semisses soluturum, et redditis per aliquot annos usuris mox stipulatio commissa esset, Divus Marcus Fortunato ita rescripsit: «Praesidem provinciae adi, qui stipulationem, de cuius iniquitate questus es, ad modum iustae exactionis rediget». Haec constitutio adfinitum (2) modum excedit. Quid ergo? Sic temperanda res est, ut in futurum duntaxat ex die cessationis crescat usura. 

§ 1.—Divus Pius ita rescripsit: «Parum iuste praeteritas usuras petis, quas omisisse te longi temporis intervallum indicat, qui eas a debitore tuo, ut gratior apud eum videlicet esses, petendas non putasti». 

§ 2.—In tacito fideicommisso omne emolumentum heredi auferendum et fisco praestandum Divus Pius rescripsit; ergo et usurarum emolumentum aufertur heredi.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>egpumj7jw6gp4zx7c854cejontn63dg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/836</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87311</id>
    <revision>
      <id>284581</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:13:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55769-98</username>
        <id>33509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '830  DIGESTO .-LIBRO XXXVI: TÍTULO III  lius ait, ita cavere debere, si is, cuius nomine caveat, vivat, videlicet ne teneatur illo ante defuncto.  &lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 16. — Item quaeritur, in hanc stipulationem utrum ipsae res veniant, quae legatae sunt, an vero pretia earum. Et est verius, in hanc stipulationem res, vel pretia deduci.&lt;/p&gt;  &lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 17. — Si decem, quae in arca erant, mihi legata sint, tib...</comment>
      <origin>284581</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3103" sha1="pwuj0jlufw1m5p60ea22dq7giqpw0u0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55769-98&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;830

DIGESTO .-LIBRO XXXVI: TÍTULO III

lius ait, ita cavere debere, si is, cuius nomine caveat,
vivat, videlicet ne teneatur illo ante defuncto.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 16. — Item quaeritur, in hanc stipulationem utrum ipsae res veniant, quae legatae sunt, an vero pretia earum. Et est verius, in hanc stipulationem res, vel pretia deduci.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 17. — Si decem, quae in arca erant, mihi legata sint, tibi eorum ususfructus legatus sit, si pure utrique legatum sit relictum, is, cui proprietas legata est, ipso iure decem vindicabit, fructuarium autem ex Senatusconsulto acturum, et quinque usumfructum petiturum constat; sed quum decem vindicat proprietarius, per exceptionem doli repelli, qua fructuarius de restituendis quinque heredi cavit. Plane si decem aureorum possessionem legatarius habeat, Marcellus ait, dandam vel heredi, vel fructuario utilem actionem in legatarium, si modo ei caveatur. Sed si sub conditione ei decem legata sint, fructuarium interim decem oblata cautione habiturum; legatario vero, cui proprietas relicta est, interim legatorum stipulatio praestanda est. Sed si omiserit stipulationem, existente conditione ad exhibendum eum posse agere Marcellus ait; sed si ignorans heres legatum decem fructuario dedit, ad exhibendum eum non teneri palam est; succurrendum tamen legatario adversus fructuarium Marcellus ait.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 18. — Si ad fiscum portio hereditatis pervenerit, cessabit ista stipulatio, quia nec solet fiscus satisdare.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 19. — Qui minorem partem hereditatis possidet, quum ex maiore parte heres sit, si quidem ipso iure minuatur portio hereditatis, securior erit heres; neque enim ex maiore parte ex stipulatu tenetur legatariis, quam ex qua heres est. Si vero nomen quidem heredis apud eos integrum maneat, verum tamen effectu minus habeant hereditatis, et
caverint legatorum nomine, videntur onerari, quia ipso iure pro ea parte legata debent, pro qua heredes sint; sed enim aequissimum est, non maiorem partem legatariis solvere, quam cuius habent emolumentum. Hoc autem evenit, quum hereditas pro aliqua parte ex Trebelliano restituitur; nam pro rata exonerandi sunt heredes eius partis nomine, cuius emolumentum sibi ablatum est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 20. — Si ei, qui in alterius potestate erit, incerta die legatum fuerit, cavebitur ei, qui habet eum in potestate, non praecise, sed sub conditione, si, quum eius legati dies cedit, in potestate sit. Ceterum si sui iuris inveniatur, iniquum esse visum est, patri cautum esse, quum alii legatum debeatur; quamquam et si sine hac adiectione caveretur, veruntamen exceptione patrem vel dominum submoveremus, si existentis conditionis tempore non haberent eos in potestate; evenit tamen secundum hoc, ut in casum &lt;ref&gt;in casu, Hal. y la Vulg&lt;/ref&gt; non sit de legato cautum, lius ait, ita cavere debere, si is, cuius nomine caveat, vivat, videlicet ne teneatur illo ante defuncto.&lt;/p&gt;

(1) in casu, Hal. y la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pwuj0jlufw1m5p60ea22dq7giqpw0u0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/156</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87312</id>
    <revision>
      <id>284582</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:15:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284582</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="oxtwfypo6u9ji5tw02a437ps3sydwh2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;dem vivo patre decesserit filia, aut sine culpa sua diverterit, omnimodo dos peti non possit, constante autem matrimonio mortuo patre peti possit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''12.'''  PAULUS ''libro XXXV. ad Edictum.''—Si pater dotem dederit, et pactus sit, ut mortua in matrimonio filia dos apud virum remaneret, puto pactum servandum, etiamsi liberi non intervenerint.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Ex pactis conventis, quae ante nuptias, vel post nuptias interponi solent, alia ad voluntatem pertinent, ut mulier &lt;ref&gt;de, inserta la Vulg. &lt;/ref&gt; dote promissa se alat et donec nupta sit, dos ab ea non petatur, aut certam summam viro praestet, et ab eo alatur, et his similia; alia ad ius pertinent, veluti quando dos petatur, quemadmodum reddatur, in quibus non semper &lt;ref&gt; non utique (en lugar de non semper), Hal.&lt;/ref&gt; volumus contrahentium servatur. Ceterum si convenerit, ne omnino dos petatur, indotata erit mulier.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Si mulier pacta sit, ne amplius, quam pars dimidia dotis a se petatur, et poenam stipulata sit, Mela ait, alterutro eam contentam esse oportere, vel exceptione pacti, et acceptam facere poenae obligationem, vel si ex stipulatu agat, denegandam ei exceptionem.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Si fundo aestimato in dotem dato pacta sit mulier, ut, quanto pluris venierit, id in dote sit, Mela ait, id servandum, quum et ex contrario convenire possit, ut, si minoris venierit, ipsa debeat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Si pacta sit mulier, ut, sive pluris, sive minoris fundus aestimatus venierit, pretium, quanto res venierit, in dote sit, stari eo pacto oportet; sed si culpa mariti minoris venierit, et id ipsum mulierem consequi.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''13.'''  IULIANUS ''libro XVII. &lt;ref&gt; XVI., Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum.''—Item si non venierit, aestimatio praestari debebit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''14.'''  PAULUS ''libro XXXV. ad Edictum.''—De die reddendae dotis hoc iuris est, ut liceat pacisci, qua die reddatur, dum ne mulieris deterior conditio fiet &lt;ref&gt; fiat, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''15.'''  GAIUS ''libro XI. ad Edictum provinciale.''—Id est, ut citeriore die reddatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''16.'''PAULUS ''libro XXXV. ad Edictum.''—Ut autem longiore die solvatur &lt;ref&gt;reddatur, Hal. &lt;/ref&gt; dos, convenire non potest, non magis, quam ne omnino reddatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''17.''' PROCULUS ''libro XI. Epistolarum.'' &lt;ref&gt; libro VI. ἐπιστολῶν, Hal.&lt;/ref&gt;—Atilicinus Proculo suo salutem. Quum inter virum et uxorem pactum conventum ante nuptias factum&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oxtwfypo6u9ji5tw02a437ps3sydwh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/93</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87313</id>
    <revision>
      <id>284583</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:20:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 3.—Si pupillo non habenti tutorem fideicommissum solvi non potuit, non videri moram per heredem factam, Divus Pius rescripsit; ergo nec ei debebitur, qui, quod Reipublicae causa abfuit, vel ex alia causa iusta impeditus, ex qua restitutio indulgetur, petere non potuit; quid enim potest imputari ei, qui solvere, etiamst vellet, non potuit? Nec simile videri posse, quod placuit, minoribus etiam in his succurri, quae non acquisierunt; usurae e...</comment>
      <origin>284583</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="btl04bp1tyg9v6e1eoi7dl5dd91eswh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Si pupillo non habenti tutorem fideicommissum solvi non potuit, non videri moram per heredem factam, Divus Pius rescripsit; ergo nec ei debebitur, qui, quod Reipublicae causa abfuit, vel ex alia causa iusta impeditus, ex qua restitutio indulgetur, petere non potuit; quid enim potest imputari ei, qui solvere, etiamst vellet, non potuit? Nec simile videri posse, quod placuit, minoribus etiam in his succurri, quae non acquisierunt; usurae enim non pro lucro petentium, sed propter moram (1) solventium infliguntur. 

§ 4.—Ex locato qui convenitur, nisi convenerit, ut tardius pecuniae illatae usuras deberet, non nisi ex mora usuras praestare debet. 

§ 5.—Fiscus ex suis contractibus usuras non dat, sed ipse accipit, ut solet a foricariis, qui tardius pecuniam inferunt, item ex vectigalibus; quum autem in loco (2) privati successit, etiam dare solet. 

§ 6.—Si debitores, qui minores semissibus praestabant usuras, fisci esse coeperunt, postquam ad fiscum transierunt, semisses cogendi sunt praestare. 

§ 7.—Eos, qui ex administratione rerum civitatum conveniuntur, usuris obnoxios esse, satis notum (3) est. Idem observatur in operum curatoribus, si pecunia apud eos remansit. Sed in ea, quam redemtoribus commiserunt, etsi negligenter dederint, usura iis remittitur; haec autem ita sunt, si nulla fraus arguitur, alioquin etiam usurae applicabuntur. 

§ 8.—Si dies non sit ab his, qui statuas vel imagines ponendas legaverunt, praefinitus, a Praeside tempus statuendum est; et nisi posuerint heredes, usuras Reipublicae usque ad tertiam centesimae pendent. 

18. Idem libro III. Responsorum (4).—Evictis agris si initio convenit, ut venditor pretium restitueret, usurae quoque post evictionem praestabuntur, quamvis emtor post dominii litem inchoatam fructus adversario restituit; nam incommodum medii temporis emtoris damnum est.
 
§ 1.—Post traditam possessionem defuncto venditore, cui successor incertus fuit, medii quoque temporis usurae pretii, quod in causa depositi non fuit, praestabuntur. 

19. Gaius libro VI. ad legem (5) XII. tabularum.—Videamus, an in omnibus rebus petitis in fructus quoque condemnetur (6) possessor; quid enim, si argentum, aut vestimentum aliamve similem rem, quid praeterea, si usumfructum, aut nudam proprietatem, quum alienus ususfructus sit, petierit? Neque enim nudae proprietatis, quod ad proprietatis nomen attinet, fructus ullus intelligi potest, neque ususfructus rursus fructus eleganter computabitur; quid igitur, si nuda proprietas peti&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>btl04bp1tyg9v6e1eoi7dl5dd91eswh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284584</id>
      <parentid>284583</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:21:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284584</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2575" sha1="fz29qj3oh3z8hjb2dplwjv9u7wo0yoy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 3.—Si pupillo non habenti tutorem fideicommissum solvi non potuit, non videri moram per heredem factam, Divus Pius rescripsit; ergo nec ei debebitur, qui, quod Reipublicae causa abfuit, vel ex alia causa iusta impeditus, ex qua restitutio indulgetur, petere non potuit; quid enim potest imputari ei, qui solvere, etiamst vellet, non potuit? Nec simile videri posse, quod placuit, minoribus etiam in his succurri, quae non acquisierunt; usurae enim non pro lucro petentium, sed propter moram (1) solventium infliguntur. 

§ 4.—Ex locato qui convenitur, nisi convenerit, ut tardius pecuniae illatae usuras deberet, non nisi ex mora usuras praestare debet. 

§ 5.—Fiscus ex suis contractibus usuras non dat, sed ipse accipit, ut solet a foricariis, qui tardius pecuniam inferunt, item ex vectigalibus; quum autem in loco (2) privati successit, etiam dare solet. 

§ 6.—Si debitores, qui minores semissibus praestabant usuras, fisci esse coeperunt, postquam ad fiscum transierunt, semisses cogendi sunt praestare. 

§ 7.—Eos, qui ex administratione rerum civitatum conveniuntur, usuris obnoxios esse, satis notum (3) est. Idem observatur in operum curatoribus, si pecunia apud eos remansit. Sed in ea, quam redemtoribus commiserunt, etsi negligenter dederint, usura iis remittitur; haec autem ita sunt, si nulla fraus arguitur, alioquin etiam usurae applicabuntur. 

§ 8.—Si dies non sit ab his, qui statuas vel imagines ponendas legaverunt, praefinitus, a Praeside tempus statuendum est; et nisi posuerint heredes, usuras Reipublicae usque ad tertiam centesimae pendent. 

18. Idem libro III. Responsorum (4).—Evictis agris si initio convenit, ut venditor pretium restitueret, usurae quoque post evictionem praestabuntur, quamvis emtor post dominii litem inchoatam fructus adversario restituit; nam incommodum medii temporis emtoris damnum est.
 
§ 1.—Post traditam possessionem defuncto venditore, cui successor incertus fuit, medii quoque temporis usurae pretii, quod in causa depositi non fuit, praestabuntur. 

19. Gaius libro VI. ad legem (5) XII. tabularum.—Videamus, an in omnibus rebus petitis in fructus quoque condemnetur (6) possessor; quid enim, si argentum, aut vestimentum aliamve similem rem, quid praeterea, si usumfructum, aut nudam proprietatem, quum alienus ususfructus sit, petierit? Neque enim nudae proprietatis, quod ad proprietatis nomen attinet, fructus ullus intelligi potest, neque ususfructus rursus fructus eleganter computabitur; quid igitur, si nuda proprietas peti&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fz29qj3oh3z8hjb2dplwjv9u7wo0yoy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/157</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87314</id>
    <revision>
      <id>284585</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:22:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284585</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2918" sha1="ntwkf4akjbo8wrg0ylqtqqpj6ch3mad" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sit, ut quibus diebus dos data esset, iisdem divortio facto redderetur, post quinquennium, quam nuptiae factae sunt, uxor viro dotem dedit; divortio facto quaero, utrum quinquennii die vir uxori dotem redderet, an statuto legibus tempore? Proculus respondit: quod ad diem reddendae dotis attinet, pacto existimo meliorem conditionem mulieris fieri posse, deteriorem non posse; itaque si cautum est, ut propiore &lt;ref&gt; priore, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; tempore, quam legibus constitutum est, reddatur, stari &lt;ref&gt;ab, inserta Hal. &lt;/ref&gt; eo debere, si ut longiore, nec valere id pactum convenit. Cuius &lt;ref&gt;Cui, Hal. Vulg. &lt;/ref&gt; sententiae conveniens est dicere, si pacto convento cautum est, ut, quanto serius quaeque et &lt;ref&gt; quaeque et, omittelas Hal.&lt;/ref&gt; post nuptias data fuerit, tanto post divortium reddatur; si propiore, quam in reddenda dote constitutum est, data sit, valere pactum conventum, si longiore, non valere.


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''18.'''  IULIANUS ''libro XVIII. &lt;ref&gt;XVI., Hal. &lt;/ref&gt; Digestorum.''—Licet manente matrimonio non possit inter virum et uxorem convenire, ut longiore &lt;ref&gt; die, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; dos reddatur, post divortium tamen, si iusta causa conventionis fuerit, custodiri id pactum debet.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''19.'''  ALFENUS ''libro III. Digestorum a Paulo epitomatorum.''—Aliud est, si pater pro filia dotem promisit, ut annua, bima, trima, quadrima, quinto anno dos a se redderetur, et convenit, ut iisdem diebus dos soluto matrimonio redderetur; hoc enim pactum ita valet, si patri filia heres extitisset, et interveniente ea pactum conventum fuerit.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''20.'''  PAULUS ''libro XXXV. ad Edictum.''—Ob res quoque donatas, vel amotas, vel impensas factas tunc facta pactio valebit, id est post divortium.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si extraneus de suo daturus sit dotem, quidquid vult, pacisci et ignorante muliere, sicut et stipulari potest, legem enim suae rei dicit; postquam vero dederit, pacisci consentiente muliere debet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Si convenerit, ne a muliere, neve a patre dos petatur, heres non habebit exceptionem; sed si convenerit, ne manente matrimonio vivo patre petatur, mortuo patre statim exigitur, et si non petierit maritus, tenebitur huius culpae nomine, si dos exigi potuerit, nisi forte ante diruendum sit matrimonium, quam facultatem petendi haberet.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''21.'''  IULIANUS ''libro XVII. &lt;ref&gt;XVI., Hal. &lt;/ref&gt; Digestorum.''—Si mulier dotis causa promiserit certam summam, et pro ea mancipia in dotem dederit ea conditione, ut periculo eius essent, et si quid ex his natum esset, ad eam pertineat, stari pacto convento oportebit. Nam constat, posse inter uxorem et virum conveniri, ut dos, quae in pecunia numerata esset,&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ntwkf4akjbo8wrg0ylqtqqpj6ch3mad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/39</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87315</id>
    <revision>
      <id>284587</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284587</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2723" sha1="gaq48k273do3vlnuf7eyi69ickfg4i3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO . -LIBRO XX: TÍTULO VI

§ 9. Quodsi is fundus a Maevio alicui obligatus
possideatur, cui nondum satisfactum erit, tuncrursus aequum erit excipi, «si non voluntate creditoris veniit» ; licet enim dolus malus debitoris interveniat, qui non solvit, tamen secundus creditor, qui pignori accepit, potior est.
§ 10. Tutius tamen est, si debitor a creditore
petat, ut ei permittat pignus vendere, quo magis satisfaciat, ante (1) cautionem accipere ab eo, qui rem emturus erit, ut pretium rei venditae usque ad summam debiti creditori solvatur .

§ 11. Venditionis autem appellationem generaliter accipere debemus, ut et si legare permisit, valeat, quod concessit; quod ita intelligemus, ut et si legatum repudiatum fuerit, convalescat pignus.

§ 12. Si debitor vendiderit rem, nec tradiderit, annon repellatur creditor, quasi (2) adhuc res in no la hubiere entregado, ¿acaso no será repelido bonis sit debitoris, an vero, quum teneatur ex emto, pignus extinguatur? Quod et magis est. Sed quid, si pretium venditor consecutus non sit, nec paratus sit emtor dare? Tantundem potest dici.

§ 13. Sed si permiserit creditor vendere, debitor vero donaverit, an exceptione illum summoveat, an facti sit magis quaestio, numquid ideo venire (3) voluit, ut pretio accepto ipsi quoque res expediat? Quo casu non nocebit consensus. Quod si in dotem dederit, vendidisse in hoc casu recte videtur propter onera matrimonii. In contrarium si concessit donare, et vendiderit debitor, repelletur creditor; nisi si quis dicat, ideo concessisse donari, quod amicus erat creditori is, cui donabatur.

§ 14. Quodsi concesserit decem vendere, ille
quinque vendiderit, dicendum est, non esse repellendum creditorem. In contrarium non erit quaerendum, quin recte vendit, si pluris vendiderit, quam concessit creditor.

§ 15. Non videtur autem consensisse creditor, si sciente eo debitor rem vendiderit, quum ideo
passus est venire, quod sciebat ubique pignus sibi lurare; sed si subscripserit forte in tabulis emtionis, consensisse videtur, nisi manifeste appareat, deceptum esse; quod observari oportet, et si sine scriptis consenserit.

§ 16. Si debitori concessum sit, et heres eius vendiderit, potest facti quaestio esse, quid intellexerit creditor? Sed recte venisse dicendum est, hae enim subtilitates ab iudicibus non admittuntur.

§ 17. Si debitor forte concessa venditione desierit possidere, et novus possessor vendiderit, an duret pignus, quasi personae permiserit creditor? Quod et magis est, nam si novo possessori, non debitori, a quo hypothecam accepit, concessit creditor vendere, dicendum est, nocere ei exceptionem.

§ 18. Sed si intra annum aut biennium con-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gaq48k273do3vlnuf7eyi69ickfg4i3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/40</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87316</id>
    <revision>
      <id>284588</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284588</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2770" sha1="pb6m6mgjr6nh46s9plitv53jeac1zv0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;senserit creditor vendere, post hoc tempus rem dando non aufert pignus creditori.

§ 19.—Si creditor hypothecaria actione a possessione litis aestimationem consecutus fuerit, et a debitore petat debitum, pacto doli mali exceptionem ei obstituram.

'''9.''' ''MODESTINUS libro IV. Responsorum.''—Titus Sempronius fundum pignori dedit, et eundem fundum postea Caio Seio pignori dedit, atque ita idem Titus Sempronio et Caio Seio fundum eundem in suam rem dedidit, quibus pignori ante dederat in solutionem singulis; quaero, an venditione interposita ius pignoris exstinctum sit, an per hoc ius solutum cuiusque apud ambos permanserit. Modestinus respondit, dominum ad eos, de quibus quaeritur, cautionis iure pertinere; quum consensum utriusque venditionis dedisse proponatur, invicem pignoratitiam actionem eos non habere.

§ 1.—Titius Seio pecuniam sub pignore fundi dederat, qui fundus quum esset Reipublicae ante obligatus, secundus creditor pecuniam Reipublicae falso solvit; sed Maevius exstitit, qui dicebat, ante Rempublicam sibi fundum obligatum fuisse, interveniebat autem Maevius instrumenta eiusdem cum Reipublicae facto a Seio interfuissent, et subdidisse, quo caveat Seius, fundum nulla alia causa obligatum; quaero, an actio aliqua in rem Maevio competere possit? Modestinus respondit, pignus, cuius, de quo quaeritur, concessit, nullo modo eum retinere posse.

'''10.''' ''PAULUS libro III. Quaestionum.''—Voluntate creditoris pignus debitor vendidit, et postea placuit inter eum et emptorem, ut a venditione discederent; ius pignoris salvum erit creditori? Nam sicut debitori, ita et creditori pristinum ius restituitur; neque omnimodo creditor pignus remittit, sed ita demum, si emptor rem retineat, sive reddat venditori. Et ideo si iudicio quoque accepto venditor absolutus sit, vel quia non tradebat, in id, quod interest emptoris, salvum fore pignus creditori dicendum est; haec enim factio praesumenda, etiamsi non voluntate creditoris vendidisset.

§ 1.—Creditor quoque si pignus distraxerit, et ex venditione recessum fuerit, vel homo vendibilis, dominum ad debitorem revertatur. Idemque est in omnibus, quibus concessum est rem alienam vendere; non enim, quia dominium transtulerat, ideo ab creditore fuit eius recipiendum, sed in pristinam causam res rediit recollata venditione.

'''11.''' ''IDEM libro IV. Responsorum.''—Lucius Titius, quum esset uxori suae Caiae Seiae debitor sub pignore sive hypotheca praediorum, eadem credita cum uxore sua Seia (1) Semproniae commisso, filiae nomine Sempronio marito eius futuro in dotem dedit; postea defuncto Lucio Titio Seia Seproniae filia abstinuit se hereditate paterna; quaero, an mater eius hypothecam praesenti possit? Paulus&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pb6m6mgjr6nh46s9plitv53jeac1zv0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/94</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87317</id>
    <revision>
      <id>284589</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:26:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284589</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2147" sha1="k3c4q04axozl7gf4fskna9ot8eqzvsc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ta sit? Ex quo perdiderit fructuarius usumfructum, aestimabuntur in petitione fructus. Item si ususfructus petitus sit, Proculus ait, in fructus perceptos condemnari. Praeterea Gallus Aelius putat, si vestimenta aut scyphus petita sint, in fructu haec numeranda esse, quod locata ea re mercedis nomine capi potuerit (1). 

§ 1.—Iter quoque et actus si petitus sit, vix est, ut fructus ulli possint aestimari, nisi si quis commodum in fructibus numeraret, quod habiturus esset petitor, si statim eo tempore, quo petiisset, ire agere non prohiberetur; quod admittendum est. 

20. Paulus libro XI. (2) ad Sabinum.—Usuras illicitas sorti mixtas ipsas tantum non deberi constat, ceterum sortem non vitiare. 

21. Ulpianus libro XXXIV. (3) ad Edictum.—Sciendum est, non omne, quod differendi causa optima ratione fiat, morae adnumerandum; quid enim, si amicos adhibendos debitor requirat, vel expediendi debiti, vel fideiussoribus rogandis, vel exceptio aliqua allegetur? Mora facta non videtur; 

22. Paulus libro XXXVII. (4) ad Edictum.—si modo id ipsum non fraudandi causa simuletur.
 
23. Ulpianus libro XXXIV. (5) ad Edictum.—Sed et si Reipublicae causa abesse subito coactus sit, ut defensionem sui mandare non possit, moram facere non videbitur, sive in vinculis hostiumve potestate esse coeperit. 

§ 1.—Aliquando etiam in re moram esse decerni solet, si forte non extat, qui conveniatur. 

24. Paulus libro XXXVII. (6) ad Edictum.—Si quis solutioni quidem moram fecit, iudicium autem accipere paratus fuit, non videtur fecisse moram, utique si iuste ad iudicium provocavit. 

§ 1.—Quum reus moram facit, et fideiussor tenetur. 

§ 2.—Mora videtur creditori fieri, sive ipsi, sive ei, cui mandaverat, sive ei, qui negotia eius gerat, mora facta sit; nec hoc casu per liberam personam acquiri videtur, sed officium impleri, sicuti quum quis furtum mihi facientem deprehendit, negotium meum agens manifesti furti actionem mihi parat. Item quum procurator interpellaverit promissorem hominis, perpetuam facit stipulationem (7). 

25. Iulianus libro VII. Digestorum.—Qui&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k3c4q04axozl7gf4fskna9ot8eqzvsc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/41</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87318</id>
    <revision>
      <id>284590</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:26:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284590</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2367" sha1="b7czvx16atzerazzmmobaxsaim3ukut" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
respondit, pignoris quidem obligationem praediorum Caiae Seiae, quae viro pro filia commissa in dotem eadem danti consensit, quamvis nonnumquam filiae nomine daretur, remissae videri; obligatione autem autent personam perseverasse; sed ad eandem causam, quae partes hereditate ab abstinuit, actionem non esse patrem.

'''12.''' ''IDEM libro V. Responsorum.''—Paulus respondit, Semproniam antiquiorem creditori rem petitionem, quam debitor eandem rem tertio (1) creditori obligaret, ius autem pignoris remississe videri, non enim tertium in locum eius successisse, et idem ius creditoris meliorum causam efficere. Idem observandum est, et si Respublica tertio loco crediderit.

§ 1.—Quod pignoris iure rem persequuntur, a vindicatione rei eo removeri solere, si qualiscumque possessore offerre (2) velit, neque enim debet esse iure possessoris, quum ipsa tertio pignori obligata sit.

'''13.''' ''TRYMPHONINUS libro VIII. Disputationum.''—Si deferente creditore iuravit debitor, ne dare non oportere, pignus liberatur, quia perinde habetur, atque si iudicio absolutus esset: nam et si quis, quum esset in servitutem, liberatus est, pignus liberatur.

'''14.''' ''LABEO libro V. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum.''—Cum colonus obtinuit conventum, ut in vectigal, importata pignori esset, deinde merces ibi soluta, aut satisfactum esset, deinde merces non solutae Kalendis a colono acceptae; satisfactum tibi videri existimo, et ideo illata pignori (3) esse.

'''15.''' ''SCAEVOLA libro VI. Digestorum (4).''—Prius creditor, qui pignori praedia accepit, et postea, cui quidem ex iisdem fundis dati erant, ad eandem personam hereditas devenisset; debitor offerabat, quantum a possessore creditore maturum fuerat; respondit, eundem accipere salvo iure prioris pignoris competere.


&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;

'''LIBER VICESIMUSPRIMUS'''

LIBRO VICESIMO PRIMERO

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;

TIT. I

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;

'''DE AEDILICIO EDICTO ET REDEMPTIONE,'''
&lt;br /&gt;
'''UT QUANTI (5) MINORIS'''

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;

[Cod. IV. 38.]

&lt;/div&gt;

'''1. ULPIANUS libro I. ad Edictum Aedilium Curulium.'''—Haec servilia, Edictum Aedilium curulium de venditionibus rerum esse tam earum, quae soli sint, quam earum, quae mobiles aut se moventes.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b7czvx16atzerazzmmobaxsaim3ukut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284591</id>
      <parentid>284590</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Idel quispe janco</username>
        <id>33172</id>
      </contributor>
      <origin>284591</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2366" sha1="7k8i6c4nxi8w5rrh9nk9g2s0admss8k" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Idel quispe janco&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;respondit, pignoris quidem obligationem praediorum Caiae Seiae, quae viro pro filia commissa in dotem eadem danti consensit, quamvis nonnumquam filiae nomine daretur, remissae videri; obligatione autem autent personam perseverasse; sed ad eandem causam, quae partes hereditate ab abstinuit, actionem non esse patrem.

'''12.''' ''IDEM libro V. Responsorum.''—Paulus respondit, Semproniam antiquiorem creditori rem petitionem, quam debitor eandem rem tertio (1) creditori obligaret, ius autem pignoris remississe videri, non enim tertium in locum eius successisse, et idem ius creditoris meliorum causam efficere. Idem observandum est, et si Respublica tertio loco crediderit.

§ 1.—Quod pignoris iure rem persequuntur, a vindicatione rei eo removeri solere, si qualiscumque possessore offerre (2) velit, neque enim debet esse iure possessoris, quum ipsa tertio pignori obligata sit.

'''13.''' ''TRYMPHONINUS libro VIII. Disputationum.''—Si deferente creditore iuravit debitor, ne dare non oportere, pignus liberatur, quia perinde habetur, atque si iudicio absolutus esset: nam et si quis, quum esset in servitutem, liberatus est, pignus liberatur.

'''14.''' ''LABEO libro V. Posteriorum a Iavoleno epitomatorum.''—Cum colonus obtinuit conventum, ut in vectigal, importata pignori esset, deinde merces ibi soluta, aut satisfactum esset, deinde merces non solutae Kalendis a colono acceptae; satisfactum tibi videri existimo, et ideo illata pignori (3) esse.

'''15.''' ''SCAEVOLA libro VI. Digestorum (4).''—Prius creditor, qui pignori praedia accepit, et postea, cui quidem ex iisdem fundis dati erant, ad eandem personam hereditas devenisset; debitor offerabat, quantum a possessore creditore maturum fuerat; respondit, eundem accipere salvo iure prioris pignoris competere.


&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;

'''LIBER VICESIMUSPRIMUS'''

LIBRO VICESIMO PRIMERO

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;

TIT. I

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;

'''DE AEDILICIO EDICTO ET REDEMPTIONE,'''
&lt;br /&gt;
'''UT QUANTI (5) MINORIS'''

&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center;&quot;&gt;

[Cod. IV. 38.]

&lt;/div&gt;

'''1. ULPIANUS libro I. ad Edictum Aedilium Curulium.'''—Haec servilia, Edictum Aedilium curulium de venditionibus rerum esse tam earum, quae soli sint, quam earum, quae mobiles aut se moventes.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7k8i6c4nxi8w5rrh9nk9g2s0admss8k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/158</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87319</id>
    <revision>
      <id>284593</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:28:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284593</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2944" sha1="5fmqvj80xuczlxod3l2ijwun25lmnjy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;permutaretur, et transferatur in corpora, quum mulieri prodest.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''22.''' IDEM ''libro II. ad Urseium Ferocem.''—Quidam fundum dotis causa ab uxore sua acceperat, interque eos convenerat, ut mercedes eius fundi vir uxori annui nomine daret; deinde eum fundum vir matri mulieris certa pensione colendum locaverat, eaque, quum mercedes eius fundi deberet, decesserat, et filium suum solam heredem reliquerat, et divortium factum erat; vir deinde petebat a muliere mercedes, quas mater debuerat; placuit exceptionem mulieri dari non debere, ac si inter se et virum non convenisset, ut hae mercedes sibi alimentorum nomine darentur, quum futurum sit, ut quodammodo donationes inter virum et uxorem confirmentur; nam quod annui nomine datur, species est donationis.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''23.''' AFRICANUS ''libro VII. &lt;ref&gt; VIII., Hal.&lt;/ref&gt; Quaestionum.''—Pater, quum filiae suae nomine dotem daret, pactus est, ut mortua filia uno pluribusve liberis superstitibus, deducta parte tertia, reliqua dos sibi, aut post mortem suam illi aut illi e &lt;ref&gt; Según conjetura Br.; ni fillis, el códice Fl.; illis, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;filiis, quos in potestate habebat, reddatur; deinde haec ita fieri stipulatus est; post mortem eius mulier in matrimonio decesserat relictis filiis; quaesitum est, an ex stipulatione duas partes illi petere possint? Respondi, posse; etenim vim eius stipulationis hanc esse, ut si in matrimonio mortua esset, dos patri redderetur, et perinde habendum, ac si talis stipulatio interposita fuisset: «si navis ex Asia venerit, mihi, aut post mortem meam Lucio Titio dari spondes?» nam et si post mortem stipulatoris navis venisset, heredi deberi.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''24.''' FLORENTINUS ''libro III. Institutionum.''—Si inter virum et uxorem pactum est, ut certa pars dotis vel tota ob unum vel plures liberos intervenientes retineatur, etiam eorum liberorum nomine, qui ante nati sunt, quam dos daretur aut amplificetur, conventio rata est; nam sufficit, eos ex eo matrimonio nasci, in quo dos data est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''25.''' ULPIANUS ''libro I. Responsorum.''—Quod &lt;ref&gt; ui, Vulg.&lt;/ref&gt; de reddenda dote, si data fuisset, mortua in matrimonio filia convenit, idem de non petenda quoque videri convenisse, ac patrem pacti conventi exceptionem nactum &lt;ref&gt; nactum, omítela Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ad heredem suum transmisisse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''26.''' PAPINIANUS ''libro IV. Responsorum.''—Inter socerum et generum convenit, ut, si filia mortua superstitem amiculum filium habuisset, dos ad virum pertineret; quodsi vivente matre filius obiisset, vir dotis portionem uxore in matrimonio defuncta retineret, mulier naufragio cum anniculo filio periit; quia verisimile videbatur, ante matrem infantem periisse, virum partem dotis retinere placuit.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5fmqvj80xuczlxod3l2ijwun25lmnjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/95</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87320</id>
    <revision>
      <id>284594</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:31:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284594</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2576" sha1="ro0elr0174chueb0rshae1re84qdazn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;scit, fundum sibi cum alio communem esse, fructus, quos ex eo perceperit, invito vel ignorante socio non maiore ex parte suos facit, quam ex qua dominus praedii est. Nec refert, ipse, an socius, an uterque eos severit, quia omnis fructus non iure seminis, sed iure soli percipitur; et quemadmodum si totum fundum alienum quis sciens possideat, nulla ex parte fructus suos faciet, quoquo modo sati fuerint, ita qui communem fundum possidet, non faciet suos fructus pro ea parte, qua fundus ad socium eius pertinebit. 

§ 1.—In alieno fundo, quem Titius bona fide mercatus fuerat, frumentum sevi; an Titius bonae fidei emtor percepto fructus suos faciat? Respondit, quod (ad) fructus, qui ex fundo percipiuntur, intelligi debet, propius ea (1) accedere, quae servi operis suis acquirant, quoniam in percipiendis fructibus magis corporis eius, ex quo percipiuntur, quam seminis, ex quo oriuntur, adspicitur; et ideo nemo unquam dubitavit, quin, si in meo fundo frumentum tuum severim (2), segetes et quod ex messibus collectum fuerit, meum fieret. Porro bonae fidei possessor in percipiendis fructibus id iuris habet, quod dominis praediorum tributum est. Praeterea quum ad fructuarium pertineant fructus a quolibet sati, quanto magis hoc in bonae fidei possessoribus recipiendum est, qui plus iuris in percipiendis fructibus habent? Quum fructuarii quidem non fiant, antequam ab eo percipiuntur, ad bonae fidei autem possessorem pertineant, quoquo modo a solo separati fuerint, sicut eius, qui vectigalem fundum habet, fructus fiunt, simul atque solo separati sunt. 

§ 2.—Bonae fidei emtor sevit, et antequam fructus perciperet, cognovit, fundum alienum esse; an perceptione fructus suos faciat, quaeritur. Respondit, bonae fidei emtor, quod ad percipiendos fructus, intelligi debet, quamdiu evictus fundus non fuerit; nam et servus alienus, quem bona fide emero, tamdiu mihi ex re mea, vel ex operis suis acquiret, quamdiu a me evictus non fuerit. 

26. Idem libro VI. ex Minicio (3).—Venationem fructus fundi negavit esse, nisi fructus fundi ex venatione constet. 

27. Africanus libro VIII. Quaestionum.—Quum patrifamilias mora facta sit, iam in herede eius non quaeritur mora; nam tunc heredi proxime hereditario iure ea competet, ideoque ad ceteros quoque deinceps transmittitur.
 
28. Gaius libro II. Rerum cottidianarum sive Aureorum (4).—In pecudum fructu etiam foetus est, sicut lac, et pilus, et lana. Itaque agni, et hoedi, et vituli (5) statim pleno iure sunt bonae fidei possessoris et fructuarii.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ro0elr0174chueb0rshae1re84qdazn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/433</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87321</id>
    <revision>
      <id>284595</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'mento adiit, nam non puto quidquam egisse. At si ex testamento mandavit, poterit et ab intestato, quoniam non fecit deteriorem conditionem patris. Idemque, et si quasi instituto praecepit, et inveniatur substitutus, vel contra.    § 12.—Sed si mandavit, ut patris adiret, sit autem et impuberi substitutus, non sufficit iussum.  § 13.—Plane si sic mandavit, si qua ex testamento Lucii Titii deferatur hereditas, potest defendi iussu adiisse.  § 1...</comment>
      <origin>284595</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2489" sha1="9pfxuvye9b2p6fq3dwddpnnejx8rhmx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;mento adiit, nam non puto quidquam egisse. At si ex testamento mandavit, poterit et ab intestato, quoniam non fecit deteriorem conditionem patris. Idemque, et si quasi instituto praecepit, et inveniatur substitutus, vel contra.


§ 12.—Sed si mandavit, ut patris adiret, sit autem et impuberi substitutus, non sufficit iussum.

§ 13.—Plane si sic mandavit, si qua ex testamento Lucii Titii deferatur hereditas, potest defendi iussu adiisse.

§ 14.—Sed si posteaquam iussit, poenitentiam egit, priusquam adiret, nihil agit adeundo.

§ 15.—Item si se arrogandum dederit, priusquam filius adiret, non est acquisita hereditas.

'''26.''' ''PAULUS libro II. ad Sabinum.''—Si ego et servus meus, vel filius heres institutus sit, si iussero filio vel servo adire, statim et ex mea institutione me heredem esse Pomponius scribit; idem et Marcellus probat, et Iulianus.


'''27.''' ''POMPONIUS libro III. ad Sabinum.''—Neminem pro herede gerere posse vivo eo, cuius in bonis gerendum sit, Labeo ait.


'''28.''' ''ULPIANUS libro VIII. ad Sabinum.''—Aristo existimat, Praetorem aditum facultatem facere debere heredi, rationes defuncti ab eo petere, penes quem depositae sunt, deliberanti de adeunda hereditate.


'''29.''' ''POMPONIUS libro III. ad Sabinum.''—Qui heres institutus prohibeatur ab eo, qui una institutus iam hereditatem adiit, tabulas, literas, rationes inspicere mortui, unde scire posset, an sibi adeunda esset hereditas, non videtur pro herede gerere.


'''30.''' ''ULPIANUS libro VIII. ad Sabinum.''—Quum quidam legationis causa absens filium heredem institutum non potuisset iubere adire in provincia agentem &lt;ref&gt;agens, Hal.&lt;/ref&gt;, Divus Pius rescripsit Consulibus, subvenire ei oportere mortuo filio, eo, quod reipublicae causa aberat.


§ 1.—Quod dicitur: PROXIMUS A FILIO POSTUMO HERES, DUM MULIER PRAEGNANS EST, AUT PUTATUR ESSE, ADIRE HEREDITATEM NON POTEST, SED SI SCIT, NON ESSE PRAEGNANTEM, POTEST, accipe: proximus a ventre, qui suum heredem pariturus est. Et &lt;ref&gt;POTEST ACCIPERE PROXIMUS A VENTRE, QUI SUUM HEREDEM PARITURUS ESSET. Non solum, Hal.&lt;/ref&gt; non solum ad testatos haec verba, verum ad intestatos quoque pertinent. Et in eo ventre idem accipias, qui legitimum vel consanguineum pariturus est, quoniam mortis tempore qui in utero est, quantum ad moram faciendam inferioribus, et sibi locum faciendum si fuerit editus, pro iam nato habetur. Idemque et per bonorum possessionem&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9pfxuvye9b2p6fq3dwddpnnejx8rhmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/96</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87322</id>
    <revision>
      <id>284596</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284596</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2459" sha1="h27kbzfrrtafj5m9ml15wb1vs1waf3b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Partus vero ancillae in fructu non est, itaque ad dominum proprietatis pertinet; absurdum enim videbatur, hominem in fructu esse, quum omnes fructus rerum natura hominum gratia comparaverit.

29. Marcianus libro XIV. Institutionum.—Placuit, sive supra statutum modum quis usuras stipulatus fuerit, sive usurarum usuras, quod illicite adiectum est, pro non adiecto haberi, et licitas peti posse.

30. Paulus libro singulari Regularum (1).—Etiam ex nudo pacto debentur civitatibus usurae hereditarum ab iis pecuniarum.

31. Ulpianus libro II. Responsorum.—Quod in stipulatione sic adiectum est: «et usuras, si quae competierint», nullius esse momenti, si modus certus non adiiciatur.

32. Marcianus libro IV. Regularum (2).—Mora fieri intelligitur non ex re, sed ex persona, id est, si interpellatus opportune loco non solverit; quod apud iudicem examinabitur. Nam, ut et Pomponius libro duodecimo Epistolarum scripsit, difficilis est huius rei definitio. Divus quoque Pius Tullio Balbo rescripsit, an mora facta intelligatur, neque Constitutione ulla, neque iuris auctorum quaestione decidi posse, quum sit magis facti, quam iuris.

§ 1.—Et non sufficit ad probationem morae, si servo debitoris absentis denuntiatum est a creditore procuratoreve eius, quum, etiamsi ipsi, inquit, domino denuntiatum est, ceterum (3) postea, quum is suis potestatem faceret, omissa esset repetendi debiti instantia, non protinus per debitorem mora facta intelligitur.

§ 2.—In bonae fidei contractibus ex mora usurae debentur.

§ 3.—Quid ergo, si et filiusfamilias, et pater ex persona eius teneatur, sive iussu eius contractum est, sive in rem versum est patris, vel in peculium, cuius persona circa moram spectabitur? Et si quidem pater duntaxat convenietur ex mora sua, non tenetur, in filium tamen dabitur actio in hoc, ut, quod minus a patre actor consecutus est, filius praestet; quodsi filius moram fecerit, tune actor vel cum ipso in solidum, vel cum patre duntaxat de peculio (4) habebit.

§ 4.—Sed si duo rei promittendi sint, alterius mora alteri non nocet.

§ 5.—Item si fideiussor solus moram fecerit, non tenetur, sicuti si Stichum promissum occiderit; sed utilis actio in hunc dabitur.
33. Ulpianus libro singulari de Officio Curatoris Reipublicae.—Si bene collocatae sunt pecuniae publicae, in sortem inquietari debitores non debent, et maxime si pariant usuras; si non pa&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h27kbzfrrtafj5m9ml15wb1vs1waf3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/159</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87323</id>
    <revision>
      <id>284597</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:35:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284597</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2949" sha1="kn7k666l43p8lx24ucl3awgv4uvx922" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Vir dotem, quam ex pacto filiae nomine retinere potuit, si lapsus errore non retinuit, filiam, quae patris &lt;ref&gt; patri, Hal.&lt;/ref&gt; sola, matri pro parte heres extiterit, apud arbitrum divisionis non improbe dotis perperam a patre &lt;ref&gt; matri, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; solutae praeceptionem &lt;ref&gt; perceptionem, Vulg.&lt;/ref&gt; dedicrare constitit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Quum inter patrem et generum convenit, ut in matrimonio sine liberis defuncta filia dos patri restituatur, id actum inter contrahentes intelligi debet, ut liberis superstitibus filia defuncta dos retineatur; nec separabitur portio dotis additamenti causa data, si postea nihil aliud conveniat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Convenit, ut mulier viri sumtibus, quoquo iret, &lt;ref&gt;quoque, inserta Hal. &lt;/ref&gt; veheretur, &lt;ref&gt; uteretur, inserta Hal.&lt;/ref&gt; atque ideo mulier pactum ad literas viri secuta provinciam, in qua centurio merebat &lt;ref&gt;morabatur, Hal. &lt;/ref&gt;, petiit; non servata fide conventionis, licet directa actio nulla competit, utilis tamen in factum danda est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Filia quum pro se dotem promitteret, pepigit, ut, si in matrimonio sine liberis decessisset, matri suae dos solvatur; pacto filiae nulla matri quaeritur actio; si tamen heres puellae matri pecuniam dotis solverit, viro contra placita petenti dotem obstabit exceptio.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Pater, si filia nupta mortem obiisset, dotem dari stipulatus est; constante matrimonio capitali crimine damnatus est; divortio secuto vel morte viri soluto matrimonio stipulationis conditio defecit; quodsi mulier in matrimonio decesserit, ex stipulato &lt;ref&gt;stipulatu, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; fisco dotis actio quaereretur; post verum autem divortium renovatis nuptiis non committitur fisco stipulatio, licet defuncta sit in matrimonio filia, quoniam ad primas nuptias pertinet.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''27.''' IDEM libro I. Definitionum.—Si liberis sublatis reversa post iurgium per dissimulationem mulier veluti venali concordio &lt;ref&gt; concordia, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, ne dotata sit, conveniat, conventio secundum ordinem rei gestae moribus improbanda est.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''28.''' PAULUS libro V. Quaestionum.—Quaeris, si pacta sit mulier vel ante nuptias, vel post nuptias, ut ex fundi fructibus, quem dedit in dotem, creditor mulieris dimittatur, an valeat pactum? Dico, si ante nuptias id convenerit, valere pactum, eoque modo minorem dotem constituam; post nuptias vero, quum onera matrimonii fructus relevaturi sint, iam de suo maritus paciscitur, ut dimittat creditorem, et erit mera donatio.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''29.''' SCAEVOLA libro II. Responsorum.—Quum maritus, qui aestimata praedia in dotem acceperat, manente matrimonio pactus est circumscri-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kn7k666l43p8lx24ucl3awgv4uvx922</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/837</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87324</id>
    <revision>
      <id>284598</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:36:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55769-98</username>
        <id>33509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTO. LIBRO XXXVI : TÍTULO III  nam si existentis conditionis tempore sui iuris sunt, non erit cautum.  '''2.''' PAPINIANUS libro XXVIII. ''Quaestionum''. — Nec, si forte velit pater cavere, neminem amplius petiturum, compellendus erit heres, legatum, quod iam filius petere potest, alii, quam cui debetur, exsolvere.  '''3.''' ULPIANUS libro LXXIX. ''ad Edictum''.— Sed et ipsis, qui sunt in potestate, cavendum est, quemadmodum solet caveri,...</comment>
      <origin>284598</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3207" sha1="t3bjhxlbtes0g8o6t5qywlwt8hkaw58" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55769-98&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO. LIBRO XXXVI : TÍTULO III

nam si existentis conditionis tempore sui iuris sunt, non erit cautum.

'''2.''' PAPINIANUS libro XXVIII. ''Quaestionum''. — Nec, si forte velit pater cavere, neminem amplius petiturum, compellendus erit heres, legatum, quod iam filius petere potest, alii, quam cui debetur, exsolvere.

'''3.''' ULPIANUS libro LXXIX. ''ad Edictum''.— Sed et ipsis, qui sunt in potestate, cavendum est, quemadmodum solet caveri, si eadem res duobus sub diversis vel contrariis conditionibus relicta sit; duobus enim satisdatur, sed in utroque casu iisdem personis satisdationem subituris.

'''4.''' IDEM libro XV. ''ad Edictum''. — Si ex causa fideicommissi sit apud aliquem hereditas, nec legatorum &lt;ref&gt;nomine, insertan Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; satisdat, in possessionem adversus cum legatarius mittitur.

'''5.''' PAPINIANUS libro XXVIII. ''Quaestionum''. — Postquam heres ab hostibus captus est, conditio legati, cuius nomine proposita stipulatione cautum fuerat, extitit; fideiussores interim teneri negavi, quia neque ius, neque persona esset, ad quam &lt;ref&gt;obligandam, inserta Hal.&lt;/ref&gt; verba stipulationis dirigi &lt;ref&gt;Hal .; derigi, el códice Fl.&lt;/ref&gt; possint.

§ 1. — Imperator Marcus Antoninus Iulio Balbo rescripsit, eum, a quo res fideicommissae petebantur, quum appellasset, cavere, vel, si caveat adversarius &lt;ref&gt;Taur.según corrección del códice Fl.; adversarium,&lt;/ref&gt; , transferri possessionem debere. Recte placuit Principi, post provocationem quoque fideicommissi cautionem interponi; quod enim ante sententiam, si petitionis dies moraretur, fieri debuit, amitti post victoriam dilata petitione non oportuit. Sed qua re non caverat de fideicommisso, qui provocaverit, si caveret adversarius, ad eum possessionem esse transferendam rescripsit, quum alia sit Edicti conditio; non enim exigitur a legatario vice mutua cautum, sed vicaria custodiae gratia possessio datur, et qui obtinuit, in possessionem per Praetorem aut Praesidem inducitur. Sed Praetor quidem in omnium rerum possessione, quae in causa hereditaria permanent, omnimodo fideicommissi servandi gratia esse permittit, Princeps autem earum rerum nomine, de quibus fuerat iudicatum, shuttles admisil cautiones; sicuti quum de bonis suis conferendis filius accepta possessione cavere non potest, quia denegamus ei actiones, defertur conditio cavendi fratribus ex forma iurisdictionis, quod ex portione fratris fuerint consecuti, quum bona propria conferre coeperit &lt;ref&gt;coeperint, Hal.&lt;/ref&gt;, se restituturos. Sed si nec ipsi &lt;ref&gt;Taur.; ipse, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; cavere possint, utiliter probatum est, virum bonum ab utraque parte eligendum, apud quem, ut sequestrem, fructus deponantur, quique utiles actiones a Praetore datas exerceat; possessio autem ex Rescripto supra relato non aliter ad eum, qui fideicommissum petit, transfertur, quam si caverit, tametsi maxime adversarius non per inopiam, sed per contumaciam

(1) nomine, insertan Hal. y la Vulg.
(2) obligandam, inserta Hal.
(3) Hal .; derigi, el códice Fl.
(4) Taur.según corrección del códice Fl.; adversarium,
(5) coeperint, Hal.
(6) Taur.; ipse, el códice Fl., Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t3bjhxlbtes0g8o6t5qywlwt8hkaw58</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284601</id>
      <parentid>284598</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:39:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55769-98</username>
        <id>33509</id>
      </contributor>
      <origin>284601</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3242" sha1="dtmccyki87odh8xi7a7g9mil7m6b22u" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55769-98&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO. LIBRO XXXVI : TÍTULO III

nam si existentis conditionis tempore sui iuris sunt, non erit cautum.

'''2.''' PAPINIANUS libro XXVIII. ''Quaestionum''. — Nec, si forte velit pater cavere, neminem amplius petiturum, compellendus erit heres, legatum, quod iam filius petere potest, alii, quam cui debetur, exsolvere.

'''3.''' ULPIANUS libro LXXIX. ''ad Edictum''.— Sed et ipsis, qui sunt in potestate, cavendum est, quemadmodum solet caveri, si eadem res duobus sub diversis vel contrariis conditionibus relicta sit; duobus enim satisdatur, sed in utroque casu iisdem personis satisdationem subituris.

'''4.''' IDEM libro XV. ''ad Edictum''. — Si ex causa fideicommissi sit apud aliquem hereditas, nec legatorum &lt;ref&gt;nomine, insertan Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; satisdat, in possessionem adversus cum legatarius mittitur.

'''5.''' PAPINIANUS libro XXVIII. ''Quaestionum''. — Postquam heres ab hostibus captus est, conditio legati, cuius nomine proposita stipulatione cautum fuerat, extitit; fideiussores interim teneri negavi, quia neque ius, neque persona esset, ad quam &lt;ref&gt;obligandam, inserta Hal.&lt;/ref&gt; verba stipulationis dirigi &lt;ref&gt;Hal .; derigi, el códice Fl.&lt;/ref&gt; possint.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — Imperator Marcus Antoninus Iulio Balbo rescripsit, eum, a quo res fideicommissae petebantur, quum appellasset, cavere, vel, si caveat adversarius &lt;ref&gt;Taur.según corrección del códice Fl.; adversarium,&lt;/ref&gt; , transferri possessionem debere. Recte placuit Principi, post provocationem quoque fideicommissi cautionem interponi; quod enim ante sententiam, si petitionis dies moraretur, fieri debuit, amitti post victoriam dilata petitione non oportuit. Sed qua re non caverat de fideicommisso, qui provocaverit, si caveret adversarius, ad eum possessionem esse transferendam rescripsit, quum alia sit Edicti conditio; non enim exigitur a legatario vice mutua cautum, sed vicaria custodiae gratia possessio datur, et qui obtinuit, in possessionem per Praetorem aut Praesidem inducitur. Sed Praetor quidem in omnium rerum possessione, quae in causa hereditaria permanent, omnimodo fideicommissi servandi gratia esse permittit, Princeps autem earum rerum nomine, de quibus fuerat iudicatum, shuttles admisil cautiones; sicuti quum de bonis suis conferendis filius accepta possessione cavere non potest, quia denegamus ei actiones, defertur conditio cavendi fratribus ex forma iurisdictionis, quod ex portione fratris fuerint consecuti, quum bona propria conferre coeperit &lt;ref&gt;coeperint, Hal.&lt;/ref&gt;, se restituturos. Sed si nec ipsi &lt;ref&gt;Taur.; ipse, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; cavere possint, utiliter probatum est, virum bonum ab utraque parte eligendum, apud quem, ut sequestrem, fructus deponantur, quique utiles actiones a Praetore datas exerceat; possessio autem ex Rescripto supra relato non aliter ad eum, qui fideicommissum petit, transfertur, quam si caverit, tametsi maxime adversarius non per inopiam, sed per contumaciam&lt;/p&gt;

(1) nomine, insertan Hal. y la Vulg.
(2) obligandam, inserta Hal.
(3) Hal .; derigi, el códice Fl.
(4) Taur.según corrección del códice Fl.; adversarium,
(5) coeperint, Hal.
(6) Taur.; ipse, el códice Fl., Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dtmccyki87odh8xi7a7g9mil7m6b22u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/434</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87325</id>
    <revision>
      <id>284599</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Aquí tienes la transcripción literal y exacta en latín de la columna izquierda de la página 428, respetando rigurosamente el texto original, los fragmentos, las llamadas y los pies de página correspondientes:  edictalem. Denique Praetor ventrem mittit in possessionem.  § 2.—Sive igitur putem praegnantem, sive sit revera praegnans, quae eum paritura est, qui suus heres futurus est, adire hereditatem non possum, quoniam in eo est, ut rumpatur t...</comment>
      <origin>284599</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2709" sha1="01pqq5auymla6rb4j9c734v7cpqrceu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Aquí tienes la transcripción literal y exacta en latín de la columna izquierda de la página 428, respetando rigurosamente el texto original, los fragmentos, las llamadas y los pies de página correspondientes:

edictalem. Denique Praetor ventrem mittit in possessionem.

§ 2.—Sive igitur putem praegnantem, sive sit revera praegnans, quae eum paritura est, qui suus heres futurus est, adire hereditatem non possum, quoniam in eo est, ut rumpatur testamentum, nisi si proponas ventrem institutum vel exheredatum.

§ 3.—Quod dicitur: «si putetur esse praegnans,» sic accipiendum est, si dicat se praegnantem. Quid ergo, si ipsa non dicat, sed neget, alii dicant, praegnantem esse? Adhuc adiri hereditas non potest, finge obstetrices dicere. Quid, si ipse putat solus? Si iusta ratione ductus, non potest adire, si secundum multorum opinionem, potest.

§ 4.—Quid ergo, si praegnans fuit, quum putaret heres, non esse praegnantem, et adivit, mox abortum factum est? Procul dubio nihil egerit. Toties igitur ei sua praesumtio proficit, quoties concurrit cum veritate.

§ 5.—Sed et si ipsa mulier heres instituta sit, quae se praegnantem fingit, adeundo acquiret hereditatem; per contrarium non acquiret, si se putet praegnantem, quum non sit.

§ 6.—Suum heredem, certum est, ex asse heredem esse, etsi putat, esse praegnantem mulierem, quae non est praegnans. Quid, si unum in utero habeat, an ex parte dimidia sit heres—sive institutum postumum proponas, sive intestatum patrem decessisse—? Quod et Sextum Pomponium (1) opinatum Tertullianus libro quarto Quaestionum refert; putasse enim, sicuti quum vacuo utero suus ex asse heres est, ita et quum unum gerit, nec per naturam humanae conditionis alium partum formare potest, quod quidem post certum tempus conceptionis eveniet, ex parte dimidia et ignorantem fore heredem, non ex quarta, ut Iulianus putat.

§ 7.—Scientia autem vel opinio, si filiusfamilias vel servus instituti sunt, utrum ipsorum, an domini vel patris accipienda sit—finge patrem putasse praegnantem, filium certum esse finge (2), et sic adire—an acquirat hereditatem? Puto acquirere, sed contra, non acquirere.

§ 8.—Si certus sum, non esse falsum testamentum, vel irritum, vel ruptum, licet dicatur esse, possum adire hereditatem.

31. PAULUS libro II. ad Sabinum.—Heredi cum postumo instituto reliquae partes accrescunt, quae postumo datae sunt, si certum sit, non esse praegnantem, licet heres ignoret.

32. ULPIANUS libro VIII. ad Sabinum.—Heres institutus, si putet testatorem vivere, quamvis iam detunctus sit, adire hereditatem non potest.

§ 1.—Sed et si scit, se heredem institutum, sed&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>01pqq5auymla6rb4j9c734v7cpqrceu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284600</id>
      <parentid>284599</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:38:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <origin>284600</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2494" sha1="r051c9s73rblax7v2c6mpimh9g9mwc0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;edictalem. Denique Praetor ventrem mittit in possessionem.

§ 2.—Sive igitur putem praegnantem, sive sit revera praegnans, quae eum paritura est, qui suus heres futurus est, adire hereditatem non possum, quoniam in eo est, ut rumpatur testamentum, nisi si proponas ventrem institutum vel exheredatum.

§ 3.—Quod dicitur: «si putetur esse praegnans,» sic accipiendum est, si dicat se praegnantem. Quid ergo, si ipsa non dicat, sed neget, alii dicant, praegnantem esse? Adhuc adiri hereditas non potest, finge obstetrices dicere. Quid, si ipse putat solus? Si iusta ratione ductus, non potest adire, si secundum multorum opinionem, potest.

§ 4.—Quid ergo, si praegnans fuit, quum putaret heres, non esse praegnantem, et adivit, mox abortum factum est? Procul dubio nihil egerit. Toties igitur ei sua praesumtio proficit, quoties concurrit cum veritate.

§ 5.—Sed et si ipsa mulier heres instituta sit, quae se praegnantem fingit, adeundo acquiret hereditatem; per contrarium non acquiret, si se putet praegnantem, quum non sit.

§ 6.—Suum heredem, certum est, ex asse heredem esse, etsi putat, esse praegnantem mulierem, quae non est praegnans. Quid, si unum in utero habeat, an ex parte dimidia sit heres—sive institutum postumum proponas, sive intestatum patrem decessisse—? Quod et Sextum Pomponium (1) opinatum Tertullianus libro quarto Quaestionum refert; putasse enim, sicuti quum vacuo utero suus ex asse heres est, ita et quum unum gerit, nec per naturam humanae conditionis alium partum formare potest, quod quidem post certum tempus conceptionis eveniet, ex parte dimidia et ignorantem fore heredem, non ex quarta, ut Iulianus putat.

§ 7.—Scientia autem vel opinio, si filiusfamilias vel servus instituti sunt, utrum ipsorum, an domini vel patris accipienda sit—finge patrem putasse praegnantem, filium certum esse finge (2), et sic adire—an acquirat hereditatem? Puto acquirere, sed contra, non acquirere.

§ 8.—Si certus sum, non esse falsum testamentum, vel irritum, vel ruptum, licet dicatur esse, possum adire hereditatem.

31. PAULUS libro II. ad Sabinum.—Heredi cum postumo instituto reliquae partes accrescunt, quae postumo datae sunt, si certum sit, non esse praegnantem, licet heres ignoret.

32. ULPIANUS libro VIII. ad Sabinum.—Heres institutus, si putet testatorem vivere, quamvis iam detunctus sit, adire hereditatem non potest.

§ 1.—Sed et si scit, se heredem institutum, sed&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r051c9s73rblax7v2c6mpimh9g9mwc0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284603</id>
      <parentid>284600</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:40:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <origin>284603</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2664" sha1="9otw3d711bbfpe0iiwvsajg01vy99cz" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;edictalem. Denique Praetor ventrem mittit in possessionem.


§ 2.—Sive igitur putem praegnantem, sive sit revera praegnans, quae eum paritura est, qui suus heres futurus est, adire hereditatem non possum, quoniam in eo est, ut rumpatur testamentum, nisi si proponas ventrem institutum vel exheredatum.

§ 3.—Quod dicitur: «si putetur esse praegnans,» sic accipiendum est, si dicat se praegnantem. Quid ergo, si ipsa non dicat, sed neget, alii dicant, praegnantem esse? Adhuc adiri hereditas non potest, finge obstetrices dicere. Quid, si ipse putat solus? Si iusta ratione ductus, non potest adire, si secundum multorum opinionem, potest.


§ 4.—Quid ergo, si praegnans fuit, quum putaret heres, non esse praegnantem, et adivit, mox abortum factum est? Procul dubio nihil egerit. Toties igitur ei sua praesumtio proficit, quoties concurrit cum veritate.

§ 5.—Sed et si ipsa mulier heres instituta sit, quae se praegnantem fingit, adeundo acquiret hereditatem; per contrarium non acquiret, si se putet praegnantem, quum non sit.

§ 6.—Suum heredem, certum est, ex asse heredem esse, etsi putat, esse praegnantem mulierem, quae non est praegnans. Quid, si unum in utero habeat, an ex parte dimidia sit heres—sive institutum postumum proponas, sive intestatum patrem decessisse—? Quod et Sextum Pomponium &lt;ref&gt;Hal.; Taur. atendiendo al códice Fl. lée Proponium, la cual es considerada palabra sospechosa.&lt;/ref&gt; opinatum Tertullianus libro quarto Quaestionum refert; putasse enim, sicuti quum vacuo utero suus ex asse heres est, ita et quum unum gerit, nec per naturam humanae conditionis alium partum formare potest, quod quidem post certum tempus conceptionis eveniet, ex parte dimidia et ignorantem fore heredem, non ex quarta, ut Iulianus putat.

§ 7.—Scientia autem vel opinio, si filiusfamilias vel servus instituti sunt, utrum ipsorum, an domini vel patris accipienda sit—finge patrem putasse praegnantem, filium certum esse finge &lt;ref&gt;Taur.; fingere, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, et sic adire—an acquirat hereditatem? Puto acquirere, sed contra, non acquirere.

§ 8.—Si certus sum, non esse falsum testamentum, vel irritum, vel ruptum, licet dicatur esse, possum adire hereditatem.

'''31.''' ''PAULUS libro II. ad Sabinum.''—Heredi cum postumo instituto reliquae partes accrescunt, quae postumo datae sunt, si certum sit, non esse praegnantem, licet heres ignoret.

'''32.''' ''ULPIANUS libro VIII. ad Sabinum.''—Heres institutus, si putet testatorem vivere, quamvis iam detunctus sit, adire hereditatem non potest.

§ 1.—Sed et si scit, se heredem institutum, sed&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9otw3d711bbfpe0iiwvsajg01vy99cz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/97</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87326</id>
    <revision>
      <id>284602</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:40:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284602</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2379" sha1="a0cnx0skizbzvvu4qowrntsjgihlo8e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;nent, prospicere Reipublicae securitati debet Praeses provinciae, dummodo non acerbum se exactorem, nec contumeliosam praebeat, sed moderatum, et eam efficacia benignum, et cum instantia humanum; nam inter insolentiam incuriosam (1) et diligentiam non ambitiosam multum interest.

§ 1.—Praeterea prospicere debet, ne pecuniae publicae credantur sine pignoribus idoneis vel hypotheca.

34. Idem libro XV. (2) ad Edictum.—Usurae vicem fructuum obtinent, et merito non debent a fructibus separari; et ita in legatis et fideicommissis, et in tutelae actione, et in ceteris iudiciis bonae fidei servatur. Hoc idem igitur in ceteris obventionibus dicemus.

35. Paulus libro LVII. (3) ad Edictum.—Lite contestata usurae currunt.

36. Ulpianus libro XLII. (4) ad Edictum.—Praediorum urbanorum pensiones pro fructibus accipiuntur.

37. Idem libro X. (5) ad Edictum.—Et in contraria negotiorum gestorum actione usurae veniunt, si mutuatus sum pecuniam, ut creditorem tuum absolvam, quia aut in possessionem mittendus eras bonorum tuorum, aut pignora venditurus. Quid, si domi habens propter eandem causam solvi? Pato verum, si liberavi ex magno incommodo, debere dict usuras venire, eas autem, quae in regione frequentantur, ut est in bonae fidei iudiciis constitutum; sec si mutuatus dedi, hac venient usurae, quas ipse pendo, utique, si plus tibi praestarim commodi, quam usurae istae colligunt.

38. Paulus libro VI. (6) ad Plautium.—Videamus, generaliter (7) quando in actione, quae est in personam, etiam fructus veniant?

§ 1.—Et quidem si fundus ob rem datus sit, veluti dotis causa, et renuntiata affinitas, fructus quoque restituendi sunt, utique hi, qui percepti sunt eo tempore, quo sperabatur affinitas; sed et posteriores, si in re mora fuit, ut ab illo, qui reddere debeat, omnimodo restituendi sunt. Sed et si per mulierem stetit, quominus nuptiae contrahantur, magis est, ut debeat fructus recipere. Ratio autem heec est, quod, si sponsus non conveniebatur restituere fructus, licuerat ei negligere fundum.

§ 2.—Item si indebitum fundum (8) solvi, et repeto, fructus quoque repetere debeo.
§ 3.—Idemque est, si mortis causa fundus sit donatus, et revaluerit, qui donavit, atque ita condictio nascatur.

§ 4.—In Fabiana quoque actione, et Pauliana, per quam quae in fraudem creditorum alienata&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a0cnx0skizbzvvu4qowrntsjgihlo8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/160</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87327</id>
    <revision>
      <id>284604</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:41:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284604</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3228" sha1="pf0uf7mt7f5fo3e1qyib698iq8coubv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;bendas mulieris gratia, ut praedia inaestimata essent, ut sine &lt;ref&gt; ne (en lugar de ut sine), Hal.&lt;/ref&gt; periculo suo ea deteriora faceret, quaesitum est, an secundum priores dotales tabulas praedia aestimata remanerent, et periculum eorum ad maritum pertineret? Respondi, non idcirco id pactum, de quo quaereretur, impediri, quod in matrimonio factum esset, si deteriore loco dos non esset; nihilominus eo pacto admisso si deteriora praedia faceret, eo &lt;ref&gt; ea (omitiendo etiam—eum), Hal.&lt;/ref&gt; etiam nomine dotis eum actione teneri.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Titius mulieris nomine dotem dedit, et stipulatus est in casum mortis et divortii; divortio secuto non repetita dote Titius decessit, mulier ex voluntate heredis eius redintegravit matrimonium; quaesitum est, an ex stipulatu dotem petere &lt;ref&gt;repetere, Hal. Vulg. &lt;/ref&gt; possit? Respondi, heredem Titii, si consensisset, ut ea quantitas, quam ex stipulatu consequi potuerat, dotis reconciliato matrimonio fieret, posse pacti exceptione summoveri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  2.—Mulier de dote, quam dedit, pacta est, ut, si in matrimonio decessisset, fratri eius redderetur, isque in eum casum stipulatus est; mulier decedens quasdam res dotales marito legavit et aliis, quosdam ex servis dotalibus manumisit; quaesitum est, an maritus earum nomine, quas legavit mulier, et servorum, quos manumisit, fratri teneatur? Respondi, nihil proponi, cur non teneretur, quum etiam heredes defunctae tam legatariis, quam libertatibus obnoxii sint.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''30.'''. TRYPHONINUS libro X. Disputationum.—Saebius Marcellus Baebio Marsullo &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; Marullo, Taur. &lt;/ref&gt; dotis filiae suae nomine centena promiserat, et convenerat inter eos, ne ea dos constante matrimonio &lt;ref&gt; sine liberis, inserta Hal.; sine liberis a filis, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; peteretur, vel si post mortem patris in matrimonio sine liberis filia decessisset, ut dimidia dos apud Marullum remaneret, dimidia fratri mulieris restitueretur, eaque etiam in stipulationem deducta erant; mortuo Marcello, filio et filia superstitibus, dote universa filiae praelegata Marullus nata filia diverterat, et mulier decesserat fratre suo et filia ex partibus aequis heredibus relictis; apud Petronium Magnum Praetorem Marullus ab herede filio Marcelli ex dotis promissione universam dotem petebat illa coniectura, quasi &lt;ref&gt; quia si (en lugar de quasi), Hal.&lt;/ref&gt; inter duos placuisset, nullo filiorum extante mortua muliere pactum dotis remanere apud maritum; magis convenisset utique, totam eius esse dotem, si filium filiamve habuisset. Ex diverso respondebatur, pacti quidem vulgaris exceptionem etiam heredi proficere, sed in specie, quae proponitur, non quasi heres mulieris ex persona defunctae se exceptione pacti tueretur; sed ipse erat ille, qui etiam viva muliere, si ab eo dos peteretur, potuisset ea exceptione Marullum, quia divortium factum erat, summovere, eandemque defensionem etiam post mortem sororis suae retinebat. Itaque placuit, eum ab ea petitione absolvi nulla ex hac sententia facta derogatione fideicommissi petitioni, quam iure hereditario&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pf0uf7mt7f5fo3e1qyib698iq8coubv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284605</id>
      <parentid>284604</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:41:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <origin>284605</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3232" sha1="r67rrybuppgdwfcbalr97giftju36at" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;bendas mulieris gratia, ut praedia inaestimata essent, ut sine &lt;ref&gt; ne (en lugar de ut sine), Hal.&lt;/ref&gt; periculo suo ea deteriora faceret, quaesitum est, an secundum priores dotales tabulas praedia aestimata remanerent, et periculum eorum ad maritum pertineret? Respondi, non idcirco id pactum, de quo quaereretur, impediri, quod in matrimonio factum esset, si deteriore loco dos non esset; nihilominus eo pacto admisso si deteriora praedia faceret, eo &lt;ref&gt; ea (omitiendo etiam—eum), Hal.&lt;/ref&gt; etiam nomine dotis eum actione teneri.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Titius mulieris nomine dotem dedit, et stipulatus est in casum mortis et divortii; divortio secuto non repetita dote Titius decessit, mulier ex voluntate heredis eius redintegravit matrimonium; quaesitum est, an ex stipulatu dotem petere &lt;ref&gt;repetere, Hal. Vulg. &lt;/ref&gt; possit? Respondi, heredem Titii, si consensisset, ut ea quantitas, quam ex stipulatu consequi potuerat, dotis reconciliato matrimonio fieret, posse pacti exceptione summoveri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  2.—Mulier de dote, quam dedit, pacta est, ut, si in matrimonio decessisset, fratri eius redderetur, isque in eum casum stipulatus est; mulier decedens quasdam res dotales marito legavit et aliis, quosdam ex servis dotalibus manumisit; quaesitum est, an maritus earum nomine, quas legavit mulier, et servorum, quos manumisit, fratri teneatur? Respondi, nihil proponi, cur non teneretur, quum etiam heredes defunctae tam legatariis, quam libertatibus obnoxii sint.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''30.'''. TRYPHONINUS ''libro X. Disputationum.''—Saebius Marcellus Baebio Marsullo &lt;ref&gt;Según conjetura Geb.; Marullo, Taur. &lt;/ref&gt; dotis filiae suae nomine centena promiserat, et convenerat inter eos, ne ea dos constante matrimonio &lt;ref&gt; sine liberis, inserta Hal.; sine liberis a filis, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; peteretur, vel si post mortem patris in matrimonio sine liberis filia decessisset, ut dimidia dos apud Marullum remaneret, dimidia fratri mulieris restitueretur, eaque etiam in stipulationem deducta erant; mortuo Marcello, filio et filia superstitibus, dote universa filiae praelegata Marullus nata filia diverterat, et mulier decesserat fratre suo et filia ex partibus aequis heredibus relictis; apud Petronium Magnum Praetorem Marullus ab herede filio Marcelli ex dotis promissione universam dotem petebat illa coniectura, quasi &lt;ref&gt; quia si (en lugar de quasi), Hal.&lt;/ref&gt; inter duos placuisset, nullo filiorum extante mortua muliere pactum dotis remanere apud maritum; magis convenisset utique, totam eius esse dotem, si filium filiamve habuisset. Ex diverso respondebatur, pacti quidem vulgaris exceptionem etiam heredi proficere, sed in specie, quae proponitur, non quasi heres mulieris ex persona defunctae se exceptione pacti tueretur; sed ipse erat ille, qui etiam viva muliere, si ab eo dos peteretur, potuisset ea exceptione Marullum, quia divortium factum erat, summovere, eandemque defensionem etiam post mortem sororis suae retinebat. Itaque placuit, eum ab ea petitione absolvi nulla ex hac sententia facta derogatione fideicommissi petitioni, quam iure hereditario&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r67rrybuppgdwfcbalr97giftju36at</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/459</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87328</id>
    <revision>
      <id>284606</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'pofuimus, fatis fuperque explicatum eft ad th. 64. 1. th. 69. n. 2, Nil dicam de adulte- rio quo etiam illæ concubinæ erant polluta, ut religio fuerit Davidi ipfas iterum in matri- monium recipere. Moguntino aliàs Con- cilio cautum, nequis Epifcopus, clericus aut facerdos, muriness aut overdues etiam mulieres, quæ erant fociæ coelibatus, non tantùm fecum non habeat, fed nec retineat etiam matrem, amitam, &amp; forerem. quia &amp; in illis, inftigante...</comment>
      <origin>284606</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3588" sha1="863pop7dqzk4c87f54dvka9788cg7a0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|449|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;pofuimus, fatis fuperque explicatum eft ad
th. 64. 1. th. 69. n. 2, Nil dicam de adulte-
rio quo etiam illæ concubinæ erant polluta,
ut religio fuerit Davidi ipfas iterum in matri-
monium recipere. Moguntino aliàs Con-
cilio cautum, nequis Epifcopus, clericus aut
facerdos, muriness aut overdues etiam
mulieres, quæ erant fociæ coelibatus, non
tantùm fecum non habeat, fed nec retineat
etiam matrem, amitam, &amp; forerem. quia
&amp; in illis, inftigante Diabolo, fcelus per-
petratum reperitur, aut in pediffequis earum,
ut loquitur Lancell. Inft. Jur.C.1.1. tit. 12.
§. 9. Et talem quidem Caftaurum, qui ma-
trem fuam init, ipfa deteftatur natura. Nec
periculum facilè talis inceftus metuendum
foret, nifi conjugio interdicerentur facerdo-
tes. Diverfum conftituêre Imperatores in
1. 19. C. de Ep. &amp;dler. Diverfum etiam
conftituit Concil. Nicenum can. 3. Sic &amp; di-
verfum habetur in c. volumus. 22. c. cum
emnibus. 25. dift. 81. Add. Steph. Aufrer.
ad Capell. Tholof. decif. 448. quem tamen
caftigat Martinus ab Azpilcueta Navarr.t. 1.
c. 4. de regul. n. 65. fed fine ratione &amp; pa-
rum accuratè. vid. idem t. 3. c. 25. n. 109.
5. Quas ducere fucceffori. Variant hâc in

re Magiftri Rabbinorum, plerique tamen
fententiam R. Juda fequuntnr, qui viduam
Regis ritè nupfiffe regi alteri, non verò fub-
dito ob dignitatem, afferit, cui aftipulatur
etiam R. Obad. Bartenorius ad Mifnam.
Neque enim fubdito uti licuit Equo Regis,
aut fceptro, aut coronâ aliisve rebus, nec
fervis nee ancillis. Maimon. bal. Melakim.
c. 2. conf. Schickartus de Jur. Reg. c. 6.
th. 19. multò minus uxoribus. Regi verò
ipfi erat liberum ducere viduas vel non duce-
re, conf. Hal. Melakim. c. 2. &amp; R. Jom.
Teb. in Comment Barten. ad tit. Sanb. c. 2.
§. 2. Gemar. Babyl. ad tit. Sanb. c. 2. f.19.
Mof. Mikaz. pracept. affirm. 116. &amp; Gem.
Hierof, ad tit. Sanb. c. 2. f. 20. col. 1. nec
etiam Rex obligatus fratriam liberis orbam
Deut. 25. 9. ducere, quia renuntiare, fpu-
tum &amp; calcei detractio Regiæ dignitati non
conveniebant. ut Gemar Hierof. ad lit. Sanh:
c. 2. f. 20 Barten. ibidem tradunt. Apud
Mahumedos Regum viduæ non rurfus du-
cuntur juxta Azoar. 33. in Arab. quod etiam
annotavit Philippus Gradagnolus in Apol. tr.
2. c. 10. §. 3. quod novem foeminæ ipfi
Mahumeto fuperftites in viduitate tabefcere
coatæ fuerint.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T77&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T78&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXVII|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 78.png|left|95px|D]]E ''Salomone'' con{{ls}}tat, quod uti ''{{ls}}apientia, potentia &amp; divitiis'' abundaverit, ita &amp; uxoribus multis gaudere voluit, adeo ut numerum divinum ''millenarium'' nempe affectarit, &amp; illud præceptum Deut. 17. {{ls}}uperius adductum de Polygamia exce{{ls}}{{ls}}iva violarit. Rex Ahab 70. filios habui{{ls}}{{ls}}e dicitur, 2 Reg. 1o. Quos an cum una uxore procrearit. aliis Judicandum relinquo. Et Abia, 2 Chron. 13. 21. uxores 14. duxi{{ls}}{{ls}}e dicitur. Notabile e{{ls}}t exemplum de Rege Ioas, qui, proxeneta ip{{ls}}o Pontifice Maximo Iojada, 2 Chro. 24. Duas uxores duxi{{ls}}{{ls}}e perhibetur. Jam vero Pontifex ip{{ls}}e Iojada, qui autor fuit hujus Bigamias tantopere commendatur, ut Rex ip{{ls}}e quamdiu Iojada vixerit, in viis Domini ambula{{ls}}{{ls}}e dicatur non tantum modo, {{ls}}ed &amp; ip{{ls}}e Iojada in Regio {{ls}}epulchro po{{ls}}t mortem {{ls}}epeliri meritus fuerit. Quis vero in animum inducet, Pontificem Maximum, è cujus ore lex audiebatur, Regi&lt;noinclude&gt;{{right|Po-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>863pop7dqzk4c87f54dvka9788cg7a0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284617</id>
      <parentid>284606</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T01:02:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>284617</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3588" sha1="2rebnt5fx2kpp0q51ufbmezyvho802n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|449|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;pofuimus, fatis fuperque explicatum eft ad
th. 64. 1. th. 69. n. 2, Nil dicam de adulte-
rio quo etiam illæ concubinæ erant polluta,
ut religio fuerit Davidi ipfas iterum in matri-
monium recipere. Moguntino aliàs Con-
cilio cautum, nequis Epifcopus, clericus aut
facerdos, muriness aut overdues etiam
mulieres, quæ erant fociæ coelibatus, non
tantùm fecum non habeat, fed nec retineat
etiam matrem, amitam, &amp; forerem. quia
&amp; in illis, inftigante Diabolo, fcelus per-
petratum reperitur, aut in pediffequis earum,
ut loquitur Lancell. Inft. Jur.C.1.1. tit. 12.
§. 9. Et talem quidem Caftaurum, qui ma-
trem fuam init, ipfa deteftatur natura. Nec
periculum facilè talis inceftus metuendum
foret, nifi conjugio interdicerentur facerdo-
tes. Diverfum conftituêre Imperatores in
1. 19. C. de Ep. &amp;dler. Diverfum etiam
conftituit Concil. Nicenum can. 3. Sic &amp; di-
verfum habetur in c. volumus. 22. c. cum
emnibus. 25. dift. 81. Add. Steph. Aufrer.
ad Capell. Tholof. decif. 448. quem tamen
caftigat Martinus ab Azpilcueta Navarr.t. 1.
c. 4. de regul. n. 65. fed fine ratione &amp; pa-
rum accuratè. vid. idem t. 3. c. 25. n. 109.
5. Quas ducere fucceffori. Variant hâc in

re Magiftri Rabbinorum, plerique tamen
fententiam R. Juda fequuntnr, qui viduam
Regis ritè nupfiffe regi alteri, non verò fub-
dito ob dignitatem, afferit, cui aftipulatur
etiam R. Obad. Bartenorius ad Mifnam.
Neque enim fubdito uti licuit Equo Regis,
aut fceptro, aut coronâ aliisve rebus, nec
fervis nee ancillis. Maimon. bal. Melakim.
c. 2. conf. Schickartus de Jur. Reg. c. 6.
th. 19. multò minus uxoribus. Regi verò
ipfi erat liberum ducere viduas vel non duce-
re, conf. Hal. Melakim. c. 2. &amp; R. Jom.
Teb. in Comment Barten. ad tit. Sanb. c. 2.
§. 2. Gemar. Babyl. ad tit. Sanb. c. 2. f.19.
Mof. Mikaz. pracept. affirm. 116. &amp; Gem.
Hierof, ad tit. Sanb. c. 2. f. 20. col. 1. nec
etiam Rex obligatus fratriam liberis orbam
Deut. 25. 9. ducere, quia renuntiare, fpu-
tum &amp; calcei detractio Regiæ dignitati non
conveniebant. ut Gemar Hierof. ad lit. Sanh:
c. 2. f. 20 Barten. ibidem tradunt. Apud
Mahumedos Regum viduæ non rurfus du-
cuntur juxta Azoar. 33. in Arab. quod etiam
annotavit Philippus Gradagnolus in Apol. tr.
2. c. 10. §. 3. quod novem foeminæ ipfi
Mahumeto fuperftites in viduitate tabefcere
coatæ fuerint.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T77&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T78&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXVII|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 78.png|left|95px|D]]E ''Salomone'' con{{ls}}tat, quod uti ''{{ls}}apientia, potentia &amp; divitiis'' abundaverit, ita &amp; uxoribus multis gaudere voluit, adeo ut numerum divinum ''millenarium'' nempe affectarit, &amp; illud præceptum Deut. 17. {{ls}}uperius adductum de Polygamia exce{{ls}}{{ls}}iva violarit. Rex Ahab 70. filios habui{{ls}}{{ls}}e dicitur, 2 Reg. 10. Quos an cum una uxore procrearit. aliis Judicandum relinquo. Et Abia, 2 Chron. 13. 21. uxores 14. duxi{{ls}}{{ls}}e dicitur. Notabile e{{ls}}t exemplum de Rege Ioas, qui, proxeneta ip{{ls}}o Pontifice Maximo Iojada, 2 Chro. 24. Duas uxores duxi{{ls}}{{ls}}e perhibetur. Jam vero Pontifex ip{{ls}}e Iojada, qui autor fuit hujus Bigamias tantopere commendatur, ut Rex ip{{ls}}e quamdiu Iojada vixerit, in viis Domini ambula{{ls}}{{ls}}e dicatur non tantum modo, {{ls}}ed &amp; ip{{ls}}e Iojada in Regio {{ls}}epulchro po{{ls}}t mortem {{ls}}epeliri meritus fuerit. Quis vero in animum inducet, Pontificem Maximum, è cujus ore lex audiebatur, Regi&lt;noinclude&gt;{{right|Po-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2rebnt5fx2kpp0q51ufbmezyvho802n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/435</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87329</id>
    <revision>
      <id>284607</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:43:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'utrum pure, an sub conditione, ignoret, non poterit adire hereditatem, licet pure heres institutus sit, et sub conditione, licet (1) paruerit conditioni.   § 2.—Sed et si de conditione testatoris incertus sit, paterfamilias, an filiusfamilias sit, non poterit adire hereditatem, etsi eius conditionis sit in veritate, ut testari poterit.   33. PAULUS libro XII. ad Plautium.—Quodsi dubitet, apud hostes decessit, an civis Romanus, quoniam utroque...</comment>
      <origin>284607</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2405" sha1="9rym5ka0xxxiqpo7d6yg1aocxjm0y4i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;utrum pure, an sub conditione, ignoret, non poterit adire hereditatem, licet pure heres institutus sit, et sub conditione, licet (1) paruerit conditioni.   § 2.—Sed et si de conditione testatoris incertus sit, paterfamilias, an filiusfamilias sit, non poterit adire hereditatem, etsi eius conditionis sit in veritate, ut testari poterit.   33. PAULUS libro XII. ad Plautium.—Quodsi dubitet, apud hostes decessit, an civis Romanus, quoniam utroque casu est ius adeundi, et in re est, ut possit adire, dicendum est, posse adire.   34. ULPIANUS libro VIII. ad Sabinum.—Sed et si de sua conditione quis dubitet, an filiusfamilias sit, posse eum adquirere hereditatem, iam dictum est. Cur autem, si suam ignoret conditionem, adire potest, si testatoris, non potest? Illa ratio est quod qui conditionem testatoris ignorat, an valea. testamentum, dubitat, qui de sua (2), de testamento certus est.   § 1.—Sed et si, quum esset pure institutus, putavit sub conditione, et impleta conditione, quam iniectam putavit, adiit, an possit adquirere hereditatem? Consequens est dicere, posse eum adire, maxime quum haec suspicio nihil ei obfuerit, nec periculum attulerit. Facilius quis admittet, si quis pure institutus putavit (3) se sub conditione institutum, conditionemque impletam, quam in eventum putabat; nam in nullo haec suspicio obfuit.   35. IDEM libro IX. ad Sabinum.—Si quis heres institutus ex parte, mox Titio substitutus, antequam ex causa substitutionis ei deferatur hereditas, pro herede gesserit, erit heres ex causa quoque substitutionis, quoniam invito quoque ei accrescit portio. Idem dico, et si filiusfamilias vel servus iussu domini vel patris adierint hereditatem, mox emancipatus vel manumissus ex causa substitutionis adeant, erunt namque heredes, sunt enim appendices praecedentis institutionis.   § 1.—Si exclusus per conditionem sibi datam pater filium iussit adire, dicendum erit, eum non quaesiisse suam portionem.   § 2.—Sed si ex duobus filiis unum iusserit, debebit et alium filium iubere adire.   36. POMPONIUS libro III. ad Sabinum.—Si ex sua parte dominus vel pater adierit, necessarium est iussum, ut filius vel servus coheredes adeant.   37. IDEM libro V. ad Sabinum.—Heres in omne ius mortui, non tantum singularum rerum dominium succedit, quum et ea, quae in nominibus sint, ad heredem transeant.ant.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9rym5ka0xxxiqpo7d6yg1aocxjm0y4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284608</id>
      <parentid>284607</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <comment>multa contenta ex pagina removit, contenta nova: ''</comment>
      <origin>284608</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55" sha1="0z14axfuugrvxkz50f4bli3qagutlpf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0z14axfuugrvxkz50f4bli3qagutlpf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284618</id>
      <parentid>284608</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T01:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <origin>284618</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2580" sha1="2ck25fp1khgl0gxyuy2hzejo2lpd2gf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;utrum pure, an sub conditione, ignoret, non poterit adire hereditatem, licet pure heres institutus sit, et sub conditione, licet &lt;ref&gt;et, por licet, Hal.&lt;/ref&gt; paruerit conditioni.

§ 2.—Sed et si de conditione testatoris incertus sit, paterfamilias, an filiusfamilias sit, non poterit adire hereditatem, etsi eius conditionis sit in veritate, ut testari poterit.

33. PAULUS libro XII. ad Plautium.—Quodsi dubitet, apud hostes decessit, an civis Romanus, quoniam utroque casu est ius adeundi, et in re est, ut possit adire, dicendum est, posse adire.


'''34.''' ''ULPIANUS libro VIII. ad Sabinum.''—Sed et si de sua conditione quis dubitet, an filiusfamilias sit, posse eum adquirere hereditatem, iam dictum est. Cur autem, si suam ignoret conditionem, adire potest, si testatoris, non potest? Illa ratio est quod qui conditionem testatoris ignorat, an valea. testamentum, dubitat, qui de sua &lt;ref&gt;qui suam, Hal.&lt;/ref&gt;, de testamento certus est.

§ 1.—Sed et si, quum esset pure institutus, putavit sub conditione, et impleta conditione, quam iniectam putavit, adiit, an possit adquirere hereditatem? Consequens est dicere, posse eum adire, maxime quum haec suspicio nihil ei obfuerit, nec periculum attulerit. Facilius quis admittet, si quis pure institutus putavit &lt;ref&gt;Según corrección de códice Fl.; putabit, Taur. según la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; se sub conditione institutum, conditionemque impletam, quam in eventum putabat; nam in nullo haec suspicio obfuit.   


'''35.''' ''IDEM libro IX. ad Sabinum.''—Si quis heres institutus ex parte, mox Titio substitutus, antequam ex causa substitutionis ei deferatur hereditas, pro herede gesserit, erit heres ex causa quoque substitutionis, quoniam invito quoque ei accrescit portio. Idem dico, et si filiusfamilias vel servus iussu domini vel patris adierint hereditatem, mox emancipatus vel manumissus ex causa substitutionis adeant, erunt namque heredes, sunt enim appendices praecedentis institutionis.

§ 1.—Si exclusus per conditionem sibi datam pater filium iussit adire, dicendum erit, eum non quaesiisse suam portionem.

§ 2.—Sed si ex duobus filiis unum iusserit, debebit et alium filium iubere adire.


'''36.''' ''POMPONIUS libro III. ad Sabinum.''—Si ex sua parte dominus vel pater adierit, necessarium est iussum, ut filius vel servus coheredes adeant.

'''37.''' ''IDEM libro V. ad Sabinum.''—Heres in omne ius mortui, non tantum singularum rerum dominium succedit, quum et ea, quae in nominibus sint, ad heredem transeant.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2ck25fp1khgl0gxyuy2hzejo2lpd2gf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/161</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87330</id>
    <revision>
      <id>284609</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:47:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284609</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2283" sha1="32g8y93vsu0yxqm0qwjhfdnn8sddr1g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;per filiam heres uxoris Marullus in parte dimidia habebat.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''31.'''  SCAEVOLA libro III. Quaestionum.—Si inter virum et uxorem convenit, ut extremi anni matrimonii fructus nondum percepti mulieris lucro fiant, huiusmodi pactum valet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''32.'''  IAVOLENUS libro VI. ex Posterioribus Labeonis.—Uxor viro fundum aestimatum centum in dotem dederat, deinde cum viro pactum conventum fecerat, ut divortio facto eodem pretio uxori vir fundum restitueret &lt;ref&gt; &lt;/ref&gt;; postea volente uxore vir eum fundum ducentorum (2) vendiderat, et divortium erat factum; Labeo putat, viro potestatem fieri debere, utrum velit ducenta, vel fundum reddere, neque ei pactum conventum remitti oportere. Idcirco puto hoc Labeonem respondisse, quoniam voluntate mulieris fundus veniit, alioquin omnimodo fundus erat restituendus.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Si pater filiae nomine certam pecuniam in dotem promiserat, et pactus est, ne invitus eam solveret, nihil ab eo exigendum puto, quia id, quod pacto convento, ne invitus exigeretur, convenerit, in dotis causam esse non videretur.&lt;/div&gt;

   {{t3|TIT. V}}   

{{c|DE FUNDO DOTALI}}   
{{c|(Cf. Cod. V. 23.)}}   


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''1.'''  PAULUS libro XXXVI. (3) ad Edictum.—Interdum lex Iulia de fundo dotali cessat, si ob id, quod maritus damni infecti non cavebat, missus sit vicinus in possessionem dotalis praedii, deinde iussus sit possidere; hic enim dominus vicinus fit, quia haec alienatio non est voluntaria.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Sed et per universitatem transit praedium, secundum quod possibile est, ad alterum, veluti ad heredem (4) mariti, cum suo tamen iure, ut alienari non possit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''2.'''  ULPIANUS libro V. de adulteriis.—Si maritus fuerit in servitutem redactus, an dominus alienare hunc fundum non possit? Quod puto esse verius.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Quare et si ad fiscum pervenerit, nihilominus venditio fundi impeditur, quamvis fiscus semper idoneus successor sit, et solvendo.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''3.''' PAULUS libro XXXVI. (5) ad Edictum.—Fun-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>32g8y93vsu0yxqm0qwjhfdnn8sddr1g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284612</id>
      <parentid>284609</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <origin>284612</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2440" sha1="133vmgw7cntvkn1x5olwhlmmx94wer8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;per filiam heres uxoris Marullus in parte dimidia habebat.


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''31.'''  SCAEVOLA ''libro III. Quaestionum.''—Si inter virum et uxorem convenit, ut extremi anni matrimonii fructus nondum percepti mulieris lucro fiant, huiusmodi pactum valet.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''32.'''  IAVOLENUS ''libro VI. ex Posterioribus Labeonis.''—Uxor viro fundum aestimatum centum in dotem dederat, deinde cum viro pactum conventum fecerat, ut divortio facto eodem pretio uxori vir fundum restitueret &lt;ref&gt;Taur.; praestitueret, el códice Fl., Br. &lt;/ref&gt;; postea volente uxore vir eum fundum ducentorum &lt;ref&gt; ducentis, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; vendiderat, et divortium erat factum; Labeo putat, viro potestatem fieri debere, utrum velit ducenta, vel fundum reddere, neque ei pactum conventum remitti oportere. Idcirco puto hoc Labeonem respondisse, quoniam voluntate mulieris fundus veniit, alioquin omnimodo fundus erat restituendus.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Si pater filiae nomine certam pecuniam in dotem promiserat, et pactus est, ne invitus eam solveret, nihil ab eo exigendum puto, quia id, quod pacto convento, ne invitus exigeretur, convenerit, in dotis causam esse non videretur.&lt;/div&gt;


   {{t3|TIT. V}}   

{{c|DE FUNDO DOTALI}}   
{{c|(Cf. Cod. V. 23.)}}   

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''1.'''  PAULUS ''libro XXXVI. &lt;ref&gt; XXXV., Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.''—Interdum lex Iulia de fundo dotali cessat, si ob id, quod maritus damni infecti non cavebat, missus sit vicinus in possessionem dotalis praedii, deinde iussus sit possidere; hic enim dominus vicinus fit, quia haec alienatio non est voluntaria.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Sed et per universitatem transit praedium, secundum quod possibile est, ad alterum, veluti ad heredem &lt;ref&gt;ab herede, Hal. &lt;/ref&gt;mariti, cum suo tamen iure, ut alienari non possit.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''2.'''  ULPIANUS ''libro V. de adulteriis.''—Si maritus fuerit in servitutem redactus, an dominus alienare hunc fundum non possit? Quod puto esse verius.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Quare et si ad fiscum pervenerit, nihilominus venditio fundi impeditur, quamvis fiscus semper idoneus successor sit, et solvendo.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''3.''' PAULUS ''libro XXXVI. &lt;ref&gt; XXXV., Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum.''—Fun-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>133vmgw7cntvkn1x5olwhlmmx94wer8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/98</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87331</id>
    <revision>
      <id>284610</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284610</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2374" sha1="cokwvj99dfoyg2w1etn8drk0inhrvn3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;sunt, revocantur, fructus quoque restituuntur; nam Praetor id agit, ut perinde sint omnia, atque si nihil alienatum esset; quod non est iniquum, nam et verbum «restituas», quod in hac re Praetor dixit, plenam habet significationem, ut fructus quoque restituantur.

§ 5.—Et ideo, quam restitui Praetor vult, veluti in interdicto Unde vi, etiam fructus sunt restituendi.

§ 6.—Item si vi, metusve causa rem tradam, non aliter mihi restituisse videtur, quam si fructus mihi restituat, nec mora mea mihi aliquid aufert.

§ 7.—Si actionem habeam ad id consequendum, quod meum non fuit, veluti ex stipulatu, fructus non consequar, etiamsi mora facta sit. Quodsi acceptum est iudicium, tunc Sabinus et Cassius ex aequitate fructus quoque post acceptum iudicium praestandos putant, ut causa restituatur (1); quod puto recte dici.

§ 8.—Ex causa etiam emtionis fructus restituendi sunt.

§ 9.—Sed in societatibus fructus communicandi sunt.

§ 10.—Si possessionem naturalem revocem, proprietas mea manet; videamus de fructibus. Et quidem in deposito et commodato fructus quoque praestandi sunt, sicut diximus.

§ 11.—In interdicto quoque Quod vi aut clam magis est, ut omnis causa et fructus restituantur.

§ 12.—Ante matrimonium quoque fructus percepti dotis fiunt, et cum ea (2) restituuntur.

§ 13.—Eadem ratio est in fructibus praediorum urbanorum.

§ 14.—Item, si dividere fundum tecum velim, tu nolis, et colam, an fructus dividi debeant post deductionem impensarum? Et puto dividendos.

§ 15.—In ceteris quoque bonae fidei iudiciis fructus omnimodo praestantur.

§ 16.—Si dos praelegata fuerit, ante nuptias percepti fructus in causa legati veniunt.

39. Modestinus libro IX. (3) Differentiarum.—Equis per fideicommissum legatis post moram heredis foetus quoque debentur; equitio autem legato, etiam si mora non intercedat, incremento gregis foetus accedunt.

40. Idem libro IV. Regularum.—In eum diem, quo creditor pignora distraxit, recte usurae fiet computatio (4).

41. Idem libro III. (5) Responsorum.—Tutor condemnatus per appellationem traxerat exsecutionem (6) sententiae; Herennius Modestinus respondit, eum, qui de appellatione cognovit, potuisse, si frustratoriam morandi causa appellationem interpositam animadverteret, etiam de usuris medii temporis eum condemnare.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cokwvj99dfoyg2w1etn8drk0inhrvn3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/486</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87332</id>
    <revision>
      <id>284611</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:49:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' 41. [43.] IDEM libro XXI. ad Sabinum.-Cetera igitur praeter haec videamus; et quidem corpora legari omnia, et iura, et servitutes possunt.  § 1.—Sed ea, quae aedibus iuncta sunt, legari non possunt, quia haec legari non posse Senatus censuit Aviola et Pansa Consulibus.  § 2.—Tractari tamen poterit, si quando marmora, vel columnae fuerint separatae ab aedibus, an legatum convalescat. Et si quidem ab initio non constitit legatum, ex postfacto...</comment>
      <origin>284611</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2995" sha1="fnubblr8343gxrto2wg0gic9djweefe" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
41. [43.] IDEM libro XXI. ad Sabinum.-Cetera igitur praeter haec videamus; et quidem corpora legari omnia, et iura, et servitutes possunt.

§ 1.—Sed ea, quae aedibus iuncta sunt, legari non possunt, quia haec legari non posse Senatus censuit Aviola et Pansa Consulibus.

§ 2.—Tractari tamen poterit, si quando marmora, vel columnae fuerint separatae ab aedibus, an legatum convalescat. Et si quidem ab initio non constitit legatum, ex postfacto non convalescet, quemadmodum nec res mea legata mihi, si post testamentum factum fuerit alienata, quia vires ab initio legatum non habuit. Sed si sub conditione
legetur, poterit legatum valere, si existentis conditionis tempore mea non sit, vel aedibus iuncta
non sït, secundum eos, qui et emi rem meam sub conditione, et promitti mihi stipulanti, et legari
aiunt. Purum igitur legatum Catoniana regula impediet, conditionale non, quia ad conditionalia Catoniana non pertinet.

§ 3.—Itém quaeri potest, si quis binas aedes habens, alteras legaverit, et ex alteris aliquid iunctum ei, cui aedes legavit, an legatum valebit? Movet quaestionem, quod ex Senatusconsulto et
Constitutionibus licet nobis ab aedibus nostris in
alias aedes transferre possessoribus earum futuris, id est non distracturis (1); et ita Imperator noster et Divus Severus rescripserunt. Numquid ergo et legari possit ei, cui aliam domum legem (2)? Sed negandum erit, quia, cui (3) legatum est, non est possessor futurus.

§ 4.—Si duobus (4) domum legaverit Sempronianam, et ex ea alteri eorum marmora ad exstructionem domus Seianae, quam ei legaverat, non male agitabitur, an valeat, quia dominus est utriusque legatarius. Et quid, si quis domum deductis marmoribus legaverit, quae voluit heredem habere ad exstruendam domum, quam retinebat in hereditate? Sed melius dicetur, in utroque detractionem non valere; legatum tamen valebit, ut aestimatio eorum praestetur.

§ 5.-Sed si quis ad opus Reipublicae faciendum legavit, puto, valere legatum; nam et Papinianus
libro undecimo Responsorum refert, Imperatorem
nostrum et Divum Severum constituisse, eos, qui
Reipublicae ad opus promiserint (5), posse detrahere ex aedibus suis urbanis atque rusticis, et id ad ( 6 ) opus uti, quia hi quoque non promercii
causa id haberent. Sed videamus, utrum ci soli civitati legari possit, in cuius territorio est, an et de allá civitate in aliam teansferri (7) possit, et puto non esse permittendum,quamqiam constitutum sit, ut de domum, quam aliquis habet, ei permittatur in domum alterius civitatis transferiré.

§ 6.-Hoc Senatusconsultum non tantum ad urbem, sed et ad alias civitates pertinet.

(1) id est non distracturis, omitenlas otros en Br.
(2) Taur. según la escritura original; leget, corrección del
códice Fl., Br.
(5) Taur. según la escritura original; promiserunt, corrección del códice Fl. , Br.
(3) cum, Hal.
(6) eoque ad id, Hal.
(4) Caius, inserta la Vulg.
(7) Hal.; transferre, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fnubblr8343gxrto2wg0gic9djweefe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284614</id>
      <parentid>284611</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:55:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284614</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3005" sha1="4foo73lnchalw9yha2a2lhgdlm5u1jl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
'''41. [43.]''' IDEM ''libro XXI. ad Sabinum''.-Cetera igitur praeter haec videamus; et quidem corpora legari omnia, et iura, et servitutes possunt.

§ 1.—Sed ea, quae aedibus iuncta sunt, legari non possunt, quia haec legari non posse Senatus censuit Aviola et Pansa Consulibus.

§ 2.—Tractari tamen poterit, si quando marmora, vel columnae fuerint separatae ab aedibus, an legatum convalescat. Et si quidem ab initio non constitit legatum, ex postfacto non convalescet, quemadmodum nec res mea legata mihi, si post testamentum factum fuerit alienata, quia vires ab initio legatum non habuit. Sed si sub conditione
legetur, poterit legatum valere, si existentis conditionis tempore mea non sit, vel aedibus iuncta
non sït, secundum eos, qui et emi rem meam sub conditione, et promitti mihi stipulanti, et legari
aiunt. Purum igitur legatum Catoniana regula impediet, conditionale non, quia ad conditionalia Catoniana non pertinet.

§ 3.—Itém quaeri potest, si quis binas aedes habens, alteras legaverit, et ex alteris aliquid iunctum ei, cui aedes legavit, an legatum valebit? Movet quaestionem, quod ex Senatusconsulto et
Constitutionibus licet nobis ab aedibus nostris in
alias aedes transferre possessoribus earum futuris, id est non distracturis (1); et ita Imperator noster et Divus Severus rescripserunt. Numquid ergo et legari possit ei, cui aliam domum legem (2)? Sed negandum erit, quia, cui (3) legatum est, non est possessor futurus.

§ 4.—Si duobus (4) domum legaverit Sempronianam, et ex ea alteri eorum marmora ad exstructionem domus Seianae, quam ei legaverat, non male agitabitur, an valeat, quia dominus est utriusque legatarius. Et quid, si quis domum deductis marmoribus legaverit, quae voluit heredem habere ad exstruendam domum, quam retinebat in hereditate? Sed melius dicetur, in utroque detractionem non valere; legatum tamen valebit, ut aestimatio eorum praestetur.

§ 5.-Sed si quis ad opus Reipublicae faciendum legavit, puto, valere legatum; nam et Papinianus
libro undecimo Responsorum refert, Imperatorem
nostrum et Divum Severum constituisse, eos, qui
Reipublicae ad opus promiserint (5), posse detrahere ex aedibus suis urbanis atque rusticis, et id ad ( 6 ) opus uti, quia hi quoque non promercii
causa id haberent. Sed videamus, utrum ci soli civitati legari possit, in cuius territorio est, an et de allá civitate in aliam teansferri (7) possit, et puto non esse permittendum,quamqiam constitutum sit, ut de domum, quam aliquis habet, ei permittatur in domum alterius civitatis transferiré.

§ 6.-Hoc Senatusconsultum non tantum ad urbem, sed et ad alias civitates pertinet.

(1) id est non distracturis, omitenlas otros en Br.
(2) Taur. según la escritura original; leget, corrección del
códice Fl., Br.
(5) Taur. según la escritura original; promiserunt, corrección del códice Fl. , Br.
(3) cum, Hal.
(6) eoque ad id, Hal.
(4) Caius, inserta la Vulg.
(7) Hal.; transferre, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4foo73lnchalw9yha2a2lhgdlm5u1jl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284796</id>
      <parentid>284614</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:16:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284796</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3022" sha1="5i1qncjss0kegxe4toyplle9wjpxu83" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
'''41. [43.]''' IDEM ''libro XXI. ad Sabinum''.-Cetera igitur praeter haec videamus; et quidem corpora legari omnia, et iura, et servitutes possunt.

§ 1.—Sed ea, quae aedibus iuncta sunt, legari non possunt, quia haec legari non posse Senatus censuit Aviola et Pansa Consulibus.

§ 2.—Tractari tamen poterit, si quando marmora, vel columnae fuerint separatae ab aedibus, an legatum convalescat. Et si quidem ab initio non constitit legatum, ex postfacto non convalescet, quemadmodum nec res mea legata mihi, si post testamentum factum fuerit alienata, quia vires ab initio legatum non habuit. Sed si sub conditione legetur, poterit legatum valere, si existentis conditionis tempore mea non sit, vel aedibus iuncta non sït, secundum eos, qui et emi rem meam sub conditione, et promitti mihi stipulanti, et legari aiunt. Purum igitur legatum Catoniana regula impediet, conditionale non, quia ad conditionalia Catoniana non pertinet.

§ 3.—Itém quaeri potest, si quis binas aedes habens, alteras legaverit, et ex alteris aliquid iunctum ei, cui aedes legavit, an legatum valebit? Movet quaestionem, quod ex Senatusconsulto et
Constitutionibus licet nobis ab aedibus nostris in alias aedes transferre possessoribus earum futuris, id est non distracturis &lt;ref&gt;id est non distracturis, omitenlas otros en Br.&lt;/ref&gt;; et ita Imperator noster et Divus Severus rescripserunt. Numquid ergo et legari possit ei, cui aliam domum legem &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; leget, corrección del
códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;? Sed negandum erit, quia, cui &lt;ref&gt;cum, Hal.&lt;/ref&gt; legatum est, non est possessor futurus.

§ 4.—Si duobus &lt;ref&gt;Caius, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; domum legaverit Sempronianam, et ex ea alteri eorum marmora ad exstructionem domus Seianae, quam ei legaverat, non male agitabitur, an valeat, quia dominus est utriusque legatarius. Et quid, si quis domum deductis marmoribus legaverit, quae voluit heredem habere ad exstruendam domum, quam retinebat in hereditate? Sed melius dicetur, in utroque detractionem non valere; legatum tamen valebit, ut aestimatio eorum praestetur.

§ 5.-Sed si quis ad opus Reipublicae faciendum legavit, puto, valere legatum; nam et Papinianus
libro undecimo Responsorum refert, Imperatorem
nostrum et Divum Severum constituisse, eos, qui
Reipublicae ad opus promiserint &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; promiserunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, posse detrahere ex aedibus suis urbanis atque rusticis, et id ad &lt;ref&gt;eoque ad id, Hal.&lt;/ref&gt; opus uti, quia hi quoque non promercii
causa id haberent. Sed videamus, utrum ci soli civitati legari possit, in cuius territorio est, an et de allá civitate in aliam teansferri &lt;ref&gt;Hal.; transferre, el códice Fl.&lt;/ref&gt; possit, et puto non esse permittendum,quamqiam constitutum sit, ut de domum, quam aliquis habet, ei permittatur in domum alterius civitatis transferiré.

§ 6.-Hoc Senatusconsultum non tantum ad urbem, sed et ad alias civitates pertinet.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5i1qncjss0kegxe4toyplle9wjpxu83</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/99</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87333</id>
    <revision>
      <id>284613</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:53:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284613</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2423" sha1="08r7mx1tauxacoeys8fvgrf1un6ghq9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Lucius Titius, quum centum et usuras aliquanti temporis deberet, minorem pecuniam, quam debebat, obsignavit; quaero, an Titius pecuniae, quam obsignavit, usuras praestare non debeat? Modestinus respondit, si non hac lege mutua pecunia data est, uti liceret et particulatim, quod acceptum est, exsolvere, non retardari totius debiti usurarum praestationem, si, quum creditor paratus esset totum suscipere, debitor, qui in exsolutione totius cessabat, solam partem deposuit. 

§ 2.—Ab Aulo Agerio Caius Seius mutuam quandam quantitatem accepit hoc chirographo: «Ille scripsi, me (1) accepisse, et accepi ab illo mutuos et numeratos decem, quos ei reddam kalendis illis (2) proximis cum suis usuris placitis inter nos»; quaero, an ex eo instrumento usurae peti possint, et quae? Modestinus respondit, si non appareat, de quibus usuris conventio facta sit, peti non posse.

42. Idem libro XI. Responsorum.—Herennius Modestinus respondit, fructus, qui post acquisitum ex causa fideicommissi dominium ex terra percipiuntur, ad fideicommissarium pertinere, licet maior pars anni ante diem fideicommissi cedentem praeteriisse dicatur.

43. Idem libro XVII. Responsorum.—Herennius Modestinus respondit, eius temporis, quod cessit, postquam fiscus debitum percepit, eum, qui mandatis a fisco actionibus experitur, usuras, quae in stipulatum deductae non sunt, petere posse (3).

44. Idem libro X. Pandectarum.—Poenam pro usuris stipulari nemo supra modum usurarum licitum potest.

45. Pomponius libro XXII. (4) ad Quintum Mucium.—Fructus percipiendo uxor vel vir ex re donata sues facit, illos tamen, quos suis operis adquisierit, veluti serendo; nam si pomum decerpserit, vel ex silva ceciderit (5), non fit eius, sicut nec cuiuslibet bonae fidei possessoris, quia non ex facto eius is fructus nascitur.

46. Ulpianus libro LXII. (6) ad Edictum.—Quod in fructus redigendos impensum est, non ambigitur ipsos fructus deminuere debere.

47. Scaevola libro IX. (7) Digestorum respondit.—Paratum iudicium accipere, si ab adversario cessatum est, moram facere non videri.

48. Idem libro XXII. Digestorum.—Maritus uxori suae usumfructum tertiae partis, et quum liberos habuisset, proprietatem legavit; eam uxorem heredes falsi testamenti et aliorum criminum accusaverant, qua re impedita est legatorum petitio; interea et filius ei mulieri natus est, eoque&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>08r7mx1tauxacoeys8fvgrf1un6ghq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/460</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87334</id>
    <revision>
      <id>284615</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:57:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Polygamiam, {{ls}}i peccatum e{{ls}}{{ls}}et, procura{{ls}}{{ls}}e aut tantum {{ls}}ine reprehen{{ls}}ione permi{{ls}}i{{ls}}{{ls}}e, ideoque à Spiritu S. in Scripturis non tantum non taxatum, {{ls}}ed potius maximopere laudatum atque celebratum. Aaron {{ls}}ane primus Pontifex, qui ad Idololatriam populi quamvis invitus concurrebat, acerrime â Deo reprehenditur. Eli qui ad filiorum petulantiam connivebat, {{ls}}everi{{ls}}{{ls}}imam Dei corr...</comment>
      <origin>284615</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4048" sha1="o0ffyfyowzlikjw9gve6ksam502xlum" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|450|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;Polygamiam, {{ls}}i peccatum e{{ls}}{{ls}}et, procura{{ls}}{{ls}}e aut tantum {{ls}}ine reprehen{{ls}}ione permi{{ls}}i{{ls}}{{ls}}e, ideoque à Spiritu S. in Scripturis non tantum non taxatum, {{ls}}ed potius maximopere laudatum atque celebratum. Aaron {{ls}}ane primus Pontifex, qui ad Idololatriam populi quamvis invitus concurrebat, acerrime â Deo reprehenditur. Eli qui ad filiorum petulantiam connivebat, {{ls}}everi{{ls}}{{ls}}imam Dei correptionem &amp; pœnam etiam cum tota familia incurrebat, ita ut nullus ex ip{{ls}}ius po{{ls}}teris paternam {{ls}}partam ornarit. Zacharias vero filius Iojadæ hæres paternarum virtutum, &amp; {{ls}}acerdotii eodem Zelo paterno in {{ls}}uo officio flagravit, &amp; Regem {{ls}}imiliter in viis Domini dirigere voluit, {{ls}}ed ab aulicis adulatoribus oppre{{ls}}{{ls}}us mortem violentam obiit.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. De Salomone. Multæ aniles fabulæ &amp;
Ju laica commenta habentur, quæ etiam ad
exteros Arabes, aliosque populos, quibus
omnibus erat notiffimus, emanarunt im-
primis tamen, quæ de ipfius morte, quam
ob Polyguniam plerique moderni Anti-P-
lygami infeliciffimam fuiffe clamitant, nar 
rantur. fervanda funt. Budavi ita de
ill fermocinatur. David jundamentum je-
cit adis facra in loco tentorii Mofis. c. Mo-
riturus autem antequam opers coronidem im-
pofuißet, mandavit id Salomoni, qui da-
mones ad id conduxit. Nennibil vero operis
confummationi, cum mors illius inftaret, de-
erat, de quâ cum certior redderetur, roga-
vit Deum, ut mortem fuam Damones cela-
ret, quo fic opus perficerent, Et vocavit eos,
&amp;adificarunt fuper eam turrim (feu facel-
lum juxta Keffæum. 101.) ex alabaftre
ugov. Ipfe verò fleterat precaturus baculo
fuo innixus, &amp; moritur inclinans Scipioni
fuo. Ita autem manfit tamdiu quoad tinea
eum corrofit (baculum) atque fic concidit.
Cumque cognofcere vellent tempus mortis
ipfius, applicuerunt lineam baculo, que diu
ac noctu radens penfum confecit, ex quo cel-
ligere poterant, ante annum eum mortuum
fuiffe. Keffæus vero Vitt. Patr. p, 107. ple-
nius &amp; planius hanc rem enarrat; Refert
enim, angelum mortis Salomonem rebus ja-
cris in facello fuo vacantem &amp; Pfalmos legen-
tem compellaffe.eidemque mortis horam inftare
fignificaffe, animam in cæleftes fedestranstu-
diffe, corpore in terra, bacuio fuo fufffulto, re-
licto, ita ut nec recederet nec fe moveret; Cum-
que eum fic conftitutum intuerentur, dixerunt

alii (Dæmones) aliis: Utique ille non mor-
tuus eft, fed vivit:metuerunt autem eum tan-
gere; Neque ceffarunt bomines, Damones,
Diaboli, aves, era es fubeffe; ita nempe per-
fuafi. u que dum praterut annus, quo elapfo
decidit tinea de baculo, ipfe vero declmans
corruit inftar graminis aridi Ubi vid mus,
unde factum quòd in ftructurâ templi nil fa-
brilium inftrumentorum fuerit adhibitum ut
dicitur i Reg. 6. 7. non terebra neque fecu-
ris ufurpata, ictus mallei nunquam auditus,
Dæmonum operæ hoc acceptum ferri debet,
fi illis teftibus &amp; Alcorano etiam ftandum.
Sed aliam caufam Rabbini nobis fuggerunt,
cum illud vermiculo Schamir dicto, cujus
virtute vel rupes diffiliebant &amp; faxa, afcri-
bunt, ut Kimchi refert ad h. 1: Non dedola-
bant, inquiens, faxa ullo inftrumento fer-
reo, fed vermiculo, quodam dicto Schamir
(in Pirke Afoth. c. 5. dicitur cum aliis novem
fingularibus vefperi fabbathi creatus effel)
qui cum imponitur lapidibus, diffiliunt coram
illo; Ajunt vero Schamir fuiffe fpecie grani
hordeacei, quod incluferint fiftula plumbea,
repleta mollibus, &amp; oppleta luto. Nam fi
vel monti maximo &amp; pretiofo immineret, dif-
finderet eum. Porro aquila illum attulit ex
horto Eden; Hoc pelivit Mofes gemmas in
humerali amiculo, it. tabulas Decalogi, id-
que novimus è Cabbala qua penes illos fuit in-
de à diebus Mofis nee difputare talia fas eft.
vid: Buxt. Lex. Talm. p. 2456. Shiekart.
Taarich. Reg. p. 61. Sed &amp; Rabbini &amp; Ma-
humedani habent fuas fabulas, quibus ut
affentiar, nemo me inducet. Interim in
hoc confentiunt. Salomonem in gratiâ Dei&lt;noinclude&gt;{{right|con-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>o0ffyfyowzlikjw9gve6ksam502xlum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/100</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87335</id>
    <revision>
      <id>284616</id>
      <timestamp>2026-10-18T00:59:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284616</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2175" sha1="gsfq0f3ntcnhjijdwv1v84rh4joxnyp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;conditio legati extitit; quaesitum est, quum testamentum falsum non esse apparuerit (1), an fructus mulieri praestari debeant? Respondit, praestandos.

49. Iavolenus libro III. (2) ex Posterioribus Labeonis.—Fructus rei est, vel pignori dare licere.

TIT. II. 
DE NAUTICO FOENORE
(Cf. Cod. IV. 33.)

1. Modestinus libro X. Pandectarum (3).—Traiecticia ea pecunia est, quae trans mare vehitur; ceterum si eodem loci consumatur, non erit traiecticia. Sed videndum, an merces ex ea pecunia comparatae in ea causa habentur? Et interest, utrum etiam ipsae periculo creditoris navigent, tunc enim traiecticia pecunia fit. 

2. Pomponius libro II. (4) ex Plautio.—Labeon ait, si nemo sit, qui a parte promissoris interpellari traiecticiae pecuniae possit, id ipsum testatione complecti debere, ut pro petitione id cederet.

3. Modestinus libro IV. Regularum.—In nautica pecunia ex ea die periculum spectat creditorem, ex quo navem navigare conveniat.

4. Papinianus libro III. (5) Responsorum.—Nihil interest, traiecticia pecunia sine periculo creditoris accepta sit, an post diem praestitutam et conditionem impletam periculum esse creditoris desierit; utrubique igitur maius legitima usura foenus non debebitur. Sed in priore quidem specie semper, in altera vero discusso periculo; nec pignora vel hypothecae titulo maioris usurae tenebuntur (6).

§ 1.—Pro operis servi traiecticiae pecuniae gratia secuti, quod in singulos dies in stipulatum deductum est, ad finem centesimae (7), non ultra duplum (8) debetur. In stipulatione foenoris post diem periculi separatim interposita, quod in ea legitimae usurae deerit, per alteram stipulationem operarum (9) supplebitur.

5. Scaevola libro VI. (10) Responsorum.—Periculi pretium est, et si conditione, quamvis (11) poenali, non existente recepturus sis, quod dederis, et insuper aliquid praeter pecuniam, si modo in aleae speciem non cadat, veluti ea, ex quibus conditiones nasci solent, ut: si manumittas, si non illud facias, si non convalueris, et cetera. Nec dubitabis, si piscatori erogaturo in apparatum plurimum pecuniae dederim, ut, si cepisset (12), redde&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gsfq0f3ntcnhjijdwv1v84rh4joxnyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/162</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87336</id>
    <revision>
      <id>284619</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284619</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3301" sha1="bxr0drm8knf7ma7yyny8pi3hp68u7mg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;dus dotali &lt;ref&gt; dotalis, Vulg.&lt;/ref&gt; servo legatus ad legem Iuliam pertinet, quasi dotalis.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Toties autem non potest alienari fundus, quoties mulieri actio de dote competit, aut omnimodo competitura est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''4.'''  GAIUS ''libro XI. ad Edictum provinciale.''—Lex Iulia, quae de dotali praedio prospexit, ne id marito liceat obligare aut alienare, plenius interpretanda est, ut etiam de sponso idem iuris sit, quod de marito.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''5.'''  ULPIANUS ''libro II. de omnibus Tribunalibus.''—Iulianus libro sextodecimo Digestorum scripsit, neque servitutem fundo debitas posse maritum amittere &lt;ref&gt; Taur. según corrección del códice Fl.; mittere, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, neque ei alias imponere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''6.''' IDEM ''libro V. de adulteriis.''—Sed nec libertas servitutis urbano praedio dotali debitae competit, ne per hoc deterior conditio &lt;ref&gt;dotalis, inserta la Vulg. &lt;/ref&gt; praedii &lt;ref&gt;urbani, inserta la Vulg. &lt;/ref&gt; fiat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''7.'''  IULIANUS ''libro XVI. Digestorum.''—Si maritus fundum Titii servientem dotali praedio acquisierit, servitus confunditur. (Sed si eundem Titio reddiderit sine restauratione servitutis, hoc marito imputabitur) &lt;ref&gt;Br. encierra desde Sed hasta imputabitur dentro de un paréntesis, pero no Taur.&lt;/ref&gt;, et hoc casu maritus litis aestimationem praestabit; quodsi maritus solvendo non erit, utiles actiones adversus Titium mulieri ad restaurandam servitutem dantur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Sed quum uxor fundum, cui praedia viri servitutem debeant, in dotem dat, fundus ad maritum pervenit amissa servitute; et ideo non potest videri per maritum ius fundi deterius factum. Quid ergo est? Officio de dote iudicantis continebitur, ut redintegrata servitute iubeat fundum mulieri vel heredi eius reddi.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''8.'''  ALFENUS ''libro III. Digestorum a Paulo epitomatorum.''—Vir in fundo dotali uxoris rogatu olivetum succiderat ad &lt;ref&gt; Hal. Vulg.; ad, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; hoc, (ut) novellum reponeret; postea vir mortuus erat, et uxori dotem relegaverat; ligna, quae ex oliveto excisa essent, oportere mulieri &lt;ref&gt;vel eius heredi, inserta la Vulg. &lt;/ref&gt; reddi respondit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''9.'''  AFRICANUS ''libro VIII. Quaestionum.''—Si marito debitori fundi id, quod debet, doti mulier promiserit, dotalem fundum effici.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  1.—Quodsi ei promittat, qui fundum, aut decem debuit, in arbitrio esse mariti, quod in dote sit &lt;ref&gt; decem, un fundus, adición de la Vulg.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  2.—Quodsi Stichum, aut fundum debuit marito, et quod debet, doti ei promissum sit, Sticho mortuo fundum in dotem esse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§  3.—His consequens esse ait, ut si Corneliana, aut Sempronianum fundum debenti id, quod debet, doti promissum sit, utrum eorum dotalem esse malit, hunc dotis esse &lt;ref&gt; Hal.; hunc dotis esse, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt;, plane utrum velit, alienaturum, alterum alienari non posse; si tamen&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bxr0drm8knf7ma7yyny8pi3hp68u7mg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/163</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87337</id>
    <revision>
      <id>284620</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:12:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284620</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3065" sha1="6u3pwo797wf0aczymcvmqd3rbdldih2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;alienum &lt;ref&gt; alienatum, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; rursus redimat, adhuc in eius potestate est, an eum, quem retinuisset, alienare&lt;ref&gt;Hal. Vulg.; alienari, el códice Fl. &lt;/ref&gt;  velit;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''10.'''  PAULUS libro V. Quaestionum.—erit ergo potestas legis ambulatoria, quia dotalis fuit obligatio. Nunquid ergo etiam illo nondum redemto alterum quoque alienare possit, quia potest alterum redimere an hoc non debet recipi, ut nullus in dote sit? Certe ex postfacto videbitur recte alienatus illo postea redemto.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''11.'''  AFRICANUS libro VIII. Quaestionum.—Quodsi fundus in dotem aestimatus datus sit, ut electio esset mulieris, negavit, alienari fundum posse; quodsi arbitrio mariti sit, contra esse;&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''12.''' PAPINIANUS libro I. &lt;ref&gt; singulari, Hal.&lt;/ref&gt; de adulteriis.—etiamsi &lt;ref&gt;Etiam (omitiendo si), Hal. &lt;/ref&gt; divortio matrimonio dotale praedium esset intelligitur.&lt;/div&gt;

§ 1.—Soceri voluntas in distrahendo dotali praedio nulla est.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''13.'''  ULPIANUS libro V. de adulteriis.—Dotale praedium accipere debemus tam urbanum, quam rusticum; ad omne enim aedificium lex Iulia pertinebit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Praedii appellatione etiam pars continetur. Proinde sive totum praedium in dotem sit datum, sive pars praedii, alienari non poterit, et hoc iure utimur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Dotale praedium sic accipimus, quum dominium marito quaesitum est, ut tunc demum alienatio prohibeatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Heredi quoque mulieris idem auxilium praestabitur, quod mulieri praestabatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Si uxore herede instituta fundus dotalis fuerit legatus, si quidem deductis legatis mulier quantitatem dotis in hereditate &lt;ref&gt;Hal.; hereditatem, el códice Fl. &lt;/ref&gt; habitura est, valet legatum; si minus, an non valeat, quaeritur. Scaevola &lt;ref&gt; respondit, non valere, sed si totus fundus ex hereditate retineri possit, solidum legatum deberl, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt;, et si non totus, sed vel aliqua pars ex eo vindicari possit, si modo aliqua pars ad dotem supplendam desit, id dumtaxat ex eo remanere apud mulierem ait, quod quantitati dotis deest.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''14.'''  PAULUS libro III. de adulteriis.—Si nuptura Titio voluntate eius fundum dotis nomine Maevio tradit, dos eius conditionis erit, cuius esset, si ipsi Titio fundum tradidisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si mulieris nomine quis fundum in dotem dederit, dotalis fundus erit; propter uxorem enim videtur is fundus ad maritum pervenisse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Si fundum alienum mulieri debeat maritus, eumque mulier ei dotis nomine promiserit, in pendenti erit, et tunc fiet dotalis, quum ad eum pervenerit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Si fundum legatum sibi dotis causa mulier&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6u3pwo797wf0aczymcvmqd3rbdldih2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/436</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87338</id>
    <revision>
      <id>284621</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''38.''' ''ULPIANUS libro XLIII. ad Edictum.''—Si duo sint necessarii heredes, quorum alter se abstinuit, alter, posteaquam prior abstinuit, immiscuit se, dicendum est, hunc non posse recusare, quominus tota onera hereditaria subeat; qui enim scit, aut scire potuit, illo abstinente se oneribus fore implicitum, ea conditione adire videtur.     '''39.''' ''IDEM libro XLVI. ad Edictum.''—Quamdiu potest ex testamento adiri hereditas, ab intestat...</comment>
      <origin>284621</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2845" sha1="glkn27spd8zjkjukxyish5qlowdp4z4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''38.''' ''ULPIANUS libro XLIII. ad Edictum.''—Si duo sint necessarii heredes, quorum alter se abstinuit, alter, posteaquam prior abstinuit, immiscuit se, dicendum est, hunc non posse recusare, quominus tota onera hereditaria subeat; qui enim scit, aut scire potuit, illo abstinente se oneribus fore implicitum, ea conditione adire videtur.


'''39.''' ''IDEM libro XLVI. ad Edictum.''—Quamdiu potest ex testamento adiri hereditas, ab intestato non defertur. 

'''40.''' ''IDEM libro IV. &lt;ref&gt;Taur.; quadragensimoto, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; Disputationum.''—Quaesitum est, an, licet quis paternae hereditatis nihil attingat, aliquid tamen propter patris voluntatem habeat, vel faciat, an creditoribus paternis cogatur respondere, utputa si impuberi fuerit substitutus. In qua specie Iulianus libro vicesimo sexto Digestorum scripsit, incidere eum in Edictum, si se immiscuerit impuberis hereditati; nam qui iudicium parentis oppugnaverit &lt;ref&gt;Taur.; oppugnaverat, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;, non debet ex eadem hereditate quidquam consequi. Sed Marcellus eleganter distinguit, multum interesse, utrum ex asse fuerit institutus in patris testamento, an ex parte, ut, si ex parte, potuerit sine metu remota patris successione impuberis hereditatem amplecti. 


41. IULIANUS libro XXVI. Digestorum.—Filius, qui se paterna hereditate abstinuit, si exheredati fratris hereditati se immiscuerit, et pro herede gesserit, poterit ex substitutione hereditatem obtinere. 


42. ULPIANUS libro IV. Disputationum.—Iulianus libro vicesimo sexto Digestorum scripsit &lt;ref&gt;libro IV.—scripsit, omitelas la Vulg&lt;/ref&gt;, si pupillus paterna hereditate se abstinuisset, deinde ei aliquis heres extitisset, non esse eum compellendum creditoribus paternis respondere, nisi substitutus ei fuit; inclinat enim in hoc, ut putet substitutum etiam patris onera subiturum. Quae sententia a Marcello recte notata est, impugnat enim utilitatem pupilli, qui ipse saltem potest habere successorem, metu enim onerum patris timidius quis etiam impuberis hereditatem adibit; alioquin, inquit, et si frater fuit, omissa causa testamenti abintestato possidebit hereditatem; et quidem impune, nec enim videtur voluisse fraudare Edictum, qui sibi prospicit, ne oneribus patris pupilli hereditas implicaretur. Sed quod in fratre scripsit, credo ita intelligendum, si non impuberis frater fuit, sed testatoris; ceterum utique si frater a patre fratri substitutus impuberi sit, sine dubio necessarius heres existet.

§ 1.—Si in societate &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; societatem, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, quam vivo patre inchoaverat filius, post mortem patris perseveraverit, Iulianus recte distinguit, interesse, utrum rem coeptam sub patre perfecit &lt;ref&gt;Según nuestra enmienda; perficit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, an novam inchoa-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>glkn27spd8zjkjukxyish5qlowdp4z4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/164</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87339</id>
    <revision>
      <id>284622</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:20:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284622</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2438" sha1="5rdeehsu1yscwsz7848hgvoo52131tr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;repudiaverit, vel etiam substituto viro omiserit hereditatem vel legatum, erit fundus dotalis.


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''15.''' PAPINIANUS ''libro III. Responsorum.''—Dotale praedium, cuius vir possessionem retinuit, post literas ad uxorem emissas, quibus dotis non fore praedium declaravit, in matrimonio defuncta muliere virum retinere placuit, quia mulier actionem ex pacto non habuit.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''16.'''  TRYPHONINUS &lt;ref&gt; Taur.; Tryfoninus, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ''libro XI. Disputationum.''—Si fundum, quem Titius possidebat bona fide, et &lt;ref&gt; Hal. Vulg.; et, omítela el códice Fl.&lt;/ref&gt; longi temporis possessione poterat sibi quaerere, mulier ut suum marito dedit in dotem, eumque petere neglexerit vir, quum id facere posset, reum periculi sui fecit; nam licet lex Iulia, quae vetat fundum dotalem alienari, pertineat etiam ad huiusmodi acquisitionem, non tamen interpellat eam possessionem, quae per longum tempus fit, si antequam constitueretur dotalis fundus, iam coeperat. Plane si paucissimi dies ad perficiendam longi temporis possessionem superfuerunt, nihil erit, quod imputabitur marito.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''17.'''  MARCIANUS &lt;ref&gt;Marcellus, Hal. &lt;/ref&gt; ''libro VII. Digestorum.''—Fundum dotalem maritus vendidit et tradidit; si in matrimonio mulier decesserit, et dos lucro mariti cessit, fundus emptori avelli non potest.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''18.'''  IAVOLENUS ''libro VI. ex Posterioribus Labeonis.''—Vir in fundo dotali lapidicinas marmoreas aperuerat; divortio facto quaeritur, marmora, quod caesum neque exportatum esset, cuius esset, et impensam in lapidicinas factam mulier, an vir praestare deberet? Labeo marmor viri esse ait; ceterum viro negat quidquam praestandum esse a muliere, quia nec necessaria ea impensa esset, et fundus deterior esset factus. Ego non tantum necessarias, sed etiam utiles impensas praestandas a muliere existimo, nec puto fundum deteriorem esse, si tales sunt lapidicinae, in quibus lapis crescere possit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si per mulierem mora fieret, quominus aestimationem partis fundi viro solveret, et fundum reciperet, quum hoc pactum erat, fructus interim perceptos ad virum pertinere ait Labeo. Puto potius pro portione fructus virum habiturum, reliquos mulieri restituuturum; quo iure utimur.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5rdeehsu1yscwsz7848hgvoo52131tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/165</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87340</id>
    <revision>
      <id>284623</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:27:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' &lt;span style=&quot;font-size:110%; font-weight:bold&quot;&gt;LIBER VICESIMUSQUARTUS&lt;/span&gt;    {{t3|TIT. I.}}     {{c|DE DONATIONIBUS INTER VIRUM ET UXOREM}}    {{c|(Cf. Cod. V. 16.)}}         1\. ULPIANUS libro XXXII. ad Sabinum.—Moribus apud nos receptum est, ne inter virum et uxorem donationes valerent. Hoc autem receptum est, ne mutuo (1) amore invicem spoliarentur, donationibus non temperantes, sed profusa erga se facilitate (2).  2\. PAULUS libro VII...</comment>
      <origin>284623</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2300" sha1="kkz6oz0fbzqds7lwny0kems5zju3rmd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:110%; font-weight:bold&quot;&gt;LIBER VICESIMUSQUARTUS&lt;/span&gt;
   {{t3|TIT. I.}}   

{{c|DE DONATIONIBUS INTER VIRUM ET UXOREM}}   
{{c|(Cf. Cod. V. 16.)}}   


1\. ULPIANUS libro XXXII. ad Sabinum.—Moribus apud nos receptum est, ne inter virum et uxorem donationes valerent. Hoc autem receptum est, ne mutuo (1) amore invicem spoliarentur, donationibus non temperantes, sed profusa erga se facilitate (2).

2\. PAULUS libro VII. ad Sabinum.—nec esset lis studium liberos potius educendi. Sextus Caecilius et illam causam adiciebat, quia saepe futurum esset, ut discuterentur matrimonia, si non donaret is, qui posset, atque ea ratione eventurum, ut venalicia essent matrimonia.

3\. ULPIANUS libro XXXII. ad Sabinum.—Haec ratio et Oratione Imperatoris nostri Antonini Augusti (3) electa est, nam ita ait: «Maiores nostri inter virum et uxorem donationes prohibuerunt, amorem honestum solis animis aestimantes, famae etiam coniunctorum consulentes, ne concordia pretio conciliari videretur (4), neve melior in paupertatem incideret, deterior ditior fieret».

§ 1.—Videamus, inter quos sunt prohibitae donationes; et quidem si matrimonium moribus legibusque nostris constat, donatio non valebit; sed si aliquod impedimentum interveniat, ne sit omnino matrimonium, donatio valebit. Ergo si Senatoris filia libertino contra Senatusconsultum nupserit, vel provincialis mulier ei, qui ibi meret, contra mandata, valebit donatio, quia nuptiae non sunt; sed fas non est, eas donationes ratas esse, ne melior sit conditio eorum, qui deliquerunt. Divus tamen Severus in liberta Pontii Paulini Senatoris contra statuta, quia non erat affectio uxoris habita, sed magis concubinae.

§ 2.—Qui in eiusdem potestate sunt, prohibentur sibi donare, utputa frater mariti, qui est in soceri potestate.

§ 3.—Verbum «potestatis» non solum ad liberos trahimus, verum etiam ad servos; nam magis est, ut hi quoque qui aliquo iure subiecti sunt marito, donare non possint.

§ 4.—Secundum haec, si mater filio, qui in patris potestate est (5), donet, nullius momenti erit donatio, quia patri quaeritur; sed si in castra eum filio dedit, videtur valere, quia filio quaeritur, et est castrensis peculii. Quare et si filius, vel pri-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kkz6oz0fbzqds7lwny0kems5zju3rmd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/166</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87341</id>
    <revision>
      <id>284624</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284624</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3108" sha1="2fjf79e688omgcczdzbfzmizlag1xn9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;vignus, vel quivis alius potestati &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; potestate, según costumbre del códice Fl. &lt;/ref&gt; mariti subiectus de castrensi suo peculio donavit, non erit irrita donatio.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Prohibetur igitur et uxori, et nurui donare etiam is, qui est in soceri potestate, si modo maritus sit in patris potestate.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Ab uxoris nurusve parte prohibitum est donari viro vel genero. Sed et his, qui sunt in eorum potestate, si fuerit donatum, vel in quorum sunt potestate, non valebit donatio, si modo vir et socer in eiusdem sunt potestate, vel vir in soceri; ceterum si in alia familia est maritus, neque socero, neque ei, qui est in eius potestate, neque ei, in cuius est, donatione interdictum est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Soceri a nuru &lt;ref&gt; se nurui, Vulg.&lt;/ref&gt;, vel contra donari non est prohibitum, quia hic ius potestatis non vertitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 8.—Si servus meus, cuius usufructus alienus est, donet uxori meae ex eo peculio, quod ad me non pertinebat, vel homo liber bona fide mihi serviens, an valeat donatio, quaeritur. Et in libera quidem persona utcumque admitti potest donatio; ceterae enim personae alienationem peculii, ut donent, non habent.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 9.—Non tantum autem per se maritus et uxor ceteraeque personae dare non possunt &lt;ref&gt; sed nec per alios, adiciona Hal.&lt;/ref&gt;.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 10.—Sciendum autem est, ita interdici amittere virum et uxorem donationem, ut ipso iure nihil valeat, quod actum est. Proinde si corpus sit, quod donatur, nec traditio quidquam valet. Et si stipulanti promissum sit, vel accepto latum, nihil valet; ipso enim iure, quae inter virum et uxorem donationis causa geruntur, nullius momenti sunt.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 11.—Si quis igitur nummos uxori dederit, non fieri eius apparet, quia nihil corporis eius fieri palam est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 12.—Sed si debitorem suum ei solvere iusserit, hic quaeritur, an nummi fiant eius, debitore liberetur. Et Celsus libro quinto decimo Digestorum scribit, videndum esse, ne dici possit, et debitorem liberatum, et nummos factos mariti, non &lt;ref&gt;deinde (en lugar de non), Hal.; an, Vulg. &lt;/ref&gt; uxoris; nam et si donatio iure civili non impediretur, eum rei gestae ordinem futurum, ut pecunia ad te a debitore tuo, deinde a te ad mulierem perveniret, nam celeritate contingendarum inter se actionum unam actionem occultari. Ceterum debitorem creditore dare, creditorem uxori, nec novum aut mirum esse, quod per alium accipias, te accipere; nam et si is, qui creditoris tui se procuratorem esse simulaverit, a debitore tuo iubente te pecuniam acceperit, et furti actionem te habere constat, et ipsam pecuniam tuam esse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 13.—Huic sententiae consequens est, quod Iulianus libro septimo decimo &lt;ref&gt;XXV., Vulg. &lt;/ref&gt; Digestorum scripsit, si donaturum mihi iussero uxori meae dare;&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2fjf79e688omgcczdzbfzmizlag1xn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/181</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87342</id>
    <revision>
      <id>284625</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:39:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284625</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="60vdmc07nmfrgmskxpziubjvf5l069b" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;entia videtur
em prohibuit,
2). Ut igitur
, ut es filius
nocer postea

nsa peculium
net, filii per-

mortem nurus
m voluntatem
ute decesserit,
quia maritus
mittimus vim
ritas solas so-
io potest ser-
a sit, alia coe-
est, finita erit

iserit, donatio
oncardantibus
m Imperatoris
n sed quod ad
finitum est ma-

rt invicem do-
vitis filiis nun-
a esse donatio-
r soceros facta
onavit constan-
rante. Idemque
te-

naverit, et alter
cipaverit, debet
m pertinere, et

verit in tempus
avis inter virum
facta, et verba
donationem di-
la pertinere, ut,
mortem, valeat

a donata est, sive
donationem effe-
ceptum tulit do-
potest dici, pen-
ed effectum ejus;
es, quas impediri

m societas dona-
bligato nulla est,
umentum ex libe-
stituatur, habere

e piovere, quoniam
i imploravit, Tnur.
Senadoconsulto podrá tener esta liberalidad la ven-

(1) heredes distrahere donationes non possunt, quoniam
(enlugar de contra heredes ), Vulg.

original, Br.; imploravit, Taur .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>60vdmc07nmfrgmskxpziubjvf5l069b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284634</id>
      <parentid>284625</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T01:48:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284634</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2638" sha1="p956ad5kxhlbdc77rkpbcaodox2uy6x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;eas contra heredes (1) Orationis sententia videbatur
laterare, nam quasi ratio donationem prohibuit,
eadem beneficium datum improbabit (2). Ut igitur
tales donatio sit, Papinianus exigit, ut ea filius
eius, qui donavit, ante decesserit, et succer postea
duratio voluntate.

§ 17.—Si illiusmodia, qui contraxere peculium
habent, vel quasi castrense, uxori donet, filii per-
suam et mortem spectabimus.

§ 18.—Si maritus socero donaverit, mortem mariti
et perseverantiam in supremae diem voluntatem
spectare nos oportet. Quodsi socer ante decesserit,
dicemus extinctam donationem, an, quia maritus
vivi, si uxori suae supervixit, admittamus vim
habere donationem? Et si quidem maritus solus so-
cero heres existit, nihil nova donatio potest ser-
vari in maritum collata, ut illa finita sit, alia co-
gerit; sed vero filius heres patri uno est, finita erit
donatio ratione nova.

§ 19.—Si socer nurui tantiam miserit, donatio
erit irrita, quamvis matrimonium concordantibus
viro et uxore secundum receptum Imperatoris
nostri cum patre comprobaturum est; sed quod ad
ipsum, inter quos donatio facta est, finitum est ma-
trimonium.

§ 20.—Protinio et si duo consocer invicem do-
naverint, liber erit discendum, si invitis aliis au-
tore neminibus, inter ipsos irritam esse donatio-
nem. In hac autem donatione inter soceros facta
sunt desideranda (3) est illa, qui donaveris consen-
te matrimonio et iure potestatis duratae. Meminisse
et in his, qui ante in eorum potestate.

§ 21.—Si consocer consocero donaverit, et alter
eorum vel uterque copulatos emancipaverit, debet
dici, donationem ad Orationem non pertinere, et
tato infirmari donationem.

§ 22.—Si sponsus sponsae donaverit in tempus
matrimonii collata donatione, quamvis inter virum
et uxorem donatio non videatur facta, ex verba
Orationis minus sufficiens, tamen donationem li-
ceat et ad sententiam Orationis pertinere, ut,
si divertere voluntas usque ad mortem, valeat
donatio.

§ 23.—Sive autem res fuit, quae donatae est, sive
obligatio remissa, potest dici, donationem effe-
ctum habere, utputa uxori acceptam tali do-
nationis causa, quod debebat (4), potest dici, pe-
tere acceptationem non ipsam, sed effectum ejus:
et generaliter universae donationes, quas imperii
diximus, ex Oratione valebunt.

§ 24.—Si inter virum et uxorem societas dona-
tionis causa contracta sit, iure vulgato nulla est,
lex nisi decretum Senatus emolumentum ea libe-
ralitas, ut actio pro socio constituatur, hancce

(1) Haec de donationibus inter vivos non possunt, quoniam
Oratione de his heredibus. Sigl. B.
(2) ...&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>p956ad5kxhlbdc77rkpbcaodox2uy6x</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284747</id>
      <parentid>284634</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284747</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2635" sha1="9hzh54sfa5ietlhfyzvh4n1cg3re1jx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;eas contra heredes (1) Orationis sententia videbatur
laterare, nam quasi ratio donationem prohibuit,
eadem beneficium datum improbabit (2). Ut igitur
tales donatio sit, Papinianus exigit, ut ea filius
eius, qui donavit, ante decesserit, et succer postea
duratio voluntate.

§ 17.—Si illiusmodia, qui contraxere peculium
habent, vel quasi castrense, uxori donet, filii per-
suam et mortem spectabimus.

§ 18.—Si maritus socero donaverit, mortem mariti
et perseverantiam in supremae diem voluntatem
spectare nos oportet. Quodsi socer ante decesserit,
dicemus extinctam donationem, an, quia maritus
vivi, si uxori suae supervixit, admittamus vim
habere donationem? Et si quidem maritus solus so-
cero heres existit, nihil nova donatio potest ser-
vari in maritum collata, ut illa finita sit, alia co-
gerit; sed vero filius heres patri uno est, finita erit
donatio ratione nova.

§ 19.—Si socer nurui tantiam miserit, donatio
erit irrita, quamvis matrimonium concordantibus
viro et uxore secundum receptum Imperatoris
nostri cum patre comprobaturum est; sed quod ad
ipsum, inter quos donatio facta est, finitum est ma-
trimonium.

§ 20.—Protinio et si duo consocer invicem do-
naverint, liber erit discendum, si invitis aliis au-
tore neminibus, inter ipsos irritam esse donatio-
nem. In hac autem donatione inter soceros facta
sunt desideranda (3) est illa, qui donaveris consen-
te matrimonio et iure potestatis duratae. Meminisse
et in his, qui ante in eorum potestate.

§ 21.—Si consocer consocero donaverit, et alter
eorum vel uterque copulatos emancipaverit, debet
dici, donationem ad Orationem non pertinere, et
tato infirmari donationem.

§ 22.—Si sponsus sponsae donaverit in tempus
matrimonii collata donatione, quamvis inter virum
et uxorem donatio non videatur facta, ex verba
Orationis minus sufficiens, tamen donationem li-
ceat et ad sententiam Orationis pertinere, ut,
si divertere voluntas usque ad mortem, valeat
donatio.

§ 23.—Sive autem res fuit, quae donatae est, sive
obligatio remissa, potest dici, donationem effe-
ctum habere, utputa uxori acceptam tali do-
nationis causa, quod debebat (4), potest dici, pe-
tere acceptationem non ipsam, sed effectum ejus:
et generaliter universae donationes, quas imperii
diximus, ex Oratione valebunt.

§ 24.—Si inter virum et uxorem societas dona-
tionis causa contracta sit, iure vulgato nulla est,
lex nisi decretum Senatus emolumentum ea libe-
ralitas, ut actio pro socio constituatur, hancce

(1) Haec de donationibus inter vivos non possunt, quoniam
Oratione de his heredibus. Sigl. B.
(2).&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9hzh54sfa5ietlhfyzvh4n1cg3re1jx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/73</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87343</id>
    <revision>
      <id>284626</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:39:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284626</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="kuifnvzfsblsr39sxg8glow707y96li" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;28. Ulpianus libro LXXX. (1) ad Edictum.—Sed si ex utriusque persona et auctoris, et emtoris exceptiones obiiciantur (2), intererit, propter quam exceptionem iudex contra iudicaverit; et sic aut committetur, aut non committetur stipulatio.

29. Pomponius libro XI. (3) ad Sabinum.—Si rem, quam mihi alienam vendideras, a domino redemerim, falsum esse, quod Nerva respondisset, posse te a me (4) pretium consequi ex vendito agentem, quasi habere mihi rem liceret, Celsus filius aiebat, quia nec bona fide conveniret, et ego ex alia causa rem haberem.

§ 1.—Si duplae stipulator ex possessore petitor factus et victus sit, quum rem, si possideret, retinere potuerit, peti (5) autem utiliter non poterit, vel ipso iure promissor duplae tutus erit, vel doli mali exceptione se tueri poterit; sed ita, si culpa vel sponte duplae stipulatoris possessio amissa fuerit.

§ 2.—Quolibet tempore venditori renuntiari potest, ut de ea re agenda adsit, quia non praefinitur certum tempus in ea stipulatione, dum tamen ne prope ipsam condemnationem id fiat.

30. Idem libro XIX. (6) ad Sabinum.—Si emtori, qui stipulatus sit, furtis noxisque solutum esse, heres extiterit is, cui servus furtum fecerit, incipit is ex stipulatu actionem habere, quemadmodum si ipse alii praestitisset.

31. Ulpianus libro XLI. ad Sabinum.—Si ita quis stipulanti spondeat, «sanum esse, furem non esse, vispellionem (7) non esse», et cetera, inutilis stipulatio quibusdam videtur, quia, si quis est in hac causa, impossibile est, quod promittitur, si non est, frustra est; sed ego puto verius, hanc stipulationem, «furem non esse (8), vispellionem non esse, sanum esse», utilem esse; hoc enim continet, quod interest, horum quid esse, vel horum quid non esse. Sed et si cui horum fuerit adiectum, «praestari», multo magis valere stipulationem; alioquin stipulatio, quae ab Aedilibus proponitur, inutilis erit, quod utique nemo sanus probabit.

32. Idem libro XLVI. ad Sabinum.—Quia constat, quoties plures res in stipulationem deducuntur, plures esse stipulationes, an et in duplae stipulatione hoc idem sit, videamus; quum quis stipulatur, «fugitivum non esse, erronem non esse», et cetera, quae ex Edicto Aedilium curulium promittuntur, utrum una stipulatio est, an plures? Et ratio facit, ut plures sint.
§ 1.—Ergo et illud procedit, quod Iulianus libro quintodecimo (9) Digestorum scribit: egit, inquit&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kuifnvzfsblsr39sxg8glow707y96li</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/74</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87344</id>
    <revision>
      <id>284627</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284627</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2097" sha1="sj7vt1wt5oota8kha1ykrjyaqq35kfu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quanti minoris propter fugam servi, deinde agit propter morbum; id agendum est, inquit, ne lucrum faciat emtor, et bis eiusdem vitii aestimationem consequatur. Fingamus emtum decem, minoris autem emturum fuisse duobus, si tantum fugitivum esse sciisset emtor; haec consecutum propter fugam; mox comperisse, quod non esset sanus; similiter duobus minoris emturum fuisse, si de morbo non ignorasset; rursus consequi debebit duo; nam et si de utroque simul egisset, quatuor esset consecuturus, quia eum forte, qui neque sanus, et fugitivus esset, sex tantum esset emturus. Secundum haec saepius ex stipulatu agi poterit, neque enim ex una stipulatione, sed ex pluribus agitur.

33. Idem libro LI. (1) ad Sabinum.—Si servum emero, et eundem vendidero, deinde emtori ob hoc fuero condemnatus, quia tradere non potui evictum, committitur duplae (2) stipulatio.

34. Pomponius libro XXVIII. (3) ad Sabinum.—Si mancipium ita emeris, ne prostituatur, et, quum prostitutum fuisset, ut liberum esset; si contra legem venditionis faciente te ad libertatem pervenerit, tu videris quasi manumisisse, et ideo nullum adversus venditorem habebis regressum.

§ 1.—Si communi dividundo mecum actum esset, et adversario servus adiudicatus sit, quia probavit, eum communem esse, habebo ex duplae stipulatione actionem, quia non interest, quo genere iudicii evincatur, ut mihi habere non liceat. 

§ 2.—Duplae stipulatio evictionem non (4) unam continet, si quis dominium rei petierit, et evicerit; sed et si Serviana actione experiatur.

35. Paulus libro II. ad Edictum Aedilium curulium.—Evictus autem a creditore tunc videtur, quum fere spes habendi abscissa est. Itaque si Serviana actione evictus sit, committitur quidem stipulatio, sed quoniam soluta a debitore pecunia potest servum habere, si soluto pignore venditor conveniatur, poterit uti doli exceptione.

36. Idem libro XXIX. (5) ad Edictum.—Nave aut domo (6) emta singula caementa vel tabulae emtae non intelliguntur; ideoque nec evictionis nomine obligatur venditor quasi evicta parte.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sj7vt1wt5oota8kha1ykrjyaqq35kfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/838</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87345</id>
    <revision>
      <id>284628</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55769-98</username>
        <id>33509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '832  DIGESTO . LIBRO XXXVI : TÍTULO III  cavere noluerit. Sed si is, qui vicit &lt;ref&gt;Hal. y la Vulg.; vivit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, non possit cavere, vel res deponenda, vel iurisdictio restituenda erit .  &lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 2. — Si dies, aut conditio legati, fideicommissi petitionem actionemve differre dicatur, et ideo satisdatio desideretur, heres autem per calumniam postulari contendat, et relictum neget, non aliter audiendus er...</comment>
      <origin>284628</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2760" sha1="3810uj5qoybvxexe1ojmqgcn0sge577" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55769-98&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;832

DIGESTO . LIBRO XXXVI : TÍTULO III

cavere noluerit. Sed si is, qui vicit &lt;ref&gt;Hal. y la Vulg.; vivit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, non possit
cavere, vel res deponenda, vel iurisdictio restituenda erit .

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 2. — Si dies, aut conditio legati, fideicommissi petitionem actionemve differre dicatur, et ideo satisdatio desideretur, heres autem per calumniam postulari contendat, et relictum neget, non aliter audiendus erit, qui cavere postulat, quam si scripturam, qua relictum affirmet, exhibuerit.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 3. — Quum quaerebatur, ubi fideicommissi servandi causa caveri oporteat, Imperator Titus Antoninus rescripsit, si domicilium Romae non haberet heres, et omnis hereditas in provincia esset, ad satisdationem fideicommissi nomine in provinciam &lt;ref&gt;Hal. y la Vulg.; provincia, el códice Fl.&lt;/ref&gt; fideicommissarium remittendum esse. Quare si heres in eum locum cavendi gratia remitti desideret, ubi domicilium habet, legatarius autem ibi caveri postulet, ubi est hereditas, non erit heres remittendus; idque Imperator Titus Antoninus rescripsit.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 4. — Quibus literis adiectum, et si bona iam distracta sunt, vel testatoris permissu, vel concedente legatario, pretium eorum fideicommissi servandi causa in deposito habendum.

'''6.''' ULPIANUS libro VI. ''Fideicommissorum''. — Si quando incerta summa est fideicommissi, eius &lt;ref&gt;Hal. y la Vulg.; eius, omitela el códice Fl.&lt;/ref&gt;, qui cognoscit, taxatione quoque fideiussores petuntur.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — Admonendi autem sumus, rebus publicis remitti solere satisdationem fideicommissorum, etiamsi quando necessitas dandi intercedat; repromissio plane exigenda est, voluntati defuncti statum iri &lt;ref&gt;Taur.; staturi, el códice Fl. , Br.&lt;/ref&gt;.&lt;/p&gt;

'''7.''' PAULUS libro II. ''Manualium''. — Filio vel servo sub conditione a patre dominove herede instituto legatum est; huius legati satis petere non possunt, sed pendente conditione emancipatus vel manumissus si satis petant, quaeritur, an audiendi sint, ne &lt;ref&gt;si, la Vulg&lt;/ref&gt; beneficium patris dominive ipsis onerosum sit, an sibi imputare deberent, qui dederunt iis postulandi adversus se facultatem. Sed melius est, per mediocritatem causam dirimere, ut cautioni tantum cum hypotheca suarum rerum committantur.

'''8.''' ULPIANUS libro XLVIII. ''ad Sabinum''. — Quum legatorum nomine satisdatum est, simul &lt;ref&gt;ac, insertă Hal&lt;/ref&gt;

(1) Hal. y la Vulg.; vivit, el códice Fl.
(2) Hal. y la Vulg.; provincia, el códice Fl.
(3) Hal. y la Vulg.; eius, omitela el códice Fl.
(4) Taur.; staturi, el códice Fl. , Br .
(5) si, la Vulg.
(6) ac, insertă Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3810uj5qoybvxexe1ojmqgcn0sge577</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/75</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87346</id>
    <revision>
      <id>284629</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:45:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284629</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2627" sha1="mnhabzwj0kbrlizr7fh8te4a7dkuwn9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;37. Ulpianus libro XXXII. (1) ad Edictum.—Emtori duplam promitti a venditore oportet, nisi aliud convenit, non tamen ut satisdetur, nisi specialiter id actum proponatur, sed ut repromittatur.

§ 1.—Quod autem diximus, duplam promitti oportere, sic erit accipiendum, ut non ex omni re id accipiamus, sed de his rebus, quae pretiosiores essent, si margarita forte, aut ornamenta pretiosa, vel vestis serica, vel quid aliud non contemtibile veneat. Per Edictum autem curulium etiam de servo cavere venditor iubetur. 

§ 2.—Si simplam pro dupla per errorem stipulatus sit emtor, re evicta consecuturum eum ex emto Neratius ait, quanto minus stipulatus sit, si modo omnia facit emtor, quae in stipulatione continentur; quodsi non fecit, ex emto id tantum (2) consecuturum, ut ei promittatur, quod minus in stipulationem superiorem deductum est.

38. Idem libro II. Disputationum.—In creditore, qui pignus vendidit, tractari potest, an re evicta vel ad hoc teneatur ex emto, ut quam habet adversus debitorem actionem, eam praestet; habet autem contrariam pignoraticiam actionem. Et magis est, ut praestet; cui enim non aequum videbitur, vel hoc saltem consequi emtorem, quod sine dispendio creditoris futurum est?

39. Iulianus libro LVII. (3) Digestorum.—Minor vigintiquinque annis fundum vendidit Titio, eum Titius Seio; minor se in ea venditione circumscriptum dicit, et impetrat cognitionem non tantum adversus Titium, sed etiam adversus Seium; Seius postulabat apud Praetorem, utilem sibi de evictione stipulationem in Titium dari; ego dandam putabam. Respondit: iustam rem Seius postulat, nam si ei fundus praetoria cognitione ablatus fuerit, aequum erit, per eundem Praetorem et evictionem restitui. 

§ 1.—Si servus tuus emerit hominem, et eundem vendiderit Titio, eiusque nomine duplam promiserit, et tu a venditore servi stipulatus fueris; si Titius servum petierit, et ideo victus sit, quod servus tuus in tradendo sine voluntate tua proprietatem hominis transferre non potuisset, supererit Publiciana actio, et propter hoc duplae stipulatio ei non committetur; quare venditor quoque tuus agentem te ex stipulatu poterit doli mali exceptione summovere. Alias autem si servus hominem emerit, et duplam stipuletur, deinde eum vendiderit, et ab emtore evictus fuerit, domino quidem adversus venditorem in solidum competit actio, emtori vero adversus dominum duntaxat de peculio. Denuntiare vero de evictione emtor servo, non domino debet; ita enim evicto homine utiliter de peculio agere poterit; sin autem servus decesserit, tunc domino denuntiandum est.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mnhabzwj0kbrlizr7fh8te4a7dkuwn9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/167</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87347</id>
    <revision>
      <id>284630</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:45:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284630</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2985" sha1="8zhpjr5rm5h020y8cshd34qi3qs94av" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ait enim Iulianus, nullius esse momenti, perinde enim habendum, atque si ego acceptam et rem meam factam uxori meae dedissem, quae sententia vera est.


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''4.'''  IULIANUS ''libro XVII. Digestorum.''—Idemque est, et si mortis causa traditurum mihi iusserim uxori tradere, nec referre &lt;ref&gt; refert, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, convenerit donator, an mortuus sit; neque existimandum est, si dixerimus valere donationem, non fieri me pauperiorem, quia sive convenerit donator, condictione tenebor, sive mortuus fuerit, rem, quam habiturus eram in bonis meis, desinam propter donationem habere.&lt;/div&gt;


&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''5.'''  ULPIANUS ''libro XXXII. ad Sabinum.''—Si sponsus sponsae donaturus tradiderit Titio, ut is sponsae daret, deinde Titius tradiderit post nuptias secutas, si quidem eum interposuerit maritus, donationem non valere, quae post contractas nuptias perficiatur; si vero mulier eum interposuerit, iamdudum perfectam donationem, hoc est ante nuptias, atque ideo, quamvis contractis nuptiis Titius tradiderit, donationem valere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si maritus duos reos habeat, Titium et mulierem, et mulieri accepto tulerit donationis causa, neuter liberatur, quia acceptilatio non valet; et haec Iulianus libro septimo decimo&lt;ref&gt; VII., Vulg.&lt;/ref&gt; Digestorum scribit. Plane si mihi proponas, Titio accepto latum, ipse quidem liberabitur, mulier vero manebit obligata.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Generaliter tenendum est, quod inter ipsos, aut qui ad eos pertinent, aut per interpositas personas donationis causa agatur, non valere; quodsi aliarum extrinsecus rerum personarumve causa coniuncta sit, si separari non potest, nec donationem impediri, si separari possit, cetera valere, id, quod donatum sit, non valere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Si debitor viri pecuniam iussu mariti uxori promiserit, nihil agitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Si uxor viri creditori donationis causa promiserit, et fideiussorem dederit, neque virum liberari, neque mulierem obligari, vel fideiussorem eius, Iulianus ait, perindeque haberi, ac si nihil promisisset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Circa venditionem quoque Iulianus quidem minoris factam venditionem nullius esse momenti ait; Neratius autem, cuius opinionem Pomponius non improbat, venditionem donationis causa inter virum et uxorem factam nullius esse momenti, si modo, quum animum maritus vendendi non haberet, idcirco venditionem commentus sit &lt;ref&gt;Taur.; ait (en lugar de sit), el códice Fl., Br. &lt;/ref&gt;, ut donaret; enimvero si, quum animum vendendi haberet, ex pretio ei remisit, venditionem quidem valere, remissionem autem hactenus non valere, quatenus facta est locupletior. Itaque si res quindecim veniit&lt;ref&gt;Según conjetura nuestra; venit, según costumbre del códice Fl. &lt;/ref&gt; quinque, nunc autem sit decem,&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8zhpjr5rm5h020y8cshd34qi3qs94av</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/474</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87348</id>
    <revision>
      <id>284631</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:48:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'verat, ceu unicus Ifraelita, uti videbatur, re- lictus mactaverat, atque ita populum ab ido- lolatria purgatum ad verum Deum iterum convertebat. Alcoranus ipfe Surat. 36. p. 252. hujus zeli meminit, Utique Elias, in- quiens, etiam eft ex Legatis, quando dixit populo fuo: Annon timebitis an invocabitis Baalum, &amp; deferetis optimum creatorem? Deus eft Deus Vefter, majorum Veftrorum. Nullibi tamen in fcriptura legimus Eliam, qui peccata aliàs pop...</comment>
      <origin>284631</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3751" sha1="704p5ua5dgbwr7uhw83rcm0tbh5f4uw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|464|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;verat, ceu unicus Ifraelita, uti videbatur, re-
lictus mactaverat, atque ita populum ab ido-
lolatria purgatum ad verum Deum iterum
convertebat. Alcoranus ipfe Surat. 36. p.
252. hujus zeli meminit, Utique Elias, in-
quiens, etiam eft ex Legatis, quando dixit
populo fuo: Annon timebitis an invocabitis
Baalum, &amp; deferetis optimum creatorem?
Deus eft Deus Vefter, majorum Veftrorum.
Nullibi tamen in fcriptura legimus Eliam,
qui peccata aliàs populi reticere, nec Regis
etiam folebat, Polygamiam, in qua Acha-
bus 70. filios genuerat, &amp; populus etiam
immenfus erat, ufpiam taxaffe.
8. Abia. Rex 14. habuit uxores, &amp; vi-
ginti duos filios fedecimque filias procrea-
vit, 2 Chron. 13. 21. qui hoc loco ceu opti-
mus Rex delineatur, qui in pugna contra
Jeroboamum egregia oratione bellica Jero-
boamum &amp; totum populum Ifraeliticum à
bello contra fratres dehortatus, fuisque pre-
cibus intenfiffimis victoriam contra hoftes
obtinuit, atque ita debellavit, ut quamdiu
Abia viveret, ne hifccre quidem adverfarius,
populufque Ifraeliticus fub Jeroboamo vi-
vens auderet, Victor quidemUtopicus p. 135.
fagillat Theophilum, quod Abiam ceu pium
principem proponat, quia 1 Reg. 15. v. 3.
extet quod ambulaverit in peccatis Patris fui
Rahabeami, ejusque cor non fuerit rectum in
oculis Dommi; adeoque non immeritô dica-

tur ab Alftedio fimilis Patri, xas xózangs
xaxoy dov, mali corvi malum ovum. Ve-
rum enim veroetfi non negemus,initia ipfius
regni non adeo bona fucle, quæ defcribun-
tur 1 Reg. 15. finis tamen, qui coronat opus,
&amp; inter medium tempus videtur fuiffe multò
melius, ut non tantam ex oratione caftren-
fi ad hoftes habita, fed &amp; ex morte, appa-
ret, quâ fcribitur 2 Chron. 13. V. 23. effe
fepultus in civitate David &amp; indormiviffe
cum Patribus fuis, quæ formula eft beatitu-
dinis, &amp; populus etiam fub ipfo dicitur obti-
nuiffe victoriam contra hoftes,quòd fiduciam
in Deofuo collocaverit. 2. Chron. 13. 18.
9. Joas, qui proxeneta Pontifice duas uxo-
res. More folito autor Polygynias omnia in
dubium vocat, an de Polygamia fimulta-
nea, an verò fucceffivà intelligendus hic
(2 Chron. 24. 2. 3.) textus, an Joas ipfe
mediante Jojada facerdote fummo duas
duxerit uxores, an vero Jojada ipfe pro fe
ceperit: cum tamen ita clarus fit, ut in re
tàm perfpicui fubtilifare, ut ICTi loquun.
tur, fupervacaneum fit. Biblia Erneftina
&amp;Commentatores fere omnes de fimultanea
Polygamia ut &amp; uxoribus Regis accipiunt.
Quin &amp; Jofephus uxores, illas Regis non
Pontificis fuiffe diferte afferit, fed
r8 agus ws conjugium conciliante Pontifice
1. 9. c. 7. vid. Selden. 1. 1. c. 8. p. 56. vid.
not. ad th. 4.n.4.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T78&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T79&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXI|X.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 79.png|left|95px|T]]Aceo alia {{grc|πολυγάμων}} Exempla uti Rehabeam, 2 Paral. 11. 21. Uxores 18. &amp; 30. concubinas habui{{ls}}{{ls}}e recen{{ls}}etur. Iudæi enim præceptum illud Catholicum de multiplicatione magni, uti {{ls}}upra dictum, æ{{ls}}timarunt, ceu Maimonides ob{{ls}}ervavit inquiens: ''quanquam qui impleverit'' ({{ls}}uo modo {{ls}}cilicet) ''præceptum de multiplicatione generis humani, habetur nihilominus præceptum ex {{ls}}citis {{ls}}cribarum, uti nemo ce{{ls}}{{ls}}et à multiplicatione humani generis ullo tempore, modo ei {{ls}}uppetat facultas nempe qui adjecit unam animam I{{ls}}raeli, qua{{ls}}i mundum ædificat, hinc e{{ls}}t quæ toties inculcatur, hyperbole illa, ajunt Magi{{ls}}tri, quemlibet hominem, cui non e{{ls}}t uxor, non e{{ls}}{{ls}}e hominem. Creavit enim Deus ma{{ls}}culum &amp; fœminam &amp; Adamum non''&lt;noinclude&gt;{{right|''vocavit''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>704p5ua5dgbwr7uhw83rcm0tbh5f4uw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/537</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87349</id>
    <revision>
      <id>284632</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:48:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' rum defuncti computari debere, et propterea fideicommisso non contineri, quia ea habitura esset etiam alio herede existente. Plane nominatim maritus uxoris fidei committere potest, ut et ea restituat.  '''69. [71.]''' PAPINIANUS ''libro XIX. Quaestionum.—«Peto, Luci Titi, contentus sis centum aureis;» fideicommissum valere placuit, idque rescriptum est. Quid ergo, si, quum heredem ex parte instituisset, ita locutus est: «peto, pro parte tua...</comment>
      <origin>284632</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2921" sha1="gr0b2wqnofuzhqaop9v58p0cmm89qbc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
rum defuncti computari debere, et propterea
fideicommisso non contineri, quia ea habitura esset etiam alio herede existente. Plane nominatim maritus uxoris fidei committere potest, ut et ea restituat.

'''69. [71.]''' PAPINIANUS ''libro XIX. Quaestionum.—«Peto, Luci Titi, contentus sis centum aureis;» fideicommissum valere placuit, idque rescriptum est. Quid ergo, si, quum heredem ex parte instituisset, ita locutus est: «peto, pro parte tua contentus sis, Luci Titi, centum aureis—?» Petere poterunt coheredes partem hereditatis, retinente sive
praecipiente, quo contentum esse voluit defunctus. Sine dubio facilius est hoc probare, quam probari potuit illud, quum ibi fideicommissum petatur ab
his, cum quibus testator non est locutus (1). Idem
dicemus, si, quum ex asse scripsisset heredem, eius
gratia, qui legitimus heres futurus esset, ita loquatur: «peto, pro hereditate, quam tibi reliqui, quae ad fratrem meum iure legitimo rediret, contentus sis centum aureis.»

§ 1.—Praedium, quod nomine familiae relinquitur, si non voluntaria (2) facta sit alienatio, sed
bona heredis veneant, tamdiu emtor retinere debet (3) , quamdiu debitor haberet bonis non venditis, post mortem eius non habiturus, quod exter
heres praestare cogeretur.

§ 2.—Mater, filio impubere herede instituto, tutorem eidem adscripsit, eiusque fidei commisit, ut, si filius suus intra quatuordecim annos decessisset, restitucret hereditatem Sempronio; non ideo minus fideicommissum recte datum intelligi debet, quia tutorem daré mater non potuit. Nam etsi pater non iure facto testamento tutoris fidei commiserit, aeque praestabitur, quemadmodum si iure testamentum factum fuisset (4); sufficit enim, ut ab impubere datum fideicommissum videatur, ab eo dari, quem is, qui dabat, tutorem dederat, vel etiam tutorem fore arbitrabatur. Idem in curatore impuberis, vel minoris annis debet probari; nec interest, tutor recte datus vivo patre moriatur, vel aliquo privilegio excusetur, vel tutor esse non possit propter aetatem, cui tutor fuerat datus; quibusupillo relinqui non posse, quoniam, quod ab eo
relinquitur extero, non ipsius proprio, sed pupilli
iure debeatur.

§ 3.—Fratre herede instituto petiit (5), ne domus alienaretur, sed ut in familia relinqueretur, si non paruerit heres voluntari, sed domun alienaverit, vel extero herede instituto decesserit, omnes fideicommissum petent, qui in familia fuerunt. Quid
ergo, si non sint eiusdem gradus? Ita res temperari debet, ut proximus quisque primo loco videatur.
 
(1) Taur. según la escritura original; non est testator locutus, corrección del códice Fl., Br.
(2) Taur, según corrección del códice Fl.; voluntariae, la
escritura original, Br.
(3) potest, Hal. Vulg.
(4) Taur. según la escritura original; fuisset factum testamentum, corrección del códice Fl ., Br.
(5) Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gr0b2wqnofuzhqaop9v58p0cmm89qbc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284797</id>
      <parentid>284632</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:24:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284797</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="qx6uvwfgagr8x29zpmggnbg4aktgpo2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
rum defuncti computari debere, et propterea fideicommisso non contineri, quia ea habitura esset etiam alio herede existente. Plane nominatim maritus uxoris fidei committere potest, ut et ea restituat.

'''69. [71.]''' PAPINIANUS ''libro XIX. Quaestionum''.—«Peto, Luci Titi, contentus sis centum aureis;» fideicommissum valere placuit, idque rescriptum est. Quid ergo, si, quum heredem ex parte instituisset, ita locutus est: «peto, pro parte tua contentus sis, Luci Titi, centum aureis—?» Petere poterunt coheredes partem hereditatis, retinente sive praecipiente, quo contentum esse voluit defunctus. Sine dubio facilius est hoc probare, quam probari potuit illud, quum ibi fideicommissum petatur ab his, cum quibus testator non est locutus &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; non est testator locutus, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;. Idem dicemus, si, quum ex asse scripsisset heredem, eius
gratia, qui legitimus heres futurus esset, ita loquatur: «peto, pro hereditate, quam tibi reliqui, quae ad fratrem meum iure legitimo rediret, contentus sis centum aureis.»

§ 1.—Praedium, quod nomine familiae relinquitur, si non voluntaria &lt;ref&gt;Taur, según corrección del códice Fl.; voluntariae, la
escritura original, Br.&lt;/ref&gt; facta sit alienatio, sed
bona heredis veneant, tamdiu emtor retinere debet &lt;ref&gt;potest, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, quamdiu debitor haberet bonis non venditis, post mortem eius non habiturus, quod exter heres praestare cogeretur.

§ 2.—Mater, filio impubere herede instituto, tutorem eidem adscripsit, eiusque fidei commisit, ut, si filius suus intra quatuordecim annos decessisset, restitucret hereditatem Sempronio; non ideo minus fideicommissum recte datum intelligi debet, quia tutorem daré mater non potuit. Nam etsi pater non iure facto testamento tutoris fidei commiserit, aeque praestabitur, quemadmodum si iure testamentum factum fuisset &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; fuisset factum testamentum, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;; sufficit enim, ut ab impubere datum fideicommissum videatur, ab eo dari, quem is, qui dabat, tutorem dederat, vel etiam tutorem fore arbitrabatur. Idem in curatore impuberis, vel minoris annis debet probari; nec interest, tutor recte datus vivo patre moriatur, vel aliquo privilegio excusetur, vel tutor esse non possit propter aetatem, cui tutor fuerat datus; quibusupillo relinqui non posse, quoniam, quod ab eo relinquitur extero, non ipsius proprio, sed pupilli
iure debeatur.

§ 3.—Fratre herede instituto petiit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ne domus alienaretur, sed ut in familia relinqueretur, si non paruerit heres voluntari, sed domun alienaverit, vel extero herede instituto decesserit, omnes fideicommissum petent, qui in familia fuerunt. Quid ergo, si non sint eiusdem gradus? Ita res temperari debet, ut proximus quisque primo loco videatur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qx6uvwfgagr8x29zpmggnbg4aktgpo2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/76</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87350</id>
    <revision>
      <id>284633</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:48:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284633</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2417" sha1="qh4jdn5od0g0v3rhegvf02s0uneyx6y" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 2.—Si a me bessem fundi emeris, a Titio trientem, deinde partem dimidiam fundi a te quis petierit, si quidem ex desse, quem a me acceperas, semis petitus fuerit, Titius non tenebitur; si vero triens, quem Titius tibi tradiderat, et sextans ex besse, quem a me acceperas, petitus fuerit, Titius quidem pro triente, ego pro sextante evictionem tibi praestabimus. 

§ 3.—Pater sciens filium suum, quem in potestate habebat, ignoranti emtori vendidit; quaesitum est, an evictionis nomine teneatur? Respondit: qui liberum hominem sciens vel ignorans tanquam servum vendat, evictionis nomine tenetur; quare etiam pater, si (1) filium suum tanquam servum vendiderit, evictionis nomine obligatur.

§ 4.—Qui stataliberum tradit, nisi dixerit, eum stataliberum esse, evictionis nomine perpetuo obligatur (2).

§ 5.—Qui servum venditum tradit, et dicit usumfructum in eo Seii esse, quum ad Sempronium pertineat, Sempronio usumfructum petente perinde tenetur, ac si in tradendo dixisset, ususfructus nomine adversus Seium non teneri; et si revera Seii ususfructus fuerit, legatus autem ita, ut, quum ad Seium pertinere desiisset, Sempronii esset, Sempronio usumfructum petente tenebitur, Seio agente recte defugiet.

40. Idem libro LVIII. (3) Digestorum.—Si is, qui satis a me de evictione accepit, fundum a me herede legaverit, confestim fideiussores liberabuntur, quia, etiamsi evictus fuerit ab eo, cui legatus fuerat, nulla adversus fideiussores actio est.

41. Paulus libro I. ad Edictum Aedilium curulium.—Si ei, cui vendidi, et duplam promisi, quum ipse eadem stipulatione mihi cavisset, heres extiterim, evicto homine nulla parte stipulatio committitur; neque enim mihi evinci videtur, quum vendiderim eum, neque ei, cui me promissorem praestarem, quoniam parum commode dicar ipse mihi duplam praestare debere.

§ 1.—Item si domino servi heres extiterit emtor, quoniam evinci ei non potest, nec ipse sibi videtur evincere, non committitur duplae stipulatio. His igitur casibus ex emto agendum erit.

§ 2.—Si is, qui fundum emerit, et satis de evictione acceperit, et eundem fundum vendiderit, emtori suo heres extiterit, vel ex contrario emtor venditori heres extiterit, an evicto fundo cum fideiussoribus agere possit, quaeritur. Existimo autem, utroque casu fideiussores teneri, quoniam et, quum debitor creditori suo heres extiterit, ra...&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qh4jdn5od0g0v3rhegvf02s0uneyx6y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/168</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87351</id>
    <revision>
      <id>284635</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284635</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3013" sha1="6c6zc1u3u4ul98btmvofla4pjq8vxk9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quinque tantum praestanda sunt, quia in hoc locupletior videtur facta.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Si donationis causa vir vel uxor servitute non utatur, puto amitti servitutem, verum post divortium condici posse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Si uxor vel maritus exceptione quadam donationis causa summoveri voluerint, facta a iudice absolutione valebit quidem sententia, sed condicetur ei, cui donatum est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 8.—Concessa donatio est sepulturae causa; nam sepulturae causa locum marito ab uxore, vel contra posse donari constat; et si quidem intulerit, faciet locum religiosum. Hoc autem ex eo venit, quod definiri solet, eam demum donationem impediri solere, quae et donantem pauperiorem, et accipientem facit locupletiorem; porro hic non videtur fieri locupletior in ea re, quam religioni dedicavit. Nec movit &lt;ref&gt;moverit, Hal. &lt;/ref&gt; quemquam, quod emerit, nisi a marito accepisset; nam etsi pauperior ea fieret, nisi maritus dedisset, non tamen idcirco fit locupletior, quod non expendit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 9.—Haec res et illud suadet, si uxori maritus sepulturae causa donaverit, ita demum locum fieri putellori mulieris, quum corpus humatur; ceterum antequam fiet religiosus, donantis manet; proinde si distraxerit mulier, manet locus donatoris.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 10.—Secundum haec, si uxori suae monumentum purum maritus magni pretii donaverit, valebit donatio, sic tamen, ut, quum sit religiosus, valeat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 11.—Sed etsi ipsa fecerit illo illata, licet morte eius finitum est matrimonium, favorabiliter tamen dicetur, locum religiosum fieri.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 12.—Proinde et si maritus ad oblationem Dei uxori donavit, vel locum, in quo opus publicum, quod promiserat, faceret &lt;ref&gt; Hal.; facere, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, vel ut aedem publicam dedicaret, fiet locus sacer. Sed et si quid ei det, ut donum Deo detur vel consecretur, dubium non est, quin debeat valere; quare, et si oleum pro ea in aede sacra posuerit, valet donatio.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 13.—Si maritus heres institutus repudiat hereditatem donationis causa, Iulianus scripsit libro septimo decimo Digestorum, donationem valere; neque enim pauperior fit, qui non acquirit, sed qui de patrimonio suo deposuit. Repudiatio autem mariti mulieri prodest, si vel substituta sit mulier, vel etiam ab intestato heres futura.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 14.—Simili modo et si legatum repudiat, placet nobis, valere donationem, si mulier substituta sit in legato, vel etiam si proponas, eam heredem institutam.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 15.—Si quis rogatus sit, praecepta &lt;ref&gt; percepta, Vulg.&lt;/ref&gt; certa quantitate uxori suae hereditatem restituere, et is sine deductione restituerit, Celsus libro decimo Digestorum scripsit, magis pleniore officio &lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6c6zc1u3u4ul98btmvofla4pjq8vxk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/77</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87352</id>
    <revision>
      <id>284636</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284636</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2239" sha1="h9k4g818n1q5pffzrsa1c4maqow7jz7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tio quaedam inter heredem et hereditatem ponitur (1), et intelligitur maior hereditas ad debitorem pervenire quasi soluta pecunia, quae debebatur hereditati, et per hoc minus in bonis heredis esse; et ex contrario, quum creditor debitori suo extitit heres, minus in hereditate habere videtur, tanquam ipsa hereditas heredi solverit. Sive ergo is, qui de evictione satis acceperat, emtori, cui ipse vendiderat, sive emtor venditori suo heres extiterit, fideiussores tenebuntur, et si ad eundem venditoris et emtoris hereditas reciderit, agi cum fideiussoribus poterit.

42. Paulus libro LIII. (2) ad Edictum.—Si praegnans ancilla vendita et tradita sit, evicto partu venditor non potest de evictione conveniri, quia partus venditus non est.

43. Iulianus libro LVIII. (3) Digestorum.—Vaccae emtor, si vitulus, qui post emtionem natus est, evincatur, agere ex duplae stipulatione non potest, quia nec ipsa, nec ususfructus evincitur; nam quod dicimus, vitulum fructum esse vaccae, non ius, sed corpus demonstramus, sicuti praediorum frumenta et vinum fructum recte dicimus, quum constet, eadem haec non recte usumfructum appellari.

44. Alfenus libro II. Digestorum a Paulo epitomatorum (4).—Scapham non videri navis esse, respondit, nec quidquam coniunctum habere; nam scapham ipsam per se parvam naviculam esse, omnia autem, quae coniuncta navi essent, veluti gubernacula, malus, antennae, velum, quasi membra navis esse.

45. Idem libro V. (5) Digestorum a Paulo epitomatorum.—Qui fundum tradiderat iugerum centum, fines multo amplius emtori demonstraverat; si quid ex his finibus evinceretur, pro bonitate eius emtori praestandum ait, quamvis id, quod relinqueretur, centum iugera haberet.

46. Africanus libro VI. (6) Quaestionum.—Fundum, cuius ususfructus Attii erat, mihi vendidisti, nec dixisti usumfructum Attii esse; hunc ego Maevio detracto usufructu tradidi; Attio capite minuto non ad me, sed ad proprietatem usumfructum redire ait, neque enim potuisse constitui usumfructum eo tempore, quo alterius (7) esset; sed posse me venditorem te de evictione convenire, quia aequum sit, eandem causam meam esse, quae futura esset, si tunc ususfructus alienus non fuisset.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h9k4g818n1q5pffzrsa1c4maqow7jz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/546</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87353</id>
    <revision>
      <id>284637</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:52:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'singulis annis voluit, alia scriptura se declaraturum promisit, ac postea morte praeventus non fecit.  '''78. [80.]''' IDEM ''libro IX. Responsorum''.- Qui solidum fideicommissum frustra petebat herede Falcidiam obiiciente, si partem interim solvi sibi desideraverit, neque acceperit, in ea (1) moram passus intelligitur.  § 1.-Quum post mortem emtoris venditionem Reipublicaepraediorum optimus maximusque Princeps noster Severus Augustus rescind...</comment>
      <origin>284637</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="1xogn9hktd2w60y2jzcjussm1dyfxoh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;singulis annis voluit, alia scriptura se declaraturum promisit, ac postea morte praeventus non
fecit.

'''78. [80.]''' IDEM ''libro IX. Responsorum''.- Qui solidum fideicommissum frustra petebat herede Falcidiam obiiciente, si partem interim solvi sibi desideraverit, neque acceperit, in ea (1) moram passus intelligitur.

§ 1.-Quum post mortem emtoris venditionem Reipublicaepraediorum optimus maximusque Princeps noster Severus Augustus rescindi heredibus pretio restituto iussisset, de pecunia legatario, cui
praedium emtor ex ea possessione legaverat, coniectura voluntatis pro modo aestimationis partem solvendam esse respondi.

§ 2.-Etiam Respublica fideicommissi post moram usuras praestare cogitur, sed damnum, si quod ex ea re fuerit secutum, ab his sarciendum erit, qui post dictam sententiam iudicatum solvere
supersederunt. Nec aliud servabitur in litis sumtibus, si ratio litigandi non fuit; ignaviam etenim praetendentes audiri non oportere; quod in tutoribus quoque probatur.

§ 3.-Praedium pater de familia liberorum alienari verbis fideicommissi prohibuit; supremus ex liberis , qui fideicommissum petere potuit, non idcirco minus actionem in bonis suis reliquisse visus est, quod heredem extrarium (2) sine liberis decedens habuit.

§ 4.-Si creditor ab eo, qui testamentum fecit, domum acceptam iure pignoris vendidit, contra emtorem fideicommissi causa, tametsi voluntatem defuncti non ignoravit, nihil decernetur.

'''79. [81.]''' IDEM ''libro XI. Responsorum''.- Quae fideicommissa moriens libertis viri debuit, corundem praediorum suis quoque libertis fructum reliquit, iuris ignoratione lapsi, qui petere praedia ex mariti testamento debuerunt, secundum fideicommissum inter ceteros longo tempore perceperunt; non ideo peremtam videri petitionem prioris fideicommissi constitit.

'''80. [82.]''' IDEM ''libro I. Definitionum''.-Legatum ita dominium rei legatarii facit, ut hereditas heredis res singulas; quod eo pertinet, ut, si pure res relicta sit, et legatarius non repudiavit defuneti voluntatem, recta via dominium, quod hereditatis fuit, ad legatarium transeat, nunquam factum heredis.

'''81. [83.]''' PAULUS ''libro IX. Quaestionum''.-Si quis testamento facto a filiis suis, quos heredes instituisset, fideicommissa reliquisset, non ut a legitimis heredibus, sed ut a scriptis, et testamentum aliquo casu irritum factum sit, filii ab intestato venientes fideicommissa ex testamento praestare compelli non possunt.

(1) Hal.; eam, el códice Fl.
(2) Taur. según la escritura original; extraneum, corrección del códice Fl., Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1xogn9hktd2w60y2jzcjussm1dyfxoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/78</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87354</id>
    <revision>
      <id>284638</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadira Nohelia</username>
        <id>33175</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284638</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2266" sha1="7sxlu42zt0ttjn68yie2qwm5mwyv05i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;Yadira Nohelia&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tueris, evictionis nomine te obligari ait; etenim quo casu, si per proprium constituentis fundum concessa esset via, recte constitueretur, eo casu, si per alienum concederetur, evictionis obligationem contrahit (1).

§ 2.—Quum tibi Stichum venderem, dixi, eum statuliberum esse sub hac conditione manumissum: «si navis ex Asia venerit», is autem: «si Titius consul factus fuerit», manumissus erat; quaerebatur, si prius navis ex Asia venerit, ac post Titius consul fiat, atque ita in libertatem evictus sit, an evictionis nomine teneatur? Respondit, non teneri eum; etenim dolo malo emtorem facere, quum prius extiterit ea conditio, quam evictionis nomine exsolverit.

§ 3.—Item, si post biennium liberum fore dixi, qui post annum libertatem acceperit, et post biennium in libertate evincatur (2), vel decem dare iussum, dixerim quinque, et his decem datis ad libertatem pervenerit, magis esse, ut his quoque casibus non tenear.

47. Idem libro VIII. (3) Quaestionum.—Si duos servos quinis a te emam, et eorum alter evincatur, nihil dubii fore, quin recte eo nomine ex emto acturus sim, quamvis alter decem dignus sit, nec referre, separatim singulos, an simul utrumque emerim.

48. Neratius libro VI. (4) Membranarum.—Quum fundus, «uti optimus maximusque est», emtus est, et alicuius servitutis evictae nomine aliquid emtor a venditore consecutus est, deinde totus fundus evincitur, ob eam evictionem id praestari debet, quod ex duplo reliquum est; nam si aliud observabimus, servitutibus aliquibus et mox proprietate evicta amplius duplo emtor, quam quanti emit, consequeretur. 

49. Gaius libro VII. ad Edictum provinciale.—Si ab emtore ususfructus petatur, proinde is venditori denuntiare debet, atque is, a quo pars petitur.

50. Ulpianus libro XXV. ad Edictum.—Si pignora veneant per apparitores Praetoris extra ordinem sententias sequentes, nemo unquam dixit, dandam in eos actionem re evicta; sed si dolo rem viliori pretio proiecerunt, tunc de dolo actio datur adversus eos domino rei.

51. Idem libro LXXX. ad Edictum.—Si per imprudentiam iudicis aut errorem emtor rei victus est, negamus, auctoris damnum esse debere; aut quid refert, sordibus iudicis, an stultitia res perierit&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7sxlu42zt0ttjn68yie2qwm5mwyv05i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/182</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87355</id>
    <revision>
      <id>284639</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:57:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Incerta */</comment>
      <origin>284639</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2597" sha1="lj38r3hm2mhaalx4il6j9pqp2wf7t80" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;2&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;poterit; quae tamen in commune teneantur, sine
praestituto revocanda non sunt. Ideoque igitur pro-
vocatio non erit, quia nulla societas est, quae
donationis causa interponitur, nec inter ceteros,
et propter hoc nec inter virum et uxorem.

§ 25.—Idem erit dicendum, etsi tantio contracta
sit donationis causa, nam nulla erit.

§ 26.—Plenae si liberis res venerit donationis
causa, vel postea pretium sit remissum, admitte-
mus, donationem valere (1) ad Senatusconsultum.

§ 27.—Si quis sponsam habuerit, deinde eandem
uxorem duxerit, utrum non liceat, an donationes
quasi in sponsalibus factae valeant, videamus. Et
Iulianus tractat hanc quaestionem in nono-
decimo libro, si in domum quasi mariti inventura
sit deducta; ait enim hanc sponsam esse, etsi uxor
non sit. Sed et verum, quod Labeoni videtur, et a
nobis, et a Papiniano libro decimo Quaestionum
probatum est, ut, si quidem praecesserint sponsa-
lia, durent, quamvis iam uxorem esse putet, qui
duxit, si vero non praecesserint, neque sponsalia
esse, quemadmodum non fuerunt, neque nuptias,
quod nuptiae esse non potuerunt. Ideoque si sponsalia
convenerint, valet donatio, si minus, nulla est,
quia non quasi ad extraneam, sed quasi ad uxo-
rem fecit; et ideo non Oratio locum habebit.

§ 28.—Sed si Senator libertinam desponderit (2),
vel tutor pupillam, vel quis alius ex his, qui matri-
monium copulare prohibentur, et duxerit, an do-
natio quasi in sponsalibus facta valeat? Et puto,
etiam sponsalia improbanda, et quae ab indignis
quae donata sunt, ablata fisco vindicari.

33. Idem libro XXXVI. (3) ad N[ilegible], —
stipulatio fuerit mulier annuum, id ex stipulatione
proveniente matrimonio non potest. Sed si ma-
rito matrimonio decesserit, stipulatio [ilegible],
poto, quia in marito quoque donatio vertitur, pos-
tulat, stipulationem (4) confirmari ex Senatuscon-
sulto. (5)

§ 1.—Si uxor marito annuum versa vice praesti-
terit, restituetur ei hoc, et poterit vindicare id,
si extat; credo, poterit et condicere, si quan-
do locupletior factus est, quia non tam solemne
annuum, quod maritus uxori praestitit, et quod
uxor marito praestat, imo incongruens est et con-
tra bonos mores.

§ 2.—Et si forte maritus ab uxore stipulatus sit
annuum, decesseritque mulier constante matri-
monio, dicendum erit, ex Oratione donationem
convalescere.

34. Idem libro XLIII. ad Sabinum. (6)—Sive
uxor marito res donasset, quae eas in dotem pro-
communi filia dedisset, sive post donationem, quae

(1) [ilegible], Vulg.
(2) [ilegible], Vulg.
(3) XXXVI, [ilegible].&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lj38r3hm2mhaalx4il6j9pqp2wf7t80</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284746</id>
      <parentid>284639</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284746</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2561" sha1="3i123qmbh8d9ypso6igc9f4wpv0it6w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;poterit; quae tamen in commune teneantur, sine
praestituto revocanda non sunt. Ideoque igitur pro-
vocatio non erit, quia nulla societas est, quae
donationis causa interponitur, nec inter ceteros,
et propter hoc nec inter virum et uxorem.

§ 25.—Idem erit dicendum, etsi tantio contracta
sit donationis causa, nam nulla erit.

§ 26.—Plenae si liberis res venerit donationis
causa, vel postea pretium sit remissum, admitte-
mus, donationem valere (1) ad Senatusconsultum.

§ 27.—Si quis sponsam habuerit, deinde eandem
uxorem duxerit, utrum non liceat, an donationes
quasi in sponsalibus factae valeant, videamus. Et
Iulianus tractat hanc quaestionem in nono-
decimo libro, si in domum quasi mariti inventura
sit deducta; ait enim hanc sponsam esse, etsi uxor
non sit. Sed et verum, quod Labeoni videtur, et a
nobis, et a Papiniano libro decimo Quaestionum
probatum est, ut, si quidem praecesserint sponsa-
lia, durent, quamvis iam uxorem esse putet, qui
duxit, si vero non praecesserint, neque sponsalia
esse, quemadmodum non fuerunt, neque nuptias,
quod nuptiae esse non potuerunt. Ideoque si sponsalia
convenerint, valet donatio, si minus, nulla est,
quia non quasi ad extraneam, sed quasi ad uxo-
rem fecit; et ideo non Oratio locum habebit.

§ 28.—Sed si Senator libertinam desponderit (2),
vel tutor pupillam, vel quis alius ex his, qui matri-
monium copulare prohibentur, et duxerit, an do-
natio quasi in sponsalibus facta valeat? Et puto,
etiam sponsalia improbanda, et quae ab indignis
quae donata sunt, ablata fisco vindicari.

33. Idem libro XXXVI. (3) ad N[ilegible], —
stipulatio fuerit mulier annuum, id ex stipulatione
proveniente matrimonio non potest. Sed si ma-
rito matrimonio decesserit, stipulatio [ilegible],
poto, quia in marito quoque donatio vertitur, pos-
tulat, stipulationem (4) confirmari ex Senatuscon-
sulto. (5)

§ 1.—Si uxor marito annuum versa vice praesti-
terit, restituetur ei hoc, et poterit vindicare id,
si extat; credo, poterit et condicere, si quan-
do locupletior factus est, quia non tam solemne
annuum, quod maritus uxori praestitit, et quod
uxor marito praestat, imo incongruens est et con-
tra bonos mores.

§ 2.—Et si forte maritus ab uxore stipulatus sit
annuum, decesseritque mulier constante matri-
monio, dicendum erit, ex Oratione donationem
convalescere.

34. Idem libro XLIII. ad Sabinum. (6)—Sive
uxor marito res donasset, quae eas in dotem pro-
communi filia dedisset, sive post donationem, quae

(1) Vulg.
(2) Vulg.
(3) XXXVI.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3i123qmbh8d9ypso6igc9f4wpv0it6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/169</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87356</id>
    <revision>
      <id>284640</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:57:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284640</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2810" sha1="hcay8ao8xtda25vxztsmbkzsuekftrb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;praestandae functum maritum, quam donasse &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; donasse, el códice L. &lt;/ref&gt; videri; et rectam rationem huic sententiae Celsus adiecit, quod plerique magis fidem exsolvunt in hunc casum, quam donant, nec de suo putant proficisci, quod de alieno plenius restituunt. voluntatem defuncti secuti; nec immerito saepe credimus aliquid defunctum voluisse, et tamen non rogasse. Quae sententia habet rationem magis in eo, qui non erat deducta quarta rogatus restituere, et tamen integram fidem praestitit omisso Senatusconsulto commodo; hic enim vere fidem exsolvit voluntatem testatoris obsecutus (&lt;ref&gt;secutus, Hal. &lt;/ref&gt;. Hoc ita, si non per errorem calculi fecit; ceterum indebiti fideicommissi esse repetitionem, nulla dubitatio est.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 16.—Quum igitur nihil de bonis erogatur, recte dicitur, valere donationem. Ubicunque igitur non demittit de facultatibus suis, qui donavit, valet, vel etiamsi deminuat, locupletior tamen non fit, qui accepit, donatio valet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 17.—Marcellus libro septimo Digestorum quaerit, si mulier exceptam a marito pecuniam in sportulis pro cognato suo ordini erogaverit, an donatio valeat? Et ait, valere, nec videri locupletiorem mulierem factam, quamvis mutuam pecuniam ex sese acceperit, et pro affine erogatura.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 18.—In donationibus autem iure civili impeditis hactenus revocatur donum ab eo, ab eave, cui donatum est, ut, si quidem extet res, vindicetur, si consumta sit, condicatur hactenus, quatenus locupletior quis eorum factus est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''6.''' GAIUS ''libro XI. &lt;ref&gt; XII., Hal.&lt;/ref&gt; ad Edictum provinciale.''—qui quod ex non concessa donatione retinetur, id aut sine causa, aut ex iniusta causa retineri intelligitur; ex quibus causis condictio nasci solet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''7.''' ULPIANUS &lt;ref&gt;αῦλος, Bas.&lt;/ref&gt; ''libro XXXI. &lt;ref&gt;XXXII., Hal. &lt;/ref&gt; ad Sabinum.''—Quod autem spectetur tempus, an locupletiores sint facti, utrum tempus litis contestatae, an rei iudicatae? Et verum est, litis contestatae tempus spectari oportere, idque Imperator noster cum patre rescripsit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Si maritus pecuniam uxori in manum dederit, eaque eam pecuniam creditori suo solverit, nox ea de sua pecunia unguenta emerit, non videri locupletiorem factam, Marcellus libro septimo Digestorum scribit. Idemque, et si lanceas ob eandem causam ei dederit, eaque lanceas retinuerit, de sua autem pecunia unguenta emerit, vindicationem cessare, quia non est locupletior, quae tantundem in re mortua impendit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Si vir et uxor quina invicem sibi donave-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hcay8ao8xtda25vxztsmbkzsuekftrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/645</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87357</id>
    <revision>
      <id>284641</id>
      <timestamp>2026-10-18T01:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284641</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2636" sha1="dp7vz36hf31otjdihmw0i47j2oybzrg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quum mille oves fundus sustinere potuisset, duo
millia ovium in eo fundo fuerint, quas oves potissi-
mum legato cessuras existimabimus? Nec quae-
rendum esse, quid debuisset parari pecoris instru-
menti fundi causa, sed quid paratum esset; non
enim ex numero aut multitudine legata aestiman-
dum esse; Labeonis sententiam probo.


§ 1.—Quidam, quum in fundo figlinas haberet,
figulorum opera maiore parte anni ad opus rusti-
cum utebatur, deinde eius fundi instrumentum le-
gaverat; Labeo, Trebatius, non videri figulos (1)
in instrumento fundi esse.


§ 2.—Item quum instrumentum omne legatum
esset excepto pecore, pastores, opiliones (2), ovi-
lia quoque legato contineri, Ofilius non recte putat.


26. [27.] IDEM libro V. ex Posterioribus La-
beonis.—Dolia fictilia, item plumbea, quibus terra
adgesta est, et in his viridiaria posita, aedium esse
Labeo, Trebatius putant; ita id verum puto, si
ita illigata sint aedibus, ut ibi perpetuo posita sint.


§ 1.—Molas manuarias quidem supellectilis, iu-
mentarias autem instrumenti esse, Ofilius ait; La-
beo, Cascellius, Trebatius neutras supellectilis, sed
potius instrumenti putant esse; quod verum puto.


27. [28.] SCAEVOLA libro VI. Digestorum.—
Praedia maritima cum servis, qui ibi erunt, et
omni instrumento, et fructibus, qui ibi erunt, et re-
liquis colonorum nutritori suo legavit; quaesitum
est, an servi piscatores, qui solebant in ministerio
testatoris esse, et ubicunque eum sequi, et urbicis
rationibus fungebantur (3), nec mortis testatoris
tempore in praediis legatis deprehensi fuerint, le-
gati esse videantur. Respondit, secundum ea, quae
proponerentur, non esse legatos.


§ 1.—Affini suo ita legavit: «fundum Cornelia-
num Titio, ita ut est instructus, cum omnibus re-
bus, et mancipiis, et reliquis colonorum dari volo»;
haec testatrix Romam (4) litis causa ex Africa ve-
niens mancipia quaedam ex fundo suprascripto, quo
citius per hiemem operam eligeret (5), secum ab-
duxit; quaesitum est, an ea mancipia fideicommisso
cedant, quum quaedam ex his rusticis officiis ad
tempus peregrinationis abducta sunt relictis con-
servabus et filiis suis, et quaedam matribus et pa-
tribus. Respondit, mancipia, de quibus quaerere-
tur, secundum ea, quae proponerentur, ex causa
fideicommissi deberi.


§ 2.—Idem quaesiit, an fructus eiusdem fundi,
qui ibi in diem mortis coacti manserint, fideicom-
misso cedant, quum plenissima testatoris erga
affinem voluntas ab eo quoque manifestetur, quo (6)
reliqua colonorum eiusdem possessionis ad eum
pertinere voluerit. Respondit, in huiusmodi scriptu-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>dp7vz36hf31otjdihmw0i47j2oybzrg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/545</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87358</id>
    <revision>
      <id>284642</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:01:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'vero tardius vendidit, ei, qui non vendidit, in superiorum partibus fecisse partem intelligitur; at si nemo vendiderit, et novissimus sine liberis vita decesserit , fideicommissi petitio non supererit.  § 28.-Quum inter libertos ad praedii legatum liberta quoque fuisset admissa, quod patronus petiit (1), ut de nomine familiae non exiret, heredem libertae filium partem praedii, quam mater accepit, retinere visum est.  § 29.-Quum existimaret ad...</comment>
      <origin>284642</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="c5r3d0ip283km22ixm34zwy8hn0ghld" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;vero tardius vendidit, ei, qui non vendidit, in superiorum partibus fecisse partem intelligitur; at si nemo vendiderit, et novissimus sine liberis vita decesserit , fideicommissi petitio non supererit.

§ 28.-Quum inter libertos ad praedii legatum liberta quoque fuisset admissa, quod patronus petiit (1), ut de nomine familiae non exiret, heredem libertae filium partem praedii, quam mater accepit, retinere visum est.

§ 29.-Quum existimaret ad solam consobrinam suam bona perventura, codicillis ad eam (2) factis pluribus fideicommissa reliquerat; iure successionis ad duos eiusdem gradus possessione devoluta rationibus aequitatis et perpetui Edicti exemplo
pro parte dimidia mulierem relevandam respondi, sed libertates ab ea praestandas, quas intercidere damni causa durum videbatur.

§ 30.-Pater, qui filio semissem dederat, et sororibus eius impuberibus quadrantes, quibus fratrem tutorem dedit, ita fuerat locutus: «fili , conteutus eris pro tuo semisse aureis ducentis, et vos, filiae, pro vestris quadrantibus centenis aureis » ;
vice mutua liberis fideicommissum hereditatis reliquisse non videbatur, sed aestimationem, ut a parentibus frugi fieri solet, patrimonii sui fecisse, nec idcirco fratrem iudicio tutelae bonae fidei rationes quandoque praescriptione demonstratae
quantitatis exclusurum.

§ 31.-Titio fratri suo Maevius hereditatem Seii, a quo heres institutus erat, post mortem suam restituere rogatus, eodem Titio herede scripto , petit (3), ut moriens Titius tam suam, quam Seii hereditatem Sempronio restitueret; quum ex fructibus
medio tempore perceptis fideicommissi debitam quantitatem Titius percepisset, aeris alieni loco non esse deducendum fideicommissum respondi, quoniam ratione compensationis percepisse debitum videbatur. Plane si ea lege Maevius Titium
heredem instituat, ne fideicommissum ex testamento Seii retineat, Falcidiam compensationi sufficere, sed iniquitatem (4) ocurrerre; prudentius autem fecerit, si ex testamento fratris hereditatem repudiaverit, et intestati possessionem acceperit; nec videbitur dolo fecisse, quum fraudem excluserit.

§ 32.-A te peto, marite, si quid liberorum habueris, illis praedia relinquas, vel si non habueris, tuis, sive meis propinquis, aut etiam libertis nostris » ; non esse datam electionem, sed ordinem scripturae factum substitutioni, respondi.

§ 33.-Vicos civitati relictos, qui proprios fines habebant, ex causa fideicommissi non ideo minus deberi placuit, quod testator fines eorum significaturum, et certaminis formam, quam celebrari

(1) Hal.; petit, el códice Fl.
(2) Taur. al margen; ab ea, en el texto.
(3) Véanse las notas 8. de la página 588., y 1. de esta.
(4) Hal. Vulg.; iniquitate, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c5r3d0ip283km22ixm34zwy8hn0ghld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/170</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87359</id>
    <revision>
      <id>284644</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Astrit Rod</username>
        <id>33117</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284644</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3025" sha1="kwxoyo2rsg5qwpgqyfnrq0pxnjxvabk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Astrit Rod&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;runt, et maritus servaverit, uxor consumpserit, recte placuit, compensationem fieri donationum; et hoc Divus Hadrianus constituit.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Idemque ait, et si vir uxori pecuniam donaverit, ipsaque ex ea praedium emerit &lt;ref&gt; Rr.; Taur. omiteel parentesis&lt;/ref&gt;, aestimari oportere, in quantum locupletior facta sit mulier. Proinde et si praedia hodie vilissima sunt, consequenter dicemus, litis contestatae tempore aestimationem eorum spectandam. Plane si magni pretii praedia sunt, summa tantum numerata erit restituenda, non etiam usurae pretii.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Eleganter tractabitur, si mulier quindecim praedia emerit, et maritus non totum pretium numeraverit, sed duas partes pretii, hoc est decem, uxor de suo quinque, deinde haec praedia valeant nunc decem, maritus quantum consequatur? Et magis est, ut consequi debeat duas partes decem, ut quod periit ex pretio, utrique perierit, et marito, et uxori.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Si maritus aestimationem rerum, quas in dotem accepit, dicat se donationis causa auxisse, remedium monstravit Imperator noster cum Divo patre suo Rescripto, cuius verba haec sunt: «Quum donationis causa pretium auctum affirmes, qui super ea re cogniturus erit, si pecuniae modum recusabis, ipsa praedia restitui debere summum dederis rationibus arbitrabitur». In arbitrio igitur mariti erit, quid praestitum malit. Idem iuris est, et si e contrario mulier de minore aestimatione quaeratur. Nec aliud in commodato aestimato dato observari solet, ut Pomponius libro quarto variarum Lectionum scribit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Si uxor a marito suo praedia, quae ob dotem pignori acceperat, emerit, eaque emptio donationis causa facta dicatur, nullius esse momenti, pignoris tamen obligationem durare, Imperator noster cum patre suo rescripsit; cuius Rescripti verba ideo retuli, ut appareat, venditionem inter virum et uxorem bona fide gestam non retractari: «Si tibi maritus pignora propter dotem et pecuniam creditam data, non donationis causa, vendidit, quod bona fide gestum est, manebit ratum; at si titulus donationis quaesitus ostenditur, atque ideo venditionem irritam esse constabit, iure publico causam pignorum integram obtinebis».&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Si uxor rem emit, et maritus pretium pro ea numeravit, interdum dicendum est, totum a muliere repetendum, quasi locupletior ex ea in solidum facta sit, utputa si emit quidem rem mulier, et debebat pecuniam, maritus autem a venditore eam liberavit. Quid enim interest, creditori solvat, an venditori?&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 8.—Uxori quis donavit servum ita, ut eum intra annum manumitteret; an, si mulier non obtemperet voluntati, Constitutio Divi Marci imponat ei libertatem, si vir vel vivit, vel etiam diem suum obierit? Et ait Papinianus, quum Sabini sit sententia recepta, qui putat, tunc fieri servum eius, cui&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kwxoyo2rsg5qwpgqyfnrq0pxnjxvabk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/475</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87360</id>
    <revision>
      <id>284645</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:08:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284645</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3289" sha1="nsnvfqlvnzv2b2glbg8sr0bqwwupuh4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|465|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;''vocavit hominem ante creationem Evæ.'' Similia etiam occurrunt apud Gentiles, ut ad {{ls}}en{{ls}}um Varronis in Lege Mænia: ''{{ls}}i quis patriam, majorem parentem extinguit, in eo culpa e{{ls}}t, quod facit ex {{ls}}ua parte, qui {{ls}}e eunuchat, aut aliquæ liberos producit'' (liberorum procreationem differt.) Talia de nuptiarum nece{{ls}}{{ls}}itate apud Hieroclem &amp; Mu{{ls}}onium reperiuntur referente Stobæo f. 65. ut {{grc|τὰς τοῦ ἀλάμου}} &amp; {{grc|ὀψιλάμου δικας}} ab Athenien{{ls}}ibus &amp; Spartanis impo{{ls}}itas taceam, qualia &amp; uxoriæ Romæ, de quibus Fe{{ls}}tus. Vid etiam qui in Legem Papiam &amp; Iuliam {{ls}}crip{{ls}}erunt.
{{nop}}
Huc facit quoque quod Seneca ait: Hyppol. ''Providit ille maximus mundi parens cum tam rapaces cerneret &amp; fati manus, ut damna {{ls}}emper {{ls}}obole repararet nova. Cœlibem vitam probet {{ls}}terilis juventus, hoc erit, quicquid vides, unius ævi turba.'' Scilicet {{ls}}apienti{{ls}}{{ls}}imus Mundi opifex cum po{{ls}}t lap{{ls}}um morti obnoxium fuerat redditum genus humanum, ne aut nova {{ls}}emper {{ls}}tirps creando e{{ls}}{{ls}}et {{ls}}ufficienda, aut tam nobilis {{ls}}peciei duratio unius ætatis {{ls}}patio extingueretur, di{{ls}}crimine {{ls}}exus &amp; naturali facultate inditâ commixtis corporibus {{ls}}e{{ls}}e propagandi pro{{ls}}pexit. Idque ne forta{{ls}}{{ls}}e per incuriam, aut ob mole{{ls}}tias partus, aut educationis, mortales omitterent, mutuam {{ls}}exuum in {{ls}}e invicem propen{{ls}}ionem &amp; acres {{ls}}timulos, {{ls}}imul ardenti{{ls}}{{ls}}imum in prolem affectum in{{ls}}evit, ut libenter &amp; jucundè obirent, citra quod mortalium Genus perdurare non poterat. Quanquam enim omnes naturali obligatione teneamur, ut qui{{ls}}que {{ls}}eip{{ls}}um maxime amet, {{ls}}e omnibus modis con{{ls}}ervare {{ls}}tudeat, &amp; cum {{ls}}ine {{ls}}ui {{ls}}imilium auxilio {{ls}}ervari {{ls}}it ineptum, ad mutua auxilia recurrat, natura tamen {{ls}}oli rationis dictamini diffi{{ls}}a eidem {{ls}}uccenturiari ju{{ls}}{{ls}}it in{{ls}}tinctum ita vehementem, ut difficulter admodum homo in contrarium niti queat. Quotusqui{{ls}}que enim liberis operam daret, qui {{ls}}æpè materiam dolendi, {{ls}}emper curarum &amp; laborem præbent, ni {{ls}}uper rationem etiam naturalis inclinatio eodem traheret? intercedente cum primis actu non adeo gravi &amp; con{{ls}}ortio mulier um, quod {{ls}}apienti vile juxta ac tædio{{ls}}um citra i{{ls}}tas illecebras foret. vid. Carte{{ls}}. de pa{{ls}}{{ls}}. art. 90. Pufend de Iur. Nat. 6. c. 1.
{{nop}}
Sicut autem in principio Propheticorum librorum eximium nobis pro Polygamia {{ls}}uppeditatum fuit argumentum, ita in medio &amp; fine illorum {{ls}}unt etiam nonnulla, quæ ad illu{{ls}}trandam materiam, ullo modo facere po{{ls}}{{ls}}unt. In medio occurrit Daniel, qui cap. 5. 2. 3. narrat quod Rex Bel{{ls}}azer cum uxoribus &amp; concubinis biberit ex {{ls}}acris illis va{{ls}}is, quæ de{{ls}}umta erant ex templo Hiero{{ls}}olymitano, ex quibus patet, Regem illum habui{{ls}}{{ls}}e multas uxores, &amp; tamen neque à Daniele propterea, neque à manu illà, neque à Deo taxatum &amp; reprehen{{ls}}um. Quod etiam con{{ls}}tat de Aha{{ls}}uero, E{{ls}}t 11. 7. quod multas fœminas amaverit, &amp; ex illis&lt;noinclude&gt;{{right|omnibus}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nsnvfqlvnzv2b2glbg8sr0bqwwupuh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/184</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87361</id>
    <revision>
      <id>284646</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:09:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284646</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2430" sha1="hz2p94z04s1hb3kr2js4z9ra1gjcf37" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;fier facta esse mulier, quoniam debitor doli mali exceptione se tueri potest.

40. Ulpianus libro II. Responsorum.—Quod adjuvandae dignitatis gratia ab uxore in maritum collatum est, eaque ratum est, quaestio dignitatis supplendae opus est;

41. Licinius (1) Rufinus libro VI. (2) Regularum.—Has et Imperator Antoninus constituit, ut ad processum (3) viri uxor ei donare possit.

42. Gaius libro XI. (4) ad Edictum provinciale.—Nuper ex indulgentia Principis Antonini recepta est alia causa donationis, quam dicimus honoris causa, ut ecce, si uxor viro laticlavii (5) petendi gratia donet, vel et equestris ordinis fiat, vel latorum gratia.

43. Paulus libro singulari Regularum.—Inter virum et uxorem exilii causa donatio fieri potest.

44. Neratius libro V. (6) Membranarum.—Si extraneus rem viri, ignorans eius esse, ignoranti uxori ac se viro quidem sciente, eam usucapere, donaverit, mulier recte eam sua (7) capiet. Idemque iuris erit, si is, qui in potestate viri erat, credens, de patrisfamilias esse, uxori patris donaverit. Sed si vir rescierit, suam rem esse, priusquam usucapiatur, vindicaveritque eam poterit, nec volet, et haec ei mulier noverit, interrumpetur possessio, quia transit in causam ab eo factae donationis. Ipsa mulieris scientia propria est, ut nullas acquisitioni donanti eius afferat impedimentum, non enim omnimodo uxores ex bonis virorum, sed ex causa donationis ab ipsis factae acquirere prohibitas sunt.

45. Ulpianus libro XVIII. (8) ad Edictum.—Marcellus libro septimo (9) Digestorum scribit, etiam eum detrahere sua mulieris damno, et circa metum (10) Senatusconsultum, quod detrahebatur negotiationis causa occurrit.

46. Idem libro LXXII. (11) ad Edictum.—Inter virum et uxorem esse possessionalia ulla donatio est.

47. Celsus libro I. Digestorum.—Utrum negotium uxoris gerens, an officio maritali ductus in rem eius impedierit vir, facti, non iuris est quaestio. Conjectura enim rei ex modo et ex genere impensae non difficilis est.

48. Idem libro IX. Digestorum.—Quae iam nuptae maritus donavit, vir manet, et potest ea vin-

(1)Hal.; Licinnius , el códice Fl .
(2)VII . , Hal.
(3)i. q. progressus ad honores .
(4)XII., Hal.
(7) usu, se considera añadida por antiguos copistas .
(8) XXXIV., Hal.
(5) laticlavi,Hal.; laticlavi, la Vulg.
(9) X. , la Vulg.
(10) mentem, otros en Hal.
(6) I., Hal.
(11) LXXIII., Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hz2p94z04s1hb3kr2js4z9ra1gjcf37</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/646</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87362</id>
    <revision>
      <id>284647</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ra posse responderi, hoc solum quaerendum, an manifeste appareat defuncta (1) id, de quo quae- retur, dari noluisse (2).  § 3. — Liberto, quem heredem ex parte scri- psit (3), fundum per praeceptionem dedit in haec verba: «Pamphile, liberte, praecipito, tibique ha- beto fundum meum Titianum et agellum Sempro- nianum cum instrumento et his, quae in eodem erunt, quum moriar, familiaque, quae in eo fundo morabitur, exceptis, quos manumisero»: qu...</comment>
      <origin>284647</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2646" sha1="gtme4wjprzfiaj5c097p5iu28ga1v48" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ra posse responderi, hoc solum quaerendum, an
manifeste appareat defuncta (1) id, de quo quae-
retur, dari noluisse (2).

§ 3. — Liberto, quem heredem ex parte scri-
psit (3), fundum per praeceptionem dedit in haec
verba: «Pamphile, liberte, praecipito, tibique ha-
beto fundum meum Titianum et agellum Sempro-
nianum cum instrumento et his, quae in eodem
erunt, quum moriar, familiaque, quae in eo fundo
morabitur, exceptis, quos manumisero»: quaesitum
est, quum testator in eo fundo aliquantum vini in
doliis habuerit, quod vivus totum vendiderat, et
partem tertiam pretii pro eo acceperat, an vinum in
doliis remanens ad libertum ex causa praecep-
tionis pertineat. Respondit, verba, quae propone-
rentur, continere, nisi manifeste contrariam
voluntatem colorare [?] approbaretur [?]. In eo fundo
instrumento kalendarii (4), et nomos [?] reliquit; respon-
sum est de nuntis [?] quoque, ut supra responsum.

§ 4. — Ita legatum est: «Septiciae, sorori meae,
fundi paterni mei Seiani partem dari volo, sicut
est, et alteram partem, ita ut in diem mortis fue-
rit»: quaesitum est, an ex verbis supra scriptis asse-
ctis [?] (5), et prata iam posita paratuque [?], ut im-
mitteretur (6) aedificio [?], idem instrumentum urbanum ut
rusticum cum mancipiis, quae fundi causa erant,
ad legatarios (7) pertineant. Respondit: possunt
haec [?] sicut ea, quae instrumenti referri [?].

§ 5. — Fundos legavit in haec verba: «Sempronio,
fratri meo, hoc amplius fundos meos, ita ut instruc-
ti sunt, Cassianum, Noninum (8), cum aula sal-
ictis [?] et silvis; quaecumque sint in adiectis ac-
quisitis [?], pertinentia sunt ... [?] ut simul testator comparavit, nec sine
his fundi coli possint, an legato cedere [?]. Respon-
dit, id tantum cedere legato, quod sit instrumenti [?].

28. [29.] IDEM libro XXIII. Digestorum. — Lu-
cius Titius fundum, uti erat instructus, legaverat;
quaesitum est, fundus instructus quemadmodum
dari debeat, utrum etiam instrumenta quae post-
tempus [?] ... mortis par-
trisfamiliae tempore, ut, quae medio tempore
agnata aut in fundum illata sunt, heredis sint, an
vero instructus fundus eo tempore inspici debeat,
quo factum est testamentum, an vero eo tempore,
quo fundus peti coeperit, ut, quidquid eo tempore
instrumento deprehenderetur, legatario profecto. Re-
spondit, ea, quibus instructus sit fundus, secundum
verba legati, quae sint in eadem causa, quum dies
legati cedat, instrumento contineri.

29. [30.] LABEO libro I. Πιθανῶν. — Si navem
cum instrumento omisit, praestari tibi debet sca-
pha navis. Paulus: imo contra, etenim scapha na-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gtme4wjprzfiaj5c097p5iu28ga1v48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/538</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87363</id>
    <revision>
      <id>284648</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:12:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' invitatus; nec tamen ideo sequentium causa propter superiores in posterum laedi debet, sed ita proximus quisque admittendus est, si paratus sit cavere, se familiae domum restiturum. Quodsi cautio non fuerit (1) ab eo, qui primo loco admissus est, desiderata, nulla quidem eo nomine nascetur condictio, sed si domus ad exterum quandoque pervenerit, fideicommissi petitio familiae competit; cautionem autem ratione doli mali exceptionis puto iuste...</comment>
      <origin>284648</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2862" sha1="2dabwhktgkq9zw23q9treel727tsmsx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
invitatus; nec tamen ideo sequentium causa propter superiores in posterum laedi debet, sed ita proximus quisque admittendus est, si paratus sit cavere, se familiae domum restiturum. Quodsi cautio non fuerit (1) ab eo, qui primo loco admissus est, desiderata, nulla quidem eo nomine nascetur condictio, sed si domus ad exterum quandoque pervenerit, fideicommissi petitio familiae competit; cautionem autem ratione doli mali exceptionis puto
iuste desiderari, quamvis nemo alius ulterior ex
familia supersit.

§ 4.—Si quidam sint postea emancipati, tractari potest, an hi quoque recte fideicommissum petant; et puto recte petituros, quoniam familias appellatione personas quoque hae demostraste intelliguntur.

70. [72. ] IDEM libro XX. Quaestionum.—Imperator Antoninus rescripsit, legatarium, si nihil
ex legato accepit, ei, cui debet fideicommissum,
actionibus suis posse cedere, nec id cogendum solvere . Quid ergo, si non totum, sed partem legati
relicti restituere rogatus, abstinuit eo, utrum actionibus suis in totum cogetur cedere, an vero non nisi ad eam quantitatem, quae fideicommisso continetur? Quod ratio suadet. Sed et si legatum perceperit, non amplius ex causa fideicommissi cogendus erit solvere, quam recepit.

potest, an hi quoque recte fideicommissum petant;

§ 1. Si centum legatis duplum restituere rogatus sit, ad summam legati videbitur constituisse.
Si autem post tempus fideicommissum relictum sit, usurarum duntaxat additamentum admittetur, nec mutanda sententia erit, quod forte legato percepto
magnum emolumentum ex aliquo negotio consecutus est, aut poenam stipulationis imminentem evasit. Haec ita, si quantitas cum quantitate conferatur; enimvero si pecunia accepta rogatus sit, rem propriam, quanquam maioris pretii est (2), restituere, non est audiendus legatarius, legato percepto si velit computare; non enim aequitas hoc probare patitur, si, quod legatorum nomine perceperit, legatarius offerat.

§ 2.—Quum quidam filio suo ex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset, et ab eo petiisset, ut filium suum pro virili portione
filiis suis coheredem faceret, si quidem minus esset in virili portione, quam fratris hereditas habuit, nihil amplius peti posse; quodsi plus, etiam fructuum, quos patruus percepit vel, quum percipere potuerit, dolo non cepit, habendam esse rationem, responsum est; non secus, quam si centum (millibus) (3) legatis rogetur, post tempus maiorem quantitatem restituere.

§ 3. Quum autem rogatus, quidquid ex hereditate supererit, post mortem suam restituere, de
(1) Taur. según la escritura original; fuit, corrección del
códice Fl. , Br .

§ 3.-Mas cuando aquel a quien se rogó que des-

pués de su muerte restituyese lo que quedare de la
(2) maiore pretio aestimaretur, Hal .
(3) Br.; Taur. omite el paréntesis .&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2dabwhktgkq9zw23q9treel727tsmsx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284799</id>
      <parentid>284648</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284799</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2764" sha1="9fwmp6kgqy6uo9slttflxpscfkx9umg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
invitatus; nec tamen ideo sequentium causa propter superiores in posterum laedi debet, sed ita proximus quisque admittendus est, si paratus sit cavere, se familiae domum restiturum. Quodsi cautio non fuerit (1) ab eo, qui primo loco admissus est, desiderata, nulla quidem eo nomine nascetur condictio, sed si domus ad exterum quandoque pervenerit, fideicommissi petitio familiae competit; cautionem autem ratione doli mali exceptionis puto
iuste desiderari, quamvis nemo alius ulterior ex
familia supersit.

§ 4.—Si quidam sint postea emancipati, tractari potest, an hi quoque recte fideicommissum petant; et puto recte petituros, quoniam familias appellatione personas quoque hae demostraste intelliguntur.

'''70. [72.]''' IDEM ''libro XX. Quaestionum''.—Imperator Antoninus rescripsit, legatarium, si nihil
ex legato accepit, ei, cui debet fideicommissum,
actionibus suis posse cedere, nec id cogendum solvere . Quid ergo, si non totum, sed partem legati
relicti restituere rogatus, abstinuit eo, utrum actionibus suis in totum cogetur cedere, an vero non nisi ad eam quantitatem, quae fideicommisso continetur? Quod ratio suadet. Sed et si legatum perceperit, non amplius ex causa fideicommissi cogendus erit solvere, quam recepit.

potest, an hi quoque recte fideicommissum petant;

§ 1.-Si centum legatis duplum restituere rogatus sit, ad summam legati videbitur constituisse.
Si autem post tempus fideicommissum relictum sit, usurarum duntaxat additamentum admittetur, nec mutanda sententia erit, quod forte legato percepto
magnum emolumentum ex aliquo negotio consecutus est, aut poenam stipulationis imminentem evasit. Haec ita, si quantitas cum quantitate conferatur; enimvero si pecunia accepta rogatus sit, rem propriam, quanquam maioris pretii est (2), restituere, non est audiendus legatarius, legato percepto si velit computare; non enim aequitas hoc probare patitur, si, quod legatorum nomine perceperit, legatarius offerat.

§ 2.—Quum quidam filio suo ex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset, et ab eo petiisset, ut filium suum pro virili portione
filiis suis coheredem faceret, si quidem minus esset in virili portione, quam fratris hereditas habuit, nihil amplius peti posse; quodsi plus, etiam fructuum, quos patruus percepit vel, quum percipere potuerit, dolo non cepit, habendam esse rationem, responsum est; non secus, quam si centum (millibus) (3) legatis rogetur, post tempus maiorem quantitatem restituere.

§ 3.-Quum autem rogatus, quidquid ex hereditate supererit, post mortem suam restituere, de
(1) Taur. según la escritura original; fuit, corrección del códice Fl., Br.
(2) maiore pretio aestimaretur, Hal.
(3) Br.; Taur. omite el paréntesis.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9fwmp6kgqy6uo9slttflxpscfkx9umg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284800</id>
      <parentid>284799</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:26:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284800</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="rhn3ugg29xuockhb7ktk3m6c8zx64fo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
invitatus; nec tamen ideo sequentium causa propter superiores in posterum laedi debet, sed ita proximus quisque admittendus est, si paratus sit cavere, se familiae domum restiturum. Quodsi cautio non fuerit (1) ab eo, qui primo loco admissus est, desiderata, nulla quidem eo nomine nascetur condictio, sed si domus ad exterum quandoque pervenerit, fideicommissi petitio familiae competit; cautionem autem ratione doli mali exceptionis puto
iuste desiderari, quamvis nemo alius ulterior ex
familia supersit.

§ 4.—Si quidam sint postea emancipati, tractari potest, an hi quoque recte fideicommissum petant; et puto recte petituros, quoniam familias appellatione personas quoque hae demostraste intelliguntur.

'''70. [72.]''' IDEM ''libro XX. Quaestionum''.—Imperator Antoninus rescripsit, legatarium, si nihil
ex legato accepit, ei, cui debet fideicommissum,
actionibus suis posse cedere, nec id cogendum solvere . Quid ergo, si non totum, sed partem legati
relicti restituere rogatus, abstinuit eo, utrum actionibus suis in totum cogetur cedere, an vero non nisi ad eam quantitatem, quae fideicommisso continetur? Quod ratio suadet. Sed et si legatum perceperit, non amplius ex causa fideicommissi cogendus erit solvere, quam recepit.

potest, an hi quoque recte fideicommissum petant;

§ 1.-Si centum legatis duplum restituere rogatus sit, ad summam legati videbitur constituisse.
Si autem post tempus fideicommissum relictum sit, usurarum duntaxat additamentum admittetur, nec mutanda sententia erit, quod forte legato percepto
magnum emolumentum ex aliquo negotio consecutus est, aut poenam stipulationis imminentem evasit. Haec ita, si quantitas cum quantitate conferatur; enimvero si pecunia accepta rogatus sit, rem propriam, quanquam maioris pretii est (2), restituere, non est audiendus legatarius, legato percepto si velit computare; non enim aequitas hoc probare patitur, si, quod legatorum nomine perceperit, legatarius offerat.

§ 2.—Quum quidam filio suo ex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset, et ab eo petiisset, ut filium suum pro virili portione
filiis suis coheredem faceret, si quidem minus esset in virili portione, quam fratris hereditas habuit, nihil amplius peti posse; quodsi plus, etiam fructuum, quos patruus percepit vel, quum percipere potuerit, dolo non cepit, habendam esse rationem, responsum est; non secus, quam si centum (millibus) (3) legatis rogetur, post tempus maiorem quantitatem restituere.

§ 3.-Quum autem rogatus, quidquid ex hereditate supererit, post mortem suam restituere, de

(1) Taur. según la escritura original; fuit, corrección del códice Fl., Br.
(2) maiore pretio aestimaretur, Hal.
(3) Br.; Taur. omite el paréntesis.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rhn3ugg29xuockhb7ktk3m6c8zx64fo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284806</id>
      <parentid>284800</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284806</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="e0e6sefjjllh7jeorcs1y6vuz2q2v9n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
invitatus; nec tamen ideo sequentium causa propter superiores in posterum laedi debet, sed ita proximus quisque admittendus est, si paratus sit cavere, se familiae domum restiturum. Quodsi cautio non fuerit (1) ab eo, qui primo loco admissus est, desiderata, nulla quidem eo nomine nascetur condictio, sed si domus ad exterum quandoque pervenerit, fideicommissi petitio familiae competit; cautionem autem ratione doli mali exceptionis puto iuste desiderari, quamvis nemo alius ulterior ex
familia supersit.

§ 4.—Si quidam sint postea emancipati, tractari potest, an hi quoque recte fideicommissum petant; et puto recte petituros, quoniam familias appellatione personas quoque hae demostraste intelliguntur.

'''70. [72.]''' IDEM ''libro XX. Quaestionum''.—Imperator Antoninus rescripsit, legatarium, si nihil ex legato accepit, ei, cui debet fideicommissum, actionibus suis posse cedere, nec id cogendum solvere . Quid ergo, si non totum, sed partem legati
relicti restituere rogatus, abstinuit eo, utrum actionibus suis in totum cogetur cedere, an vero non nisi ad eam quantitatem, quae fideicommisso continetur? Quod ratio suadet. Sed et si legatum perceperit, non amplius ex causa fideicommissi cogendus erit solvere, quam recepit.

§ 1.-Si centum legatis duplum restituere rogatus sit, ad summam legati videbitur constituisse.Si autem post tempus fideicommissum relictum sit, usurarum duntaxat additamentum admittetur, nec mutanda sententia erit, quod forte legato percepto magnum emolumentum ex aliquo negotio consecutus est, aut poenam stipulationis imminentem evasit. Haec ita, si quantitas cum quantitate conferatur; enimvero si pecunia accepta rogatus sit, rem propriam, quanquam maioris pretii est (2), restituere, non est audiendus legatarius, legato percepto si velit computare; non enim aequitas hoc probare patitur, si, quod legatorum nomine perceperit, legatarius offerat.

§ 2.—Quum quidam filio suo ex parte herede instituto patruum eius coheredem ei dedisset, et ab eo petiisset, ut filium suum pro virili portione filiis suis coheredem faceret, si quidem minus esset in virili portione, quam fratris hereditas habuit, nihil amplius peti posse; quodsi plus, etiam fructuum, quos patruus percepit vel, quum percipere potuerit, dolo non cepit, habendam esse rationem, responsum est; non secus, quam si centum (millibus) (3) legatis rogetur, post tempus maiorem quantitatem restituere.

§ 3.-Quum autem rogatus, quidquid ex hereditate supererit, post mortem suam restituere, de

(1) Taur. según la escritura original; fuit, corrección del códice Fl., Br.
(2) maiore pretio aestimaretur, Hal.
(3) Br.; Taur. omite el paréntesis.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e0e6sefjjllh7jeorcs1y6vuz2q2v9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/681</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87364</id>
    <revision>
      <id>284650</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:14:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284650</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2670" sha1="ttq8ln3feexhcl0xq6ue9f2tddx2r9g" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;mendacio vixi, auri pondo quinque dari volo»;
quaero, an heredes ad praestationem integrae ma-
teriae auri, an ad pretium, et quantum praestan-
dum compellendi sint. Paulus respondit, sit aurum
ei, de qua (1) quaeritur, praestari oportere, aut
pretium auri, quanti comparari potest.
    § 1. — Item quaero, si lite contestata Praetor ita
pronuntiavit, ut materia praestetur, an tutores au-
diendi sint, ab hac sententia pupillum, adversus
quem pronuntiatum est, apud successorem eius in
integrum restituere volentes. Paulus respondit,
Praetorem, qui auro legato certi ponderis mate-
riam praestari iussit, recte pronuntiasse videri.

36. [37. H. 38. V.] SCAEVOLA libro III. Re-
sponsorum. — «Seiae dulcissimae speciem poculum aureum,
quod elegerit, fidei heredum committo, ut da-
rentur (2); quaero, quum in hereditate non sint nisi
trullae (3), scyphi, modioli, phialae, an Seia de his
speciebus eligere possit. Respondit, quum omnia
potui parata pocula dicuntur, posse eam ex his
eligere.

37. [38. H. 39. V.] PAULUS libro XXI. Re-
sponsorum. — Ornamentorum appellatione vestem
muliebrem non contineri, nec errorem heredis ius
mutasse, respondi.

38. [39. H. 40. V.] SCAEVOLA libro III. Re-
sponsorum. — Titia testamento, item codicillis mul-
tas species tum argenti, quam vestis specialiter per
fideicommissum reliquit; quaero, an non aliae spe-
cies legato cedant, quam quae in hereditate inven-
tae essent. Respondit, eas cedere, quae inventae
essent, de ceteris cavendum, ut, si inventae essent,
praestentur.

    § 1. — «Semproniae Piae hoc amplius cooperto-
ria (4) Tabiana, et tunicas tres cum palliolis, quae
elegerit, dari volo; quaero, an ex universa veste,
id est, an ex synthesi tunicas singulas (5) et pallio-
la Sempronia eligere possit. Respondit, si essent
tunicae singulares cum palliolis relictae, ex his
duntaxat eligi posse; quodsi non essent (6), here-
dem vel tunicas, et palliola, sed ex (7) synthesi
praestiturum, vel veram aestimationem earum.

    § 2. — Seia testamento ita cavit: «si mihi per con-
ditionem humanam contigerit, ipsa faciam; sin (8)
autem, ab heredibus meis fieri volo, si-
gnum dei ex libris centum in illa sacra aede et in
patria statui subscriptione nominis mei; quaesi-
tum est, quum in eo templo non nisi aut aerea, aut
argentea tantum sint dona, heredes Seiae utrum
ex argento, an ex auro signum ponere compellendi
sunt, an aereum? Respondit, secundum ea, quae
proponerentur, argenteum ponendum.

39. [40. H. 41. V.] IAVOLENUS libro II. ex po-
sterioribus Labeonis. — Si uxori mundus muliebris
legatus esset, ea tantummodo deberi, Ofilius, La-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ttq8ln3feexhcl0xq6ue9f2tddx2r9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/647</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87365</id>
    <revision>
      <id>284651</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:16:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'vis non est instrumentum navis, etenim medioci- state, non genere ab ea differt; instrumentum autem cuiusque rei necesse est alterius generis esse, atque ea, quaeque (1) sit; quod Pomponio libro septimo Epistolarum placuit.  TIT. VIII  DE PECULIO LEGATO  1. PAULUS libro IV. ad Sabinum. — Servo le- gato cum peculio, et alienato, vel manumisso, vel mortuo, legatum etiam peculii extinguitur;  2. GAIUS libro XVIII. ad Edictum provinciale. — nam q...</comment>
      <origin>284651</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2344" sha1="s1vpgustowstgh1hmwfytb1tkjzczjk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;vis non est instrumentum navis, etenim medioci-
state, non genere ab ea differt; instrumentum autem
cuiusque rei necesse est alterius generis esse,
atque ea, quaeque (1) sit; quod Pomponio libro
septimo Epistolarum placuit.

TIT. VIII

DE PECULIO LEGATO

1. PAULUS libro IV. ad Sabinum. — Servo le-
gato cum peculio, et alienato, vel manumisso, vel
mortuo, legatum etiam peculii extinguitur;

2. GAIUS libro XVIII. ad Edictum provinciale. —
nam quae accessionum locum obtinent, extingun-
tur, quum principales res peremtae fuerint.

3. PAULUS libro IV. ad Sabinum. — At si ancilla
cum suis natis legata sit, etiam mortua ea, vel alie-
nata, vel manumissa, nati ad legatarium pertine-
bunt, quia duo legata sunt separata.

4. GAIUS libro XVIII. ad Edictum provinciale. —
Sed et si cum vicariis suis legatus sit servus, durat
vicariorum legatum et mortuo eo, aut alienato, aut
manumisso.

5. PAULUS libro IV. ad Sabinum. — Peculio le-
gato, constat, heredem nomina peculiaria persequi
posse, et insuper ipsum, si quid debeat servo, red-
dere legatario debere.

6. ULPIANUS libro XXV. ad Sabinum. — Si pe-
culium legetur, et sit in corporibus, puta fundi vel
aedes, si quidem nihil sit, quod servus domino,
vel conservis liberiave domini debeat, integra cor-
pora vindicabuntur; sin vero sit, quod domino, vel
suprascriptis personis debeat, quod singula
corpora pro rata debebunt; et ita et Iulianus, et
Celsus putant.

    § 1. — Et si fuerit legatum peculium non deducto
aere alieno, verendum, ne inutile legatum sit, quia,
quod adiicitur, contra naturam legati fit; sed pro
verum, ad (2) hanc adiectionem non vitiare legatum,
sed nihil ei adiicere; nec enim potest crescere
vindicatio peculii per hanc adiectionem. Plane si
proprios, legatarium nactum possessionem rerum,
exceptione doli adversus heredem vindicantem uti
potest; habet enim in solidis rebus voluntatem
aeris alieni non deducendi. Sed et si dominus re-
mittere se servo, quod debet, vel nihil sibi servum
debere, significaverit, valet haec adiectio, quia
nuda voluntate potest dominus servo remittere,
quod ei debet.

    § 2. — Vicario autem meo mihi legato, an et vi-
carii mei peculium ad me pertineat, quaeritur; et
putamus, contineri legato vicarii eius peculium,
nisi adversa sit voluntas testatoris.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s1vpgustowstgh1hmwfytb1tkjzczjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/648</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87366</id>
    <revision>
      <id>284652</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:17:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '    § 3. — Si servus et vicarius eius liberi esse iussi sint, iisque peculia sua legata sint, verba secun- dum voluntatem testatoris exandienda, tamquam de duobus separatisque peculiis testatore locuto; et secundum haec vicarius vicarii non communica- bitur, nisi haec mens fuit testantis.      § 4. — Sicut autem aes alienum, hoc est, quod de- betur domino, minuit legatum peculium, ita per contrarium id, quod dominus debet servo, augere debet....</comment>
      <origin>284652</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2635" sha1="9zy324cg4cziifl272i3r04t6y8ci3n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;    § 3. — Si servus et vicarius eius liberi esse iussi
sint, iisque peculia sua legata sint, verba secun-
dum voluntatem testatoris exandienda, tamquam
de duobus separatisque peculiis testatore locuto; et
secundum haec vicarius vicarii non communica-
bitur, nisi haec mens fuit testantis.

    § 4. — Sicut autem aes alienum, hoc est, quod de-
betur domino, minuit legatum peculium, ita per
contrarium id, quod dominus debet servo, augere
debet. Sed huic sententiae adversatur Rescriptum
Imperatoris nostri et patris eius, quod ita est:
«Quum peculium servo legatur, non ecidam id con-
ceditur, ut petitionem habeat pecuniae, quam se in
rationem domini impendisse dicitur. Quid tamen, si
haec voluntas fuit testatoris, cur non possit conse-
qui? Certe compensari debet hoc, quod impendit,
cum eo, quod domino debetur. An et quod dominus
scripsisset, se servo debere, peculio legato cederet?
Pegasus negat, idem Nerva, et quum Cneius Do-
mitius filiae suae peculium, quod eius esset, lega-
set, et annuum, quod ei solitus erat dare, bienio
non dedisset, sed in rationibus suis retulisset, filiae
se debere quinquaginta, Atilicinus existimavit, le-
gato non cedere; quod verum est, quia consenat
Rescripto.

    § 5. — Non solum autem quod domino debetur,
peculio legato deducitur, sed et si quid heredi de-
bitum fuit.

7. POMPONIUS libro VII. ad Sabinum. — Si
quis creditori suo arrogandum se dederit, et agetur
de peculio cum arrogatore, idem puto dicendum,
quod de herede dicitur.

8. ULPIANUS libro XXV. ad Sabinum. — Deni-
que Pegasus respondit, si statuliber, cui peculium
legatum sit, heres interim crediderit, id ipso iure
detrahi, et corpora singula etiam per hoc aes alie-
num deminui.

    § 1. — Proinde si pura libertate accipiet (1), et
heres vel vivo domino, vel ante aditam hereditatem
servo crediderit, legatum peculii minuetur
secundum Iuliani sententiam, licet dominus servi
nunquam fuerit.

    § 2. — Qui Stichum et Pamphilum servos habe-
bat, testamento eos manumisit, et unicuique pecu-
lium suum legavit; placet, quod (2) alteri debet, de
peculio eius decedere, et alterius accedere legato.

    § 3. — Item quaeritur, si servo libertas data sit, si
decem dedisset heredi, peculiumque ei legatum
sit, an decem, quae dedisset heredi, debeant de pe-
culio decedere. Et est verum, quod Sabino placuit,
hoc minus esse in peculio legato.

    § 4. — Plus ait Sabinus, si statuliber servum he-
redi vendiderit, perinde desinere eum in peculio
esse, atque si extraneo vendidisset.

    § 5. — His consequenter quaeritur, si servus cum&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9zy324cg4cziifl272i3r04t6y8ci3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/649</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87367</id>
    <revision>
      <id>284653</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:18:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'domino de libertate pactus fuerit, et partem pecu- niae dederit, et antequam residuum dederit, domi- nus decesserit, liberumque esse testamento iussorit cum peculio legato, an quod dominio dederit, in peculio sit imputandum. Et sit Labeo, de peculio decedere; plane si nondum dederat, sed, donec totum traderet, pro deposito apud eum fuerit, id in peculio esse placuit.      § 6. — Item si servo peculium sit legatum, et a debitore eius peculiari...</comment>
      <origin>284653</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="13spdufdrr3uj922yeu3tdrl426c4ht" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;domino de libertate pactus fuerit, et partem pecu-
niae dederit, et antequam residuum dederit, domi-
nus decesserit, liberumque esse testamento iussorit
cum peculio legato, an quod dominio dederit, in
peculio sit imputandum. Et sit Labeo, de peculio
decedere; plane si nondum dederat, sed, donec
totum traderet, pro deposito apud eum fuerit, id in
peculio esse placuit.

    § 6. — Item si servo peculium sit legatum, et a
debitore eius peculiari heres vetitus sit petere, ve-
rum est, hoc minus esse in legato peculio, hoc est,
detrahendum id, quod debitor legatum sit.

    § 7. — Interdum et si non sit legatum peculium,
volui legatum sic accipitur, id est in huiusmodi
specie: quidam servo libertatem, si rationes reddi-
disset, dederat, et si hereditas centum intulisset.
Imperator igitur noster cum patre rescripsit, pe-
culium quidem non nisi legatum deberi, verum,
inquit (1), si conditionibus praescriptis paruit ser-
vus, testatorem voluisse, eum retinere peculium,
interpretamur, videlicet ex eo, quod ex peculio
eum iusserat centum inferre.

    § 8. — Utrum autem id demum peculium accipi-
mus, quod mortis tempore fuit, an vero et quod
postea accessit, applicamus, vel quod decessit, de-
traximus? Et Iulianus alias accipiendum fugatur
peculii sit, si ipsi servo legetur, alias, si alii; nam
si ipsi, id tempus in legato spectandum, quo dies
legati cedit, si vero extraneo, mortis tempus, sic
tamen, ut incrementa ex rebus peculiaribus ad eum
pervenirent, ut puta partus ancillarum, vel foetus
pecorum; quod autem ex operis suis vel ex alia re
accedit, id, si alii, quam ipsi legetur peculium, non
debebitur. Hoc utrumque Iulianus secundum vo-
luntatem testatoris scribit; quum enim ipsi suum
peculium legatur, verisimile est, eum etiam aug-
mentum ad ipsum pertinere voluisse, cui patri-
monium manumisso futurum est, quum alii, non
sic, tamen ut, (2) si in alterius persona hoc eum
sensisse apparet, idem dicas.

9. PAULUS libro IV. ad Sabinum. — Id, quod
servo, qui in ipsius peculio est, debetur, non dedu-
citur ex legato peculio, quamvis conservus cius sit.

    § 1. — Si conservum suum vulneraverit servus,
et vilioren fecerit, Marcellus, non esse dubitan-
dum, deduci ex peculio, quod domini (3) interesset;
nam quid interest, conservum vulneret, an scindat
aliquid, vel frangat, an surripiat? Quo casu sine
dubio minuitur peculium, sed non ultra simplum.

    § 2. — Sed si se vulneravit, vel etiam occidit, sibi
est deducendum hoc nomine; alioquin dicemus, et
si fugerit, deducendum id, quanto vilior sit factus
propter fugam.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>13spdufdrr3uj922yeu3tdrl426c4ht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/476</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87368</id>
    <revision>
      <id>284654</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:19:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'omnibus elegerit E{{ls}}therem &amp; loco Va{{ls}}thi Regià corona ornarit. Sicuti enim Salomon præ reliquis omnibus Regiam filiam Pharaonis adamavit &amp; inter {{ls}}exaginta Reginas, de quibus Cant. 6. 1. ceu primariam &amp; eximiam veneratus e{{ls}}t; ita omnes ferè Polygami in multitudine uxorum unam præ reliquis dilexerunt, cœteras verò tanto honore non {{ls}}unt pro{{ls}}ecuti. {{nop}} Sic etiam apud Romanos certas cla{{ls}}{{ls}}es ob{{ls}}ervaba...</comment>
      <origin>284654</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3614" sha1="r3qef4nao52ip5in5ph5yuqa7hr42er" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|466|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;omnibus elegerit E{{ls}}therem &amp; loco Va{{ls}}thi Regià corona ornarit. Sicuti enim Salomon præ reliquis omnibus Regiam filiam Pharaonis adamavit &amp; inter {{ls}}exaginta Reginas, de quibus Cant. 6. 1. ceu primariam &amp; eximiam veneratus e{{ls}}t; ita omnes ferè Polygami in multitudine uxorum unam præ reliquis dilexerunt, cœteras verò tanto honore non {{ls}}unt pro{{ls}}ecuti.
{{nop}}
Sic etiam apud Romanos certas cla{{ls}}{{ls}}es ob{{ls}}ervabant inter uxores, de quibus lepidè Martialis: ''Ingenuam,'' malo, {{ls}}ed {{ls}}i mihi digna negatur
{{nop}}
''Libertina'' mihi e{{ls}}t proxima conditio.
{{nop}}
Extremo e{{ls}}t ''ancilla'' loco, {{ls}}ed vincit utramque
{{nop}}
Si facie nobis hæc erit ingenua. Et Horatius 1. Sat. 2.
{{nop}}
Tutior a{{ls}}t tanto merx e{{ls}}t in cla{{ls}}{{ls}}e {{ls}}ecundà
{{nop}}
''Libertinarum.''
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Rabebeam uxores 18. 21. Paral. 11. 21.
In hoc Rege, &amp; alias in nullo, habetur Tal-
mudicorum numerus octodenarius, Regi
commendatus de quo Mofes Mikozi
Præc. Neg. 222. (vid. &amp; Schick, de Jur. Reg.
c. 3. n. 9.) Rabbimi noftri ajunt ex Cabbalá
feu Majorum traditione (in Mifnâ &amp; Gema-
râ Babyl. confpicuâ) licuißße Regi ducere
uxores ufque ad octodecim, five fcilicet reve-
và uxores eẞent, five concubina. Tot vero
habuit uxores Rehabeam &amp; fexaginta con-
cubinas &amp; ut Jofephus 1. 8. c. 3. ait: x
Tis uer vóca suvoisas auto yuvaing
iure ding. habuit lege fibi conjunétas
feu legitimas uxores octodecim,qui ipfiffimus
Rabbinorum numerus. Quia enim Reha-
beam tanta fapientia, prudentia &amp; tantis
divitiis uti Pater, non præditus erat, etiam
undecim tribubus fere per divifionem regni
orbatus fuerat, ne quidem decimam nu-
meriPaterni uxorii partem attingere poterat.
Grave quidem ipfi fuit, atque fatis durum
vifum iniquitatem Patris in fe filio puniri, &amp;
orbari maxima fplendidiffimi regni parte.
Gravius adhuc, fubditos ob delictum Regis
abalienari à templo &amp; loco cultus incompa-
rabili. Graviffimum ipfi erat, quod bello
caufam juftam defendere, &amp; regnum hære-
ditarium repetere non licebat. Sed cum, quod
Deo autore fit, pravum effe nequeat, in vo-
Juntate Dei acquiefcebat, &amp; bellum omne
ea propter intermittebat,

2. Pufendorf. 1. 6. de J. N. &amp; G. c. 1.
Poft verba inferi debet, quod vitio Typo-
graphi, &amp; inadvertentia Correctoris omif-
fum, dictum ex Ef. 3. petitum, uti ex
verbis Theophili &amp; connexione apparet,
quod ex principio librorum Prophetico-
rum, feu primo Propheta Efaia aliquod
fuæ caufæ momentum monftraverit, Ibi
enim hæc verba leguntur: &amp; tunc 7 mu-
lieres arripient unum virum, &amp; dicent,
nos ipfe nobis ipfis de veftibus &amp; alimen
tis profpiciemus, modo gratiam invenia-
mus in vinculis tuis, ut à tuo appellemur no-
mine, quo omnis ignominia à nobis removea-
tur: quafi dicere velint: Nos noftris meri-
tæ fumus peccatis, dum maritos ad nos otic-
fas &amp; refractarias alendas &amp; veftiendas quafi
aliud agendo coëgimus, ut jam tanta fit pe-
nuria virorum, ob juventutem in bello inter-
fectam, ut nos feptem mulieres, quod alias
rarum, in hoc confenferimus, quod velimus
effe in fumma concordia uno viro contenta
&amp; primum quemque arrepturæ virum no-
ftraque defideria apertura, illum infuper
precaturæ ut liceat nobis feptem cffe tam
beatis, quo ab ipfius nomine duntaxat ap-
pellationem fortiamur, de coetero nil aliud
defideraturæ, fed propriis manibus de victu
nobis &amp; amictu profpecture. Quid aliud
hic, quàm veram &amp; finceram pœnitentiam
volunt infinuare, quâ nunc demum motæ
fuos errores agnofcunt, peccata&lt;noinclude&gt;{{right|confitentur,}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r3qef4nao52ip5in5ph5yuqa7hr42er</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/544</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87369</id>
    <revision>
      <id>284655</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'quorum sedandis prospexerit, quas materia communionis solet excitare.  § 21.-Pater pluribus filiis heredibus institutis moriens claves et annulum, custodiae causa, maiori natu filiae tradidit, et libertum eidem filiae, qui praesens erat, res, quas sub cura sua habuit, assignare iussit; commune filiorum negotium gestum intelligebatur, nec ob eam rem apud arbitrum divisionis praecipuam causam filiae fore.  § 22.-Quum imperfecta scriptura inveni...</comment>
      <origin>284655</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2859" sha1="6ps9a240ib0js66ay3iz523xuj2x27s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quorum sedandis prospexerit, quas materia communionis solet excitare.

§ 21.-Pater pluribus filiis heredibus institutis moriens claves et annulum, custodiae causa, maiori natu filiae tradidit, et libertum eidem filiae, qui praesens erat, res, quas sub cura sua habuit, assignare iussit; commune filiorum negotium gestum intelligebatur, nec ob eam rem apud arbitrum divisionis praecipuam causam filiae fore.

§ 22.-Quum imperfecta scriptura invenitur, ita demum verbum legati vel fideicommissi , quod praecedit, vel sequitur, ad communionem assumitur, si dicto scriptum congruat.
§ 23.-Filius matrem heredem scripserat, et fideicommissatabulisdata cum iurisiurandi religione praestari rogaverat, quum testamentum nullo iure factum esset; nihilominus matrem legitimam heredem cogendam praestare fideicommissa, respondi, nam enixae voluntatis preces ad omnem successionis speciem porrectae videbantur.

§ 24.-«Mando filiae meae pro salute sollicitus ipsius, ut, quoad liberos tollat, testamentum non faciat; ita enim poterit sine periculo vivere»; fideicommissariam hereditatem sorori coheredi non videri relictam, apparuit, quod non de pecunia sua testari, sed obtentu consilii derogare iuri, testamentum fieri prohibendo, voluit (1).

§ 25.-Rogo, filia, bona tua quandoque distribuas liberis tuis, ut quisque de te meruerit»; videtur omnibus liberis, etsi non aequaliter promeruerint, fideicommissum relictum; quibus matris electione cessante sufficiet, si nou offenderint, eos autem, quos mater elegerit, fore potiores, si soli promeruissent, existimavi; quodsi neminem elegerit, eos solos non admitti, qui offenderunt.

§ 26.-Donationis praediorum epistolam ignorante filio mater in aede sacra verbis fideicommissi non subuixam deposuit, et literas tales ad aedituum misit: «instrumentum voluntatis meae post mortem meam filio meo tradi volo»; quum pluribus heredibus intestato diem suum obiisset, intelligi fideicommissum filio relictum, respondi; non enim quaeri oportet, cum quo de supremis quis loquatur, sed in quem voluntatis intentio dirigatur (2).

§ 27.-Libertis praedium reliquit, ac petiit (3), ne id alienarent, utque in familia libertorum retinerent. Si excepto uno ceteri partes suas vendiderint, qui non vendidit, ceterorum partes, quibus non dedit alienandi voluntatem, integras petet;
eos enim ad fideicommissum videtur invitasse, qui iudicio paruerunt, alioquin perabsurdum erit, vice mutua petitionem induci, scilicet ut ab altero partem alienatam quis petat, quum partem suam alienando perdiderit. Sed hoc ita procedere potest, si pariter alienaverint; ceterum prout quisque prior alienaverit, partem posterioribus non faciet, qui

(1) perhibendo, noluit., Hal.
(2) Según corrección del códice Fl.; dirigetur, la escritura
original, Br.
(3) Hal.; petit, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6ps9a240ib0js66ay3iz523xuj2x27s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/650</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87370</id>
    <revision>
      <id>284656</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '10. POMPONIUS libro VII. ad Sabinum. — Si peculium servo vel filio praelegare velis, ne dedu- catur id, quod tibi debebitur, specialiter ea, quae in peculio erunt, leganda sunt.  11. ULPIANUS libro XXIX. ad Edictum. — Ei quoque, qui nihil in peculio habet, potest peculium legari; non enim tantum praesens, sed etiam futu- rum peculium legari potest.  12. IULIANUS libro XXXVII. Digestorum. — Tunc inutile legatum peculii fit, quum servus vivo te...</comment>
      <origin>284656</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2551" sha1="gp2fzctdh14zjdevg2rolksujjdpis3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;10. POMPONIUS libro VII. ad Sabinum. — Si
peculium servo vel filio praelegare velis, ne dedu-
catur id, quod tibi debebitur, specialiter ea, quae
in peculio erunt, leganda sunt.

11. ULPIANUS libro XXIX. ad Edictum. — Ei
quoque, qui nihil in peculio habet, potest peculium
legari; non enim tantum praesens, sed etiam futu-
rum peculium legari potest.

12. IULIANUS libro XXXVII. Digestorum. —
Tunc inutile legatum peculii fit, quum servus vivo
testatore decedit; ceterum si mortis tempore ser-
vus viveril, peculium legato cedet;

13. CELSUS libro XIX. Digestorum. — aliter
atque si servus vestitus legatus foret.

14. ALFENUS VARUS libro V. Digestorum. —
Quidam in testamento ita scripserat: «Pamphilus,
servus meus, peculium suum, quum moriar, sibi
habeto, liberque esto»; consulebatur, rectene Pam-
philo peculium legatum videretur, quod, priusquam
liber esset, peculium sibi habere iussus esset. Re-
spondit, in coniunctionibus ordinem nullum esse,
neque quidquam interesse, utrum eorum primum
dicretur, aut scriberetur; quare recte peculium
legatum videri, ac si prius liber esse, deinde pecu-
lium sibi habere iussus esset (1).

15. IDEM libro II. Digestorum a Paulo epitoma-
torum. — Servo manumisso peculium legatum erat,
alio capite omnes ancillas suas uxori legaverat, in
peculio servi ancilla fuit; servi eam esse respondit,
neque referre, utri prius legatum esset.

16. AFRICANUS libro V. Quaestionum. — Sti-
chus habet in peculio Pamphilum, hunc dominus
nostri iudicio defendit, et dominatus liis testa-
mento solvit; deinde Stichum testamento manu-
misit, eique peculium legavit; quaesitum est, an,
quod Pamphili nomine praestitum sit, ex peculio
vel ipsius Pamphili, vel Stichi deducendum sit. Re-
spondit, Pamphili quidem (2) de peculio utique de-
ducendum, quantacunque ea summa esset, id (3)
est, etiam si nomi noxae dedere expediisset; quid-
quid enim pro capite servi praestitum sit, id eo de-
bitorem eum dominio constitui; quodsi Pamphili
peculium non sufficiat, tunc ex peculio Stichi non
ultra pretium Pamphili deduci debere.

    § 1. — Quaesitum est, si ex alia qua causa Pam-
philus pecuniam domino debuisset, nec ea ex pe-
culio eius servari posset, an usque ad pretium eius
ex peculio Stichi possit deducere. Negavit, neque
enim eum, quod propterea
pretium vicarii deducendum, quod eo nomine ipse
Stichus ab defensionem vicarii sui domino debitor
constitutus, at in proposito, quia Stichus nihil de-
beat, ex eius peculio nihil esse deducendum, sed&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gp2fzctdh14zjdevg2rolksujjdpis3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/185</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87371</id>
    <revision>
      <id>284657</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:23:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284657</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="t0vbhxpf00eb879rimpqcpry5nlkrzb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;dicere, nec quidquam refert, quod ampla legata ab
uxore ei relicta sunt.

49. MARCELLUS (1) libro VII. Digestorum.—
[Fragmento inicial del texto parcialmente ilegible]. Marcellus: Mulier, quae ad communionem fi-
lii volebat, qui in potestate patris erat, post mor-
tem patris fundum pervenire, cum patri tradidit,
usufructum restituturum filio; quaero, an donatio
sit videatur, ut nihil agatur, an valeat quidem,
sed mulieri potestas detur (2), si noluerit, eum
repetere? Respondetur: si color vel titulus, ut sic di-
xerim, donationis quaesitus est, nihil valebit credi-
tio, id est (3), si hoc exigite (4) uxor, ut aliquid
ex ea re in suum commodum maritus percipiat, allo-
quam si solo suo ministerio usus est, et id egit, ut
vel revocare sibi liceret, vel ut res cum omni (5)
emolumento per patris potestatem ad filium transiret,
cur non idem perinde sit actum, an si cum extra-
neo tale negotium contraxisset, hoc est, extraneo
la haec eadem condidisset?

50. JAVOLENUS libro XIII. Epistolarum (6).—
Si, quae mulier viginti nummum emisset, in eam
exactionem vir quinque venditori dedit, divortio
facto agnoscente vir eam summam exigat. Neque
ad rem pertinet, an is servus deterior factus sit,
nam et si mortuus esset, (7) quinque exactio ei
competebat; quaeritur enim, an mulier ex vi pre-
tio locupletior sit eo tempore, quo de dote
agatur. Facta autem intellegitur, quae vero
aliquo sive interventu viri liberata est, quod po-
tuisset adhuc debere, si vir pecuniam in ea solvisset;
neque enim interest, ex qua causa mulier pecuniam
debuit, utrum creditiam, an eam, quam ex emtione
praestare debebat (8).

§ 1.—Quodsi mulier non emerit servum, sed ut
uxori, a viro pecuniam accepit, tum vel mortuo
vel deterior facto servo damnum ad virum perti-
nebit, quia quod aliter emerit (9) non fuit; nisi
pecuniam a viro accepisset, hoc consumptum ei pe-
rit, qui donavit, si modo in rerum natura esse
desiit; nec videatur mulier locupletior esse, quam
neque a creditore suo liberata est, neque id possi-
det, quod ex pecunia viri emerat.

51. POMPONIUS libro V. ad Quintum Mucium.—
Quintus Mucius ait, quam in controversiam ve-
nit, unde ad mulierem quid pervenerit, et verum,
ut honestius est, quod non demonstratur, unde ha-
beat, existimari a viro, aut qui in potestate eius
est, ad eam pervenisse. Evitandi autem turpi-
tudinis gratia circa uxorem hoc videtur Quintus
Mucius probasse.

52. PAPINIANUS libro X. Quaestionum.—Si vi-
ri donationis causa rem vilis locaverit, locatio
mille est, quam autem depositum inter eas perso-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>t0vbhxpf00eb879rimpqcpry5nlkrzb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/467</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87372</id>
    <revision>
      <id>284658</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:23:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Camimichi</username>
        <id>33114</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ''''14.''' ''MAECIANUS &lt;ref&gt;Caius, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; libro XI. de Publicis iudiciis.''—Excipiuntur Senatusconsulto Silaniano impuberes servi. Trebius &lt;ref&gt;Trebatius, la Vulg.&lt;/ref&gt; autem Germanus Legatus etiam de impubere sumi iussit supplicium, et tamen non sine ratione; nam is puer nec multum a puberi aetate aberat, et ad pedes domini cubuerat, quum occideretur, nec postea caedem eius prodiderat; ut enim opem ferre eum non potuisse constabat...</comment>
      <origin>284658</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2616" sha1="6out36ql1umw3livwz6ldjgl2ad4x05" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Camimichi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;'''14.''' ''MAECIANUS &lt;ref&gt;Caius, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; libro XI. de Publicis iudiciis.''—Excipiuntur Senatusconsulto Silaniano impuberes servi. Trebius &lt;ref&gt;Trebatius, la Vulg.&lt;/ref&gt; autem Germanus Legatus etiam de impubere sumi iussit supplicium, et tamen non sine ratione; nam is puer nec multum a puberi aetate aberat, et ad pedes domini cubuerat, quum occideretur, nec postea caedem eius prodiderat; ut enim opem ferre eum non potuisse constabat ita silentium praestitisse etiam postea, certum erat; et his duntaxat impuberibus Senatusconsulto parci credebat, qui tantum sub eodem tecto fuissent, qui vero ministri vel participes caedis fuissent, et eius aetatis, quamquam nondum puberis, ut rei intellectum capere possent, his non magis in caede domini, quam in ulla alia causa parci oportere.


'''15.''' MARCIANUS ''libro singulari de Delatoribus.''—Si sequens gradus ultus fuerit necem testatoris, an priore &lt;ref&gt;prior, Hal.&lt;/ref&gt;hereditas ad illum transferatur? Et ait Papinianus, non esse hoc, nam poena illius huius praemium esse non debet.

§ 1.—Quum ex parte heredi instituto legatum quoque erat, et in ulciscenda morte cessaverit, Divi Severus et Antoninus rescripserunt, tam hereditatis portionem, quam legatum ei auferendum.

§ 2.—Heredibus autem, qui in ulciscenda morte defuncti cessaverant, tam testamento, quam ab intestato auferuntur bona, forte et si quasi patronus venit, quamvis hi suo iure admittantur.
  
'''16.''' MARCELLUS ''libro XII. Digestorum.''—Domino a familia occisso servus communis necem eius detexit; favore libertatis liber quidem fieri debet, pretii autem partem sibi contingentem socium consequi oportet.

'''17.''' MODESTINUS ''libro VIII. Regularum.''—Prius de se familia torquenda est, et, si confiteatur, tunc interrogetur, quo mandante flagitium admissum sit.

'''18.''' IDEM ''libro IX. Regularum.''—Et &lt;ref&gt;La preposición trans, de transferatur, se considera añadida por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; inofficioso testamento queri idem, et mortem vindicare defuncti non prohibetur; idque Paulus respondit.
  
'''19.''' IDEM ''libro VIII. Pandectarum.''—Quum domino occiditur, auxilium ei familia ferre debet et armis, et manu, et clamoribus, et obiectu corporis; quodsi, quum posset, non tulerit, merito de ea supplicium sumitur. 

'''20.''' PAPINIANUS ''libro II. Responsorum.''—Heres, qui veneni causam persequitur, res hereditarias urgentes ordinare, salvis probationum indiciis, non prohibetur.

'''21.''' IDEM ''libro VI. Responsorum.''—Propter veneni quaestionem tempus petendae possessionis&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6out36ql1umw3livwz6ldjgl2ad4x05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/651</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87373</id>
    <revision>
      <id>284659</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ex Pamphili duntaxat, quod certe ipse in suo peculio esse intelligi non potest.  17. IAVOLENUS libro II. ex Cassio. — Qui pecu- lium servi legaverat, iudicium eo nomine accepe- rat, deinde decesserat; placuit, non aliter peculium ex causa legati praestari, quam si de accepto iudi- cio heredi caveretur.  18. MARCIANUS (1) libro VI. Institutionum. — Si servo manumisso peculium legatum fuerit, in cum sine dubio creditoribus peculiariis actiones...</comment>
      <origin>284659</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2369" sha1="sx4ny4vo0e9wwqfyhr58f3icftr02ws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ex Pamphili duntaxat, quod certe ipse in suo peculio
esse intelligi non potest.

17. IAVOLENUS libro II. ex Cassio. — Qui pecu-
lium servi legaverat, iudicium eo nomine accepe-
rat, deinde decesserat; placuit, non aliter peculium
ex causa legati praestari, quam si de accepto iudi-
cio heredi caveretur.

18. MARCIANUS (1) libro VI. Institutionum. —
Si servo manumisso peculium legatum fuerit, in
cum sine dubio creditoribus peculiariis actiones
non competunt; sed non alias heres peculium prae-
stare debet, nisi et caveatur, defensum iri adversus
creditores peculiaris.

19. PAPINIANUS libro VII. Responsorum. —
Quum dominus servum velit manumittere, pro-
fessionem edi sibi peculii iussit, atque ita servus
libertatem accepit; res peculii professioni subtra-
ctas non videri manumisso tacite concessas, appa-
ruit.

    § 1. — Testamento data libertate peculium lega-
verat, eundemque postea manumiserat; liberius,
ut et nominum peculii actiones et praestarentur,
ex testamento consequetur.

    § 2. — Filiusfamilias, cui pater peculium legavit,
servum peculii vivo patre manumisit; servus com-
munis omnino heredum est exemtus peculio pro-
prio filii destinationem, quia id peculium ad lega-
tarium pertinet, quod in ea causa moriente patre
invenitur.

20. MARCIANUS libro VII. Institutionum. — ni-
hiloque interest, ante legatus, deinde inutiliter man-
numissus sit, an contra.

21. SCAEVOLA libro VIII. Quaestionum. — Si
Sticho manumisso peculium legatum sit, et Titio
servus peculiaris, quantum peculio deductum erit
ob id, quod domino debetur, tantum ei accedere,
cui vicarius legatus est, Iulianus ait.

22. LABEO (2) libro II. Posteriorum a Iavoleno
epitomatorum. — Dominus servum testamento ma-
numiserat, et ei peculium legaverat; is servus mille
nummo domino debuerat, et eos heredi solvit; re-
spondi, omnes eas res deberi orcino, si pecuniam
orcinus, quam debuerat, solvisset.

    § 1. — Dominus servum, qui cum eo vicarium
communem habebat, testamento manumiserat, et
peculium ei legaverat; deinde ipsam vicarium, qui
communis erat, nominatim et ipsi, et libertae suae
legaverat; respondi, partem quartam libertae, reli-
quam partem quartam liberti futuram; quod et
Trebatius.

23. SCAEVOLA libro XV. Digestorum. — Domi-
nus Sticho, servo suo, qui bona liberti eius gessit,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sx4ny4vo0e9wwqfyhr58f3icftr02ws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/186</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87374</id>
    <revision>
      <id>284660</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284660</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2454" sha1="0tv5dyi4dk4uwo6awbjw2x8tirx0kji" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;us minoris donationis causa aestimatur, depositum
est. Haec ideo tam varie, quia locatio quidem sine
mercede certa contrahi non potest, depositum au-
tem et citra aestimationem quocumque dari potest.

§ 1.—Uxor viro fructum fundi ab herede suo
dari, quod datum non fuisset, certam pecuniam
mortis causa promisit cavit; defuncto viro viva
mulier [fragmento dudoso] solvit, ut traditio, quam mor-
tuo viro mortis causa facta est; nam quo casu
inter expertos condicio nascitur, inter maritos ni-
hil agitur.

53. IDEM libro IV. (1) Responsorum.—Mor-
tis causa genero rei uxori acceptum fructum
donare convenit, quia mortuo socero nuptiae non
solvuntur; nec interest, an pater filium vel filiam
emancipaverit; divortii species eadem ratione di-
versa est.

§ 1.—Res in dotem aestimata constituta viro
analiter in usu habita; non deteriorata est, damni
compensatio non admittitur; easdem res non po-
test mulier sibi quasi donatas defendere ex illis
verbis, quibus donationes et in viro legatas sunt,
quum usucapionis species neque donari, neque usur-
pi videatur.

54. IDEM libro VIII. (2) Responsorum.—Vir-
tus promissae dotis in stipulationem deducta erat,
enque non petebatur quam per dolum [fragmento dudoso]
[continuación parcialmente ilegible] si uxorem et eius familia vir
exhiberet dote praeflegata (3), sed et donationibus
verbis fideicommissi confirmatis legato quidem do-
tis usuram non contineri videbatur, sed titulo dona-
tionis reclusus.

55. PAULUS libro VI. (4) Quaestionum.—Uxor
marito sua pecuniam donavit, maritus ex pecunia
nihil donata aut mobilia, aut soli rem comparavit,
solvendo non est, et res exstant; quaero, si mulier
revocet donationem, an utiliter condicatio (5) ex-
perietur—videtur enim maritus, quamvis solverit
non sit, ex donatione locupletior effectus—quum
possit mulier: res comparatas usucapere? Respondit:
locupletiorem esse ex donatione uxoris non potest;
non enim quaerimus, quid deductum esse alieno li-
berius habebat, quod ex re mulieris possidebat;
solo eius separatur; hic ab eo, cui res donata est,
quod ibi (6) res amplius revertitur, et vindicari
directo potest; et erit deterior causa viri, si ea pe-
cunia, quantum est valet, non (7) ultra id emat,
quod donatum est, condicatur, quam si dotis indi-
cio conveniatur. Sed nihil prohibet, etiam in rem
nuncum mulieri in ipsas res accommodare.

56. SCAEVOLA libro III. Quaestionum.—Si,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0tv5dyi4dk4uwo6awbjw2x8tirx0kji</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/652</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87375</id>
    <revision>
      <id>284661</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:26:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'cui pro parte dimidia testamento heres exstiterat, in quibus negotiis gestis et kalendaria fuerunt, te- stamento suo libertatem dederat, si rationem red- didisset, eique peculium suum per fideicommissum dedit; Stichus summas, quibus reliquatus erat tam ex kalendario, quam ex variis (1) causis, reddidit, manentibus debitoribus, pro quibus ipse pecuniam heredibus patroni refuderat, libertatemque adeptus decessit; quaesitum est, an heredibus Sti...</comment>
      <origin>284661</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2781" sha1="3cg8jtbhacv7va7jq1jpn14xzxsq9nt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;cui pro parte dimidia testamento heres exstiterat,
in quibus negotiis gestis et kalendaria fuerunt, te-
stamento suo libertatem dederat, si rationem red-
didisset, eique peculium suum per fideicommissum
dedit; Stichus summas, quibus reliquatus erat tam
ex kalendario, quam ex variis (1) causis, reddidit,
manentibus debitoribus, pro quibus ipse pecuniam
heredibus patroni refuderat, libertatemque adeptus
decessit; quaesitum est, an heredibus Stichi adver-
sus nomina debitorum (2), pro quibus Stichus pe-
cuniam heredibus patroni intulit, heredes patroni
ex causa fideicommissi compellendi sint actiones
praestare, quum nihil aliud a Sticho patrono debi-
tum fuerit. Respondit, praestandum.

    § 1. — Testamento codicillisve servos manumisit,
et peculia (3) legavit, et de Sticho ita cavit: «Sti-
chum, servum meum, liberum esse volo, cique
volo dari decem aurea, et quidquid ex ratione lo-
culorum meorum habet; rationes autem heredibus
meis dari volo; his omnibus, quos hoc testamento
manumisi, peculia sua concedi volo»; quaesitum
est, an, quod amplius rationi loculorum in diem
mortis erogavit Stichus ex peculio suo, ab heredi-
bus recipere debeat, quum ex consuetudine domus
esset, et, quidquid amplius ex suo in ratione locu-
lorum erogasset, dominica ratio ei deberet, atque
exsolveret. Respondit, secundum ea, quae propter
consuetudinem proponerentur, id quoque peculio
legato contineri, quod et dominica ratio deberet, et
solita erat reddere.

    § 2. — Servis libertates legatajque dederat, et con-
ditionem ita scripserat: «Ὅσοις κατέλιπον ἐλευθέρους καὶ
τὰ (4) λεγάτα αὐτοῖς, τούτοις βούλομαι εἶναι ἀνεξετάστους»
[Quotquot reliqui liberos atque iis legata, eos ipsos
inexcussos volo;] (5) quaesitum est, an peculia quo-
que legata his videbuntur? Respondit, secundum
ea, quae proponerentur non videri legata.
    § 3. — Item quaesitum est, an ex iisdem verbis
reliqua rationum quasi legata retinere possint aut,
si res dominicas apud se habuerint, aut si qui eo-
rum coloni praediorum fuerunt, pensiones. Re-
spondit, supra responsum.

24. ULPIANUS libro XLIII. ad Sabinum. — Si
legatus fuerit servus, peculium excipere non est
necesse, quia non sequitur, nisi legetur.

25. CELSUS libro XIX. Digestorum. — Si servus
liber esse iussus sit, eique peculium legatum sit,
vicariorum eius vicarii legato continentur.

26. SCAEVOLA libro III. Responsorum. — «Titi
fili, a medio praecipito (6), sumito, tibique habeto
domum illam, item aurea centum; alio deinde
capite peculia filiis praelegavit; quaesitum est, an
peculio praelegato (7), et centum aurei, et usurae
eorum debentur, — quum rationibus breviariis in&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3cg8jtbhacv7va7jq1jpn14xzxsq9nt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/653</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87376</id>
    <revision>
      <id>284662</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:27:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'aere alieno et sortem, et usuras inter ceteros cre- ditores complexus sit—? Respondit, si id foenus nomine filii exercuisset, et usuras, ita ut propone- retur, filio adscripsisset, id quoque peculio legato deberi.  TIT. IX  DE PENU LEGATA  1. ULPIANUS libro XXIV. ad Sabinum. — Uxori suae in annos singulos penoris aliquid heres dare iussus est, si non dedisset, nummos dare damnatus est; quaeritur, an penus legata peti possit, an vero solummodo...</comment>
      <origin>284662</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2427" sha1="1jgqkfhxrzyed427ekqovjb1fwrlkr4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;aere alieno et sortem, et usuras inter ceteros cre-
ditores complexus sit—? Respondit, si id foenus
nomine filii exercuisset, et usuras, ita ut propone-
retur, filio adscripsisset, id quoque peculio legato
deberi.

TIT. IX

DE PENU LEGATA

1. ULPIANUS libro XXIV. ad Sabinum. — Uxori
suae in annos singulos penoris aliquid heres dare
iussus est, si non dedisset, nummos dare damnatus
est; quaeritur, an penus legata peti possit, an vero
solummodo sit in praestatione, et, si non praesta-
tur, tunc quantitas petatur. Et si quidem semel
penus sit legata, non per singulos annos, certo iure
utimur, ut et Marcellus libro trigesimo nono (1)
Digestorum apud Iulianum notat, in praestatione
esse duntaxat penum, quantitatem vero et peti
posse; habebit igitur heres oblationem tamdiu,
quamdiu iis cum eo de pecunia contestetur, nisi
forte aliud tempus vel mente, vel verbis testator
praestituit. Quodsi in annos singulos penus legata
sit, per singulos annos penu adhuc poterit prae-
stari; si minus, summae per singulos annos peten-
tur. Quid ergo, si una summa legata sit, et primo
penus non sit praestita? Utrum tota summa debea-
tur, quasi toto penoris legato transfuso, an vero
quemadmodum testatoris, ut tota summa illico, post-
quam cessaverat heres dare penum uxori, prae-
stetur, heredis indevotione coërcenda. Puto tamen, sic voluntatem
sequendam testatoris, ut tota summa illico, post-
quam cessaverat heres dare penum uxori, prae-
stetur, heredis indevotione coërcenda.

2. MARCIANUS libro III. Regularum. — Penu
certa cum vasis certis legata et consumta, no vasa
quidem cedunt legato, exemplo peculii.

3. ULPIANUS libro XXII. ad Sabinum. — Qui
penum legat, quid legato complectatur, videamus.
Et Quintus Mucius scribit libro secundo iuris civi-
lis, penu legata contineri, quae esui potuique sunt;
idem Sabinus libris (2) ad Vitellium scribit, quae
dominis in usu (3), inquit, patrisfamilias, uxoris, libero-
rumve eius, vel familiae, quae circa eos esse solet,
item iumentorum, quae dominici usus causa para-
ta sunt.

    § 1. — Sed Aristo notat, etiam quae esui potuique
non sunt, contineri legato, utpota ea, in quibus
esse solemus, oleum forte, garum, muriam (4),
mel, ceteraque his similia.

    § 2. — Plane, inquit, si penus esculenta legetur,
Labeo libro nono Posteriorum scribit, nihil eorum
cedere, quia non haec esse, sed per ea solemus.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1jgqkfhxrzyed427ekqovjb1fwrlkr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/768</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87377</id>
    <revision>
      <id>284663</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284663</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3095" sha1="fw7iz2ncxkj320ubcmolybdya0w3ulq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;'''77. [76.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—In singulis heredibus rationem legis Falcidiae componendam (1) esse, non dubitatur; et ideo si Titio et Seio heredibus institutis semis hereditatis Titii exhaustus est, Scio autem quadrans totorum bonorum relictus sit, competit Titio beneficium legis Falcidiae.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''78. [77.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris urbani.''—Quodsi alterutro eorum deficiente alter heres solus extiterit, utrum perinde ratio legis Falcidiae habenda sit, ac si statim ab initio is solus heres institutus esset, an singularum portionum separatim causae spectandae sunt? Et placet, si eius pars legatis exhausta sit, qui heres extiterit, adiuvari legatarios per deficientem partem, quae (2) non est legatis onerata, quia et ceteris legatariis aut nihil, aut minus detrahatur; si vero defecta pars fuerit exhausta, perinde in ea ponendam rationem legis Falcidiae, atque si ad eum ipsum pertineret, a quo defecta fieret.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''79. [78.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—In duplicibus testamentis, sive de patrimonio quaeramus, ea sola substantia spectatur, quam pater, quum moreretur, habuerit—nec ad rem pertinet, si post mortem patris filius vel acquisierit aliquid, vel deminuerit—, sive de legatis quaeramus, tum ea, quae in primis, quam ea, quae in secundis tabulis relicta sunt, in unum contribuuntur, tanquam si et ea, quae a filio herede reliquisset testator, a suo herede sub alia conditione legasset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''80. [79.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro III. de legatis ad Edictum Praetoris.''—Si is, qui quadringenta in patrimonio habebit (3), filio impubere herede instituto ducenta legaverit, eique Titium et Seium heredes substituerit, et a Titio centum legaverit, videamus, quid iuris sit, si nondum solutis legatis pupillus decesserit, et ob id ea legata utrique deberent (4). Solus heres Titius utetur lege Falcidia; quum enim ducenta ex hereditate pupilli ad eum pertinent, ducenta legatorum nomine debet, centum ex ducentis, quae pupillus debebat, centum, quae ipse dare iussus est; itaque ex utraque quantitate quarta deducta habebit quinquaginta. In persona vero Seii lex Falcidia non intervenit, quum ad eum ex hereditate pupilli ducenta pertineant, et debeat legatorum nomine centum ex ducentis, quae a pupillo relicta sunt. Quodsi pupillus solvat legata, debent curare tutores pupilli, ut caveant legatarii.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 1.—Quaedam legata divisionem non recipiunt, ut ecce legatum viae, actusve; ad nullum enim ea res pro parte potest pertinere. Sed et si opus municipibus heres facere iussus est, individuum videtur legatum; neque enim ullum bal-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fw7iz2ncxkj320ubcmolybdya0w3ulq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/187</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87378</id>
    <revision>
      <id>284664</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284664</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2682" sha1="hh9e0ndq0i76vysoa6vyu3ghcie6hfr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quod mihi mortis causa donare (1) vellet, quo pure
uxori donare vellem, non valet, quod uxori libe-
rari, quia illo convalescente conditiones tenentur;
interea autem nihilominus pauperior sum, non
solum habeo, quod habiturus essem.

57. PAULUS libro VII. Responsorum.—Ea,
quae a marito suo pecuniam ex causa donationis
accepit, liberæ ad eum [fragmento dudoso]: equum
[fragmento dudoso] mihi a se, dominio cariturum, emeret in-
dulgentia cum viginti ad expediendam quandam res
[fragmento dudoso], quae summa mihi augmenta est sub ea con-
ditione, ut si per eas [fragmento dudoso] moveret quid (2) [fragmento dudoso],
quibus in diem vitae maritum matrimonium
persecutum, sive (3) invit[o] te discessero de domo
mea, vel repudiaro tibi sine ulla querela uxorem,
divortiumque factum per hoc probabitur, tunc vi-
ginti, quae mihi hac die donata sunt, causa divortii,
[fragmento dudoso], restitutam me sine ulla dilatione
spondeo; quaero, an, si eundem Titio (4) magis
me repudicari miserit, poenam restituere debeat?
Paulus respondit: pecuniam, quam vir uxori dona-
vit, ex stipulatione proposita, si conditio eius ex-
titerit, peti posse, quoniam ex donatione la pecuniam
redditam conversa est; quodsi stipulatio commissa
non probetur, tunc tantum peti posse, quanto locu-
pletior ex ea donatione facta probetur.

58. SCAEVOLA libro II. Responsorum.—Si
prandii et mancipia Seiae data effecta sint eius
tempore concubinatus, ne postea servitute manci-
piorum aliis acceptis reddita sint, quid iuris est?
Respondit, secundum ea, quae proponuntur, ne-
gotia potius gesta videntur, quam donationem
accepisse.

§ 1.—Item quam quaereretur de albaris manci-
piorum, respondit tempore quidem concubinatus
data charta repeti non possunt, sed nec tempore
matrimonii, si ea mancipia uxori in communi sua
fuerint.

§ 2.—Pliius rebus mulieris intervenire solitus, pe-
cunia matris concubinae, ipsa mancipia et res
[fragmento dudoso], mancipiorum instrumenta suo nomine con-
scripsit, decessit in patris potestate; quaeritur est,
an mater cum marito suo experiri, et qua actione
id possit? Respondit, si mater obligatam filium in
ea pecunia voluit esse, inter manum, quam (5)
filius decessit, de peculio cum patre, in cuius po-
testate fuisse proponitur, actionem habere; si do-
navit, repeti posse, quanto locupletior ex ea dona-
tione pater factus est.

59. PAULUS libro II. Sententiarum.—Si quis
uxori ea conditione donavit, ut quod donavit, in
diem accipiat, defuncto eo donatio convalescit.

60. HERMOGENIANUS libro II. Iuris Epítoma-
rum (6).—Viduis et privignis invicem sibi dona-
re praesente matrimonio non prohibentur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hh9e0ndq0i76vysoa6vyu3ghcie6hfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/654</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87379</id>
    <revision>
      <id>284665</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:28:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Trebatius in melle contra scribit; merito, quia mel esse solemus. Sed Proculus omnia haec contineri recte scribit, nisi contraria mens testatoris appa- reat.      § 3. — Esculenta utrum ea, quae esse, an et ea, per quae esse solemus, legaverit? Et ea quoque legato contineri credendum, nisi contraria mens patrisfamilias docetur; media certe semper escu- lentae penui cedere; lacertas quoque cum muria sua contineri nec Labeo negavit.      § 4. —...</comment>
      <origin>284665</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2429" sha1="9hrc5vsybdavimyklwuoxqnyb0g7fkm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Trebatius in melle contra scribit; merito, quia mel
esse solemus. Sed Proculus omnia haec contineri
recte scribit, nisi contraria mens testatoris appa-
reat.

    § 3. — Esculenta utrum ea, quae esse, an et ea,
per quae esse solemus, legaverit? Et ea quoque
legato contineri credendum, nisi contraria mens
patrisfamilias docetur; media certe semper escu-
lentae penui cedere; lacertas quoque cum muria
sua contineri nec Labeo negavit.

    § 4. — Poculenta (1) penu ea, quae vini loco pa-
terfamilias habuit, continebuntur, suprascripta vero
non continebuntur (2).

    § 5. — Penori acetum quoque cedere nemo dubi-
tat, nisi extinguendi ignis causa fuit paratum; tunc
enim esui potuique non fuit; (3) et ita Ofilius libro
sexto decimo (4) Actionum scribit.

    § 6. — Sed quod diximus, «usus sui gratia para-
tum», accipiendum erit, et amicorum eius, et clien-
tium, et universorum, quos circa se habet; non
etiam eius familiae, quam neque circa se, neque
circa suos habet, puta si qui sunt in villis deputati,
quos Quintus Mucius sic definiebat, ut eorum ci-
baria contineri putet, qui opus non facerent; sed
materiam praebuit Servio notandi, ut textorum et
textricum cibaria adiicerent (5) contineri. Sed Mu-
cius eos voluit significare, qui circa patrem familias
sunt.

    § 7. — Simili modo et iumentorum cibaria pe-
nu (6) cedunt, quae usibus ipsius et amicorum deserviunt; ceterum si
qua iumenta agris deserviebant, vel locabantur,
legato non cedere cibaria eorum.

    § 8. — Sive autem frumentum, sive quid legumi-
nis in cella penuaria habuit, penore legato conti-
nebitur. Sed et hordeum, sive familiae, sive iu-
mentorum gratia (7), et Ofilius scribit libro sexto
decimo Actionum.

    § 9. — Ligna, et carbones, ceteraque, per quae
penus conficeretur, an penori legato continerantur,
quaeritur. Et Quintus Mucius et Ofilius negave-
runt; non magis quam molae, inquiunt, continen-
tur. Idem et thus, et ceras continere negaverunt.
Sed Rutilius et ligna, et carbones, quae non ven-
dendi causa parata sunt, contineri ait. Sextus au-
tem Caecilius etiam thus, et cereos in domesticum
usum paratos contineri legato scribit.

    § 10. — Servius apud Melam et unguentum, et
chartas epistolares penoris esse scribit; et est ve-
rum, haec omnia, odores quoque, contineri; sed et
chartas ad ratiunculam vel ad logarium (8) paratas
contineri.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9hrc5vsybdavimyklwuoxqnyb0g7fkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/539</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87380</id>
    <revision>
      <id>284667</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:28:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' pretio rerum venditarum alias comparat, deminuisse, quae vendidit, non videtur;  '''71. [73.]''' IDEM ''libro VIII. Responsorum''.—sed quod inde comparatum est, vice permutati dominii restitueretur.  '''72. [74.]''' IDEM ''libro XX. Quaestionum''.- Idem servandum erit, et si proprios creditores ex ea pecunia dimiserit; non enim absumitur, quod in corpore patrimonii retinetur.  '''73. [75.]''' IDEM ''libro XXIII. (1) Quaestionum''.—Si, quod e...</comment>
      <origin>284667</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="etzwxofssi3z5kb91z2iyl545gdpfi1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
pretio rerum venditarum alias comparat, deminuisse, quae vendidit, non videtur;

'''71. [73.]''' IDEM ''libro VIII. Responsorum''.—sed
quod inde comparatum est, vice permutati dominii restitueretur.

'''72. [74.]''' IDEM ''libro XX. Quaestionum''.- Idem servandum erit, et si proprios creditores ex ea pecunia dimiserit; non enim absumitur, quod in corpore patrimonii retinetur.

'''73. [75.]''' IDEM ''libro XXIII. (1) Quaestionum''.—Si, quod ex Pamphila nascetur, legatum mihi fuerit, et ego Pamphilam emam, eaque apud me sit enixa, ratione summa responsum est, non ex
causa lucrativa partum intelligi meum factum;
ideoque petendum ex testamento, tanquam istum
emissem , ut scilicet pretii contributione facta consequar tantum, quanti puerum deducta matris aestimatione constitisse mihi, iudex in causa legati
datus aestimaverit.

'''74. [76.]''' IDEM ''libro XXVII. Quaestionum''.—«Titio centum aureos heres praesens (2) dato,
deinde protulit diem legatorum; non est verum,
quod Alfenus retulit, centum praesenti deberi , quia diem proprium habuerunt.

75. [77. ] IDEM libro VI. Responsorum.—Miles
ad sororem epistolam, quam post mortem suam aperiri mandavit, talem scripsit: «scire te volo, donare me tibi aureos octingentos;» fideicommissum deberi sorori constitit, nec aliud probandum in cuiuslibet suprema voluntate; placet enim consistere fideicommissum, et (3) si defunctus cum eo loquatur, quem precario remuneratur.

§ 1.—Pro parte heres institutus , cui praeceptiones erant relictae, post diem legatorum cedentem,
ante aditam hereditatem vita decessit; partem hereditatis ad coheredes substitutos pertinere placuit, praeceptionum autem portiones, quae pro parte coheredum constiterunt, ad heredes eius transmitti.

'''76. [ 78.]''' IDEM ''libro VII. Responsorum.—Quum filius divisis (4) tribunalibus actionem inofficiosi testamenti matris pertulisset, atque ita variae sententiae iudicum extitissent, heredem, qui filium vicerat, pro partibus , quas aliis coheredibus
abstulit filius, non habiturum praeceptiones sibi datas, non magis, quam ceteros legatarios actiones, constitit; sed libertates ex testamento competere placuit, quum pro parte filius de testamento matris litigasset. Quod non erit trahendum ad servitutes, quae pro parte minui non possunt; plane petetur integra servitus ab eo, qui filium vicit, partis autem aestimatio praestabitur (5), aut, si paratus

(1) Taur. según corrección del códice Fl.; XX., la escritura original, Br.
(2) praesenti, Hal.; praesenti die, la Vulg.
(3) La escritura original, Br.; ac, Taur. según corrección
del codice Fl.
(4) diversis, la Vulg.
(5) Taur. al margen; praestituitur, en el texto,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>etzwxofssi3z5kb91z2iyl545gdpfi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/655</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87381</id>
    <revision>
      <id>284668</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:28:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '    § 11. — Vasa quoque penuaria quin contineantur, nulla dubitatio est. Aristo autem scribit, dolia non contineri; et est verum secundum illam distinctio- nem, quam supra in vino fecimus. Nec frumenti, nec leguminum thecae, arculae forte, vel sportae, vel si qua alia sunt, quae horrei penuarii, vel cellae penuariae instruendae gratia habentur, non conti- nebuntur, sed ea sola continentur, sine quibus pe- nus haberi non recte potest.  4. PAUL...</comment>
      <origin>284668</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2441" sha1="ej1utwgq050r1nfbikf2mytahzx05zw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;    § 11. — Vasa quoque penuaria quin contineantur,
nulla dubitatio est. Aristo autem scribit, dolia non
contineri; et est verum secundum illam distinctio-
nem, quam supra in vino fecimus. Nec frumenti,
nec leguminum thecae, arculae forte, vel sportae,
vel si qua alia sunt, quae horrei penuarii, vel cellae
penuariae instruendae gratia habentur, non conti-
nebuntur, sed ea sola continentur, sine quibus pe-
nus haberi non recte potest.

4. PAULUS libro IV. ad Sabinum. — Nam quod
liquidae materiae sit, quia per se esse non potest,
rapit secum in accessionis locum id, sine quo esse
non potest; vasa autem, accessio legatae penus,
non legata sunt. Denique penu consumta vasa non
debentur. Sed et si penum cum vasis specialiter
sit legatum, vasa non debebuntur vel consumta
penu, vel ademta.

    § 1. — Si cui, quae in promtuario sint, legata fue-
rint, non omnis penus legata est.

    § 2. — Item si quis solitus fructus suos vendere,
penum legaverit, non omnia, quae et promtuarii (1)
causa habuit, legasse videtur, sed ea sola, quae in
penum sibi separabat; quodsi promiscue uti sole-
bat, tunc, quantum ad annuum usum et sufficeret,
familiaeque eius, ceterorumque, qui (2) circa eum
sunt, legato cedet; quod fere, inquit Sabinus, eve-
nit in personis mercatorum, aut quoties cella olei
et vini, quae venire solebant, in hereditate
relicta.

    § 3. — Nomen autem «penus» mihi traditum est
omnibus generibus dictum.
    § 4. — Si ita legetur: «penum (3), quae Romae
sit», utrum, quae est intra continentia, legata vide-
tur, an vero ea sola, quae est intra murum? Et
quidem urbes fere omnes muratenus finiri, Ro-
manum continentibus, et urbem Romam aeque con-
tinentibus.

    § 5. — Quodsi urbana penus sit legata, omnem,
quae ubique est, legatam videri, Labeo ait, etiamsi
in villa sit urbico usui destinata, sicuti urbica mi-
nisteria dicuntur et quae extra urbem nobis mini-
strare consuevorunt. Si autem extra urbem, Romae
tamen sit, sed et si in hortis sit urbi iunctis, idem
erit dicendum.

    § 6. — Si cui penus legata sit praeter vinum,
omnis penus legata videtur excepto vino. Sed si
ita scriptum sit: «omnem penum praeter vinum,
quod Romae erit, sola penus, quae Romae est,
legata videtur; et ita et Pomponius libro sexto ad
Sabinum scribit.

5. IDEM libro IV. ad Sabinum. — Nam omne,
quod bibetur (4), in penu habetur, alioquin necesse&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ej1utwgq050r1nfbikf2mytahzx05zw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/656</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87382</id>
    <revision>
      <id>284669</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:29:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'est, ut omnia medicamenta, quae biberentur, con- tineantur; itaque ea demum poneris esse, quae alendi causa biberentur, quo in numero antidotum non est; et sane vere Cassius sensit.      § 1. — Sed quod quidam negaverunt, piper, et ligusticum, et careum (1), et laser, et cetera huius- modi in penu non esse, improbatum est.  6. IDEM libro X. ad Sabinum. — Instrumentum pistrini, item universa vasa coquinatoria (2) penu non continentur.  7. SCAE...</comment>
      <origin>284669</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2172" sha1="3r1kgvj2ek0g5df3h77vwpbhyba6kw6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;est, ut omnia medicamenta, quae biberentur, con-
tineantur; itaque ea demum poneris esse, quae
alendi causa biberentur, quo in numero antidotum
non est; et sane vere Cassius sensit.

    § 1. — Sed quod quidam negaverunt, piper, et
ligusticum, et careum (1), et laser, et cetera huius-
modi in penu non esse, improbatum est.

6. IDEM libro X. ad Sabinum. — Instrumentum
pistrini, item universa vasa coquinatoria (2) penu
non continentur.

7. SCAEVOLA libro III. Responsorum. — «Penum
meam omnem ad matrem libertam (3) meos, qui
cum matre sunt, pertinere volo»; quaero, si tutores
pupilli eam solummodo penum deberi, quae in co-
cenaculo esset, dicant, sin autem et in horreis am-
phorae, an hae quoque deberentur. Respondit,
quidquid penoris usus causa ubicunque habuisset,
deberi.

TIT. X

DE SUPELLECTILE LEGATA

1. POMPONIUS libro VI. ad Sabinum. — Supel-
lex est domesticum patrisfamilias instrumentum,
quod neque argento, aurove facto, vel vesti admi-
neretur.

2. FLORENTINUS libro XI. Institutionum. — id
est moventes (4), non animales (5).

3. PAULUS libro IV. ad Sabinum. — Supelle-
ctili legata haec continentur: mensae, trapezopho-
ra, delphicae (6), subsellia (7), scamna, lecti etiam
inargentati, culcitae, toralia, impilia (8), vasa aqua-
ria, pelves, aquiminalia, (9) candelabra, lucernae,
trulla (10).

    § 1. — Item vasa aenea vulgaria, id est, quae non
proprie essent loco attributa.

    § 2. — Praeterea capsas, armaria; sed sunt, qui
recte putant, capsas et armaria, si librorum, aut
vestium, aut armamentorum (11) gratia parata
sint, non esse in supellectili, quia ne hae quidem
ipsae res, quibus attribuitae essent, supellectili
instrumento cederent.

    § 3. — Vitrea escaria et potoria in supellectili
sunt, sicut fictilia, non solum vulgaria, sed etiam
quae in pretio magno sunt; nam et pelves argen-
teas, et aquiminalia (12) argentea, et mensas, et
lectos inargentatos, vel inauratos atque gemmatos
in supellectili esse non dubitatur, usque adeo, ut
idem iuris sit, et si tota argentea vel aurea sint.

    § 4. — De murrhinis et cristallinis dubitari potest,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3r1kgvj2ek0g5df3h77vwpbhyba6kw6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/657</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87383</id>
    <revision>
      <id>284670</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:30:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'an debeant adnumerari supellectili, propter exi- mium usum et pretium; sed et de his idem dicen- dum est.     § 5. — Nec interest, cuius materiae sunt res, quae sunt in supellectili; sed craterem argenteum non esse in supellectili, nec ullum vas argenteum, se- cundum seculi (1) severitatem nondum admitten- tis supellectilem argenteam. Hodie propter usum imperitorum (2), si in argento relatum sit cande- labrum argenteum, argenti esse videtur,...</comment>
      <origin>284670</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="2gjemcf1bq3kz8crnm3tmetqqollpp5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;an debeant adnumerari supellectili, propter exi-
mium usum et pretium; sed et de his idem dicen-
dum est.
    § 5. — Nec interest, cuius materiae sunt res, quae
sunt in supellectili; sed craterem argenteum non
esse in supellectili, nec ullum vas argenteum, se-
cundum seculi (1) severitatem nondum admitten-
tis supellectilem argenteam. Hodie propter usum
imperitorum (2), si in argento relatum sit cande-
labrum argenteum, argenti esse videtur, et error
ius facit.

4. IDEM singulari de instrumenti significa-
tione (3). — Rhedae et sedularia (4) supellectili ad-
numerari solent.

5. IDEM libro IV. ad Sabinum. — De tapetis
quaeri potest, subsellia (5) cathedraria, quibus in-
sterni solent, utrum in veste sint, sicut stragula,
an in supellectili, sicut toralia, quae propria stra-
gulorum non sunt. Et hoc magis placuit, ea supel-
lectili contineri.

    § 1. — De tapetis autem vel linteis, quibus inter-
nuntur vehicula, dubitari potest, an sint in su-
pellectili. Sed dicendum est, potius instrumenti
vitaroii es esse, sicut pelles, quibus involvuntur
vestimenta, lora quoque, quibus hae pelles con-
stringi solent.

6. ALFENUS libro III. Digestorum a Paulo epi-
tomatorum. — Supellectilis eas esse res puto, quae
ad usum communem patrisfamilias paratae essent,
quae nomen sui generis separatim non haberent;
quare quae ad artifici genus aliquod pertinerent,
neque ad communem usum patrisfamilias accom-
modatae essent, supellectilis non esse.

    § 1. — Sed nec pugillares et codices in supello-
ctili sunt.

7. CELSUS libro XIX. Digestorum. — Labeo ait,
originem fuisse supellectilis, quod olim his, qui in
legationem proficiscerentur, locari solerent, quae
sub pellibus usui forent.

    § 1. — Tuberο hoc modo demonstrare supellecti-
lem tentat, instrumentum quoddam patrisfamiliae
rerum ad quotidianum usum paratarum, quod in
aliam speciem non cadaret, ut vestis grata, penum,
argentum, vestem, ornamenta, instrumenta agri,
aut domus. Nec mirum est, moribus civitatis et
usu rerum appellationem eius mutatam esse; nam
fictili, aut ligneis, aut vitreis, aut aereis denique
supellectili utebantur; nunc ex ebore, atque testu-
dine, et argento, iam ex auro etiam atque gemmis
supellectili utuntur; quare speciem notius rerum,
quam materiam inturiet oportet, supellectilis potius,
an argenti, an vestis sint (6).

    § 2. — Servius fatetur, sententiam eius, qui lega-
verit, adspici oportere, in quam rationem ea solitus
sit referre; verum si ea, de quibus non dubitaretur,
quin in aliono genere esse(nt), utpota e-scarium
argentum, aut paenulas et togas supellectili quis&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2gjemcf1bq3kz8crnm3tmetqqollpp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/188</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87384</id>
    <revision>
      <id>284671</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284671</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2411" sha1="kuz7c20ty784c6bsm0k3m7fshq0wc8j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Divortii causa donationes inter virum et
uxorem concessae sunt; saepe enim evenit, uti
propter sacerdotium vel etiam stereditatem,

61. GAIUS libro XI. (1) ad Edictum provincia-
le.—Vel senectutem, aut valetudinem, aut militiae
satis commode retineri matrimonium non possit;

62. HERMOGENIANUS libro II. iuris Epitoma-
rum (2).—et ideo bona gratia matrimonium dissol-
vitur.

§ 1.—Divortio facto nec instaurato matrimonio
non confirmabitur inter virum et uxorem facta
donatio; nec inter patronum et libertam. Si ab eo
divortio divertere non licet, facta donatio separa-
tur (3), quam inter hos divortium intercedat; per-
inde enim id, quod donatum est, habetur divortio
intercedente, ac si donatum non fuisset.

63. PAULUS libro III. ad Neracium.—De eo,
quod uxoris in aedificium viri ita constitutum est,
ut detractum alienius suae posse, dicendum
est, agi posse, quia nulla actio est, ex lege duode-
cim tabularum, quaesita (4) Decemviros non sit
credibile de his sensisse, quorum voluntate res eo-
rum in alienum aedificium coniunctae essent. Pau-
lus notat: sed in hoc solum agi potest, ut sola vin-
dicatio soluta re competat mulieri, non in duplum
ex lege duodecim tabularum; neque enim furtivum
est, quodsciente domino inclusum est.

64. IAVOLENUS libro VI. (5) ex Posterioribus
Labeonis.—Vir mulieri divortio facto quaedam
ideireo dederat, ut ad se revertentur mulier re-
versa erat, deinde divortium fecerat; Labeo (6).
Trebatias inter Terentiam et Decennium (7) respon-
dit, si verum divortium fuisset, rationem esse dona-
tionum, si simulatum, contra. Sed verum est, quod
Proculus et Caecilius putant, tunc verum esse di-
vortium, et valere donationem divortii causa fac-
tam, si aliae nuptiae insecut[a]e sunt, aut tam longo
tempore vidua fuisset, ut dubium non foret, alte-
rum esse matrimonium; alias nec donationem
ultime esse momenti futuram.

65. LABEO libro VI. (8) Posteriorum a Iavole-
no epitomarum.—Quod vir ei, quae nondum
viripotens superest, donaverit, ratum futurum
existimo.

66. SCAEVOLA libro IX. Digestorum.—Seia
Sempronio, quam certa die nuptura esset, ante-
quam donatum deduceretur tabulaeque dotis signa-
rentur, donavit tot aureos; quaero, an ea donatio
rata sit? (9) Non attinuisse tempus, ait, antequam
donum deduceretur, donatio facta esset, aut tabu-
larum consignatione, quae plerumque et post&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kuz7c20ty784c6bsm0k3m7fshq0wc8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/658</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87385</id>
    <revision>
      <id>284672</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:31:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'adscribere solitus sit, non ideirco existimari opor- tere, supellectili legata ea quoque contineri; non enim ex opinionibus singulorum, sed ex communi usu nomina exaudiri debere. Id Tubero parum sibi liquere sit, nam quorsum nomina, inquit, nisi ut demonstrarent voluntatem dicentis? Equidem non arbitror quemquam dicere, quod non sentiret, ut maxime nomine usus sit, quo id appellari (1) solet, nam voces ministerio utimur; ceterum nemo existima...</comment>
      <origin>284672</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2598" sha1="lavip4ofvdxlpfjxsmzg9zlgr17g4f7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;adscribere solitus sit, non ideirco existimari opor-
tere, supellectili legata ea quoque contineri; non
enim ex opinionibus singulorum, sed ex communi
usu nomina exaudiri debere. Id Tubero parum
sibi liquere sit, nam quorsum nomina, inquit, nisi
ut demonstrarent voluntatem dicentis? Equidem
non arbitror quemquam dicere, quod non sentiret,
ut maxime nomine usus sit, quo id appellari (1)
solet, nam voces ministerio utimur; ceterum nemo
existimandus est dixisse, quod non mente agitave-
rit. Sed etsi magnopere me Tuberonis et ratio, et
auctoritas movet, non tamen a Servio dissentio,
non videri quemquam dixisse, cuius (2) non suo
nomine usus sit; nam etsi prior atque potentior
est, quam vox, mens dicentis, tamen nemo sine
voce dixisse existimatur, nisi forte et eos, qui lo-
qui non possunt, conatu (3) ipso et sono quodam
καὶ τὰ ἀνάρθρου φωνή [inarticulata voce] dicere existi-
mamus.

8. MODESTINUS (4) libro IX. Responsorum. —
Quum quidam uxori suae legaverat domum cum
iure suo omni, et instrumento, et supellectili (5),
quaerebatur, an vidoretur et argentum escale et
potorium legato contineri. Respondit, si quid in
supellectili argentum est, deberi; escale autem vel
potorium argentum non deberi, nisi hoc quoque
testatorem sensisse legatariis docoat.

9. PAPINIANUS (6) libro VII. Responsorum. —
Legata supellectili, quum species ex abundanti per
imperitiam enumerentur, generali legato non de-
rogatur; si tamen species certi numeri demonstra-
tae fuerint, modus generi datus in his speciebus
intelligitur. Idem servabitur instructo praedio le-
gato, si quaedam species numerum certum acce-
perint.

    § 1. — Supellectilis mensas esse cuiuscunque ma-
teriae, scilicet vel argenteas vel argento inclusas,
placet; nam et argenteos lectos, item argentea can-
delabra supellectili cedere posterior actas recepit,
quum et Ulixem ex (7) auro et argento lectum vi-
vientis arboris truncis aedificatum ornasse (8),
quem Penelopa recognoscendi viri signum accepit,
ut voluit Homerus.

    § 2. — Supellectili sua omni legata acceptum ar-
gentum pignori non continebitur, quia supellecti-
lem suam legavit; utique si non in usu creditoris
id argentum voluntate debitoris fuit, sed proposi-
tum (9) propter contractus fidem ac restituendae
rei vinculum.

10. IAVOLENUS libro III. ex Posterioribus La-
beonis. — Qui vestem omnem, et res plurium gene-
rum supellectilis expenso ferre solitus erat, is uxori
supellectilem legaverat; recte negabunt vestem lo-
gato cessuram Labeo, Ofilius, Cascellius, quia non&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lavip4ofvdxlpfjxsmzg9zlgr17g4f7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/456</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87386</id>
    <revision>
      <id>284673</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:31:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55714-10</username>
        <id>33511</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'propter dolum defuncti conveniatur heres; tunc enim in id, quod ad eum pervenit, conveniretur.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''13.''' Gaius ''libro XVII. ad Edictum provincia- le''.—Et si non totam aliquis hereditatem partemve eius, ex qua heres institutus est, ab intestato pos- sideat, sed vel minimam portiunculam, vel etiam unam aliquam rem, tenetur hoc Edicto,&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''14.''' Idem ''libro II. de testament...</comment>
      <origin>284673</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="tvvsmfkp794wulv3yngf1q9te5ybfn0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;38.226.246.183&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;propter dolum defuncti conveniatur heres; tunc
enim in id, quod ad eum pervenit, conveniretur.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''13.''' Gaius ''libro XVII. ad Edictum provincia-
le''.—Et si non totam aliquis hereditatem partemve
eius, ex qua heres institutus est, ab intestato pos-
sideat, sed vel minimam portiunculam, vel etiam
unam aliquam rem, tenetur hoc Edicto,&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''14.''' Idem ''libro II. de testamentis ad Edictum
Praetoris urbani''.—quamvis non proprie pars he-
reditatis in una re intelligatur;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''15.''' Idem ''libro XVII ad Edictum provinciale''.
—nec id iniquum est, quum ex suo quisque vitio
hoc incommodo afficiatur;&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''16.''' Idem ''libro II. de testamentis ad Edictum
Praetoris urbani''.—quum enim hereditas ab eo
quoque peti possit, qui unam aliquam rem heredi-
tario nomine possideat, dubitari non oportet, quin
verum sit, quod diximus.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''17.''' Idem ''libro XVII. ad Edictum provinciale''.—
Si quis omissa causa testamenti omnino eam here-
ditatem non possideat, excluduntur legatarii; nam
liberum cuique esse debet, etiam lucrosam heredi-
tatem omittere, licet eo modo legata libertatesque
intercidunt. Sed in fideicommissariis hereditatibus
id provisum est, ut, si scriptus heres nollet adire
hereditatem, iussu Praetoris adeat, et restituat;
quod beneficium his, quibus singulae res per fidei-
commissum relictae sint, non&lt;ref&gt;non, se considera añadida por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; magis tributum
est, quam legatariis.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''18.''' Idem ''libro II. de testamentis ad Edictum
Praetoris urbani''.—Si duo heredes instituti, ambo
omissa causa testamenti ab intestato possideant
hereditatem, tunc, quia uterque Praetorio iure per-
inde habetur, atque si ex testamento hereditatem
adiisset, pro partibus in singulos competit actio.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Admonendi sumus, huic, in quem ex hac
parte Edicti legatorum actio datur, beneficium le-
gis Falcidiae concedendum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''19.''' Idem ''libro XVII. ad Edictum provinciale''.—
Praeterea patrono quoque, qui ex asse heres insti-
tutus est, si ab intestato possederit hereditatem,
commodum partis debitae, quod habiturus foret, si
ex testamento adiisset hereditatem, salvum ei de-
bet esse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''20.''' Ulpianus ''libro IV. Disputationum''.—Si ea-
dem res diversis personis ab instituto et substituto
fuerit relicta, non uterque, sed qui ab instituto ac-
cepit, solus vindicabit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''21.''' Iulianus ''libro XXVII. Digestorum''.—Si&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvvsmfkp794wulv3yngf1q9te5ybfn0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/659</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87387</id>
    <revision>
      <id>284674</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'posset videri vestis appellatione supellectilis con- tineri.  11. IDEM libro X. ex Posterioribus Labeonis. — Vasa aenea saliendis aquae posita, item si quid aliud magis delicatum, quum usus causa paratum esset, non esse supellectilis, Labeo, Trebatius pu- tant. Murrhea autem vasa, et vitrea, quae ad usum edendi et bibendi causa parata essent, in supelle- ctili dicuntur esse.  12. LABEO libro IV. Pithanon a Paulo epito- matorum. — Quemadmodum...</comment>
      <origin>284674</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2058" sha1="tvv37yrlxqbt496blf1sqiypzrduuor" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;posset videri vestis appellatione supellectilis con-
tineri.

11. IDEM libro X. ex Posterioribus Labeonis. — Vasa aenea saliendis aquae posita, item si quid aliud magis delicatum, quum usus causa paratum esset, non esse supellectilis, Labeo, Trebatius pu-
tant. Murrhea autem vasa, et vitrea, quae ad usum
edendi et bibendi causa parata essent, in supelle-
ctili dicuntur esse.

12. LABEO libro IV. Pithanon a Paulo epito-
matorum. — Quemadmodum urbanus servus et ru-
sticus distinguitur non loco, sed genere usus, ita
urbana penus et supellex ad usum urbanum, non
ad locum urbanum aut peregrinum dirigenda est,
multumque interest, penus et supellex ea, quae in
urbe sit, an urbana legetur vel promittatur.

13. MODESTINUS libro IX. (1) Responsorum re-
spondit. — Nunquam ex eo, quod supellectilem le-
gavit maritus testamento, habitationem, in qua su-
pellex fuit, legasse videtur; quare contra defuncti
voluntatem habitationem sibi mulierem vindicare,
procul dubio est.

14. CALLISTRATUS libro III. de Cognitionibus.
— Fundo legato, instrumentum eius non aliter lega-
to cedit, nisi specialiter id expressum sit; nam et
domo legata neque instrumentum eius, neque su-
pellex aliter legato cedit, quam si id ipsum nomi-
natim expressum a testatore fuerit.


{{c|{{xx-larger|LIBER TRIGESIMUSQUARTUS}}}}

{{c|{{x-larger|TIT. I}}}}

{{c|{{larger|DE ALIMENTIS VEL (2) CIBARIIS LEGATIS}}}}

1. ULPIANUS libro V. de omnibus Tribunalibus. — Si alimenta fuerint legata, dici potest, etiam
aquam legato inesse, si in ea regione fuerint lega-
ta, ubi venundari aqua solet.

2. MARCIANUS libro VIII. Institutionum. — Si
quis libertis alimenta reliquerit, etsi legati fuerint
servi, et rogati legatarii manumittere, ad fideicom-
missum admittuntur, ut et Divi quoque Severus et
Antoninus rescripserunt.

    § 1. — Et licet ad fiscum bona fuerint devoluta,
ex quibus alimenta debeantur, praestanda sunt,
sicuti si ad quemlibet successorem transiissent.

3. ULPIANUS libro II. de officio Consulis. —&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvv37yrlxqbt496blf1sqiypzrduuor</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/457</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87388</id>
    <revision>
      <id>284675</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:32:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55714-10</username>
        <id>33511</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'filius meus a matre sua heres scriptus fuerit, et ego testamenti causa omissa bonorum possessionem eiusdem filii nomine petiero, actio legatorum in me dari debebit non secus, ac si ipse heres scriptus omissa causa testamenti bonorum possessionem ab intestato accepissem.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''22.''' Idem ''libro XXXI. Digestorum''.—Si in testa- mento ita scriptum fuerit: «Titius heres esto; si Ti- tius heres erit, Maevius heres es...</comment>
      <origin>284675</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="h5r8c6wi7u8ftr2ywdpiak2ahk1j67z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55714-10&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;filius meus a matre sua heres scriptus fuerit, et ego
testamenti causa omissa bonorum possessionem
eiusdem filii nomine petiero, actio legatorum in me
dari debebit non secus, ac si ipse heres scriptus
omissa causa testamenti bonorum possessionem ab
intestato accepissem.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''22.''' Idem ''libro XXXI. Digestorum''.—Si in testa-
mento ita scriptum fuerit: «Titius heres esto; si Ti-
tius heres erit, Maevius heres esto», et Titius omissa
causa testamenti hereditatem legitimam possederit,
Maevio adversus eum petitio hereditatis dari non
debet pro parte, quam habiturus esset, si testamen-
ti causa omissa non fuisset. Quum enim omisso
testamento hereditas possidetur, legatorum quidem
et libertatum ratio habenda est, quia aliter, quam
ab herede dari non potuerunt&lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; poterunt, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;; hereditatis vero,
quae ita data est, rationem habere Praetor non de-
bet, sua enim culpa testator sub hac conditione he-
reditatis partem dedit, quam potuit pure dare.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Quare et si ita scriptum fuisset: «Titius he-
res esto&lt;ref&gt;Selus heres esto, inserta Hal.&lt;/ref&gt;; quisquis mihi ex suprascriptis heres
erit, Stichus liber heresque esto», et Titius omisso
testamento hereditatem possideat, libertatem Prae-
tor Stichi tueri non debet, nec hereditatis petitio-
nem ei dare.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Si quis hoc modo testamentum scripserit:
«Titius heres esto; si Titius heres non erit, Maevius
heres esto; quisquis mihi ex suprascriptis heres
erit, Maevio, si mihi heres non erit, centum dato»,
deinde Titius omisso testamento legitimam heredi-
tatem possideat, an Maevio, cuius in potestate fuit,
ut ex substitutione adeundo totam hereditatem ha-
beret, legatorum actio dari debeat, quaeritur; et
placet, dari, quia nihil prohibet, Maevium iustam
causam habuisse, propter quam nollet negotiis he-
reditariis implicari.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''23.''' Ulpianus ''libro XLVI. ad Edictum''.—Si fili-
us, qui mansit in patris potestate, item filia heredes
instituti, praeterito fratre emancipato, qui contra
tabulas accipere possessionem potuit, ut intestati
patris possessionem acceperint, legata omnibus
praestabunt, nec filia dotem suam fratri conferet,
quum ut scripta videatur hereditatem habere.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''24.''' Paulus ''libro LX. ad Edictum''.—Si dolo tu-
toris omiserit pupillus causam testamenti, et legiti-
mam hereditatem possideat, danda est legatorum
actio in pupillum, sed eatenus, quatenus hereditas
ei acquisita est. Quid enim, si cum alio possideat
hereditatem?&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Sed hoc et in eo, qui pubes est, plerique
putant observandum, ut, pro qua parte possideat,
teneatur, quamvis Praetor perinde in eum det
actionem, atque si adiisset hereditatem.&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h5r8c6wi7u8ftr2ywdpiak2ahk1j67z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/458</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87389</id>
    <revision>
      <id>284676</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:33:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55714-10</username>
        <id>33511</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''25.''' Celsus ''libro XVI. Digestorum''.—Cui servus ipsius substitutus est, servum suum adire iussit; si idcirco fecit, ne legata praestaret, utraque prae- stabit, et qua&lt;ref&gt;quia, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; heres est, et qua&lt;ref&gt;quia, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; omissa causa testamenti possidet ex substitutione hereditatem, salva Falcidia ei servata.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''26.''' Papinianus ''libro XVI. Quaesti...</comment>
      <origin>284676</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3197" sha1="odq1f3ye254o87zr2zkjnilk6aeieeg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55714-10&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''25.''' Celsus ''libro XVI. Digestorum''.—Cui servus
ipsius substitutus est, servum suum adire iussit; si
idcirco fecit, ne legata praestaret, utraque prae-
stabit, et qua&lt;ref&gt;quia, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; heres est, et qua&lt;ref&gt;quia, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; omissa causa
testamenti possidet ex substitutione hereditatem,
salva Falcidia ei servata.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''26.''' Papinianus ''libro XVI. Quaestionum''.—Iu-
lianus scribit, patrem, qui filiam sibi substitutam
iussit adire hereditatem, legata, quae ab ipso data
sunt, ex sententia Edicti praestiturum, quoniam
filia patri substituitur in casu, non ut arbitrium
eligendi relinquatur. Sed si varia legata supra do-
drantem data sint, eorum prius rationem haben-
dam, quae a filia relicta sunt; non enim caret dolo
pater, qui honore proprio omisso propter compen-
dium alienam institutionem maluit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Denique si filiae pater substitutus adiit he-
reditatem, nihil eum dolo facere Iulianus existi-
mat, quia nemo filiae patrem contra votum paren-
tum substituere videtur, sed ut arbitrium eligendi re-
linquat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''27.''' Idem ''libro VI. Responsorum''.—Mater secun-
dis tabulis impuberi filio substituta locum Edicto
facit, si omisso testamento legitimam hereditatem
filii possideat; idem iuris erit, et si filio heres&lt;ref&gt;coheres, la Vulg.&lt;/ref&gt; da-
ta sit, et substituta.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—In sententiam Edicti propter legatorum
causam frater incidisse non videbatur, qui filium
suum substitutum impuberi testamento fratris non
emancipavit, sed ab intestato per eum bona&lt;ref&gt;bona, se considera añadida por antiguos copistas.&lt;/ref&gt; pos-
sidere coepit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—In eum, qui testamento scriptus heres non
fuit, si fraudis consilio cum heredibus scriptis par-
ticipato legitimam hereditatem solus possideat,
actio legatorum ex sententia Praetoris dabitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''28.''' Maecianus&lt;ref&gt;Terentius Clemens, Hal.; Neratius, la Vulg.&lt;/ref&gt; ''libro IV. Fideicommissorum''.
—Si servum heredem institutum&lt;ref&gt;substitutum, Hal.&lt;/ref&gt; dominus, qui
ipse rogatus fuerat fideicommissum praestare, prius-
quam adire iuberet, vendiderit, praestare id de-
bet, quum per pretium servi hereditatis quoque
aestimationem consequatur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Institutus heres et rogatus restituere here-
ditatem, si omissa causa testamenti legitimam he-
reditatem possideat, non dubie, ut legata ceteraque
fideicommissa, ita hereditatem quoque restituere
compellendus est, libertates quoque tam directas,
quam fideicommissarias. Sed si alienos servos ro-
gatus sit manumittere, utique redimere eos debebit;
eam autem decessionem patietur is, cui resti-
tuta fuerit hereditas, quam is, qui ei restituerit,
passurus fuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''29.''' Ulpianus ''libro V. Fideicommissorum''.—Qui
omissa causa testamenti ab intestato possidet here-
ditatem, servos ad libertatem perducere debet, ne&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>odq1f3ye254o87zr2zkjnilk6aeieeg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/660</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87390</id>
    <revision>
      <id>284677</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Solent iudices ex causa alimentorum libertos divi- dere, quoties plures sunt heredes, ne a singulis hereditibus minutatim alimenta petentes distringan- tur (1); quam divisionem perindo iuori oportet, atque si patrefamilias ipse libertos divisisset. Sol- ent et unum eligere, per quem alimenta praesten- tur, aut ex voluntate defuncti, aut arbitrio suo, ut Rescripta subiecta ostendunt: «Exemplum libelli dati mihi a libertis Siiji (2) misi volis,...</comment>
      <origin>284677</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3256" sha1="3afcs6caxczdb91p901zwwa9d9q2pcu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Solent iudices ex causa alimentorum libertos divi-
dere, quoties plures sunt heredes, ne a singulis
hereditibus minutatim alimenta petentes distringan-
tur (1); quam divisionem perindo iuori oportet,
atque si patrefamilias ipse libertos divisisset. Sol-
ent et unum eligere, per quem alimenta praesten-
tur, aut ex voluntate defuncti, aut arbitrio suo, ut
Rescripta subiecta ostendunt: «Exemplum libelli
dati mihi a libertis Siiji (2) misi volis, scietis, ad
exemplum istam rem pertinere, quia multi testa-
mentis suis praestari libertis iubent necessaria,
quae, quia minimi aeris sunt, ad nihilum perdu-
cuntur, quum plures heredes cooperunt per suc-
cessiones existere. Qua de causa puto vos recte
facturos, si convocatis Favillae (3) heredibus pro-
curatorisve eorum constitueritis, cui a ceteris dari
debeat pecunia, ex cuius usuris alimenta praesten-
tur. Debebit autem is, qui accipiot, cavere iis, qui
debunt, redditurum se, ut quisque ex libertis de-
cesserit, aliove quo modo in civitate esse desierit,
tantum ex sorte, quantum efficiet pro portione
computatio». Divus Pius Rubrio cuidam Telesphoro
rescripsit: «Consules vocatis his, a quibus vobis
alimenta deberi ex causa fideicommissi constiterit,
vel omnes ab uno, vel facta pro rata distributione,
quis (4), et a quibus percipiatis, decernent; fiscus
enim, si eo nomine quid ab eo vobis debeatur, (5)
exemplum sequetur. Iam nunc aciatis, partes eo-
rum, qui solvendo esse desierint, non pertinere
ad onus reliquorum heredum».

4. MODESTINUS libro X. Responsorum. — Τοῖς
τε ἀπελευθέροις, ταῖς τε ἀπελευθέραις μου, ὡς ζῶσι ἔτι τε τῇ διὰ-
θήκῃ, ἐν τε τῷ κωδικέλλῳ ἐλευθέρωσα, ἢ τὰς ἐλευθέρους, ἐκάστου
βούλομαι τὰ ἐν Χίοις μου χωρία· ἐπὶ τῷ καὶ ἀεὶ ζῶσιν μου ἐλάμβα-
νον, στοιχεῖσθαι (6) αὐτοῖς πιλαρίου καὶ βεντεκρίου ὀνόματι·
[Libertis libertabusque meis, quos viventes in testa-
mento et codicillis manumisi, vel manumittam, dari
volo mea praedia, quae in Chio insula habeo; ad
hoc, ut, quaecunque vivente me acceperint, consti-
tuantur iis cibarii et vestiarii nomine; (7)] quaero,
quam habeant significationem, utrum ut ex prae-
diis alimenta ipsi capiant, an vero ut praeter (8)
praedia, et cibaria, et vestiaria ab herede percipi-
piant; et utrum proprietas, an usufructus relictus
est? Et si proprietas relicta sit, aliquid tamen su-
perfluum inveniatur in reditibus, quam est in qua-
ntitate cibariorum et vestiariorum, an ad heredem
patronae pertineat (9)? Et si mortui aliqui ex libertis
sint, an pars eorum ad fideicommissarios super-
stites pertinet, et an die cedente fideicommissi mo-
rientium librorum portiones ad heredes eorum,
an testatoris decurrant? Modestinus respondit: vi-
dentur mihi ipsa praedia esse libertis relicta, ut
pleno dominio haec habeant, et non per solum
usumfructum; et ideo et si quid superfluum in re-
ditibus, quam in cibariis erit, hoc ad libertos perti-
neat. Sed etsi decesserit fideicommissarius ante
diem fideicommissi cedentem, pars eius ad ceteros&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3afcs6caxczdb91p901zwwa9d9q2pcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/189</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87391</id>
    <revision>
      <id>284678</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:33:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284678</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2245" sha1="8vcy3g30dgu707f5fr9nlc24y46ngn2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;contractam matrimonium fierent, in quaerendo
exprimi (1), id quo nisi ante matrimonium contra-
cta, quod (2) consensum intelligitur, donatio fa-
cta esset, non valere.

§ 1.—Virgini in hortos deductae ante diem ter-
tium, quam ibi nuptiae fierent, quum in se perpetua
dicta ab eo esset, de nuptiis, primoquam ad
eum transiret, et pelliculam aquam et igni (3) acci-
perent, id est nuptiae celebrarentur, (4), obli-
gatione uxoris donata, quaesitum est, post nuptias
conventas divortio facto an (5) numera donata re-
peti possit? Respondet, id, quod ante nuptias re-
lata proponebatur, non posse de dote (6) de-
duci.

67. Labeo libro II. Pithanon (7) a Paulo epi-
tomatorum.—Si meo nummis a viro, aut ab eo, qui
in eius potestate esset, sibi dotis servum emerit,
dicente, quum eius facta fuerit, eum ipsum dona-
tionis causa viro tradiderit, res ea condicio,
quamvis ex nummo facta fuerit, quae exterae dona-
tionis; neque ulla actio eius nomine dari potest.

TIT. II.

DE DIVORTIIS ET REPUDIIS.
(Cf. Cod. V. 17. 16.)

1. Paulus libro XXXV. ad Edictum.—Diri-
mitur matrimonium divortio, morte, captivitate,
vel alia contingente servitutis poena coniugum.

2. Gaius libro XI. (8) ad Edictum provincia-
le.—Divortium aut etiam vel a diversitate mentium
dictum est, vel quia in diversas partes eunt, qui
distrahunt matrimonium.

§ 1.—In repudiis autem, id est renuntiatione,
comprobata sunt haec verba: «quid res tibi habe-
to» (9), item haec: «acta res tibi agito».

§ 2.—In sponsalibus quoque dissentiendis placuit
renuntiationem intervenire oportere, in qua re
haec verba probata sunt: «conditione tua non
utor» (10).

§ 3.—Sive autem ipsi praesenti renuntiaretur, al-
ve absenti per eum, qui in potestate eius sit,
calumniæ in causa in potestate sit, nihil interest.

3. Paulus libro XXXV. ad Edictum.—Divor-
tium hoc est, nisi verum, quod animo perpetuam
obstinationem disiunctionis sit. Itaque quidquid in
calore iracundiae vel fit, vel dicitur, non prius re-
lium est, quam si perseverantibus apparuit, iniuriam
alium fuisse; ideoque per calorem misso repudio,
si iterum reversa uxor est, nec divertisse videtur.

4. Ulpianus libro XXVI. (11) ad Sabinum.—In-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8vcy3g30dgu707f5fr9nlc24y46ngn2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/459</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87392</id>
    <revision>
      <id>284679</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55714-10</username>
        <id>33511</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'iis factum noceat eius, qui ex testamento adire no- luit, sic tamen, ut habeat libertos.  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''30.''' Hermogenianus ''libro III. iuris Epitoma- rum''&lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Epitomatorum, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;.—Qui omissa causa testamenti pro emtore, vel pro dote, vel pro donato, sive alio quolibet ti- tulo, exceptis pro herede et pro possessore, possi- deat hereditatem, a legatariis...</comment>
      <origin>284679</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2896" sha1="8uun9b2u8szdb6l4q5zmvjmvpfqltx0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55714-10&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;iis factum noceat eius, qui ex testamento adire no-
luit, sic tamen, ut habeat libertos.

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''30.''' Hermogenianus ''libro III. iuris Epitoma-
rum''&lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; Epitomatorum, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;.—Qui omissa causa testamenti pro emtore,
vel pro dote, vel pro donato, sive alio quolibet ti-
tulo, exceptis pro herede et pro possessore, possi-
deat hereditatem, a legatariis et fideicommissariis
non conveniatur.&lt;/div&gt;

== TIT. V ==

=== DE SENATUSCONSULTO SILANIANO ET CLAUDIANO, QUORUM TESTAMENTA NE&lt;ref&gt;NEC, Hal.&lt;/ref&gt; APERIANTUR ===
''[Cf. Cod. VI. 35.]''

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;'''1.''' Ulpianus ''libro L. ad Edictum''.—Quum aliter
nulla domus tuta esse possit, nisi periculo capitis
sui custodiam dominis, tam ab domesticis, quam ab
extraneis, praestare servi cogantur, ideo Senatus-
consulta introducta sunt de publica quaestione a
familia necatorum habenda.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 1.—Domini appellatione continetur, qui habet
proprietatem, etsi ususfructus alienus sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 2.—Qui servum bona fide possedit, domini ap-
pellatione non continebitur, nec qui usumfructum
solum habuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 3.—Servus pignori datus, quod attinet ad de-
bitoris necem, per omnia perinde habetur, atque si
pignori datus non esset.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 4.—Servi appellatione etiam hi continentur,
qui sub conditione legati sunt; nam medio tempo-
re heredis sunt, nec, quod conditio existens efficit,
ut desinant esse heredis, facit, ne videantur inte-
rim eius esse. Idemque erit dicendum&lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; et, inserta corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; in statu-
libero.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 5.—Sed in eo, cui fideicommissa libertas pure
debetur, extat Rescriptum Divi Pii ad Iuven-
tium&lt;ref&gt;Según enmienda Br.; Iubentium, el códice Fl.&lt;/ref&gt; Sabinum, quo ostenditur, non esse festi-
nandum ad tormenta eius, cui fideicommissa liber-
tas debetur; et magis est, ne puniatur ob hoc, quod
sub eodem tecto fuit, nisi particeps sceleris fuerit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 6.—Domini appellatione etiam pro parte domi-
num contineri dicendum est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 7.—Domini appellatione et filiusfamilias cete-
rique liberi, qui in potestate sunt, continentur; Se-
natusconsultum enim Silanianum non solum ad
patresfamilias, verum ad liberos quoque pertinet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 8.—Quid deinde dicemus, si liberi non sint in
potestate? Marcellus libro duodecimo&lt;ref&gt;X., la Vulg.&lt;/ref&gt; Digesto-
rum dubitat, ego puto plenius accipiendum, ut
etiam ad eos liberos pertineat, qui in potestate non
sunt.&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8uun9b2u8szdb6l4q5zmvjmvpfqltx0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/460</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87393</id>
    <revision>
      <id>284680</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55714-10</username>
        <id>33511</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 9.—In eo, qui est in adoptionem datus, non pu- tamus habere Senatusconsultum locum, quamvis in adoptato locum habet.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 10.—Sed nec in alumno occiso locus est Sena- tusconsulto.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 11.—De matris servis, filio filiave occisis, quae- stio non habebitur.&lt;/div&gt;  &lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 12.—Si pater ab hostibus captus sit, quaestio-...</comment>
      <origin>284680</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3192" sha1="635pulkxx74ac729cimjidduo7udsob" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55714-10&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 9.—In eo, qui est in adoptionem datus, non pu-
tamus habere Senatusconsultum locum, quamvis
in adoptato locum habet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 10.—Sed nec in alumno occiso locus est Sena-
tusconsulto.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 11.—De matris servis, filio filiave occisis, quae-
stio non habebitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 12.—Si pater ab hostibus captus sit, quaestio-
nem de servis habendam et supplicium filio occiso,
eleganter Scaevola ait; quod etiam post mortem
patris probat, si, antequam ei suus heres existat,
occisus fuerit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 13.—Idem Scaevola ait, constantius defenden-
dum, herede instituto filio de his quaestionem ha-
bendam et supplicium, qui pure legati vel manu-
missi sunt, ante aditam hereditatem filio occiso;
quamvis enim, si viveret, herede eo existente ipsi-
us non essent futuri, attamen ubi decessit, qua&lt;ref&gt;quia, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; ex-
tinctum legatum et libertas est, Senatusconsulto
fore locum dicit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 14.—Si pater necatus sit, an de servis filii quae-
stio habeatur, si forte castrensi peculio&lt;ref&gt;castrensis peculii, la Vulg.&lt;/ref&gt; servos
habuit? Et magis est, quaestionem de servis filii
habendam, supplicium sumendum, licet non sit
in potestate filius.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 15.—Si vir aut uxor occisi esse proponantur,
de servis eorum quaestio habetur, quamquam ne-
que viri servi proprie uxoris dicantur, neque uxo-
ris proprie viri; sed quia commixta familia est, et
una domus est, ita vindicandum&lt;ref&gt;iudicandum, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; atque in pro-
priis servis, Senatus censuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 16.—Sed neque uxore occisa, neque marito, de
servis soceri quaestionem habendam Senatus cen-
suit; Marcellus autem libro duodecimo Digestorum
etiam in soceri servis idem, quod in mariti, recte
dixit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 17.—Occisorum appellatione eos contineri La-
beo scribit, qui per vim aut caedem sunt interfecti,
ut puta iugulatum, strangulatum, praecipitatum,
vel saxo, vel fuste, vel lapide percussum, vel quo
alio telo necatum.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 18.—Quodsi quis, puta, veneno, vel etiam quo
alio, quod clam necare solet, interemtus sit, ad
hoc Senatusconsultum vindicata mortis eius non per-
tinebit, hoc idcirco, quia toties puniendi sunt ser-
vi, quia auxilium domino non tulerunt, quoties
potuerunt ei adversus vim opem ferre, et non tu-
lerunt; ceterum quid potuerunt facere adversus
eos, qui veneno vel quo alio more insidiantur?&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 19.—Plane si venenum per vim infusum sit, Se-
natusconsultum locum habet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 20.—Ubicunque igitur vis adhibita est, quae
interimere solet, ibi dicendum est, locum Senatus-
consulto fore.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent: 2em;&quot;&gt;§ 21.—Quid ergo, si dominus veneno, non per vim
necatus esse proponatur, impunitum erit factum?
Nullo modo; licet enim cessat Senatusconsultum Si-&lt;/div&gt;
&lt;noinclude&gt;&lt;references/&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>635pulkxx74ac729cimjidduo7udsob</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/661</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87394</id>
    <revision>
      <id>284681</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:34:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'fideicommissarios pertinet; post diem autemceden- tem si qui mortui sint, ad suos heredes haec trans- mittuntur.      § 1. — Lucius Titius testamento suo libertis liber- tabusque cibaria et vestiaria a liberis suis iisdem- que heredibus praestari iussit nulla conditione addita; quaero, an, si sine patroni libertis idem liberti agant, cibaria et vestiaria accipere possint. Modestinus respondit, nihil proponi, propter quod petitio eorum, quae t...</comment>
      <origin>284681</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="l33dnbl3ct0wf9yuxmuobmvek9ixt6h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;fideicommissarios pertinet; post diem autemceden-
tem si qui mortui sint, ad suos heredes haec trans-
mittuntur.

    § 1. — Lucius Titius testamento suo libertis liber-
tabusque cibaria et vestiaria a liberis suis iisdem-
que heredibus praestari iussit nulla conditione
addita; quaero, an, si sine patroni libertis idem
liberti agant, cibaria et vestiaria accipere possint.
Modestinus respondit, nihil proponi, propter quod
petitio eorum, quae testamento pure legata sunt,
non competat.

'''5.''' {{sc|Idem}} ''libro XI. Responsorum.'' — Verba testa-
menti: «omnibus libertis nostris cibaria praestabi-
tis pro arbitrio vestro, non ignorantes, quot (1) ex
his caros habuerim, item alio loco: Prothymum (2),
Polychronium, Hypatius, (3) commendo, ut et
vobiscum sint, et cibaria praestetis petos; quaero,
an omnibus cibaria debent dari, an his, quos com-
mendavit, et cum heredibus esse iussit? Modestinus
respondit, omnibus libertis cibaria relicta
proponi, quorum modum viri boni arbitrio statuen-
dum esse.

'''6.''' {{sc|Iavolenus}} ''libro II. ex Cassio.'' — Legatis ali-
mentis cibaria, et vestitus, et habitatio debebitur,
quia sine his ali corpus non potest; cetera, quae
ad disciplinam pertinent, legato non continentur,

'''7.''' {{sc|Paulus}} ''libro XIV. Responsorum.'' — nisi aliud
testatorem sensisse probetur.

'''8.''' {{sc|Papinianus}} ''libro VII. Responsorum.'' — Pe-
cuniae sorem alimentis libertorum destinatam,
unum ex heredibus secundum voluntatem defuncti
praecipientem cavere non esse cogendum, ex per-
sona deficientium partes coheredibus restitui, pla-
cuit; ob eam igitur speciem post mortem omnium
libertorum indebiti non competit actio, nec utilis
debitur. Diversa causa est eius, cui legatorum di-
visio mandatur, nam ea res praesentem ac momen-
tariam curam inlungit, alimentorum vero praeben-
dorum necessitas oneribus menstruis atque annuis,
verecundiam quoque pulsantibus, adstringitur.

'''9.''' {{sc|Idem}} ''libro VIII. Responsorum.'' — Alio herede
instituto ita scripsit: «a te peto, Cai Sei, quidquid
ex hereditate mea redegeris, illis alumnis meis des
singulis denos aureos, eandemque summam penes
te esse volo, cuius ex incrementis eos alere te volo;
reliquum restitues Numerio, conliberto nostros;
respondi, quamvis distrahere bona Caius Seius
alio scripto herede non possit, tamen eum, alumnis
relictam pecuniam ut servet ac restituat intra Fal-
cidiam, recte petiturum; quod (4) de superfluo
probari non potest.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l33dnbl3ct0wf9yuxmuobmvek9ixt6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/662</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87395</id>
    <revision>
      <id>284682</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '    § 1. — Eum quoque libertum inter eos, quibus cibaria, item vestiarium patrona, quae viva prae- stabat, reliquit, recte fideicommissum petiturum existimavi, qui annuos viginti (1) aureos, et men- struum frumentum atque vinum acceptavit.  '''10.''' {{sc|Idem}} ''libro IX. Responsorum.'' — Quum unus ex heredibus certam pecuniam praecipere iussus esset, de cuius sorte libertis alimenta praestarel, heredem quoque heredis ad praeceptionem admit...</comment>
      <origin>284682</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2645" sha1="f8ftyr8qndr5sro2y50p35v8wz8o4fj" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;    § 1. — Eum quoque libertum inter eos, quibus
cibaria, item vestiarium patrona, quae viva prae-
stabat, reliquit, recte fideicommissum petiturum
existimavi, qui annuos viginti (1) aureos, et men-
struum frumentum atque vinum acceptavit.

'''10.''' {{sc|Idem}} ''libro IX. Responsorum.'' — Quum unus
ex heredibus certam pecuniam praecipere iussus
esset, de cuius sorte libertis alimenta praestarel,
heredem quoque heredis ad praeceptionem admitti
placuit; si tamen plures heredes heres haberet,
intentionem quidem defuncti prima facie refragari,
sed aliud probari non oportere. Quid enim, si cete-
ros heredes suos evitavit, et quietam ac verecun-
dam atque etiam idoneam, libertis consulens, do-
mum sequi maluit? Et ideo ab omnibus heredibus
heredis alimenta praestabuntur.

    § 1. — Verbis fideicommissi pure manumisso
praeteriti quoque temporis alimenta reddenda
sunt, quamvis tardius libertatem recuperaverit,
nec heres moram libertati fecerit; tunc enim explo-
rari moram oportet, quum de usuris fideicommissi
quaeritur, non de ipsis fideicommissis.

    § 2. — Alimentis viri boni arbitratu filiae relictis,
ab herede filio (2) pro modo legatae dotis, quam
solam pater exheredatae (3) filiae nubenti dari vo-
luit, atque pro incrementis aetatis eam exhibendam
esse respondi, non pro viribus hereditatis.

'''11.''' {{sc|Paulus}} ''libro X. Quaestionum.'' — Is, cui an-
nua (4) alimenta relicta fuerant, in metallum
damnatus, indignatio Principis restitutus est; re-
spondi, eum et praecedentium annorum recte cor-
pisse alimenta, et sequentium deberi ei.

'''12.''' {{sc|Idem}} ''libro XIV. Responsorum.'' — Lucius Ti-
tius libertis suis cibaria et vestiaria annua certo-
rum numorum reliquit, et posteriore parte testa-
menti ita cavit: «obligatos iis ob causam fideicom-
missi fundos meos, illum et illum, ut ex reditu
eorum alimenta suprascripta perciperent; quaesi-
tum est, an, si quanto minores reditus pervenerint,
quam est quantitas cibariorum et vestiariorum,
heredes ad supplendam eam onerari non debeant,
vel si alio anno excesserint, ea supplendum sit,
quod superiore anno minus heri pervenerit. Paulus
respondit, cibaria et vestiaria libertis defuncti in-
tegra deberi, neque ex eo, quod postea praedia his
pignoris iure testator obligare voluit, ut ex reditu
eorum alimenta perciperent, minuisse eum, vel
auxisse ea, quae reliquerat, videri.

'''13.''' {{sc|Scaevola}} ''libro IV. Responsorum.'' — Caio
Seio trecentos aureos legavit, ut ex usuris eius
summae libertis cibaria et vestiaria praestaret,
quae statuerat; codicillis autem eandem summam&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f8ftyr8qndr5sro2y50p35v8wz8o4fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/663</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87396</id>
    <revision>
      <id>284683</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:35:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'vetuit dari Caio Seio, sed dari Publio Maevio vo- luit; quaero, an libertis fideicommissum debeat Maevius. Respondi (1), Maevium, nisi aliud, de quo non deliberaretur, docuat sibi a testatore iniunctum, videri secundum voluntatem testatoris recepisse ea onera, quae adscripta erant ei sum- mae, quae in eum codicillis transferebatur.      § 1. — Imperator Antoninus Pius libertis Sex- tiae (2) Basilinae: «Quamvis verba testamenti ita se habeant,...</comment>
      <origin>284683</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2765" sha1="nvpf7x62zwhx36cj6zfs0o9y1c948uc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;vetuit dari Caio Seio, sed dari Publio Maevio vo-
luit; quaero, an libertis fideicommissum debeat
Maevius. Respondi (1), Maevium, nisi aliud, de
quo non deliberaretur, docuat sibi a testatore
iniunctum, videri secundum voluntatem testatoris
recepisse ea onera, quae adscripta erant ei sum-
mae, quae in eum codicillis transferebatur.

    § 1. — Imperator Antoninus Pius libertis Sex-
tiae (2) Basilinae: «Quamvis verba testamenti ita se
habeant, ut, quoad cum Claudio Iusto morati esse-
tis, alimenta et vestiarium legata sint, tamen hanc
fuisse defunctae (3) cogitationem interpretor, ut et
post mortem Iusti eadem vobis praestari voluerit».
Respondit, eiusmodi scripturam ita accipi, ut ne-
cessitas alimentis praestandis perpetuo maneat.

    § 2. — Item consultus de ita scriptura: «et tecum
sint semper volos», quaero, quum manumissi ab
herede cum eo morati diu sint, sed ob graviorem
servitutem ab eo discesserint, an alimenta his de-
beantur, quae negat, se praestare, nisi cum eo servi-
tutis his (4) uterentur? Respondit, secundum ea,
quae proponerentur, deberi.

'''14.''' {{sc|Ulpianus}} (5) ''libro II. Fideicommissorum.'' —
Mela ait, si puero vel puellae alimenta relin-
quantur, usque ad pubertatem deberi. Sed hoc
verum non est, tamdiu enim debebuntur (6), donec
testator voluit, aut si non paret, quid sentiat, per
totum tempus vitae (7) debebuntur.

    § 1. — Certe si usque ad pubertatem alimenta rel-
inquantur, si quis exemplum alimentorum, quae
dudum praeris et puellae dabantur, velit sequi, aetat
Hadrianum constituisse, ut pueri usque ad deci-
mum octavum, puellae usque ad quartumdecimum
annum alantur, et hanc formam ab Hadriano da-
tam observandam esse, Imperator noster rescri-
psit. Sed etsi generaliter pubertas non sic defini-
tur (8), tamen pietatis intuitu in sola specie
alimentorum hoc tempus aetatis esse observandum,
non est incivile.

    § 2. — Sed si alimenta, quae vivus praestabat,
reliquerit, ea demum praestabuntur, quae mortis
tempore praestare solitus erat; quare si forte vario
praestiterit, eius tamen temporis praestatio spe-
ctabitur, quod proximum mortis (9) eius fuit. Quid
ergo, si, quum testaretur, minus praestabat, plus
mortis tempore, vel contra? Adhuc (10) erit dicen-
dum, eam praestationem sequendam, quae novis-
sima fuit.

    § 3. — Quidam libertis suis, ut alimenta, ita aquam
quoque per fideicommissum reliquerat; consulebar
de fideicommisso, quum in ea regione Africae vel
forte Aegypti res agi proponebatur, ubi aqua vena-
lis est; dicebam igitur, esse emolumentum fidei-
commissi, sive quis habens cisternas id reliquerit,
sive non, ut sit in fideicommisso, quanto quis
aquam sibi esset comparaturus; nec videri inutile&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nvpf7x62zwhx36cj6zfs0o9y1c948uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/543</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87397</id>
    <revision>
      <id>284684</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'ta (1) retinebitur, quoniam reddi potius videtur, quam dari.  § 13.-Volo praedia dari libertis meis; quodsi quis eorum sine liberis vita decesserit, partes eorum ad reliquos pertinere volo» ; collibertum patris eundemque filium ex voluntate substitutionem excludere, placuit.  § 14.-Curatoris suis frustra fidei commisisse videbatur, ut heredi fratri negotiorum gestorum rationem redderet; quamquam igitur testamento cautum esset, ut, quam ad sta...</comment>
      <origin>284684</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2751" sha1="oaksix0okj5reioi2jt38h4c24j5l5s" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ta (1) retinebitur, quoniam reddi potius videtur, quam dari.

§ 13.-Volo praedia dari libertis meis; quodsi quis eorum sine liberis vita decesserit, partes eorum ad reliquos pertinere volo» ; collibertum patris eundemque filium ex voluntate substitutionem excludere, placuit.

§ 14.-Curatoris suis frustra fidei commisisse videbatur, ut heredi fratri negotiorum gestorum rationem redderet; quamquam igitur testamento cautum esset, ut, quam ad statum suum frater
pervenisset, ei demum solveretur, tamen sub curatore alio fratrem agentem, recte placuit, actionem inferre, quum illis verbis fratri potius consultum videretur, quam solutio, quae iuste fieri potuit, dilata.

§ 15.-Ab instituto extraneo praedia libertis, quum moreretur, verbis fideicommissi reliquerat, et petierat, ne ex nomine familiae alienarentur; substitutum ea praedia debere ex defuncti voluntate, respondi, sed utrum confestim, an sub eadem conditione, voluntatis esse quaestionem; sed coniectura ex voluntate testatoris capienda mors instituti exspectanda est.

§ 16.-Mensae negotium ex causa fideicommissi cum indemnitate heredum per cautionem susceptum emtioni simile videtur, et ideo non erit quaerendum, an plus (2) in aere alieno sit, quam in quaestu.

§ 17.-Pater filiae mancipia, quae nubenti dedit, verbis fideicommissi praestari voluit; partus susceptos, etsi matres ante testamentum mortuae fuissent, ex causa fideicommissi praestandos respondi; nec aliud in uxore confirmatis donationibus pridem observatum est.

§ 18.-Hereditatem post mortem suam rogati restituere nominum periculo, quae per divisionem obtigerunt, inter coheredes interpositis delegationibus non adstringuntur, non magis, quam praediorum, quum permutatio rerum discernens communionem intervenit (3).

§ 19.-«Filia mea praecipiat sibique habeat, volo, rem matris suae » ; fructus, quos medio tempore pater percepit (4), nec in separato habuit, sed absumsit, vel in suum patrimonium convertit, non videntur filiae relicti.

§ 20.-«Dulcissimis fratribus meis, avunculis autem tuis, quaecunque mihi supersunt in Pamphilia, Lycia (5), vel ubicunque de maternis bonis, concedi volo, ne quam cum his controversiam habeas»; omnia corpora maternae hereditatis , quae in eadem causa dominii manserunt, ad voluntatem fideicommissi pertinent. Ex iisdem igitur facultatibus percepta pecunia,et in corpus proprii patrimonii versa, item iure divisionis res propriae factae non praestabuntur, quum discordiis propin-

(1) relegata, Hal.
(2) Taur.; amplus, el códice Fl., Br.; amplius, Hal.
(3) Según corrección del códice Fl.; interveniet, la escritu
ra original, Br.
Томо 11-68
(4) Hal. Vulg.; percipiet, el códice Fl.
(5) Syria, la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oaksix0okj5reioi2jt38h4c24j5l5s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/664</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87398</id>
    <revision>
      <id>284685</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'esse fideicommissum, quasi servitute praedii non possessori vicinae possessionis relicta. Nam et haustus aquae, ut pecoris ad aquam appulsus est servitus personae, tamen ei, qui vicinus non est, inutiliter relinquitur. In eadem causa eruni gestan- di, vel in tuo uvas premendi, vel arcae tuae ad frumenta ceteraque legumina exprimenda utendi; haec enim aqua personae relinquitur.  '''15.''' {{sc|Scaevola}} ''libro XVII. Digestorum.'' — A filio h...</comment>
      <origin>284685</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="0h7xnkpt2oevhlogdgujhvpotf5wgmu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;esse fideicommissum, quasi servitute praedii non
possessori vicinae possessionis relicta. Nam et
haustus aquae, ut pecoris ad aquam appulsus est
servitus personae, tamen ei, qui vicinus non est,
inutiliter relinquitur. In eadem causa eruni gestan-
di, vel in tuo uvas premendi, vel arcae tuae ad
frumenta ceteraque legumina exprimenda utendi;
haec enim aqua personae relinquitur.

'''15.''' {{sc|Scaevola}} ''libro XVII. Digestorum.'' — A filio
herede codicillis Seiae decem reliquit, et alumno
his verbis: «Maevio infanti, alumno meo, quadrin-
genta (1) dari volo, quae peto a te, Seia, suscipias,
et usuras ei quincunces in annum usque (2) vi-
cesimum aetatis praestes, eumque suscipias, et
tuearis»; quaesitum est, an Seia, postquam lega-
tum suum acceperit, si nolit pecuniam alumno re-
lictam suscipere, vel in suscipienda ea cessaverit,
onus alimentorum ex die mortis testatoris compel-
lenda sit agnoscere. Respondit, secundum ea, quae
proponerentur, compellendam praestare, quum (3)
fideicommissum sit. Idem quaesiit, an heres quo-
que Seiae in annos viginti alimenta praestare de-
beat. Respondit, debere.

    § 1. — Testator concubinae mancipia rustica nu-
mero octo legavit, et his cibaria praestari iussit in
haec verba: «isque mancipiis, quae supra legavi,
cibarii nomine ab heredibus meis praestari volo,
quae me vivo accipiebant; quaesitum est, quum
vivo testatore semper mancipia rustica tempore
messium et arearum delegata fuerint, et eo tempo-
re cibaria ex ratione domini sui unaquam accepe-
rint, excepto custode praedii, an heres eius quoque
temporis, id est messis et arearum, et cibaria con-
cubinae pro mancipiis rusticis praestare debeat.
Respondit, eum, cuius notio est, aestimaturum.
Claudius: merito, nam si eodem modo, quo apud
testatorem fuerunt, et apud concubinam futura
legavit, non debebuntur (4) eius temporis, de quo
quaesitum est, cibaria, verum si velut in ministe-
rium urbanum ab his transferentur, debebuntur.

    § 2. — Titia decedens testamento cavit: «omni-
bus libertis libertabusque meis cibaria et vestiaria,
quae viva praestabam, dari praestarique volo»;
quaesitum est, quum tribus solis eo tempore, quo
ea vixit, sicut rationibus contineabatur, cibaria et
vestiaria praestiterit, an heres eius a ceteris quo-
que libertis conveniri possit, an vero tribus tan-
tum sit obnoxius, qui rationibus ipsius cibaria
et vestiaria accepisse reperiuntur. Respondit, ab
omnibus.

'''16.''' {{sc|Idem}} ''libro XVIII. Digestorum.'' — Alimenta
et vestiaria libertis suis dedit; quaesitum est, an,
quia nominatim a Moderato uno ex heredibus dari
iussit testator, solus Moderatus debeat, non etiam&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0h7xnkpt2oevhlogdgujhvpotf5wgmu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/190</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87399</id>
    <revision>
      <id>284686</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:37:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284686</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="8grvebpl79fv4snkkoa57twz27um1c1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;Iulianus libro octavodecimo (1) Digestorum quaerit,
an furiosa repudiium mittere, vel repudiari possit;
et scribit, furiosam repudiari posse, quia ignoran-
tis loco habetur; repudiatæ autem non posse, neque
ipsam propter dementiam, neque curatorem eius,
patrem tamen eius sanum tutorem posse, quod
non tractaret de repudio, nisi contraret (2) teneri
matrimonium; quae sententia mihi videtur vera.

5. IULIUS libro XXXIV. ad Edictum.—Si filia
emancipata idoneo diverterat, ut maritum libero
dotalis efficiat, patrem fraudet, qui successionem do-
tem potuit petere, si constante matrimonio deces-
sisset, et ideo patri succurrendum est, ne dotem
perdat, non enim minus patri, quam marito suc-
currere Praetorem oportet. Danda igitur est ei
dotis exactio, atque si constante matrimonio de-
cessisset filia.

6. IULIANUS libro LXII. (3) Digestorum.—Uxo-
re eorum, qui in hostium potestatem (4) pervene-
runt, possunt videri nuptias loco retinere eo
solo, quod alii tempore nuptiae non possunt. Ea ge-
neraliter definiendum est, donec certum est, ma-
ritum vivere in captivitate constitutum, nullam
habere licentiam uxores eorum migrare ad aliud
matrimonium, nisi mulier ipsa mulieris causam
repudii praestare. Sin autem in incerto est, an vi-
vus apud hostes teneatur, vel morte praeventus,
tunc, si quinquennium a tempore captivitatis ex-
cesserit, licentiam habet mulier ad alias migrare
nuptias, ita tamen, ut bona gratia dissolutum vi-
deatur pristinum matrimonium, et unusquisque
suum ius habeat immunitatem; eodem iure et in
marito in civitate degente et uxore capta ob-
servando.

7. PAPINIANUS libro I. de adulteriis.—Si poeni-
tuit eum, qui libellum tradendum divortii dedit,
signa per ignorantiam mutatae voluntatis oblatas
est, durare matrimonium dicendum, nisi poeniten-
tia emissa in, qui accepit, ipse voluit matrimonium
dissolvere; tunc enim per eum, qui accepit, solvi-
tur matrimonium.

8. IULIUS libro II. de adulteriis.—Divus Hadri-
anus eum, qui alienam uxorem ex itinere domum
suam duxisset, et inde marito eius repudium mi-
sisset, in triennium relegavit.

9. PAULUS libro II. de adulteriis.—Nullum di-
vortium ratum est, nisi septem civibus Romanis
puberibus adhibitis praeter libertatem eius, qui di-
vortium faciet. Libertatem accepimus etiam eius,
qui a patre, avo, proavo, et ceteris suum verum
manumissus sit.

10. MODESTINUS libro I. Regularum (5).—Pa-
trono invita liberta, quam in matrimonio habuit,
ab eo discedere non potest, nisi ex causa fideico-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8grvebpl79fv4snkkoa57twz27um1c1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/665</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87400</id>
    <revision>
      <id>284687</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:37:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'post mortem Moderati heredes eius. Respondit, et heredes teneri.      § 1. — Libertis libertabusque, item quos quas- que testamento codicillisve manumiserat, alimen- ta Conmoda, quae viva praestabat, dari iusserat, item omnibus libertis libertabusque fundos; quae- situm est, an ad ea tegata admitterentur liberti paterni libertus, cui scribere solebat ita: ''ἀπὸ ’Ρουφίνος κυντέρου ἀπελευθέρου'' [''Rufina proganto liberto nos...'</comment>
      <origin>284687</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2825" sha1="7c47eikpa6bcvusuvasfcnyjsc7qqv2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;post mortem Moderati heredes eius. Respondit, et
heredes teneri.

    § 1. — Libertis libertabusque, item quos quas-
que testamento codicillisve manumiserat, alimen-
ta Conmoda, quae viva praestabat, dari iusserat,
item omnibus libertis libertabusque fundos; quae-
situm est, an ad ea tegata admitterentur liberti
paterni libertus, cui scribere solebat ita: ''ἀπὸ ’Ρουφίνος
κυντέρου ἀπελευθέρου'' [''Rufina proganto liberto nostro''],
epistola etiam omissa ad ordinem civitatis, uno
oriunda erat, petierat uti publice, quod medicus
erat, salaria et praestarentur manifestando literis
suis, cum suum esse libertum. Respondit, eum,
cuius notio est, aestimaturum, ut, si quidem viva
ea et ei praestabat, nihilominus ad fideicommissum
admitteretur, aliter vero non.

    § 2. — Basilicae (1) libertae decem dedit, quam
apud Epictetum et Callistum libertos esse voluit,
ut, quum fuerit Basilice annorum viginti quinque,
cum usuris quincunc ibus restituerentur, ita ut ex
usuris alerentur, prout actatem ampliuveret; quaesi-
tum est, an ex alio capite, quo generaliter libertis
libertabusque cibaria et vestiaria et habitationem
reliquit, etiam Basilicae (2) deberetur (3). Re-
spondit, secundum ea, quae proponerentur, non
deberi, nisi hoc quoque ei datum probaretur. Clau-
dius: quia destinaverat alimentis eius usuras pe-
cuniae, quas speciaIiter ei praelegaverat.

    § 3. — Qui societatem omnium bonorum suorum
cum uxore sua per annos amplius quadraginta ha-
buit, testamento candem uxorem et nepotem ex
filio aequis partibus heredes reliquit, et tu cavit:
«item libertis meis, quos vivus manumisi, ea, quae
praestabam» (4); quaesitum est, an et qui eo tem-
pore, quo societas inter eos permansit, manumissi
ab utroque, et communes liberti facti sunt, ea,
quae a vivente percipiebant, solida (5) ex fideicom-
misso petere possint. Respondit, non amplius,
quam quod vir pro sua parte praestabat, deberi.

'''17.''' {{sc|Idem}} ''libro XIX. Digestorum.'' — Servos ad
custodiam templi reliquerat, et his ab herede lega-
verat his verbis: «peto, fideique tuae committo, ut,
des, praestes in memoriam meam pedisequis meis,
quos ad curam templi reliqui, singulis menstrua
cibaria, et annua vestiaria certa»; quaesitum est,
quum templum nondum esset exstructum, ex die
mortis, an vero ex eo tempore, quo templum expli-
citum haberi, percipere servi debeant legatum. Re-
spondit, officio iudicis heredem compellendum
servis relicta praestare, donec templum exstruce-
tur.

'''18.''' {{sc|Idem}} ''libro XX. Digestorum.'' — Libertis, quos
testamento manumiserat, alimentorum nomine
menstruos decem legaverat, deinde codicillis ge-
neraliter omnibus libertis menstruos septem, et
annuos vestiarii nomine denos legavit; quaesitum&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7c47eikpa6bcvusuvasfcnyjsc7qqv2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/520</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87401</id>
    <revision>
      <id>284688</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:37:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' fendatur; et si neutrius manifesta calumnia videatur, ei potius solvendum, cui primum legatum est.  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 5.—Si cui certam partem hereditatis legavero, Divus Hadrianus rescripsit, ut neque pretia manumissorum, neque funeris impensa deduceretur.&lt;p&gt;  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''9.''' MODESTINUS ''libro IX. Regularum.''—Quum autem pars bonorum ita legatur: «bonorum meorum, quae sunt, quum moriar», dos&lt;ref&gt;moriar, do,...</comment>
      <origin>284688</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2795" sha1="lid1t1av25313f3sjtyb22kzbyi7tkx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
fendatur; et si neutrius manifesta calumnia videatur, ei potius solvendum, cui primum legatum est.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 5.—Si cui certam partem hereditatis legavero, Divus Hadrianus rescripsit, ut neque pretia manumissorum, neque funeris impensa deduceretur.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''9.''' MODESTINUS ''libro IX. Regularum.''—Quum autem pars bonorum ita legatur: «bonorum meorum, quae sunt, quum moriar», dos&lt;ref&gt;moriar, do, la Vulg.; dos , omitela Hal.&lt;/ref&gt; et manumissorum pretia e medio deducenda sunt.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''10.''' IAVOLENUS &lt;ref&gt;Labeo, Hal.&lt;/ref&gt;''libro I. ex Plautio.''—Quum fundus nominatim legatus sit, si quid ei post te stamentum factum adiectum est, id quoque legato cedit, etiamsi illa verba adiecta non sint: «qui meus erit», si modo testator eam partem non separatim possedit, sed universitati prioris fundi adiunxit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''11.''' POMPONIUS ''libro VII. ex Plautio.''—Statuliberum ab herede ne tunc quidem, quum dubia sit eius ex testamento libertas, legatum sine libertate accipere posse, Labeo ait, quia servus eius esset; sed si heres eandem conditionem legato inserat, quae libertati a testatore datae&lt;ref&gt;Vulg.; data, el códice Fl.&lt;/ref&gt; praeposita fuerit, valet legatum, nam et si, quum moreretur heres, servus liber esse iussus esset, recte sine libertate ei ab herede legari posse constitit, quia supervacuum sit, ei libertatem dare, quam ex testamento heredis capturus non sit, sed ex testatoris habet.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—«Stichum, aut Pamphilum, utrum heres meus volet, Titio dato, dum, utrum velit dare, eo die, quo testamentum meum recitatum erit, dicat»; si non dixerit heres, Pamphilum, an Stichum dare malit, perinde obligatum eum esse puto, ac si Stichum, aut Pamphilum dare damnatus esset, utrum legatarius elegerit. Si dixerit, se Stichum dare velle, Sticho mortuo liberari eum. Si aute diem legati cedentem alter mortuus fuerit, alter, qui supererit, in obligatione manebit. Quum autem semel dixerit heres, utrum dare velit, mutare sententiam non poterit; et ita et Iuliano placuit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''12.''' PAULUS ''libro II. ad Vitellium.''—Si pecunia legata in bonis legantis non sit, solvendo tamen hereditas sit, heres pecuniam legatam dare compellitur, sive de suo , sive ex venditione rerum hereditariarum, sive unde voluerit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Quod ita legatum est: «heres, quum morietur, Lucio Titio dato decem», quum incerta die legatum est, ad heredes legatarii non pertinet, si vivo herede decesserit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''13.'''POMPONIUS ''libro VII. ex Plautio.''—Qui duos reos eiusdem pecuniae habet, Titium atque&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lid1t1av25313f3sjtyb22kzbyi7tkx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/666</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87402</id>
    <revision>
      <id>284689</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'est, an et ex testamento, et ex codicillis libertis fideicommissum heredes praestare debeant. Re- spondit, nihil proponi, cur non ea, quae codicillis data proponerentur, praestari deberent; nam ab his, quae testamento cibariorum nomine legata essent, recessum est propter ea, quae codicillis relicta sunt.      § 1. — Manumissis testamento cibaria annua, si cum matre morabuntur, per fideicommissum dedit; mater filio triennio supervixit, neque c...</comment>
      <origin>284689</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2852" sha1="buxa6k1eh7c2s0tvc71menv7vvkl7b7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;est, an et ex testamento, et ex codicillis libertis
fideicommissum heredes praestare debeant. Re-
spondit, nihil proponi, cur non ea, quae codicillis
data proponerentur, praestari deberent; nam ab
his, quae testamento cibariorum nomine legata
essent, recessum est propter ea, quae codicillis
relicta sunt.

    § 1. — Manumissis testamento cibaria annua, si
cum matre morabuntur, per fideicommissum dedit;
mater filio triennio supervixit, neque cibaria ne-
que vestiaria iis praestitit, quum in petitione fidei-
commissi liberti cessarent, sed et filia, posteaquam
matri heres exitit, quoad vixit, annis quatuorde-
cim interpellata de iisdem (1) solvendis non est;
quaesitum est, an post mortem filiae a novissimo
herede petere possint, et tam praeteriti temporis,
quam futuri, id, quod cibariorum nomine et vestia-
rii relictum est. Respondit, si conditio extitisset,
nihil proponi, cur non possent.

    § 2. — Ab heredibus Stichum manumitti voluit,
eique, si cum Seio moraretur, cibaria et vestiaria
praestari a Seio; deinde haec verba adiecit: (2) «te
autem, Sei, peto, ut, quum ad annum vicesimumquin-
quintum pervenerit, militiam ei comparas, si tamen
te ante non reliquerit; quaesitum est, Sticho sta-
tim libertatem consecuto, prius autem defuncto
Seio, quam ad annum vicesimumquintum perveni-
ret, an ab his, ad quos bona Seii pervenerunt, mili-
tia Sticho comparari debeat (3), et si placet debe-
ri, utrum statim militia comparanda sit, an eo
tempore, quo Seius annum vicesimumquintum ex-
pleturus fuisset, si supervixisset. Respondit, quum
placeat comparandam, non ante deberi, quam id
tempus cessisset.

    § 3. — Postumis heredibus institutis, et patre et
matre, et substitutione facta, actores manumisit,
et peculia iis legavit, et annua, et certis libertis
suis legata, et aliis exteris plura; deinde post to-
stamentum factum nata filia codicillis ita cavit:
«si quid testamento, quod hoc tempus feci, legavi
cui, dari (4) volui, peto ab his, uti tertiam partem
Petinae (5), filiae meae, reddants, secundis autem
tabulis facta pupillari substitutione impuberibus
libertis, quibus a parentibus libertates dedit, ad
amplius alterum tantum, quantum (6) in numo,
praeter cibaria et vestiaria, dari voluit; quaesitum
est, quum supervixisset filia testamento aperto et
codicillis, postea autem decessorit, et fideicommis-
sum datum ei de restituenda parte tertia ad here-
des suos transmiserat, an etiam cibariorum et
vestiariorum tertiae partes ei per fideicommissum
datae esse videantur. Respondi, non videri.

    § 4. — Idem quaesiit, an eorum, quae codicillis
per fideicommissum relicta sunt, tertiao partes ad
filiam pertinere deberent. Respondit, non deberi.
Idem quaesiit, an quum eis cum, quas codicillis
substitutae (7) legatum, deducta tertia parte quantitatis&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>buxa6k1eh7c2s0tvc71menv7vvkl7b7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/667</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87403</id>
    <revision>
      <id>284690</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'legatorum testamento datorum, computari debeat, ut duae partes quantitatis debeantur praeter (1) codicillos, quibus tertiam partem codicillis (2) le- gatorum ad filiam suam pertinere voluit. Respon- dit, integrum ex tabulis substitutionis deberi.      § 5. — Cibaria et vestiaria per fideicommissum dederat, et ita adiecerat: «quos libertos meos, ubi corpus meum positum fuerit, ibi eos morari iubeo, ut per absentiam filiarum meorum ad sarcophag...</comment>
      <origin>284690</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2731" sha1="8mpxyp65s624bvkx9f7fkcbk96l4w9f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;legatorum testamento datorum, computari debeat,
ut duae partes quantitatis debeantur praeter (1)
codicillos, quibus tertiam partem codicillis (2) le-
gatorum ad filiam suam pertinere voluit. Respon-
dit, integrum ex tabulis substitutionis deberi.

    § 5. — Cibaria et vestiaria per fideicommissum
dederat, et ita adiecerat: «quos libertos meos, ubi
corpus meum positum fuerit, ibi eos morari iubeo,
ut per absentiam filiarum meorum ad sarcophagum
meum memoriam nostram ... quotannis celebrento;
quaesitum est, uni ex libertis, qui a die mortis ne-
que ad heredes accesserit, neque ad sepulcrum
morari voluerit, an alimenta praestanda sint. Re-
spondit, non praestandis.

'''19.''' {{sc|Idem}} ''libro XXII. Digestorum.'' — Testamen-
to ita cautum fuit: «libertis meis cibaria, quaeque
alia praestabam, ab heredibus meis praestari volo»;
unius ex libertis ex voluntate patroni, negotii sui
gratia, quadriennio ante diem mortis abfuit; ex
hac causa cibaria, quae ante acceperat, morbi
tempore non accepit; cui tamen liberto eodem te-
stamento patronus, sicut et aliis, quos viventes ma-
numiserat, legatum quinque dederat; quaesitum
est, an isti quoque cibaria, et reliqua, quae ceteris
libertis legata sunt, debeantur. Respondit: cur non?

'''20.''' {{sc|Idem}} ''libro III. Responsorum.'' — «Stichus,
nutricis meae nepos, liber esto, cui decem aureos
annuos dari volo; qui deinde interpositis nonnullis
annorum (3) Sticho contubernalem eius et liberos
legavit, iisque (3), quae vivus praestabat, deinde
alio capite libertis omnibus, quae vivus praestabat,
dari iussit; quaero, an Stichus praeter suum lega-
tum et alimenta percipere possit. Respondit, se-
cundum ea, quae proponerentur, non posse.

    § 1. — Item quum alimenta libertis utriusque se-
xus reliquerit a Republica, et ex praediis, quae ei
legavit, dari voluisset, quaero, Stichi, (4) contu-
bernali et liberis (5) utrum ab herede instituto, an
a Republica diaria et vestiaria, quae vivus dabat,
praestari deberent. Respondit, posse benigna vo-
luntatis interpretatione dici, iis quoque a Republi-
ca praestanda.

    § 2. — Titia usumfructum fundi legavit Maevio,
eiusque fidei commisit, ut ex reditu fundi (6) prae-
staret Pamphilae et Sticho annuos centenos nu-
mos, quod viventi; quaero, an mortuo Maevio
heres alienum debeat. Respondit, nihil proponi,
cur debeat praestari ab heredibus Titiae; sed nec ab
herede legatarii, nisi id testator (7) manifeste pro-
poser voluisse etiam finito usufructu praestari, si
modo id, quod ex usufructu receptum esset, ei rei
praestandae sufficeret.

    § 3. — Mater filio herede instituto per fideicom-
missum libertatem Pamphilo servo dedit, eidem&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8mpxyp65s624bvkx9f7fkcbk96l4w9f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/668</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87404</id>
    <revision>
      <id>284691</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:39:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'cibariorum nomine legavit quinos aureos, et ve- stiarii in singulos annos quinquagenos, si cum filio eius moretur; quaero, filio defuncto, an alimenta debentur? Respondit, si conditioni paruisset, debe- ri et post mortem.  '''21.''' {{sc|Ulpianus}} ''libro II. Fideicommissorum.'' — Diariis vel cibariis (1) relictis, neque habitationem, neque vestiarium, neque calcearium (2) deberi, palam est, quoniam de cibo tantum testator sensit.  '''22.'''...</comment>
      <origin>284691</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2433" sha1="ltiy57unleconk5l7m7ulhkv5nqqwvm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;cibariorum nomine legavit quinos aureos, et ve-
stiarii in singulos annos quinquagenos, si cum filio
eius moretur; quaero, filio defuncto, an alimenta
debentur? Respondit, si conditioni paruisset, debe-
ri et post mortem.

'''21.''' {{sc|Ulpianus}} ''libro II. Fideicommissorum.'' —
Diariis vel cibariis (1) relictis, neque habitationem,
neque vestiarium, neque calcearium (2) deberi,
palam est, quoniam de cibo tantum testator sensit.

'''22.''' (3) {{sc|Valens}} ''libro I. Fideicommissorum.'' —
Quum alimenta per fideicommissum relicta sunt
non adiecta quantitate, nate omnia inspiciendum
est, quae defunctus solitus fuerat ei praestare,
deinde quid coloris eiusdem ordinis reliquerit; si
neutrum apparuerit, tum ex facultatibus defuncti
et caritate eius, cui fideicommissum datum erit,
modus statui debebit.

    § 1. — Qui fratris sui libertis alimenta debebat, in
testamento vineas cum hac adiectione reliquerat:
«si habeant, unde se pascant». Si pro alimentis
vineas reliquisset, non aliter iis ex fideicommissi
causa eas praestari debere, quam si testamenti
obligatione heredes liberassent, aut, si id omissum
fuisset, et postea ex testamento ageret, doli mali
exceptione tutum heredem futurum, scilicet si non
minus valent vineae, quam alimentorum aestima-
tio; illam autem adiectionem: «ut habeant, unde
se pascant», magis ad causam praelegandi, quam
ad usumfructum constituendum pertinere.

'''23.''' {{sc|Paulus}} ''libro IV. ad Neratium'' (4). — Ro-
gatus es, ut quendam educes; ad victum necessa-
ria et praestare cogendus es. Paulus: cur plenius
est alimentorum legatum, ubi dictum est, et ve-
stiarium, et habitationem contineri? Imo ambo
exaequanda sunt.

TIT. II

{{c|{{x-small|DE AURO, ARGENTO, MUNDO, ORNAMENTIS,
UNGUENTIS, VESTE VEL
VESTIMENTIS, ET STATUIS LEGATIS}}}}

'''1.''' {{sc|Pomponius}} ''libro VI. ad Sabinum.'' — Si alii
vestimenta, alii vestis muliebris separatim legata
sit, detractis muliebribus, et ei assignatis, cui spe-
cialiter legata sunt, reliquum alteri debetur. Idem
est, quum alteri mundus muliebris, alteri argen-
tum omne legatum esset, de argento, quod in
mundo esset. Item si duae statuae marmoreae tibi,
et deinde omne marmor legatum esset, praeter
duas nulla statua marmorea legata est tibi. Idem
urbanis servis tibi legatis, si mihi dispensator le-
gatus sit.

    § 1. — Cui certum pondus argenti dare heres&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ltiy57unleconk5l7m7ulhkv5nqqwvm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284694</id>
      <parentid>284691</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:41:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <origin>284694</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2451" sha1="a7fyiub29cnm5gh4248kxytkcywit5x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;cibariorum nomine legavit quinos aureos, et ve-
stiarii in singulos annos quinquagenos, si cum filio
eius moretur; quaero, filio defuncto, an alimenta
debentur? Respondit, si conditioni paruisset, debe-
ri et post mortem.

'''21.''' {{sc|Ulpianus}} ''libro II. Fideicommissorum.'' —
Diariis vel cibariis (1) relictis, neque habitationem,
neque vestiarium, neque calcearium (2) deberi,
palam est, quoniam de cibo tantum testator sensit.

'''22.''' (3) {{sc|Valens}} ''libro I. Fideicommissorum.'' —
Quum alimenta per fideicommissum relicta sunt
non adiecta quantitate, nate omnia inspiciendum
est, quae defunctus solitus fuerat ei praestare,
deinde quid coloris eiusdem ordinis reliquerit; si
neutrum apparuerit, tum ex facultatibus defuncti
et caritate eius, cui fideicommissum datum erit,
modus statui debebit.

    § 1. — Qui fratris sui libertis alimenta debebat, in
testamento vineas cum hac adiectione reliquerat:
«si habeant, unde se pascant». Si pro alimentis
vineas reliquisset, non aliter iis ex fideicommissi
causa eas praestari debere, quam si testamenti
obligatione heredes liberassent, aut, si id omissum
fuisset, et postea ex testamento ageret, doli mali
exceptione tutum heredem futurum, scilicet si non
minus valent vineae, quam alimentorum aestima-
tio; illam autem adiectionem: «ut habeant, unde
se pascant», magis ad causam praelegandi, quam
ad usumfructum constituendum pertinere.

'''23.''' {{sc|Paulus}} ''libro IV. ad Neratium'' (4). — Ro-
gatus es, ut quendam educes; ad victum necessa-
ria et praestare cogendus es. Paulus: cur plenius
est alimentorum legatum, ubi dictum est, et ve-
stiarium, et habitationem contineri? Imo ambo
exaequanda sunt.

{{c|{{x-larger|TIT. II}}}}

{{c|{{larger|DE AURO, ARGENTO, MUNDO, ORNAMENTIS, UNGUENTIS, VESTE VEL VESTIMENTIS, ET STATUIS LEGATIS}}}}

'''1.''' {{sc|Pomponius}} ''libro VI. ad Sabinum.'' — Si alii
vestimenta, alii vestis muliebris separatim legata
sit, detractis muliebribus, et ei assignatis, cui spe-
cialiter legata sunt, reliquum alteri debetur. Idem
est, quum alteri mundus muliebris, alteri argen-
tum omne legatum esset, de argento, quod in
mundo esset. Item si duae statuae marmoreae tibi,
et deinde omne marmor legatum esset, praeter
duas nulla statua marmorea legata est tibi. Idem
urbanis servis tibi legatis, si mihi dispensator le-
gatus sit.

    § 1. — Cui certum pondus argenti dare heres&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a7fyiub29cnm5gh4248kxytkcywit5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/478</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87405</id>
    <revision>
      <id>284692</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:40:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '&lt;section begin=&quot;T80&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXX|X.'''}}}}}}}} {{dhr}} [[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 80.png|left|95px|I]]N ultimo Prophetarum Malachia 11. 14. quærunt oppugnatores {{grc|πολυγυναικἰας}} {{ls}}uæ {{ls}}ententiæ patrocinium &amp; videntur invenire, non quod pueri in faba. Si enim textum ibi in{{ls}}piciamus, videbimus illum nullo modo de Polygamia agere, {{ls}}ed Prophetam maxim...</comment>
      <origin>284692</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3715" sha1="3366a2h3y9dk97tyyc80q4k1t5jsx6e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|468|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{dhr}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T80&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXX|X.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 80.png|left|95px|I]]N ultimo Prophetarum Malachia 11. 14. quærunt oppugnatores {{grc|πολυγυναικἰας}} {{ls}}uæ {{ls}}ententiæ patrocinium &amp; videntur invenire, non quod pueri in faba. Si enim textum ibi in{{ls}}piciamus, videbimus illum nullo modo de Polygamia agere, {{ls}}ed Prophetam maxime invehere in maritos, qui uxores {{ls}}uas in juventute ductas {{ls}}ine cau{{ls}}a pro lubitu repudiant. Quod ip{{ls}}i Deo maxime di{{ls}}plicere &amp; naturæ conjugii e{{ls}}{{ls}}e contrarium Salvator no{{ls}}ter in Novo Te{{ls}}tamento etiam docet.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}In ultimo Prophetarum Mal. 11. 14. Hic
inter fe concordant Anti-Polygami, quem-
admodum Calendaria in determinandis
tempeftatibus, &amp; Horologia in magna ali-
qua civitate. Nonnulli de Abrahamo, alii
de Adam capiunt hæc verba, alii Polygamiæ
prohibitionem hinc exfculpunt, alii tantum
divortii. Ipfe autor Polygamia candide af-
ferit, hic non agi de Polygamiâ, fed de di-
vortio, &amp; quidem rectiffime, quem cum
reliquis Anti-Polygamis committo. Ita &amp;
Antiqui Patres &amp; Commentatores in h. 1.
nullam mentionem faciunt Polygamia, fed
tantum repudi hic interdicti:cujus fententiæ
etiam funt Biblia Erneftina, in quo tot viri
Docti Gerhardus, Glaffius Grawerus labo-
rarunt; Selden. Ux. Hebr. l. 3. c. 29 p. 439.
Buxt. defponfal. &amp; divort. p. 30. Varen. in-
b.l.Oftand.inb.l.Primi in feculo præfenti fue-
runt, qui hic, uti ubique, ubi modo aliqua
mentio conjugii vel divortii fic mentio, ceu
Lev. 18. 18. Polygamia interdictum quæfi-
verunt, confpicillis fuis Criticis confpexe-
runt, &amp; fua quidem opinione invenerunt,
Junius quidem, Pifcator, Joh. Tarnovius,
Coccejus, Rivetus, Beza, qui ultimo quidem
nominatur, fed fortean primus fuit (quein
reliqui etiam fecuti.) qui in refutanda Bern-
hardmi Ocbimi Polygamia affertione etiam
illum locum Lev. 18. 18.uxorom ad fororem
ejus non accipies affligendum eam. contra Po-
lygamiam urfit, &amp; omnia, quæ modo ali-
quo pacto huc trahi poffunt, convafavit. I-
pfe Autor unius uxoris ingenue fatetur, &amp;

contra Bezam, Rivetum &amp; Junium diferte
aftruit p. 120. locum illum Lev. 18. 18. con-
tra Polygamiam urgeri commode non poffe.
Quod vero locum Mal. 11. 14. Autor unius
cum Tarnovio putat, (utinam putaret, &amp;
non tàm ferio poft rem ageret.) maxime il-
lum hac facere, quod Propheta objurgatu-
rus Judæos per polygamiam perfide agentes
adverfus uxorem adolefcentiæ, quam tan-
quam fociam &amp; unice foederatam juxta ordi-
nationem maritus duxerat, poft modum au-
tem fuperinducta alia, fidem turpiter fefel-
lerat, provocet ad teftimonium Dei in Pa-
radifo, ubi licet potuerit plures facere fimul
&amp; conjungere unico marito uxores, voluerit
tamen unum tantum par efficere, &amp; matri-
monio conjungere in unam carnem, ut quæ-
rereturita femen Dei, i. e. jufti liberi in jufto
conjugio. Verùm hanc interpretationem
hujus dicti effe fubleftam illam non elatam,
textui contrariam &amp; adverfam, accuratius
rem confideranti abunde patet, ita ut vere
non dici poffit, in hoc loco tot contra Poly-
gamiam effe argumenta,quot verba. Expreffe
enim hic tantum agitur de divortio, non de
Polygamia, &amp; perfidia non conftituitur in
fuperinductione plurium, fed in contemtu
&amp; repudio uxoris in juventute ductæ, focia-
tæ &amp; foederate; fiquidem in exemplum &amp;
confirmationem adducitur exemplum Abra-
hami, Viri unice Deo dilecti unici veri
cultoris &amp; Herois Eximii, qui licet uxori ju-
ventutis aliam fuperinduceret, cum effet
fterilis, &amp; in altera etiam, monente ita &amp;&lt;noinclude&gt;{{right|vo-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3366a2h3y9dk97tyyc80q4k1t5jsx6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284697</id>
      <parentid>284692</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T02:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>284697</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3715" sha1="9hs651rz1tm8hsw13ej8cxloc62dvrc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|468|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}
{{dhr}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;T80&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXX|X.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 80.png|left|95px|I]]N ultimo Prophetarum Malachia II. 14. quærunt oppugnatores {{grc|πολυγυναικἰας}} {{ls}}uæ {{ls}}ententiæ patrocinium &amp; videntur invenire, non quod pueri in faba. Si enim textum ibi in{{ls}}piciamus, videbimus illum nullo modo de Polygamia agere, {{ls}}ed Prophetam maxime invehere in maritos, qui uxores {{ls}}uas in juventute ductas {{ls}}ine cau{{ls}}a pro lubitu repudiant. Quod ip{{ls}}i Deo maxime di{{ls}}plicere &amp; naturæ conjugii e{{ls}}{{ls}}e contrarium Salvator no{{ls}}ter in Novo Te{{ls}}tamento etiam docet.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}In ultimo Prophetarum Mal. 11. 14. Hic
inter fe concordant Anti-Polygami, quem-
admodum Calendaria in determinandis
tempeftatibus, &amp; Horologia in magna ali-
qua civitate. Nonnulli de Abrahamo, alii
de Adam capiunt hæc verba, alii Polygamiæ
prohibitionem hinc exfculpunt, alii tantum
divortii. Ipfe autor Polygamia candide af-
ferit, hic non agi de Polygamiâ, fed de di-
vortio, &amp; quidem rectiffime, quem cum
reliquis Anti-Polygamis committo. Ita &amp;
Antiqui Patres &amp; Commentatores in h. 1.
nullam mentionem faciunt Polygamia, fed
tantum repudi hic interdicti:cujus fententiæ
etiam funt Biblia Erneftina, in quo tot viri
Docti Gerhardus, Glaffius Grawerus labo-
rarunt; Selden. Ux. Hebr. l. 3. c. 29 p. 439.
Buxt. defponfal. &amp; divort. p. 30. Varen. in-
b.l.Oftand.inb.l.Primi in feculo præfenti fue-
runt, qui hic, uti ubique, ubi modo aliqua
mentio conjugii vel divortii fic mentio, ceu
Lev. 18. 18. Polygamia interdictum quæfi-
verunt, confpicillis fuis Criticis confpexe-
runt, &amp; fua quidem opinione invenerunt,
Junius quidem, Pifcator, Joh. Tarnovius,
Coccejus, Rivetus, Beza, qui ultimo quidem
nominatur, fed fortean primus fuit (quein
reliqui etiam fecuti.) qui in refutanda Bern-
hardmi Ocbimi Polygamia affertione etiam
illum locum Lev. 18. 18.uxorom ad fororem
ejus non accipies affligendum eam. contra Po-
lygamiam urfit, &amp; omnia, quæ modo ali-
quo pacto huc trahi poffunt, convafavit. I-
pfe Autor unius uxoris ingenue fatetur, &amp;

contra Bezam, Rivetum &amp; Junium diferte
aftruit p. 120. locum illum Lev. 18. 18. con-
tra Polygamiam urgeri commode non poffe.
Quod vero locum Mal. 11. 14. Autor unius
cum Tarnovio putat, (utinam putaret, &amp;
non tàm ferio poft rem ageret.) maxime il-
lum hac facere, quod Propheta objurgatu-
rus Judæos per polygamiam perfide agentes
adverfus uxorem adolefcentiæ, quam tan-
quam fociam &amp; unice foederatam juxta ordi-
nationem maritus duxerat, poft modum au-
tem fuperinducta alia, fidem turpiter fefel-
lerat, provocet ad teftimonium Dei in Pa-
radifo, ubi licet potuerit plures facere fimul
&amp; conjungere unico marito uxores, voluerit
tamen unum tantum par efficere, &amp; matri-
monio conjungere in unam carnem, ut quæ-
rereturita femen Dei, i. e. jufti liberi in jufto
conjugio. Verùm hanc interpretationem
hujus dicti effe fubleftam illam non elatam,
textui contrariam &amp; adverfam, accuratius
rem confideranti abunde patet, ita ut vere
non dici poffit, in hoc loco tot contra Poly-
gamiam effe argumenta,quot verba. Expreffe
enim hic tantum agitur de divortio, non de
Polygamia, &amp; perfidia non conftituitur in
fuperinductione plurium, fed in contemtu
&amp; repudio uxoris in juventute ductæ, focia-
tæ &amp; foederate; fiquidem in exemplum &amp;
confirmationem adducitur exemplum Abra-
hami, Viri unice Deo dilecti unici veri
cultoris &amp; Herois Eximii, qui licet uxori ju-
ventutis aliam fuperinduceret, cum effet
fterilis, &amp; in altera etiam, monente ita &amp;&lt;noinclude&gt;{{right|vo-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9hs651rz1tm8hsw13ej8cxloc62dvrc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/191</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87406</id>
    <revision>
      <id>284693</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:41:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284693</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2413" sha1="jenzy5udn9pxzrbw6m6mmlayk337hln" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;animi manumissa sit; tunc enim potest, licet eius
sit (1) liberta.

11. ULPIANUS libro III. ad legem Iuliam et Pa-
pianam.—Quod ait lex: DIVORTII FACIENDI POTESTAS
LIBERTAE, QUAE NUPTA ERIT PATRONO, EX TOTO, non
intellegi videtur efficere divortium, quod iure
civili dissolvere solet (2) matrimonium; quare con-
stare matrimonium dicere non possumus, quam his
nuptiis. Denique scribit Iulianus, de dote hanc
actionem non habere; merito igitur quandam pa-
tronae cum eam uxorem suam esse velit, cum nul-
lo alio connubium ei est; nam quasi intellexit legis-
lator, facto libertae quasi dirimente matrimonium,
disiunctis ei cum alio connubium. Quare clementi-
us imperii, pro hac nupta habebitur. Iulianus qui-
dem amplius putat, nec in concubinatu eam alte-
rius (3) patroni esse posse.

§ 1.—Ait lex: QUAMDIU PATRONUS EAM UXOREM
ESSE VELIT; si vellet debet uxorem esse (4), et pa-
tronae durare. Si igitur avus patronus esse, non
velle desierit, finita est legis auctoritas.

§ 2.—Idem rectissime placuit, qualemlibet volun-
tatem intellegi possit patronum animum habere de-
sinoque quasi in uxorem, finiri legis huius benefi-
cium. Proinde quam patronus per vim amotam
rem libertate, quae ab invito eo diverteretur, vellet
experiri, Imperator noster cum Divo patre suo re-
scripsit, intellegi eum hoc ipso nolle nuptam sibi,
qui eam actionem vel aliam impederet, quae non
posset nisi ex divortio oriri. Quare si neuter eam
adulterii coeperit, vel alio crimine postularetur, quod
mariti nomine obiceretur, magis est, ut dirimendum sit
matrimonium; etenim matrimonium oportet, ideo ali-
si cum alio connubium, quia patronus sibi nuptam
cepit. Ubicumque igitur vel tenuis intellectus vi-
deri potest, nolle nuptam, dicendum est, iam
incipere libertae cum alio eius connubium. Proin-
de si patronus sibi desponderit aliam, vel destina-
verit, vel matrimonium alterius appetierit (5),
credendum est, nolle hanc nuptam; et si concubi-
nam sibi exhibuerit, idem erit probandum.

TIT. III

SOLUTO MATRIMONIO DOS QUEMADMODUM
PETATUR

(cf. Cod. V. 18. 18. 20. 22.)

1. POMPONIUS libro XV. ad Sabinum.—Dotium
causa semper et ubique praecipua est, nam et pu-
blice interest, dos mulieribus conservetur, quam
dotatas esse feminas ad reipublicae procurationem
replendamque liberis civitatem maxime sit neces-
sarium.

2. ULPIANUS libro XXXV. ad Sabinum.—Sola-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jenzy5udn9pxzrbw6m6mmlayk337hln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/839</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87407</id>
    <revision>
      <id>284695</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:42:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55769-98</username>
        <id>33509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'DIGESTO .- LIBRO XXXVI : TÍTULO III  dies legatorum &lt;ref&gt;Taur; nomine, insertan Ilal. y la Vulg. conforme a esta escritura del codice Fl.; simuldieslegatorumnominesatisdcessit, Br.&lt;/ref&gt; cessit, protinus iisdem diebus etiam ex stipulatione debentur.  '''9.''' PAULUS libro XII. ''ad Sabinum''. — non tamen, ut statim peti possint; deberi enim dicimus, et quod die certa praestari &lt;ref&gt;adversaris , insertan Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; oportet, licet di...</comment>
      <origin>284695</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3311" sha1="i5pda2r5sa4cnxawin0a4gkagnd1xny" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55769-98&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO .- LIBRO XXXVI : TÍTULO III

dies legatorum &lt;ref&gt;Taur; nomine, insertan Ilal. y la Vulg. conforme a esta escritura del codice Fl.; simuldieslegatorumnominesatisdcessit, Br.&lt;/ref&gt; cessit, protinus iisdem diebus etiam ex stipulatione debentur.

'''9.''' PAULUS libro XII. ''ad Sabinum''. — non tamen, ut statim peti possint; deberi enim dicimus, et quod die certa praestari &lt;ref&gt;adversaris , insertan Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; oportet, licet dies nondum venerit.

'''10.''' POMPONIUS libro XXVI. ''ad Sabinum''. — Si a te herede legatum mihi sit sub conditione, tuque, postquam adieris hereditatem, satisdederis legatorum &lt;ref&gt;nomine, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; , et post mortem tuam, ante aditam tuam hereditatem, conditio legati extiterit, Sabinus ait, fideiussores mihi teneri, quia omnimodo dari oportet legatum, et (si) in rem esset concepta stipulatio.

'''11.''' GAIUS libro XIII. ''ad Edictum provinciale''. — Si legatarii adversus me in possessionem legatorum servandorum causa missi sint &lt;ref&gt;El códice Fl., Br.; sunt, Taur.&lt;/ref&gt;, et &lt;ref&gt;Hal. y la Vulg.;et, omitela el codice Fl.&lt;/ref&gt; procurator, vel quis alius meo nomine caverit, perinde mihi Praetor accommodat interdictum, quo iubeantur discedere legatarii &lt;ref&gt;de, insertan Hal. y la Vulg.&lt;/ref&gt; possessione, ac si ego cavissem.

'''12'''. MARCIANUS libro VII. ''Institutionum''. — Licet, ut non petatur cautio, conditio testamento scripta fuerit, non videtur conditio; et ideo licet desideraverit quis caveri sibi, non videtur conditione defectus, quia, postquam remitti talem cautionem &lt;ref&gt;conditionem, la Vulg&lt;/ref&gt; iure publico placuit, nec onus cautionis sequitur, ne quidem conditio intelligitur.

'''13'''. NERATIUS libro VII. ''Membranarum''.— Ei quoque, (cui) legatorum actio datur in eum, qui praetermissa institutione ab intestato possidet hereditatem, legatorum &lt;ref&gt;nomine, inserta Hal .&lt;/ref&gt; satisdatur, et nisi satisdabitur, in possessionem &lt;ref&gt;Hal. y la Vulg.; possessione, el códice Fl.&lt;ref/&gt; legatorum servandorum causa mittitur; nam haec quoque Praetor perinde salva esse vult, atque ea, quae iure civili debentur; idem Aristoni placet.

'''14'''. ULPIANUS &lt;ref&gt;Idem, Hal.&lt;/ref&gt; libro LXXIX. ''ad Edictum''. — Haec stipulatio et in fideicommissis locum habet, si pure fideicommissum sit relictum, sive ex die certa, vel sub conditione, sive res aliqua, sive hereditas, sive ius aliquod relictum est.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — Divus quoque Pius rescripsit, quoties evidens res est, ut certum sit, nullo modo fideicommisso locum esse, perquam iniquum esse, supervacua cautione onerari heredem.&lt;/p&gt;

'''15.''' Legato libro LXXV. ''ad Edictum''. — Etiam de praesenti legato locum habet haec satisdatio, quoniam nonnullas moras exercitio &lt;ref&gt;exceptio, la Vulg.&lt;/ref&gt; iudicii habet.

(1) Taur; nomine, insertan Ilal. y la Vulg. conforme a
esta escritura del codice Fl.; simuldieslegatorumnominesatisdcessit, Br.
(2) adversaris , insertan Hal. y la Vulg.
(3) nomine, inserta la Vulg.
(4) El códice Fl., Br.; sunt, Taur.
(5) Hal. y la Vulg.;et, omitela el codice Fl.
(6) de, insertan Hal. y la Vulg.
(7) conditionem, la Vulg .
(8) nomine, inserta Hal .
(9) Hal. y la Vulg.; possessione, el códice Fl.
(10) Idem, Hal.
(11) exceptio, la Vulg.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i5pda2r5sa4cnxawin0a4gkagnd1xny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/669</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87408</id>
    <revision>
      <id>284696</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'iussus sit, ei pecuniam numeratam dando iure ipse (1) liberatur, si in ea pecunia eadem aestima- tio fuerit; quod ita verum est, si non certum ge- nus argenti legatum sit.  '''2.''' {{sc|Africanus}} ''libro II. Quaestionum.'' — Qui tibi mandaverat, ut ornamenta in usum uxoris suae emeres, eidem uxori, uti adsolet, legavit, quae eius causa parata erunt, te deinde post mortem mandatoris, ignorans eum decessisse, emisti; non debebuntur mulieri,...</comment>
      <origin>284696</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="0311norxyhsd16ci6omfo5vprvubys2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;iussus sit, ei pecuniam numeratam dando iure
ipse (1) liberatur, si in ea pecunia eadem aestima-
tio fuerit; quod ita verum est, si non certum ge-
nus argenti legatum sit.

'''2.''' {{sc|Africanus}} ''libro II. Quaestionum.'' — Qui tibi
mandaverat, ut ornamenta in usum uxoris suae
emeres, eidem uxori, uti adsolet, legavit, quae
eius causa parata erunt, te deinde post mortem
mandatoris, ignorans eum decessisse, emisti; non
debebuntur mulieri, quoniam ea verba ad mortis
tempus referuntur. At si vivente testatore, muliere
autem mortua emeris, non inleganter dicetur,
inefficax hoc legatum esse, quando non possit
vere dici, eius causa paratum videri, quae prius
decessit. Eadem dicenda erunt, et si vivat quidem
mulier, sed diverteril, et quaeratur, an post emta
ei debeantur, quasi non videantur uxoris causa
parata.

'''3.''' {{sc|Celsus}} ''libro XIX. Digestorum.'' — Uxori le-
gavit, quae eius causa parata sunt, et ante mortem
divortit; non deberi, quia ademta videantur, Pro-
culus ait; nimirum facti quaestio est, nam potest
nec repudiatae ademere voluisse.

'''4.''' {{sc|Paulus}} ''libro LIV. ad Edictum.'' — Quum qui-
dam libertum suum in Asiam misisset ad purpuras
emendas, et testamento uxori suae lanam purpu-
ream legasset, pertinere ad eam, si quam purpu-
ram vivo eo libertus emisset, Servius respondit.

'''5.''' {{sc|Africanus}} ''libro II. Quaestionum.'' — Apud
Fufidium (2) Quaestionum libro secundo ita scri-
ptum est: si mulier mandaverit tibi, ut sibi uniones
usus sui causa emeres, si te post mortem eius,
quum putares eam vivere, emeris, Atilicinus ne-
gat, esse legatos ei, cui mulier ita legaverit: «or-
namenta, quae mea causa parata sunt eruntve;
non enim eius causa videri parata esse, quae iam
mortua ea emta fuerint.

'''6.''' {{sc|Marcellus}} ''libro singulari Responsorum.'' —
Seia ab herede Publio Maevio ita legavit: «Antoniae Tertyliae do lego auri pondo tot, et unionem
cum hyacinthiis; postea unionem solvit, neque
ullum mortis tempore inter ornamenta sua unio-
nem reliquit; quaero, an heres ex causa fideicom-
missi aestimationem rei, quae in hereditate non
est, praestare debeat. Marcellus respondit, non
debere.

    § 1. — Item quaero, si probari possit, Seiam unio-
nes et hyacinthos quosdam in aliam speciem orna-
menti, quod postea pretiosius fecit additis aliis
gemmis et margaritis, convertisse, an hos uniones
vel hyacinthos petere possit, et heres compellatur
ornamento posteriori eximere, et praestare. Mar-
cellus respondit, petere non posse; nam (3) quid
fieri potest, ut legatum vel fideicommissum durare&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0311norxyhsd16ci6omfo5vprvubys2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/670</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87409</id>
    <revision>
      <id>284698</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:43:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'existimetur, quum id, quod testamento dabatur, in sua specie non permanserit, — nam (1) quodam- modo extinctum sit, ut interim omittam (2), quod etiam dissolutione ac permutatione tali voluntas quoque videatur mutata —?      § 2. — [7.] (3) Lucius Titius testamento ita scri- psit: «heredem meum volo, fideique eius committo, ut in patriam meam (4) faciat porticum publicam, in qua poni volo imagines argenteas, item marmo- reas; quaero, an legat...</comment>
      <origin>284698</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2862" sha1="2tp62kxganuwlxvebem8rbnd21f256q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;existimetur, quum id, quod testamento dabatur, in
sua specie non permanserit, — nam (1) quodam-
modo extinctum sit, ut interim omittam (2), quod
etiam dissolutione ac permutatione tali voluntas
quoque videatur mutata —?

    § 2. — [7.] (3) Lucius Titius testamento ita scri-
psit: «heredem meum volo, fideique eius committo,
ut in patriam meam (4) faciat porticum publicam,
in qua poni volo imagines argenteas, item marmo-
reas; quaero, an legatum valeat. Marcellus re-
spondit, valere, et operis ceterorumque, quae ibi
testator poni voluerit, legatum ad patriam pertine-
re; intelligi enim potuit, aliquod civitati accedere
ornamentum.

'''7.''' [8.] {{sc|Paulus}} ''libro VIII. ad Plautium.'' — Si
ita esset legatum: «vestem meam, argentum meum
damnas esto dare», id legatum videtur, quod testa-
menti tempore fuisset, quia praesens tempus sem-
per intelligeretur, si aliud comprehensum non
esset; nam quum dicit: «vestem meam, argentum
meum», hac demonstratione «meum» praesens,
non futurum tempus ostendit. Idem est, et si quis
ita legaverit: «servos meos».

'''8.''' [9.] {{sc|Idem}} ''libro IX. (5) ad Plautium.'' — Plau-
tius: mulier (6) ita legavit: «quisquis mihi heres
erit, Titiae vestem meam (7), mundum, ornamen-
taque muliebria damnas esto dare»; Cassius ait, si
non appareret, quid sensisset, omnem vestem se-
cundum verba testamenti legatam videri. Paulus:
idem Iavolenus scribit, quia verisimile est, inquit,
testatricem tantum ornamentorum universitati de-
rogasse, quibus significationem muliebrium acco-
modasset; accedere eo, quod illa demonstratio:
«muliebrias, neque vesti, neque mundo applicari
salva ratione recti sermonis potest.

'''9.''' [10.] {{sc|Modestinus}} ''libro I. Regularum.'' —
Quum certum auri vel argenti pondus legatum est,
si non species designata sit, non materia, sed pre-
tium praesentis temporis praestari debet.

'''10.''' [11.] {{sc|Pomponius}} ''libro V. ad Quintum Mu-
cium.'' — Quintus Mucius ait: si paterfamilias uxori
vas, aut vestimentum, aut quippiam aliud ita lega-
vit: «quod eius causa omnium paratumve esset», id
videtur legasse, quod magis illius, quam commu-
nis usus causa paratum esset. Pomponius: sed hoc
verum est, non solum si ipsius viri et uxoris com-
munis usus, sed etiam si liberorum eius, aut alte-
rius alicuius communis usus fuerit; id enim videtur
demonstrasse, quod proprio usui uxoris compara-
tum sit. Sed quod Quintus Mucius demonstrat,
vas, aut vestimentum, aut quid aliud, efficit, ut
falsa sint, quae subiectionis; mudum enim interest,
generaliter, an specialiter legentur haec; nam si
generaliter, veluti ita: «quae uxoris causa compa-
rata sunt», vera est illus definitio; si vero ita scri-
ptum fuerit: «vestem illam purpuream» (8), ut
certa demonstraret, licet adiectum sit: «quae eius&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2tp62kxganuwlxvebem8rbnd21f256q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/192</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87410</id>
    <revision>
      <id>284699</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:43:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284699</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2654" sha1="ogquck7fgnrccnqha69ta4sy74bnzci" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;to matrimonio solvi taliter dos debet, nec cogitur
maritus alii eam ab initio stipulati promittere,
nisi hoc ei nihil nocet; nam si incommodum ali-
quod maritus sustinuerit, habet, non debere eam
cogi alii, quam uxori promittere, dividendum est;
haec, si eius mariti mulier est.

§ 1.—Quodsi in patris potestate est, is dos ab eo
professa est, ipse et filiae dos est. Denique pater
non aliter, quam ex valetudine filiae petere dotem
nec per se, nec per procuratorem potest, nisi ergo
ex promittendum Sabinus ait; ei ergo promittendum
erit, cui utique insumitur. Ceterum si pater
solus iussit, dotis actio filiae dos erit adeunda,
quandoque eius iuris filiae fuerit facta. Item si vo-
luntate solius filiae promitteatur, manebit dotis
actio integra patri. Sed si una ex eo actum, an
et si adiuncta quingue filiae personam experiri pos-
sit? Quodsi quoque actio filiae personam experi-
situr? [fragmento dudoso] eam actionem faciam, quam
adiuncta filiae persona potest habere; quodsi sui
iuris fuerit facta filia, nocebit ei ista stipulatio.

§ 2.—Voluntatem animi filiae, quam pater arit
de dote, utrum sive recipiimus, ut colligeretur, au-
vero de contradicta filia? Et est ab Imperatore
Antonino rescriptum, filiam, nisi evidenter con-
tradicta, videri consentire patri. Et Iulianus libro
quadragesimo octavo (1) Digestorum scripsit, qua-
si ex voluntate filiae videri experiri patrem, si
furiam filiam habebat; nam uli non potest per
dementiam contradicere, consequenter quis cum in-
rito credet. Sed si abnuerit filia, dicendum erit,
non ex voluntate eius id factum, cavendumque,
ratam rem filiam habiturum, a patre; nisi enim
sapi, scire eam exigimus, ut videatur non con-
tradicere.

3. PAULUS libro VII. ad Sabinum.—Non solum
autem in exigenda, sed etiam in solvenda dote,
quae communis est patris et filiae, utriusque vo-
luntas exigitur, nec alteri alterius deteriorem
conditionem facere potest. Sed si pecunia ad pa-
trem pervenit, quam filia accepit, actio de dote
utriusque (2) solvetur.

4. POMPONIUS libro XV. ad Sabinum.—Si pater
sibi consentiente filiae dotem a viro exegisset, et
eandem alii viro eius filiae nomine dedisset, et
mortuo patre filia cum priore viro ageret, doli
mali exceptione repellitur.

5. ULPIANUS libro XXX. (3) ad Sabinum.—De
divortio anni eius, quo divortium factum est,
quaeritur, ex die (4) matrimonii, an ex die traditi
marito fundi mulieris sibi emptum tempus; et uti-
que in fructibus a viro restitutis neque dies dotes
constitutae. Neque nuptiarum observabitur, sed
quo primae dotales praediam constitutum est, id
est tradita possessione (5).&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ogquck7fgnrccnqha69ta4sy74bnzci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/671</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87411</id>
    <revision>
      <id>284700</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:44:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'causa emta parata ve essent», licet neque emta, neque in usum ei data sint, legatum omnimodo valet, quia certo corpore legato demonstratio falsa posita non perimit legatum, veluti si ita sit scriptum: «Stichum, quem ex venditione Titii emi; nam si neque emit, aut ex alia venditione emit, legatum nihilominus valet. Plane si ita legatum fuerit: «vasa» (1), aut «vestimenta», aut «quae uxoris causa parata sunt», tunc aeque erit vera Quinti Mucii...</comment>
      <origin>284700</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2468" sha1="0agpwv4d4gg0cu35u3r56e4m65v3dyv" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;causa emta parata ve essent», licet neque emta,
neque in usum ei data sint, legatum omnimodo
valet, quia certo corpore legato demonstratio
falsa posita non perimit legatum, veluti si ita
sit scriptum: «Stichum, quem ex venditione Titii
emi; nam si neque emit, aut ex alia venditione
emit, legatum nihilominus valet. Plane si ita legatum
fuerit: «vasa» (1), aut «vestimenta», aut «quae
uxoris causa parata sunt», tunc aeque erit vera
Quinti Mucii sententia; quo casu sciendum est,
omnia aliena res hae fuerint, quas putavit testator
suas esse, heredem teneri, ut eas det.

'''11.''' [12.] {{sc|Proculus}} ''libro II. Epistolarum.'' — Si
quis legaverit aurum, gemmas, margaritas, quae
in eo auro essent, etiam id aurum, cui neque gem-
mae, neque margaritae inessent, legasse videtur.

'''12.''' [13.] {{sc|Papinianus}} ''libro XVII. Quaestio-
num.'' — Si imaginem legatam heres derasit, et tabu-
lam solvit, potest dici, actionem ex testamento
durare, quia legatum imaginis, non tabulae fuit.

'''13.''' [14.] {{sc|Scaevola}} ''libro XV. Digestorum.'' —
Uxori quis legavit his verbis: «mundum muliebrem
omnem, ornamenta (2), et quidquid vivus dedi,
donavi, eius causa comparavi, confeci, id omne
dari volo»; quaesitum est, an carruca dormitoria
cum mulis, quam semper uxor usa sit, ei debeatur.
Respondit, si eius usus causa habita esset, deberi.
Idem quaesiit, an ex eadem clausula vestis, quam
ancillis vel lecticariis eiusdem uxoris suae compa-
ravorat vel fecerat, praestanda esset. Respondit,
praestandam.

'''14.''' [15.] {{sc|Pomponius}} ''libro V. ad Sabinum.'' —
Si statuam legavero, et postea ex alia statua bra-
chium ei adiecero, omnimodo statua a legatario
vindicari potest.

'''15.''' [16.] {{sc|Scaevola}} ''libro XV. Digestorum.'' —
Species auri et argenti Seiae legavit, et ab ea pe-
tiit (3) in haec verba: «te te, Seia, peto, ut, quidquid
tibi specialiter in auro, argento legavi, id, quum
morieris, redas, restituas illi et illi vernis meis;
quarum rerum usufructus, dum vivis, tibi suffi-
ciets; quaesitum est, an usufructus auri et argenti
solus legatariae debeatur. Respondit, verbis, quae
proponerentur, proprietatem legatam addito onere
fideicommissi.

'''16.''' [17.] {{sc|Idem}} ''libro XVIII. Digestorum.'' — Fi-
liam in potestate patris manentem mater scripsit
heredem, eique patrem Maevium substituit, et ita
scripsit: «quisquis mihi heres erit, fidei eius com-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0agpwv4d4gg0cu35u3r56e4m65v3dyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/521</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87412</id>
    <revision>
      <id>284701</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' Maevium, ita legavit: «quod mihi Titius debet, Maevio heres meus dato; quod Maevius debet, Seio dato»; his verbis onerat heredem, nam quum actiones suas heres Maevio praestiterit adversus Titium, videtur Maevius facto eius liberatus esse, et idcirco Scio heres tenebitur.  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Si is, qui unum reum habebat, quod is sibi deberet, duobus in solidum separatim legasset, oneratur heres duobus satisfacere, uni actione ce...</comment>
      <origin>284701</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2808" sha1="py0axa7mwnyi788wch5qz91dk5bif5j" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
Maevium, ita legavit: «quod mihi Titius debet, Maevio heres meus dato; quod Maevius debet, Seio dato»; his verbis onerat heredem, nam quum actiones suas heres Maevio praestiterit adversus Titium, videtur Maevius facto eius liberatus esse, et idcirco Scio heres tenebitur.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Si is, qui unum reum habebat, quod is sibi deberet, duobus in solidum separatim legasset, oneratur heres duobus satisfacere, uni actione cedendo, alteri pecuniam solvendo.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''14.''' PAULUS ''libro IV. ad Vitellium.''—Si idem servus et legatus, et liber esse iussus sit, favor libertatis praevalet; sin autem et in posteriore scriptura legatus est, et evidens ademtio libertatis ostenditur, legatum propter defuncti voluntatem praevalebit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Servo alieno herede instituto, post mortem domini eius, cui acquisita hereditas, et libertatem fideicommissariam dari posse constat.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''15.''' CELSUS ''libro VI. Digestorum.''—Si quis duobus heredibus institutis ita legaverit: «Stichum, aut decem heredes danto» , non potest alter heredum quinque, alter partem Stichi dare, sed necesse est, utrumque aut Stichum totum, aut decem solvere&lt;p&gt;.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''16.''' IDEM ''libro XVI. Digestorum''—Si Titio, aut Seio, utri heres vellet, legatum relictum est, heres alteri dando ab utroque liberatur; si neutri dat, uterque perinde petere potest, atque si ipsi soli legatum foret; nam ut stipulando duo rei constitui possunt, ita et testamento potest id fieri.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''17.''' MARCELLUS ''libro X. Digestorum.''—Si quis Titio decem legaverit, et rogaverit, ut ea restituat Maevio, Maeviusque fuerit mortuus, Titii commodo cedit, non heredis, nisi duntaxat ut ministrum Titium elegit; idem est, et si ponas usumfructum legatum.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Si heres damnatus esset, decem uni ex libertis dare, et non constituerit&lt;ref&gt;Esto es, el testador; constiterit, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;, cui daret, heres omnibus eadem decem praestare cogendus est.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''18.''' CELSUS ''libro XVII. Digestorum.''—Heredem meum ita tibi obligare possum, ut, si, quandoque ego moriar, tuus servus Stichus non erit, dare eum tibi damnas sit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''19.''' IDEM ''libro XVIII. Digestorum.''—Si is, cui legatus sit Stichus, aut Pamphilus, quum Stichum sibi legatum putaret, vindicaverit, amplius mutandae vindicationis ius non habet, tanquam si damnatus heres alterutrum dare, Stichum dederit, quum ignoret, sibi permissum vel Pamphilum dare, nihil repetere possit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''20.''' IDEM ''libro XIX. Digestorum.''—Et Proculo&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>py0axa7mwnyi788wch5qz91dk5bif5j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/672</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87413</id>
    <revision>
      <id>284702</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:44:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'mitto, uti ornamenta mea omnia, aurum, argen- tum, vestimenta, quibus ego usa sum, ne veneant, et filiae meae reserventure; quaesitum est, quum filia recusante pater ex substitutione heres existi- set, et intestato decessisset, filia autem bonis eius abstinuerat, an fideicommissum petere possit. Re- spondit, secundum ea, quae proponerentur, videri patris utiliter fidei commissum; Claudius: quoniam verbo servandi, quod scriptum est, videri in...</comment>
      <origin>284702</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2704" sha1="jr5qw410bmu6dskz89iegnvjv8qnqrn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;mitto, uti ornamenta mea omnia, aurum, argen-
tum, vestimenta, quibus ego usa sum, ne veneant,
et filiae meae reserventure; quaesitum est, quum
filia recusante pater ex substitutione heres existi-
set, et intestato decessisset, filia autem bonis eius
abstinuerat, an fideicommissum petere possit. Re-
spondit, secundum ea, quae proponerentur, videri
patris utiliter fidei commissum; Claudius: quoniam
verbo servandi, quod scriptum est, videri in id
tempus dilatum fideicommissum, quo sui iuris fu-
turus esset is (1), cui dabatur.

'''17.''' [18.] {{sc|Ulpianus}} ''libro XXI. ad Sabinum.'' —
Si gemma ex annulo legetur, vel aliae materiae
iunctae, vel emblemata, recte legantur, et sepa-
rantur, et praestanda sunt.

'''18.''' [19.] {{sc|Scaevola}} ''libro XXII. Digestorum.'' —
Qui uxori suae legaverat bonorum suorum deci-
mam, et mancipia, et species argenti, quas expres-
serat, eidem uxoris et vestem reddi ab heredibus
petiit, quasi propria uxoris fuissent; quaesitum est,
si uxoris non fuerint, an praestari ex causa legati
deberent. Respondit, legandi animo dedisse ea vi-
deri, nisi contrarium ab herede approbetur.

    § 1. — Idem testator fidei commisit uxoris, ut,
quidquid ad eam ex testamento eius pervenisset,
alumno communi restitueret; quaesitum est, an
etiam eas res, quas propriae uxoris suae fuisse te-
stator sciat, eique reddi praecepit, alumno prae-
stare debeat. Respondit, si propriae fuissent, non
debere, si legato acquirerentur, debere.

    § 2. — Mulier testamento, et postea codicillis mul-
tas species vestis, argenti, quas vel ipsa se confe-
cisse, vel habere significavit, specialiter per fidei-
commissum reliquit; quaesitum est, an non aliae
legatariis cederent, quam quae in hereditate in-
ventae essent. Respondit, eas cedere, quae inven-
tae essent.

'''19.''' [20.] {{sc|Ulpianus}} ''libro XX. ad Sabinum.'' —
Quum aurum vel (2) argentum legatum est, quid-
quid auri argentique relictum sit, legato continetur,
sive factum, sive infectum; pecuniam autem
signatam placet eo legato non contineri.

    § 1. — Proinde si certum pondus auri sit legatum,
vel argenti, magis quantitas legata videtur, nec ex
vasis tangi.

    § 2. — Sed si argenti facti pondo centum sint le-
gata, ex facto argento debebitur legatum. Unde
est quaesitum apud Celsum, an et vascula possit
separare. Et scripsit, vascula non separaturum,
licet ei optio fuerit relicta.

    § 3. — Idem Celsus libro nono (3) decimo Quae-
stionum quaerit, si centum pondo argenti fuerint
relicta, an replumbari debeant, ut sic appendan-
tur. Et Proculus et Celsus aiunt, exemto plumbo
appendi debere; nam et emtoribus replumbatae&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jr5qw410bmu6dskz89iegnvjv8qnqrn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/673</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87414</id>
    <revision>
      <id>284703</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'assignantur, et in rationes argenti pondus sic de- fertur; quae sententia habet rationem.      § 4. — Plane si cui vascula argentea, utputa lan- ces quadratae sint legatae, etiam plumbum, quo continentur, eum sequetur.      § 5. — Simili modo quaeritur, si cui argentum legetur, an emblemata aurea, quae in eo sunt, eum sequantur. Et Pomponius libro quinto ex Sa- bino distinguit, multum interesse, certum pondus ei argenti facti legetur, an vero...</comment>
      <origin>284703</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2659" sha1="0cknaz6qiytjnw9rtql9p9fvf12mtaf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;assignantur, et in rationes argenti pondus sic de-
fertur; quae sententia habet rationem.

    § 4. — Plane si cui vascula argentea, utputa lan-
ces quadratae sint legatae, etiam plumbum, quo
continentur, eum sequetur.

    § 5. — Simili modo quaeritur, si cui argentum
legetur, an emblemata aurea, quae in eo sunt,
eum sequantur. Et Pomponius libro quinto ex Sa-
bino distinguit, multum interesse, certum pondus
ei argenti facti legetur, an vero argentum factum;
si pondus, non contineri; si argentum factum, con-
tinere; quoniam argento cedit, quod ad speciem ar-
genti iunctum est, quemadmodum clavi aurei et
purpurae pars sunt vestimentorum; [§21] (1) idem
Pomponius libris Epistolarum, ut si non sunt clavi
vestimentis consuti, tamen veste legata contineri.

    § 6. — Idem Celsus libro nono (2) decimo Dige-
storum, Commentariorum septimo, scribit, auro
legato ea, quae inaurata sunt, non deberi, nec au-
rea emblemata, quae in apsidibus (3) argenteis
sunt.

    § 7. — An autem sit appellatione annuli aurei
contineantur, quaeritur; et Quintus Saturninus
libro decimo ad Edictum scribit, contineri.

    § 8. — Lectum plane argenteum, vel si qua alia
supellex argentea fuit, argenti appellatione non
continetur, si numero argenti habita non est, ut in
iunctura argentea scio me dixisse, quod non in
argentario paterfamilias reponebat. Sed nec can-
delabra, nec lucernae argenteae, vel sigilla (4),
quae in domo reposita sunt, vel imagines argen-
teae argenti appellatione continebuntur, vel spe-
culum vel parieti affixum, vel etiam quod mulier
mundi causa habuit, si modo non in argenti nume-
ro habita sunt.

    § 9. — Argento facto legato, Quintus Mucius ait,
vasa argentea contineri, veluti parapsides, acetabu-
la (5), trullas (6), pelves, et his similia; non tamen
quae supellectilis sunt.

    § 10. — Sed cui vasa sint legata, non solum ea
continentur, quae aliquid in se recipiant edendi
bibendique causa paratum, sed et quae aliquid
sustineant (7), et ideo scutellas vel promulsidaria
continent. Repositoria quoque continebuntur, nam
vasorum appellatio generalis est; dicimus vasa vi-
naria et navalia.

    § 11. — Infecti autem argenti appellatio rudem
materiam continet, id est non factum. Quid ergo,
si coeptum sit argentum fabricari, nondum perfe-
ctum? utrum factum, an infecti appellatione conti-
nebitur, dubitari potest; sed puto, magis facti. Certe
si iam erat factum, sed caelabatur (8), facti appella-
tione continebitur; an et caelati (9) continebitur,
quod caelari (10) coepit? Et puto, contineri, si cui
forte caelatum (11) sit argentum legatum.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0cknaz6qiytjnw9rtql9p9fvf12mtaf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/674</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87415</id>
    <revision>
      <id>284704</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:46:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '    § 12. — Si cui escarium argentum legatum sit, id solum debebitur, quod ad epulandum in ministerio habuit, id est ad esum et potum. Unde de aquimi- nario dubitatum est; et puto, contineri, nam et hoc propter escam paratur. Certe si caccabos argenteos habebat, vel milliarium argenteum, vel sartagi- nem, vel aliud vas ad coquendum, dubitari poterit, an escario continentur. Et haec magis coquinato- rii (1) instrumenti sunt.      § 13. — Perve...</comment>
      <origin>284704</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2547" sha1="91vn1dyvdd4uenb26z7indmjnbcnygo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;    § 12. — Si cui escarium argentum legatum sit, id
solum debebitur, quod ad epulandum in ministerio
habuit, id est ad esum et potum. Unde de aquimi-
nario dubitatum est; et puto, contineri, nam et hoc
propter escam paratur. Certe si caccabos argenteos
habebat, vel milliarium argenteum, vel sartagi-
nem, vel aliud vas ad coquendum, dubitari poterit,
an escario continentur. Et haec magis coquinato-
rii (1) instrumenti sunt.

    § 13. — Perveniamus et ad gemmas inclusas ar-
gento auroque; et ait Sabinus, auro argentove cede-
re, ei enim cedit, cuius maior est species. Quod
recte expressum; semper enim quum quaerimus,
quid cui cedat, tilud spectamus, quid cuius or-
nandae causa adhibetur (2), ut accessio cedat
principali, cedent igitur gemmae phialis (3), vel
lancibus, inclusae auro argentove.

    § 14. — Sed et in coronis mensarum gemmae co-
ronis cedent, et hae mensis.

    § 15. — In margaritis quoque et auro idem est;
nam si margaritae auri ornandi gratia adhibitae
sunt, auro cedunt, si contra, aurum margaritis
cedet.

    § 16. — Idem et in gemmis annulis inclusis.

    § 17. — Gemmae autem sunt perlucidae materiae,
quas, ut refert Sabinus libris ad Vitellium, Servius
a lapillis eo distinguebat, quod gemmae essent per-
lucidae materiae, veluti smaragdi, chrysolithi, ame-
thysti (4); lapilli autem contrariae superioribus
naturae, ut obsidiani, Velentani (5).

    § 18. — Margaritas autem nec gemmis, nec lapil-
lis contineri, satis constitisse, ibidem Sabinus ait,
quia concha apud rubrum mare et crescit, et coa-
lescit.

    § 19. — Murrhina autem vasa in gemmis non
esse, Cassius scribit.
    § 20. — Auro legato vasa aurea continentur, et
gemmis gemmea vasa; secundum haec sive gem-
mae sint in aureis vasis, sive in argenteis, auro
argentove cedent, quoniam hoc spectamus, quae
res cuius rei ornandae causa fuerit adhibita, non
quae sit pretiosior.

'''20.''' [21. ''H.'' 22. ''V.''] {{sc|Paulus}} ''libro III. ad Sa-
binum.'' — Si, ut habiliter gemmae geri possint, in-
clusae auro fuerint, tum aurum gemmis dicimus
cedere.

'''21.''' [22. ''H.'' 23. ''V.''] {{sc|Pomponius}} ''libro VI. ad
Sabinum.'' — In argento potorio utrum id duntaxat
sit, in quo bibi possit, an etiam id, quod ad prae-
parationem bibendi comparatum est, veluti colum
nivarium, et urceoli, dubitari potest; sed pro-
prius (6) est, ut haec quoque insint.

    § 1. — Unguentis legatis non tantum ea legata
videntur, quibus unguimur voluptatis causa, sed&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>91vn1dyvdd4uenb26z7indmjnbcnygo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/675</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87416</id>
    <revision>
      <id>284705</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:47:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'et valetudinis; qualia sunt Commagena, glauci- na (1), crina (2), rosa (3), myrrha (4), colum, nardum puru; hoc quidem etiam, quo elegantio- res sunt et mundiores, unguuntur feminae.      § 2. — Sed de aquiminario Cassius ait, consultum se respondisse, quum alteri argentum potorium, alteri escarium legatum esset, escario cedere.  '''22.''' [23. ''H.'' 24. ''V.''] {{sc|Ulpianus}} ''libro XXII. ad Sabinum.'' — Vestimentum (5) id est, quod detex...</comment>
      <origin>284705</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2621" sha1="lomz7n6ll6vqbqy1s5t3k3wmkruop3d" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;et valetudinis; qualia sunt Commagena, glauci-
na (1), crina (2), rosa (3), myrrha (4), colum,
nardum puru; hoc quidem etiam, quo elegantio-
res sunt et mundiores, unguuntur feminae.

    § 2. — Sed de aquiminario Cassius ait, consultum
se respondisse, quum alteri argentum potorium,
alteri escarium legatum esset, escario cedere.

'''22.''' [23. ''H.'' 24. ''V.''] {{sc|Ulpianus}} ''libro XXII. ad
Sabinum.'' — Vestimentum (5) id est, quod detextum
est, etsi desectum (6) non sit, id est, si sit con-
summatum (7). Quod in tela est nondum perfex-
tum, vel (8) detextum, contexturm appellatur.
Quicquid igitur vestem legaverit, neque stamen,
neque subtemen (9) legato continebitur.

'''23.''' [24. ''H.'' 25. ''V.''] {{sc|Idem}} ''libro XLIV. ad Sa-
binum.'' — Vestis, an vestimenta legentur, nihil
refert.

    § 1. — Vestimentorum sunt omnia lanea, linea-
que, vel serica, vel bombycina (10), quae induendi,
praecingendi, amiciendi, instrnendi, inlciendi,
incubandive (11) causa parata sunt; et quae his
accessionis vice cedunt, quae sunt insitae pictu-
rae, clavique, qui vestibus insuuntur.

    § 2. — Vestimenta omnia sunt virilia sunt, aut
puerilia, aut muliebria, aut communia, aut fami-
liaria. Virilia sunt, quae ipsius patrisfamilias cau-
sa parata sunt, veluti togae, tunicae, palliola,
vestimenta stragula, simplistra (12), et sagae, reli-
quaque similia. Puerilia sunt, quae ad nullum
alium usum pertinent, nisi puerilem, veluti togae
praetextae, aliculao, chlamydes, pallia (13), quae
filiis nostris comparamus. Muliebria sunt, quae
matrisfamilias causa sunt comparata, quibus vir
non facile uti potest sine vituperatione, veluti sto-
lae, pallia, tunicae, capitia, zonae, mitrae, quae
magis capita tegendi, quam ornandi causa sunt
comparata, plagulae, penulae. Communia sunt,
quibus promiscue utitur mulier cum viro, veluti si
eiusmodi pertinent pallium ei est, et reliqua huius-
modi, quibus sine reprehensione vel vir, vel uxor
utatur. Familiarica sunt, quae ad familiam ve-
stiendam parata sunt, sicuti saga, tunicae, penu-
lae, lintea, vestimenta stragula, et consimilia.

    § 3. — Vestis etiam ex pellibus constabit (14).

'''24.''' [25. ''H.'' 26. ''V.''] {{sc|Paulus}} ''libro XI. ad Sa-
binum.'' — quum et tunicas, et stragula pellicia nonnulli habeant;

'''25.''' [26. ''H.'' 27. ''V.''] {{sc|Ulpianus}} ''libro XLIV.
ad Sabinum.'' — argumento sunt etiam nationes
quaedam, veluti Sarmatarum, quae pellibus te-
guntur.

    § 1. — Aristo etiam coactilia vesti cedere ait, et
tegimenta subselliorum huic legato cedere.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lomz7n6ll6vqbqy1s5t3k3wmkruop3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/193</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87417</id>
    <revision>
      <id>284706</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:47:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284706</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2560" sha1="gsd6lsnpxmkonz1wy0arha23c2qvtbd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO.—LIBRO XXIV: TÍTULO III

6. PAULUS libro VII. ad Sabinum.—Si ante nuptias fundus traditus est, ex die nuptiarum ad fundum sequentis anni computanda annus est. Idem in ceteris annis servetur, donec divortium fiat; nam si ante nuptias traditus sit, et fructus percepti, hi restituendi sunt quandoque di-
vortio facto, quasi dote facti.

7. ULPIANUS libro XXXI. (1) ad Sabinum.—Fructus eos esse constat, qui deducta impensa na-
turae sunt. Quod Scaevola et ad usus, et ad mulie-
ris impensas refert; nam si mulier pridie vindemias
dedit, mox sublata a marito vindemiam diver-
tisse putat et vindemiam dumtaxat mensium fru-
ctus restitui, sed et impensas, quae, antequam
portionem fructuum finiant, deducendae sunt. Igitur
si maritus aliquid impendit in eundem annum,
utrinaque impensae concurrunt, ita et si impensa-
rum a mulier factarum ratio habebitur, quam
plurimis annis in matrimonio fuit, necesse est,
proinde anni computari temporis (2), quod sit ante
diem praedictum.

§ 1.—[8.] (3) Papinianus autem libro undecimo
Quaestionum divortio facto fructus dividi ait, non
ex die locationis, sed habita ratione praecedentis
temporis, quo mulier in matrimonio fuit; neque
enim si vindemiae tempore fundus in dotem datus
sit, eumque vir ex Kalendis Novembribus primis
fruendum locaverit, mensis Ianuarii suprema die
facto divortio restituere virum ex vindemiae fru-
ctus, et eius anni, quo divortium factum est, quar-
tum partem mercedis exigere esse, aliquando si co-
acta vindemia altera die divortium interveniat,
fructus integrae restituit. Itaque si finita mensis
Ianuarii divortium fiat, et quartum mensibus ma-
trimonium steterit, vindemiae fructus, et quarta
parte mercedis imputatis anni confundi debebant,
ut ex ea pecunia quarta parte viro relinquatur.

§ 2.—E contrario quoque idem observandum est,
nam (4) si mulier percepta vindemia statim fun-
dum viro in dotem dederit, et vir ex Kalendis Mar-
tiis eundem locaverit, et Kalendis Aprilibus primis
divortium fuerit secutum, non solum partem duo-
decimam mercedis, sed pro modo temporis omnem
pensionem, quo dotale praedium fuit, ex mercede,
quae debebitur (5), portionem retinebit.

§ 3.—Item si menses eius anni, quo divortium
factum est, coluntur ex forma locationis seque-
ntur, sive vindemiam soluto matrimonii stipulatio-
nis pecunia mensium in computationem cum spe-
cturae vindemiae venit.

§ 4.—Apparet igitur ex his, illos fructus, quos
mulier percepit, antequam nuberet, non debere in
contributionem venire.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gsd6lsnpxmkonz1wy0arha23c2qvtbd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/676</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87418</id>
    <revision>
      <id>284708</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '    § 2. — Vittae (1) margaritarum, item fibulae or- namentorum magis, quam vestis sunt.      § 3. — Tapeta vesti cedunt, quae aut sterni, aut inici solent. Sed stragulas, et babylonica, quae equis instorni solent, non puto vestis esse.      § 4. — Fasciae crurales (2) pedulesque, et impi- lia (3) vestis loco sunt, quia partem corporis ve- stiunt. Alia causa est udonum (4), quia usum cal- ceamentorum (5) praestant.      § 5. — Cervicalia quoq...</comment>
      <origin>284708</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2305" sha1="gr4izjalsnr3dtf51uw7ucvy0t94cu3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;    § 2. — Vittae (1) margaritarum, item fibulae or-
namentorum magis, quam vestis sunt.

    § 3. — Tapeta vesti cedunt, quae aut sterni, aut
inici solent. Sed stragulas, et babylonica, quae
equis instorni solent, non puto vestis esse.

    § 4. — Fasciae crurales (2) pedulesque, et impi-
lia (3) vestis loco sunt, quia partem corporis ve-
stiunt. Alia causa est udonum (4), quia usum cal-
ceamentorum (5) praestant.

    § 5. — Cervicalia quoque vestis nomine conti-
nentur.

    § 6. — Si quis addiderit: vestem suam, apparet,
ea eo sum sensisse, quam ipse in usus suos habuit.

    § 7. — Culcitrae (6) etiam vestis erunt.
    § 8. — Item pelles capritiae et agninae vestis
erunt. (7)

    § 9. — Muliebri veste legata et infantilem conti-
neri, et puellarum, et virginum, Pomponius libro
vicesimo secundo ad Sabinum recte scribit; muliebres
enim omnes dici, quaecunque sexus feminini
sunt.

    § 10. — Ornamenta muliebria sunt, quibus mulier
ornatur, veluti inaures, armillae, viriolae, annuli,
praeter signatorios, et omnia, quae ad alium non
nullam parantur, nisi corporis ornandi causa; quo
ex numero etiam haec sunt: aurum, gemmae, la-
pilli, quia (8) alium nullum in ac utilitatem habent.
Mundus muliebris est, quo mulier mundior sit; con-
tinentur eo specula, matulae, unguenta, vasa un-
guentaria, et si qua similia dici possunt, veluti lavan-
tur, et ceteris. Ornamentorum haec: Vittae, mitrae, se-
mimitrae, calandica (9), acus cum margarita, quam
mulieres habere solent, reticula, crocyphantia (10).
Sicut ut mulier potest esse mundo, non tamen or-
nata, ut solet contingere in iis, quae se omnda-
veriat totae in balneo (11), neque se ornaverint; ut
contra est aliqua ex somno statim ornata, non ta-
men compundata.

    § 11. — Margarita, si non soluta sunt, vel qui alii
lapides, si quidem exemtiles sint, dicendum est,
ornamentorum loco haberi; sed etsi in hoc non
resolvit, vel sint lapides: ornamentorum loco non erunt,
nisi alia mens fuit testantis, qui haec quoque mulieri
ornamenta paraverat, ornamentorum loco et appel-
latione comprehensi.

    § 12. — Unguenta, quibus valetudinis causa un-
untur, mundo non continentur.

'''26.''' [27. ''H.'' 28. ''V.''] {{sc|Paulus}} ''libro XI. ad Sa-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gr4izjalsnr3dtf51uw7ucvy0t94cu3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/677</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87419</id>
    <revision>
      <id>284709</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:49:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'binum. — Quamvis quaedam ex veste magis ornatus gratia, quam quo corpus tegant, comparentur, tamen, quod eo nomine sint reperta (1), potius habenda esse vestis numero, quam ornamentorum. Similiter ornamentorum esse constat, quibus uti mulieres venustatis et ornatus causa coeperunt, neque referre, si quaedam eorum alium quoque usum praebeant, sicuti mitrae et anademata; quan- vis enim corpus tegant, tamen ornamentorum, non vestis esse.  '''27....</comment>
      <origin>284709</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2840" sha1="jfr6mrqv3uhjq250u3ij9yeqw6me3r1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;binum. — Quamvis quaedam ex veste magis ornatus
gratia, quam quo corpus tegant, comparentur,
tamen, quod eo nomine sint reperta (1), potius
habenda esse vestis numero, quam ornamentorum.
Similiter ornamentorum esse constat, quibus uti
mulieres venustatis et ornatus causa coeperunt,
neque referre, si quaedam eorum alium quoque
usum praebeant, sicuti mitrae et anademata; quan-
vis enim corpus tegant, tamen ornamentorum, non
vestis esse.

'''27.''' [28. ''H.'' 29. ''V.''] {{sc|Ulpianus}} ''libro XLIV.
ad Sabinum.'' — Quintus Mucius libro secundo iuris
civilis ita definit, argentum factum vas argenteum
videri esse.

    § 1. — An, cui argentum omne legatum est, et
nummi quoque legati esse videantur, quaeritur; et
ego puto, non contineri, non facile enim quisquam
argenti numero nummo imputat. Item non
facile enim quisquam argenti numero nummos imputat. Item
certo legato, puto, nisi evidenter contra sensisse te-
statorem appareat, nummos non contineri.

    § 2. — Argento omni legato, quod suum esset,
sine dubio non debetur id, quod in credito esset;
hoc ideo, quia non videtur suum esse, quod vindi-
cari non possit.

    § 3. — Cui aurum vel argentum factum legatum
est, si factum, aut collisum sit, non continetur.
Servius enim existimat, aurum vel argentum fa-
cum id videri, quo commode ut possimus, argen-
tum autem fractum et collisum non incidere in
eam definitionem, sed infecto contineri.

    § 4. — Cui legatum est aurum omne, quod suum
esset, domo mereretur, vindicare potuit, auum
esse (2). Sed si qua discribatur eius rei facta est,
tunc interest, quomodo sit legatum; si factum au-
rum legatum est, omne ad eum pertinet, cui lega-
tum est, ex quo auro aliquid sit effectum, sive id
suae, sive alterius usionis causa paratum esset, veli-
uti vasa aurea, emblemata, signa, annum mulie-
bre; et ceteras, quae his rebus sunt similia; sed si
infectum legatum est, quod eius ita factum est, ut
eo, quod ad rem (3) comparatum est, non possis
sit sine refectione, quodque ab eo patrefamilias
infecti numero fuerat, id videtur legatum esse; si
autem aurum vel argentum signatum legatum est,
id paterfamilias velictor testamento legasse, quod
eius ulla ratione factum est; quod
sicuti Philippi (4) aunt, itemque nominanta et similia.

    § 5. — Argento legato non puto ventria causa ha-
bita scaphia (5) contineri, quia argenti numero
non sunt.

    § 6. — Argentum factum recte quis ita definierit,
quod mensa in mensa, nopus in lanina (6), neque
in signato, neque in supellectili, neque in mundo,
neque in ornamentis insit.

'''28.''' [29. ''H.'' 30. ''V.''] {{sc|Alfenus Varus}} ''libro VII.
Digestorum.'' — Quum in testamento aliqui argen-
tum, quod usus sui causa paratum esset, legaretur,
itemque vestis, aut supellex, quaesitum est, quid&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jfr6mrqv3uhjq250u3ij9yeqw6me3r1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/678</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87420</id>
    <revision>
      <id>284710</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'cuiusque usus causa videretur paratum esse, utrum- ne id argentum, quod victus sui causa paratum paterfamilias ad quotidianum usum parasset, an et si ea mensas argenteas, et ciris generis argentum haberet, quo ipse non temere uteretur, sed commo- dare ad ludos, et ad ceteras apparationes sole- ret. Et magis placet, quod victus sui causa paratum est, tantum contineri.  '''29.''' [30. ''H.'' 31. ''V.''] {{sc|Florentinus}} ''libro XI. Institutio...</comment>
      <origin>284710</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2733" sha1="f2oo8nbecujcagtconomqdwl6oti6n2" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;cuiusque usus causa videretur paratum esse, utrum-
ne id argentum, quod victus sui causa paratum
paterfamilias ad quotidianum usum parasset, an et
si ea mensas argenteas, et ciris generis argentum
haberet, quo ipse non temere uteretur, sed commo-
dare ad ludos, et ad ceteras apparationes sole-
ret. Et magis placet, quod victus sui causa paratum
est, tantum contineri.

'''29.''' [30. ''H.'' 31. ''V.''] {{sc|Florentinus}} ''libro XI.
Institutionum.'' — Utra autem uiriuie generis materia
auro argentove iniecta sit, ut factum aurum vel
argentum legetur, et id, quod iniectum est, debe-
tur.
    § 1. — Utra autem uiriuia materiae sit accessio,
visu atque usu rei, consuetudine (1) patrisfamilias
aestimandum est.

'''30.''' [31. ''H.'' 32. ''V.''] {{sc|Paulus}} ''libro singulari de
assignatione libertorum.'' — Si quis ita legaverit: «uxo-
ri meae mundum, ornamenta, quae quae eius causa
parari, de legge, placet, omnia deberi, sicuti quum
ita legatur: «Titio vina, quae in urbe habeo, seu in
porto, do lego», omnia deberi; hoc enim verbum
«seus» ampliandi legati gratia positum est.

'''31.''' [32. ''H.'' 33. ''V.''] {{sc|Labeo}} ''libro VI. Posterio-
rum. Iavoleno epitomatorum.'' — Qui lancem maxi-
mam, minorem, minimam reliquuebat, ita legave-
rat: «lancem minorem illi lego»; medius magnitu-
dinis videri legatam lancem responsum est, et non
apparuerit, quam lancem ex his paterfamilias de-
monstrare voluisset.

'''32.''' [33. ''H.'' 34. ''V.''] {{sc|Paulus}} ''libro II. ad Vi-
tellium.'' — Pediculis argenteis adiuncta sigilla ne-
ce, coterisque omnia, quae ad eandem similitudi-
nem redigi possunt, argento facto cedunt.

    § 1. — Auro facto adnumerantur gemmae annulis
inclusae, quippe annulorum sunt. Cymbia argen-
tea crustis aureis illigata, margaritae, quae in or-
namentis muliebribus contexuo sunt, ut in his
aspectus auri potentior sit, auro facto adnumeran-
tur. Aurea emblemata, quae in (2) apsidibus ar-
genteis essent, et replumbari possent, debet Gallus
ait, sed Labeo improbat. Toborn autem, quod testa-
tor auri numero habuisset, legatum deberi sit,
aliquoin aurata et inclusa vasa alterius materiae
auri numero non habenda.

    § 2. — Argento potorio vel escario legato in his,
quae dubium est, causa generis eius, consuetudi-
nem patrisfamilias spectandam, non etiam in his,
quae certum est, eius generis non esse.

    § 3. — Quidam prinipalibus uxori suae argentum
escarium legaverat; quaesitum est, quum paterfa-
milias in argento suo vasa haberet, quibus et po-
tabat, et edebat, an ligato haec quoque vasa con-
tineruntur. Scaevola respondit, continerei.

    § 4. — Item (3), quum quaereretur de tali legato:&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>f2oo8nbecujcagtconomqdwl6oti6n2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/194</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87421</id>
    <revision>
      <id>284711</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284711</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="ryy3y6b3lelpwl6pgc9xwqhnjmt42d5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO.—LIBRO XXIV: TÍTULO III

§ 5.—Ob donationes, item ob res amotas ex his
fructibus, qui post divortium percepti sunt, con-
pensatio fieri potest.

§ 6.—Quod in anno dicitur, potest dici et in sex
mensibus, si bis in anno fructus capiantur, ut est
in locis irriguis.

§ 7.—Et in pluribus annis idem dici potest, ut
in silva caedua.

§ 8.—Item si locatio agri talis sit, ut super an-
num mercedem quinquennio quoque aliquid annu-
ius praestetur; in eo enim, quod amplius tem-
pus ad quinquennium computamus.

§ 9.—Non solum autem de fundo, sed etiam de
pecore idem dicemus, ut lanae ovium foetusque pe-
corum praestentur. Quare enim, si maritus prope-
rata ovium dote acceperit, lana proximas tonsu-
rae, post partum et consus oves protinus divortio
facto nihil reddat? Nam et hic fructus toto tempo-
re, quo censetur, non quo percipiuntur, rationem
recipere debemus.

§ 10.—In servo quoque anni ratio habetur, si in
annum forte opera eius locatae sunt, ut praesenti-
temporis ad maritum, post divortium autem ad
mulierem operae pertineant.

§ 11.—De pensionibus quoque praediorum ur-
banorum idem est, quod in fructibus rusticorum.

§ 12.—Si fundum viro uxor in dotem dederit,
quae inde arbores deciderit, si has fructum intel-
leguntur, pro portione anni debent restitui. Pote-
riam, si arbores caesae fuerunt vel evulsae,
dici oportet, in fructu cedere; si minae, quasi de-
teriorum fundum fecerit maritus, tenebitur. Sed
et si vi tempestate ceciderant (1), dici oportet,
pretium earum restituendum haberi, non in fru-
ctuum cedere, non magis, quam si deglubuerat facies
invenusta, in fructuum alium non computabitur, sed
pars eius dividenda restituetur, quasi in aliquo in-
venti.

§ 13.—Si vir in fundo mulieris dotali lapidicinas
marmoreas invenerit, et fundum fractiorem
fecerit, marmor, quod excisum, neque exportatum,
est mariti, et impensa non est ei praestanda, quia
nec in fructu est marmor, nisi tale sit, ut lapis
ibi renascatur, quales sunt in Gallia, sunt et in
Asia.

§ 14.—Sed si cretifodinae, argentifodinae, vel
mari, vel cuius alterius materiae sint, vel arenae,
atque in fructu habebuntur.

§ 15.—Interdum marito de fructibus a muliere
cavetur, et nihil retinet, si fructibus tantibus fun-
dum mulier recipiat. Interdum retinebit tantum (2)
meritum, et nihil restituet, id est, si non plus erit,
quam pro portione eam retinere oportet; interdum
vero et reddet, si plus percepit, quam eum retinere
oportet. Eadem conditio erit eius, si cum socero,
vel cum herede alterutrius de dote agitur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ryy3y6b3lelpwl6pgc9xwqhnjmt42d5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/679</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87422</id>
    <revision>
      <id>284712</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '«hoc amplius, filia mea dulcissima, e medio sumi- to, ubiique habeto ornamenta» omne meum mu- liebre cum auro (1), et si qua alia muliebria apparuerint» (2), quum testatrix negotiatrix fuerit, an non solum argentum, quod in domo, vel intra borreum suibus eius fuit, legato cedat (3), sed etiam quod in basilica fuit nubibere; respondit, si testatrix habuit proprium argentum ad usum suum parasum, non videri id legatum, quod negotiandi causa vena...</comment>
      <origin>284712</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="kdycmf6kz1g7f0axqmny151p6tyw5x1" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;«hoc amplius, filia mea dulcissima, e medio sumi-
to, ubiique habeto ornamenta» omne meum mu-
liebre cum auro (1), et si qua alia muliebria
apparuerint» (2), quum testatrix negotiatrix fuerit,
an non solum argentum, quod in domo, vel intra
borreum suibus eius fuit, legato cedat (3), sed
etiam quod in basilica fuit nubibere; respondit, si
testatrix habuit proprium argentum ad usum suum
parasum, non videri id legatum, quod negotiandi
causa venale proponi solerct, nisi de eo quoque
sensisse is, qui petat, probet.

    § 5. — Neratius Proculum refert ita respondisse,
vasis electrinis legatis nihil interesse, quantum ex
vasis, de quibus quaeritur, argenti aut electri ha-
beant (4), sed utrum argentum electro, an elec-
trum argento cedat; id ex adspectu vasorum facilius
intelligi posse; quodsi in obscuro sit, inspiciendum
est, in quo numero ea vasa is, qui testamentum
fecit, habuerit.

    § 6. — Labeo testamento suo Neratiae, uxori
suae, nominatim legavit: vestem, mundum mu-
liebrem omnem, ornamentaque muliebria omnia,
lanam, linum, purpuram, versicoloria, facta infe-
ctaque omnia, et cetera; sed non mutat substan-
tiam rerum nec necessario verborum multiplicatio,
quia (5) Labeo testamento lanam, ac deinde versi-
coloria scripsit, quasi deberet (6) lana facta lana
esse, detractoque verbo evorsicoloriis (7), nihilo-
minus etiam versicoloria debebuntur, si non appa-
reat, aliam defuncti voluntatem fuisse.

    § 7. — Titia mundum muliebrem Septiciae lega-
vit; ea putabat, sibi legata et ornamenta, et mon-
lia, in quibus gemmae et margaritae inessent, et
annulos, et vestem tam coloriam, quam versicolo-
riam; quaestum est, an haec quoque munda conti-
neantur? Scaevola respondit, ex his, quae propone-
rentur, duntaxat argentum (8) balneare mundo
muliebri contineri.

    § 8. — Item quum innares, in quibus duae marga-
ritae clonchi, et smaragdi duo, legasset, et postea
clonchios hisdem dexraxisset, et quaerenetur, an ni-
hilominus detractis clonchis innares deberentur,
respondit, deberi, si manerent innares, tametsi
smaragdi et margaritae iis detractae (9) sint.

    § 9. — De alio idem respondit, quum quaedam
oriquatramm nummilarum (10) ex cylindris trigita
quatuor et tympanis (11) margaritis triginta quat-
uor legasset, et postea quatuor ex cylindris, etiam
quas margaritae iis detractae (9) sint.

'''33.''' [34. ''H.'' 35. ''V.''] {{sc|Pomponius}} ''libro IV. ad
Quintum Mucium.'' — Inter vestem vitrieam et vesti-
menta vitrilia nihil interest, sed difficultatem facit
nomen legantis, si ita sine tabellis (?) legat: «vestis
vestis, quae etiam muliebribus conveniens esset»; ita-
que omnia omnia quae non, quae ipse revera aut mu-
liebris, an non, hae, quae ceteras, quoque, nam et Quintus Mucius (12)&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kdycmf6kz1g7f0axqmny151p6tyw5x1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/680</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87423</id>
    <revision>
      <id>284714</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:51:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Romel89</username>
        <id>33160</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'actoriis uti solitum, qui, si legaret muliebrem ve- stem, non videretur de ea sensisse, qua ipse quasi virili utebatur.  '''34.''' [35. ''H.'' 36. ''V.''] {{sc|Idem}} ''libro IX. ad Quin- tum Mucium.'' — Scribit Quintus Mucius: si aurum suum omne paterfamilias uxori suae legasset, id aurum, quod aurifici faciundum dedisset, aut quod ei deberetur, si ab aurifice ei repensum non esset, mulieri non debetur. Pomponius: hoc ex parte vero- rum est,...</comment>
      <origin>284714</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2743" sha1="tldl4bpw085at0i65382wth63hzm98a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Romel89&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;actoriis uti solitum, qui, si legaret muliebrem ve-
stem, non videretur de ea sensisse, qua ipse quasi
virili utebatur.

'''34.''' [35. ''H.'' 36. ''V.''] {{sc|Idem}} ''libro IX. ad Quin-
tum Mucium.'' — Scribit Quintus Mucius: si aurum
suum omne paterfamilias uxori suae legasset, id
aurum, quod aurifici faciundum dedisset, aut quod ei
deberetur, si ab aurifice ei repensum non esset,
mulieri non debetur. Pomponius: hoc ex parte vero-
rum est, ex parte falsum; nam de eo, quod debe-
tur, sine dubio, utpute si auri libras stipulatus fue-
rit, hoc aurum, quod ei deberetur ex stipulatu, non
pertinet ad uxorem, quum illius facto ad nos non
sit, id enim, quod suum esset, non quod in actione
haberet, legavit. In aurifice falsum est, ut aurum
dederit, ita ut ex eo auro aliquid sibi faceret; nam
tunc licet apud aurificem sit aurum, dominium ta-
men non mutavit (1), manet (2) eius, qui dedit,
et testator velut mercedem praestaturus pro ope-
ra aurifici; per quod eo perducimur, ut nihilominus
uxori debeatur. Quodsi aurum dedit aurifici, ut non
tamen (3) ex eo auro fieret sibi aliquod conparatu-
rum, sed (4) ex alio, tunc quamvis dominium
transit eius auri ab aurifice, quippe quasi per-
mutationem faciens videatur, et sibi aurum non
transibit ad uxorem.

    § 1. — Item scribit Quintus Mucius, si maritus
uxori, quum haberet quinque pondo auri, legasset
ita, aurum, quodcunque uxoris causa paratum
esset, uti heres uxori daret, etiam si libra auri
inde venisset, et mortis tempore amplius, quam
quatuor libras non deprehenderetur (5), in totis
quinque libris heredem eius uxoris causa pa-
ratum (6) in contineri. Quod ipsum, quantum ad ipsam
iuris obligationem pertinet, recte dicitur, id est,
ut ipso iure heres sit obligatus; verum scientium,
si in his alienaverit testator inde libram, quod de-
minuere vellet ex legato uxoris suae, tunc mutata
voluntas defuncti heredem facere doli mali excep-
tioni, ut, si perseveraverit mulier in petendis quin-
que libris, exceptione doli mali summovetur; sed si
ex necessitate aliqua compulsus testator, non quod
vellet deminuere ex legato, tunc nihil esse (7) quin
ipse tres quinque libras auri debuntur, nec doli mali ex-
ceptio noceret adversus petentem.

    § 2. — Quod si ita legasset uxori: «aurum, quod
eius causa paratum erit, tunc necessitate scribit
Quintus Mucius, ut haec scriptura habeat in se et
demonstrationem legati, et argumentum; ideoque
ipso iure, alienata libra auri, amplius quam id
non (8) tenendum (9) in obligatione, nec erit uten-
dum distinctione, qua ex causa alienaverit testator.

'''35.''' [36. ''H.'' 37. ''V.''] {{sc|Paulus}} ''libro XIV. Re-
sponsorum.'' — «Titiae, amicae meae, cum qua sine&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tldl4bpw085at0i65382wth63hzm98a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/542</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87424</id>
    <revision>
      <id>284715</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'vita decessisse, Maevius pecuniam dedisset, non esse liberationem secutam, constitit; nec, si Maevius solvendo non esset, in Titium actionem solidi, vel iure Falcidiae dandam esse, quia mortis causa cepisse non videretur. Diversum probandum foret, si Maevius ignorans, dominum vita decessisse, pecuniam errore lapsus dedisset; tunc enim portio iure Falcidiae revocaretur.  § 7.-Quum pater fideicommissum praediorum ex testamento matris filiae deb...</comment>
      <origin>284715</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2735" sha1="aiplwl38ij54bdauxa11vityvcqt8vh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;vita decessisse, Maevius pecuniam dedisset, non
esse liberationem secutam, constitit; nec, si Maevius solvendo non esset, in Titium actionem solidi, vel iure Falcidiae dandam esse, quia mortis causa cepisse non videretur. Diversum probandum foret, si Maevius ignorans, dominum vita decessisse,
pecuniam errore lapsus dedisset; tunc enim portio iure Falcidiae revocaretur.

§ 7.-Quum pater fideicommissum praediorum ex testamento matris filiae deberet, eandem pro parte ita heredem instituit , ut hereditatem fideicommisso compensaret, eademque praedia filio exheredato dati voluit; quamquam filia patris hereditatem suscipere noluisset, fideicommissum tamen ab heredibus esse filio praestandum, ad quos hereditatis portio, quam accepit filia, redierat, placuit; quodsi alium filiae substituisset, eum oportere filio (1) fideicommissum reddere.

§ 8.-Evictis praediis, quae pater, qui se dominum esse crediderit, verbis fideicommissi filio reliquit, nulla cum fratribus et coheredibus actio erit; si tamen inter filios divisionem fecit, arbiter coheredibus praelegatas restituere, nisi parati fuerint et ipsi patris iudicium fratri conservare (2).

§ 9.-Pater certam pecuniam exheredatae filiae verbis fideicommissi reliquit, eamque nupturae dotis nomine dari voluit filio dotem stipulante; quum filius minorem dotem dedisset, superfluum esse filiae reddendum constabat. Divortio quoque secuto fideicommissum filiam recte petituram, ut actio stipulationis sibi praestaretur, quoniam verisimile non erat, patrem interponi stipulationem voluisse, quo filia post primas nuptias indotata constitueretur; ceterum si postea nuberet, ad secundas nuptias cautionem extendi non oportere.

§ 10.-A filia pater petierat, ut, cui vellet ex liberis suis, praedia, quum moreretur, restitueret, uni ex liberis praedia fideicommissi viva donavit; non esse electionem propter incertum diem fideicommissi certae donationis videbatur; nam in eum destinatio dirigi potest (3), qui fideicommissum inter ceteros habiturus est, remota matris electione.

§ 11.-«Fidei heredum meorum committo, ne fundum Tusculanum alienent , et ne de familia nominis mei exeat » ; secundum voluntatem eos quoque invitatos intelligendum est, quibus heredes extranei fideicommissam libertatem reddiderunt.

§ 12.- Fidei tuae committo, uxor, ut des, ut restituas filiae meae, quum morieris, quidquid ad te quoquo nomine de bonis meis pervenerit» ; etiam ea, quae postea codicillis uxori dedit, fideicommisso continebuntur; nam ordo scripturae non impedit causam iuris ac voluntatis, sed dos praelega-

(1) filiae, Hal.
(2) Hal. Vulg.; conservari, el códice Fl.
(3) nam in unum etiamnum destinatio dirigi potuit,Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>aiplwl38ij54bdauxa11vityvcqt8vh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/195</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87425</id>
    <revision>
      <id>284717</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:54:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284717</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2048" sha1="ols75imgzyv6qybudz4gz8h70ia0a70" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;DIGESTO.—LIBRO XXIV: TÍTULO III

§ 16.—[Fragmento inicial parcialmente ilegible.] ... servum curandum, sicut ex aedificio vel servo fructus aliqui percipiantur. Sed hac impensa non periclitatur, quum maritus fructus totum anni retinet, quia ex fructibus prior impensa satisfaciendum est. [Fragmentos siguientes parcialmente ilegibles.]

8. [9.] PAULUS libro VII. ad Sabinum. (5).—Si fundus in dotem datus sit, in quo lapis scinditur, lapidicinarum commodum ad maritum pertinere, existimavit, quia palam sit, eo animo dedisse mulierem fundum, ut ille fructus ad maritum pertineant, nisi ex contrario voluntatem in dote danda declaraverit mulier.

§ 1.—Quod in sementem erogatur, si non responderint messes, ex vindemia deducetur, quia eius anni unus fructus est.

9. [10.] POMPONIUS libro XIV. (6) ad Sabinum.—Si morbus per mulierem fuit, quominus dotem ve-
llet, dolus malus dumtaxat in eo re, non
etiam culpa mariti praestari debet, ne facto
mulieris in perpetuum agrum eius colere cogatur;
fructus tamen, qui pervenerunt ad virum, red-
dentur.

10. [11.] ULPIANUS libro XV. (7) ad Sabinum.—Si ab
hostibus capta filia, quae nupta erat, et dotata
patre, procreatis liberis, in captivitate decesserit (8), puto
eadem servanda, quae si nupta decessisset; perinde
ac si in patris potestate non fuerit, pa-
ter, quod ab eo profectum, reverti ad eum debebat.

§ 1.—Si vir uxorem suam occiderit, dotis retin-
endae necessitas uxori dandam esse Proculum ait;
recte, non enim aequum est, virum ob facinus
suum dotem lucrari. Idemque est in adulterio et
ceteris statuendum est.

11. [12.] IDEM libro XVI. ad Sabinum. (9).—Si
alienam rem dotem mulier in dotem dederit, red-
hibita ei est, quae cum dederit; et fructus
quoque (10) pro portione anni, quo divortium fa-
ctum est.

12. [13.] ULPIANUS libro XXXVI. (11) ad Sabinum.—Maritum in id, quod facere potest, condem-
nari, exploratum est; sed hoc heredi (12) non esse
praestandum.

13. [14.] PAULUS libro VII. ad Sabinum.—Quia&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ols75imgzyv6qybudz4gz8h70ia0a70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284739</id>
      <parentid>284717</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <origin>284739</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1965" sha1="1g0ll6h9o3cg3mdxxexk68xs86rgagf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 16.—[Fragmento inicial parcialmente ilegible.] ... servum curandum, sicut ex aedificio vel servo fructus aliqui percipiantur. Sed hac impensa non periclitatur, quum maritus fructus totum anni retinet, quia ex fructibus prior impensa satisfaciendum est. 

8. [9.] PAULUS libro VII. ad Sabinum. (5).—Si fundus in dotem datus sit, in quo lapis scinditur, lapidicinarum commodum ad maritum pertinere, existimavit, quia palam sit, eo animo dedisse mulierem fundum, ut ille fructus ad maritum pertineant, nisi ex contrario voluntatem in dote danda declaraverit mulier.

§ 1.—Quod in sementem erogatur, si non responderint messes, ex vindemia deducetur, quia eius anni unus fructus est.

9. [10.] POMPONIUS libro XIV. (6) ad Sabinum.—Si morbus per mulierem fuit, quominus dotem ve-
llet, dolus malus dumtaxat in eo re, non
etiam culpa mariti praestari debet, ne facto
mulieris in perpetuum agrum eius colere cogatur;
fructus tamen, qui pervenerunt ad virum, red-
dentur.

10. [11.] ULPIANUS libro XV. (7) ad Sabinum.—Si ab
hostibus capta filia, quae nupta erat, et dotata
patre, procreatis liberis, in captivitate decesserit (8), puto
eadem servanda, quae si nupta decessisset; perinde
ac si in patris potestate non fuerit, pa-
ter, quod ab eo profectum, reverti ad eum debebat.

§ 1.—Si vir uxorem suam occiderit, dotis retin-
endae necessitas uxori dandam esse Proculum ait;
recte, non enim aequum est, virum ob facinus
suum dotem lucrari. Idemque est in adulterio et
ceteris statuendum est.

11. [12.] IDEM libro XVI. ad Sabinum. (9).—Si
alienam rem dotem mulier in dotem dederit, red-
hibita ei est, quae cum dederit; et fructus
quoque (10) pro portione anni, quo divortium fa-
ctum est.

12. [13.] ULPIANUS libro XXXVI. (11) ad Sabinum.—Maritum in id, quod facere potest, condem-
nari, exploratum est; sed hoc heredi (12) non esse
praestandum.

13. [14.] PAULUS libro VII. ad Sabinum.—Quia&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1g0ll6h9o3cg3mdxxexk68xs86rgagf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284740</id>
      <parentid>284739</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:19:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ABEL GRIMALDO</username>
        <id>33173</id>
      </contributor>
      <origin>284740</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1929" sha1="insjj1pfhk0qkxswup77769795l88y9" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;ABEL GRIMALDO&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 16.—Impendi (1)servum curandum, sicut ex aedificio vel servo fructus aliqui percipiantur. Sed hac impensa non periclitatur, quum maritus fructus totum anni retinet, quia ex fructibus prior impensa satisfaciendum est. 

8. [9.] PAULUS libro VII. ad Sabinum. (5).—Si fundus in dotem datus sit, in quo lapis scinditur, lapidicinarum commodum ad maritum pertinere, existimavit, quia palam sit, eo animo dedisse mulierem fundum, ut ille fructus ad maritum pertineant, nisi ex contrario voluntatem in dote danda declaraverit mulier.

§ 1.—Quod in sementem erogatur, si non responderint messes, ex vindemia deducetur, quia eius anni unus fructus est.

9. [10.] POMPONIUS libro XIV. (6) ad Sabinum.—Si morbus per mulierem fuit, quominus dotem ve-
llet, dolus malus dumtaxat in eo re, non
etiam culpa mariti praestari debet, ne facto
mulieris in perpetuum agrum eius colere cogatur;
fructus tamen, qui pervenerunt ad virum, red-
dentur.

10. [11.] ULPIANUS libro XV. (7) ad Sabinum.—Si ab
hostibus capta filia, quae nupta erat, et dotata
patre, procreatis liberis, in captivitate decesserit (8), puto
eadem servanda, quae si nupta decessisset; perinde
ac si in patris potestate non fuerit, pa-
ter, quod ab eo profectum, reverti ad eum debebat.

§ 1.—Si vir uxorem suam occiderit, dotis retin-
endae necessitas uxori dandam esse Proculum ait;
recte, non enim aequum est, virum ob facinus
suum dotem lucrari. Idemque est in adulterio et
ceteris statuendum est.

11. [12.] IDEM libro XVI. ad Sabinum. (9).—Si
alienam rem dotem mulier in dotem dederit, red-
hibita ei est, quae cum dederit; et fructus
quoque (10) pro portione anni, quo divortium fa-
ctum est.

12. [13.] ULPIANUS libro XXXVI. (11) ad Sabinum.—Maritum in id, quod facere potest, condem-
nari, exploratum est; sed hoc heredi (12) non esse
praestandum.

13. [14.] PAULUS libro VII. ad Sabinum.—Quia&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>insjj1pfhk0qkxswup77769795l88y9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/840</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87426</id>
    <revision>
      <id>284722</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55769-98</username>
        <id>33509</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '834 DIGESTO .- LIBRO XXXVI: TÍTULO IV  &lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — Si et ab herede instituto legatorum satis acceperit legatarius, et a Trebelliano &lt;ref&gt;Trebellianeo, Hal.&lt;/ref&gt; fideicommissario, utraque quidem stipulatio committitur, sed exceptione se tuebitur heres, quia cavere non debuerit; sed si pars hereditatis restituta sit, ab utroque cavendum est.&lt;/p&gt;  &lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 2. — Etiamsi ab intestato debeatur fide...</comment>
      <origin>284722</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="ee3fiaamogqcql32mw02b9z2clr8ruf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;~2026-55769-98&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;834
DIGESTO .- LIBRO XXXVI: TÍTULO IV

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — Si et ab herede instituto legatorum satis acceperit legatarius, et a Trebelliano &lt;ref&gt;Trebellianeo, Hal.&lt;/ref&gt; fideicommissario, utraque quidem stipulatio committitur, sed exceptione se tuebitur heres, quia cavere non debuerit; sed si pars hereditatis restituta sit, ab utroque cavendum est.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 2. — Etiamsi ab intestato debeatur fideicommissum, locum habet haec stipulatio.&lt;/p&gt;

'''16'''. GAIUS libro XXVII. ''ad Edictum provinciale.''— Si duo eiusdem nominis de &lt;ref&gt;Hal. y la Vulg.; de, omitela el códice Fl.&lt;/ref&gt; legato contendant, utrisque satisdatur; nec onerari heredem, quum possit eosdem fideiussores ad utramque stipulationem adhibere; qui &lt;ref&gt;quia, la Vulg.&lt;/ref&gt; et ipsi non onerantur, quum futurum sit, ut uni teneantur.

'''17'''. PAULUS libro XLVIII. ''ad Edictum.'' — Si ab uno ex heredibus legatorum satis accepimus, quum ab omnibus heredibus nobis legatum esset, si pars coheredis accrescat promissori, in totum fideiussores tenentur, si solidum legatum is coeperit debere &lt;ref&gt;his coeperit deberi , Hal.&lt;/ref&gt;.

'''18'''. SCAEVOLA libro XXIX. ''Digestorum''. — Quae filium legitimum relinquebat, patrem eundemque conlibertum ex asse scripsit heredem, fideique eius commisit, ut, quidquid ad eum ex hereditate eius pervenisset, quum moreretur, restitueret filio testatricis, nepoti suo, et haec verba adiecit: «satis a Seio patre meo exigi veto»; quaesitum est, quum iste Seius substantiam suam dissiparet, et vereretur &lt;ref&gt;La ed. Steph.; veretur, Taur.&lt;/ref&gt;pater fideicommissarii, ne inane fideicommissum constituatur, an ad satisdationem fideicommissi nomine patrem defunctae compellere possit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, non compellendum cavere.

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 1. — Idem quaesiit, testatricem apud maritum suum, ex quo filium reliquerat, res deposuisse non exacta cautione depositionis, an ea res patri heredi restitui debeat, an vero, quoniam emolumentum totius hereditatis ad filium defunctae reverti deberet, apud maritum remaneret, apud quem dos remansisset. Respondit, quod mulieris mansisset, nec in dote fuisset, restituendum esse heredi.&lt;/p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 1.5em;&quot;&gt;§ 2. — Tutor, qui et coheres pupilli erat, absente pupillo, quum admonuerunt eum legatarii fideicommissi nomine, in solidum ipse cavit; quaesitum est, an in pupillum adultum factum danda sit utilis actio. Respondit, dandam.&lt;/p&gt;

{{t3|TIT. IV}}
{{c|UT IN POSSESSIONE &lt;ref&gt;Hal.; POSSESSIONEM, el códice Fl.&lt;/ref&gt; LEGATORUM VEL FIDEICOMMISSORUM SERVANDORUM CAUSA ESSE LICEAT}}

{{c|Cf. Cod. VI. 54. (55.)}}

'''1'''. ULPIANUS libro LII. ''ad Edictum''. — Si quis, quum vetitus esset satis accipere, acceperit, an
(1) Trebellianeo, Hal.
(2) Hal. y la Vulg.; de, omitela el códice Fl.
(3) quia, la Vulg.
(4) his coeperit deberi , Hal.
(5) La ed. Steph.; veretur, Taur.
(6) Hal.; POSSESSIONEM, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ee3fiaamogqcql32mw02b9z2clr8ruf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/541</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87427</id>
    <revision>
      <id>284727</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'si iam (1) legatis solutis crimen perduellionis illatum est.  '''77. [79.]''' IDEM ''libro VIII. Responsorum''.-Quum pater filios eorumque matrem heredes instituisset, ita scripsit: «peto a te, filia, ut acceptis ex hereditate mea in portionem tuam centum aureis et praedio Tusculano, partem hereditatis restituas matri tuae;» respondi, praedium quidem hereditarium iudicio divisionis de communi filiam habituram, pecuniam autem de parte sua rete...</comment>
      <origin>284727</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2488" sha1="guu5w4u3nn5m4m8mbxntqd9y0oe1o8r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;si iam (1) legatis solutis crimen perduellionis illatum est.

'''77. [79.]''' IDEM ''libro VIII. Responsorum''.-Quum pater filios eorumque matrem heredes instituisset, ita scripsit: «peto a te, filia, ut acceptis ex hereditate mea in portionem tuam centum aureis et praedio Tusculano, partem hereditatis restituas
matri tuae;» respondi, praedium quidem hereditarium iudicio divisionis de communi filiam habituram, pecuniam autem de parte sua retenturam.

§ 1.-Eorum, quibus mortis causa donatum est, fidei committi quoquo tempore potest; quod fideicommissum heredes (2) salva Falcidiae ratione, quam in his quoque donationibus exemplo legatorum locum habere placuit, praestabunt. Si pars donationis fideicommisso teneatur, fideicommissum quoque munere Falcidiae fungetur; si tamen alimenta praestari voluit, collationis totum onus in residuo donationis esse, respondendum erit ex defuncti voluntate, qui de maiore pecunia praestari non dubie voluit integra.

§ 2.-Mater filiis suis vulgo conceptis dotem suam mortis causa donando stipulari permisit; quum aliis heredibus institutis petiisset a filiis, viro dotem restitui, totum viro fideicomissum dotis deberi , si Falcidiae ratio non intervenerit, ideo retentionem dotis virum habere placuit; alioquin Falcidiae partem heredibus, a filiis ex stipulatu
cum viro agentibus, ex dote esse per in factum actionem reddendam.

§ 3.-Surdo et muto, qui legatum accipit, ut, quum morietur, restituat, recte mandatur; nam et ignorantes adstringuntur fideicommisso, quibus ignorantibus emolumentum ex testamento quaeritur.

§ 4.-Hereditatem filius, quum moreretur, filiis suis , vel cui ex his voluisset, restituere fuerat rogatus; quo interea in insulam deportato eligendi facultatem non esse poena peremtam placuit, nec fideicommissi conditionem ante mortem filii heredis existere, viriles autem inter eos fieri, qui eo tempore vixerint, quum de aliis eligendi potestas non fuerit.

§ 5.-Qui dotale praedium contra legem Iuliam vendidit, uxori legatum dedit, et emtoris fidei commisit, ut amplius ei pretium restituat; emtorem fideicommissi non teneri constabat; si tamen
accepto legato mulier venditionem irritam faceret, eam oblato pretio doli placuit exceptione summoveri.

§ 6.-Maevio debitori suo reus stipulandi mandavit, ut Titio, cui mortis causa donabat, pecuniam debitam solveret. Quum sciens, dominum

(1) Taur, al márgen; a, en el texto.
(2) haeredi scilicet salva, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>guu5w4u3nn5m4m8mbxntqd9y0oe1o8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/479</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87428</id>
    <revision>
      <id>284729</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'volente prima uxore, femen Dei quod ipfi promiffum, quæreret, nihilominus tamen uxorem in juventute ductam Saram, nova uxore, ut animus humanus in novis folet, dementatus non contemnebat, multo mi- nus repudiabat, fed fimul cum altera Hagar retinebat. Nil vero abfurdi eft,quodAbraham &amp; Sara etiam poffent dici quæfiviffe femen in Ifinaele, fiquidem Pater credentium emor- tuum Saræ corpus contemplatus ad Deum ingemifcens expreffe dicit: Utinam...</comment>
      <origin>284729</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3492" sha1="1pgicnzr6ppzm0kxib3tl9prbnoyb4c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|469|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;volente prima uxore, femen Dei quod ipfi
promiffum, quæreret, nihilominus tamen
uxorem in juventute ductam Saram, nova
uxore, ut animus humanus in novis folet,
dementatus non contemnebat, multo mi-
nus repudiabat, fed fimul cum altera Hagar
retinebat. Nil vero abfurdi eft,quodAbraham
&amp; Sara etiam poffent dici quæfiviffe femen in
Ifinaele, fiquidem Pater credentium emor-
tuum Saræ corpus contemplatus ad Deum
ingemifcens expreffe dicit: Utinam Ifmael
coram te viveret. Et cur non æque potuiffet
Abrahamus in ifmaele quærere femen, ac
Adamus in Caino. Certe Cainus majori vi-
tuperio dignus, quam Ifimael, qui fratrici-
dium quidem in animo habuit, fed non per-
fecit uti Cainus, qui etiam Deo omnifcio jam
perpetratum fcelus fateri nolebat, &amp; defpe-
rabundus fere à facie Dei abibat. Uti au-
tem Abrahamus in Polygamia quæfivit, &amp;
invenit femen Dei, feu juftos &amp; legitimos
liberos; ita &amp; hodienum in Polygynia quia

eft verum &amp; legitimum conjugium nec legi di-
vine, nec natura adverfum, jufti &amp; legiti-
mi haberi poffunt liberi, uti Jacobus quadri-
gamus, &amp; David octodecimgamus femen
Dei etiam quærebant &amp; inveniebant. Æque
enim juftum eft matrimonium, quod unus
maritus cum pluribus contrahit, quàm il-
lud cum una. Neque etiam Polygamiæ re-
fpectu repudium minus malum dici debet,
cum Polygamia in fe &amp; fua natura prorfus
non fit malum aliquod, fed potius quia con-
jugium, aliquod beneficium Gen. 11. 2 Sam.
12. Divortium vero eft magnum malum,
naturæ conjugii fè diametro contrarium, in
oculis Dei, præfertim cum in uxore juven
tutis ex mente Rabbinorum fiat abomina-
bile, unde Rabbini illa verba (fi odio habes
dimitte, de fecunda uxore capiunt, quia
R. Eliezer dixit: quicunque dimittit uxorem
fuam primam, fuper eo fundit altare lacry-
mas. Buxt. I. c.Selden. Ux. H. l. 3. c. 21.
p. 460.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T80&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T81&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXX|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 81.png|left|95px|N]]Otandum autem de novo fœdere, quod ex illo nulla argumenta contra Polygamiam po{{ls}}{{ls}}unt deduci. In Novo enim Te{{ls}}tamento nullæ novæ leges latæ {{ls}}ed quicquid e{{ls}}t peccatum in N. etiam e{{ls}}t &amp; fuit peccatum in V. te{{ls}}tamento. {{grc|ἠ ἀμαρια ἐστιν ἠ ἀνὸμἰαἰ}} inquit Johannes. ''Non no{{ls}}{{ls}}em concupi{{ls}}centiam e{{ls}}{{ls}}e peccatum ni{{ls}}i lex dixi{{ls}}{{ls}}et: non concupi{{ls}}ces.'' inquit Paulus, Quia igitur lex non dicit; non concupi{{ls}}ces plures uxores, {{ls}}eu non prohibet {{grc|πογυλυναικίαν}}, {{ls}}icuti dicit: non concupi{{ls}}ces alterius uxorem, ubi prohibet {{grc|πολυανδρίαν}}, {{ls}}eu multiviratum, unde {{ls}}cimus {{grc|πογυλυναικίαν}} e{{ls}}{{ls}}e peccatum. Quia igitur, uti jam diximus, Lex moralis non prohibet Polygamiam, illa verò e{{ls}}t regula omnium peccatorum, po{{ls}}{{ls}}emus {{ls}}uper{{ls}}edere refutatione objectionum quæ ex Novo Te{{ls}}tamento de{{ls}}umi po{{ls}}{{ls}}unt, {{ls}}atis enim {{ls}}uperque demon{{ls}}travimus {{ls}}upra in V. T. non fui{{ls}}{{ls}}e peccatum. Chri{{ls}}tus vero non venit in mundum, ut novis legibus homines oneraret, quanquam veteres à traditionibus Phari{{ls}}æorum &amp; {{grc|ψευδερμηνέιαις}} in {{ls}}uis concionibus liberaverit.
{{smaller-block/s}}&lt;noinclude&gt;{{right|1. ''Nul-''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1pgicnzr6ppzm0kxib3tl9prbnoyb4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/229</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87429</id>
    <revision>
      <id>284737</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:15:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284737</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="oc027zp84cv35hagg9h0s8pq6rsl1fd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 4.—Haec actio etiam post annum dabitur, quia rei habet persecutionem.   

§ 5.—Et si filiafamilias &lt;ref&gt; filia, Hal.&lt;/ref&gt; sit, quae dolo fecit, in patrem dabitur actio, si quid ad eum pervenerit.   

2. PAULUS libro XXXVII. ad Edictum.— Dolo facit mulier, non &lt;ref&gt;tantum, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; quae in possessionem venientem non prohibet, sed &lt;ref&gt;etiam, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; quae circumscribendi alicuius causa clam et per quandam machinationem in possessionem introducat.   

§ 1.—Si et patris, et filiae factum arguetur, in alterum, quem actor velit, reddenda est actio, quia in id, quod agentis interest, datur; ideo si id, quod ei abest, ab eo, qui in potestate &lt;ref&gt;possessione, Hal.; también Cuyacio y los comentaristas consideran preferible leer possessione, en cuyo caso el sentido de la ley sería muy diferente, debiéndose sustituir en la traducción, «del que está en posesión», en lugar de «del que está en potestad».—N. del Tr.&lt;/ref&gt; est, servari possit, praeter sumtus litis causa factos inutilis erit ei haec actio.   

TIT. VI   

SI MULIER VENTRIS NOMINE IN POSSESSIONE &lt;ref&gt;POSSESSIONEM, Hal.&lt;/ref&gt; CALUMNIAE CAUSA ESSE DICETUR &lt;ref&gt;DICATUR, la Vulg.&lt;/ref&gt;   

1. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.—Si de possessione ventris nomine quaeratur, et deferente herede mulier iuraverit, praegnantem se esse, servandum est iusiurandum, nec tenebitur mulier, quasi calumniae causa fuerit in possessionem missa, nec vis ei facienda est post iusiurandum; si tamen peperit, quaeretur veritas, an ex eo praegnans fuerit; alteri enim nec prodest, nec nocet iusiurandum inter alios factum, nec partui igitur nocebit.

§ 1.—Et hoc Edictum ex eadem causa proficisci-
tur, qua superius; debet enim Praetor, quemadmo-
dum facilis est circa bonorum possessionem dan-
dam mulieri ventris nomine, ita calumniam eius
impunitam non relinquere.

§ 2.—Per calumniam autem in possessione fuis-
se videtur, quae sciens prudensque se praegnan-
tem non esse, voluit in possessionem venire.

§ 3.—Hanc autem actionem Praetor intra an-
num utilem pollicetur, ultra non, videlicet quasi
poenalem.

§ 4.—Simili autem modo et hic, quanti agentis
interfuit, Praetor actionem &lt;ref&gt;hanc, inserta Hal.&lt;/ref&gt;pollicetur.

§ 5.—In parentem etiam Praetor actionem polli-
cetur, si modo per eum factum sit, ut in possessio-
nem per calumniam veniret.

§ 6.—Competit autem haec actio ei, cuius inter-
fuit in possessionem missam &lt;ref&gt;missum, Hal.&lt;/ref&gt; non esse, utputa
vel coheredi speranti partum, vel ei &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; is, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, qui sub-
stitutus fuit, vel qui ab intestato, si partus non
fuisset, succedere potuit.

§ 7.—Interesse autem videtur primum de ali-
mentis, quae in ventrem sunt erogata; nec enim
alias haec repetuntur, nisi per calumniam in pos-
sessionem venit. Ceterum, si res calumnia caret,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oc027zp84cv35hagg9h0s8pq6rsl1fd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284738</id>
      <parentid>284737</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:17:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <origin>284738</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2934" sha1="j0l3n8ne0k9t89v6oejjhch87ainqkl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 4.—Haec actio etiam post annum dabitur, quia rei habet persecutionem.   

§ 5.—Et si filiafamilias &lt;ref&gt; filia, Hal.&lt;/ref&gt; sit, quae dolo fecit, in patrem dabitur actio, si quid ad eum pervenerit.   

2. PAULUS libro XXXVII. ad Edictum.— Dolo facit mulier, non &lt;ref&gt;tantum, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; quae in possessionem venientem non prohibet, sed &lt;ref&gt;etiam, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; quae circumscribendi alicuius causa clam et per quandam machinationem in possessionem introducat.   

§ 1.—Si et patris, et filiae factum arguetur, in alterum, quem actor velit, reddenda est actio, quia in id, quod agentis interest, datur; ideo si id, quod ei abest, ab eo, qui in potestate &lt;ref&gt;possessione, Hal.; también Cuyacio y los comentaristas consideran preferible leer possessione, en cuyo caso el sentido de la ley sería muy diferente, debiéndose sustituir en la traducción, «del que está en posesión», en lugar de «del que está en potestad».—N. del Tr.&lt;/ref&gt; est, servari possit, praeter sumtus litis causa factos inutilis erit ei haec actio.   

{{t3|TIT. VI}}   

{{c|SI MULIER VENTRIS NOMINE IN POSSESSIONE &lt;ref&gt;POSSESSIONEM, Hal.&lt;/ref&gt; CALUMNIAE CAUSA ESSE DICETUR &lt;ref&gt;DICATUR, la Vulg.&lt;/ref&gt;|clase=titulo}}   

1. ULPIANUS libro XXXIV. ad Edictum.—Si de possessione ventris nomine quaeratur, et deferente herede mulier iuraverit, praegnantem se esse, servandum est iusiurandum, nec tenebitur mulier, quasi calumniae causa fuerit in possessionem missa, nec vis ei facienda est post iusiurandum; si tamen peperit, quaeretur veritas, an ex eo praegnans fuerit; alteri enim nec prodest, nec nocet iusiurandum inter alios factum, nec partui igitur nocebit.

§ 1.—Et hoc Edictum ex eadem causa proficisci-
tur, qua superius; debet enim Praetor, quemadmo-
dum facilis est circa bonorum possessionem dan-
dam mulieri ventris nomine, ita calumniam eius
impunitam non relinquere.

§ 2.—Per calumniam autem in possessione fuis-
se videtur, quae sciens prudensque se praegnan-
tem non esse, voluit in possessionem venire.

§ 3.—Hanc autem actionem Praetor intra an-
num utilem pollicetur, ultra non, videlicet quasi
poenalem.

§ 4.—Simili autem modo et hic, quanti agentis
interfuit, Praetor actionem &lt;ref&gt;hanc, inserta Hal.&lt;/ref&gt;pollicetur.

§ 5.—In parentem etiam Praetor actionem polli-
cetur, si modo per eum factum sit, ut in possessio-
nem per calumniam veniret.

§ 6.—Competit autem haec actio ei, cuius inter-
fuit in possessionem missam &lt;ref&gt;missum, Hal.&lt;/ref&gt; non esse, utputa
vel coheredi speranti partum, vel ei &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; is, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, qui sub-
stitutus fuit, vel qui ab intestato, si partus non
fuisset, succedere potuit.

§ 7.—Interesse autem videtur primum de ali-
mentis, quae in ventrem sunt erogata; nec enim
alias haec repetuntur, nisi per calumniam in pos-
sessionem venit. Ceterum, si res calumnia caret,&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j0l3n8ne0k9t89v6oejjhch87ainqkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/769</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87430</id>
    <revision>
      <id>284741</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284741</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3379" sha1="mrdj2mo5r7wmxoqwgrz449vbsgm03wc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;neum, aut ullum theatrum, aut stadium fecisse intelligitur, qui ei propriam formam, quae ex consummatione contingit, non dederit; quorum omnium legatorum nomine, etsi plures heredes sint, singuli in solidum tenentur. Haec itaque legata, quae dividuntur non recipiunt, tota ad legatarium pertinent. Sed potest heredi hoc remedio succurri, ut aestimatione facta legati denuntiet legatario, ut partem aestimationis inferat, si non inferat, utatur adversus eum exceptione doli mali.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''81. [80.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XVIII. ad Edictum provinciale.''—Sed ususfructus legatus venit in computationem legis Falcidiae; nam divisionem recipit, adeo ut, si duobus legatus fuerit, ipso iure ad singulos partes pertineant.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Dos relegata (1) extra rationem legis Falcidiae est, scilicet quia suam rem mulier recipere videtur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Sed et de his quoque rebus, quae mulieris causa emtae, paratae essent, ut hac quoque extra modum legis essent, nominatim ipsa Falcidia lege expressum est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''82. [81.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro VIII. Disputationum.''—Quaerebatur, quum is, qui solum in nomine quadringenta in bonis habebat, ipsi debitori liberationem, Seio autem quadringenta legaverit, si debitor vel solvendo non sit, vel centum facere possit, quantum quisque habeat interveniente legis Falcidiae. Dicebam, legem Falcidiam ex eo, quod relici ex hereditate potest, quartam heredi tribuere, residuum dodrantem inter legatarios distribuere. Quare quum nomen minus solvendo est in hereditate, eius, quod exigi potest, pro rata fit distributio; residui venditio faciendae est, ut id demum in hereditate computetur, quanti nomen distrahi potest. Sed quum debitori liberatio relinquitur, ipse sibi solvendo videtur, et, quod ad se attinet, dives est; quippe si et mortis causa accepto ferantur id, quod debet, quadringenta capere videatur, licet nihil facere possit, sensisse enim liberationem plenam videtur, quamvis nihil facere possit, si soli ei liberatio relicta est; et ideo Falcidia interveniente trecenta accepto illi ferri debent, residua centum durabunt in obligationem, et si quidem facere posse coeperit, exigentur ab eo duntaxat usque ad centum. Idemque erit dicendum, et si mortis causa accepto ei quadringenta ferantur. Unde eleganter, dicitur, acceptilationem in pendenti fore, ut, si quidem mortis tempore quadringenta tota inveniantur, in trecenta valeat acceptilatio; si vero praeterea aliquid inveniatur, quod quadrantem suppleat, heredi in quadringenta acceptilatio proficiat. Quodsi debitor iste quadringentorum duntaxat centum facere possit, quia sibi solvendo est, necesse habebit centum refundere. Quum igitur debitor sibi solvendo sit, evenit, ut, si herede aliquo instituto ipsi debitori liberatio, et alii quadringenta legata sint, si quidem solvendo sit debitor, centum quinquaginta, ex trecentis retinet, alia centum quinquaginta legatario praestentur, heres centum habeat; sin vero centum tantum facere possit, heredi ex refecto quarta servanda est. Sic fieri, ut centum, quae praestari possunt, in quattuor&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mrdj2mo5r7wmxoqwgrz449vbsgm03wc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/791</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87431</id>
    <revision>
      <id>284743</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:24:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yheremi Daniel MQ</username>
        <id>33162</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' tota hereditas translata sit, cessat huius legis beneficium.[cite: 18]  § 10.—Si servo duorum rogatus quis sit restituere hereditatem, et alter cogere velit suspectam dicentem, alter restituere (1) sibi recuset, hoc erit dicendum, quod in duobus, quorum alter suscipere (2) voluit hereditatem, alter non.[cite: 18]  § 11.—Si pater filio, quem in potestate habet, rogetur restituere hereditatem, an filius patrem suum, si suspectam dicat heredita...</comment>
      <origin>284743</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2651" sha1="6rbtzpxvr8hsf5n4vabmfiw653rsk0p" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Yheremi Daniel MQ&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
tota hereditas translata sit, cessat huius legis beneficium.[cite: 18]

§ 10.—Si servo duorum rogatus quis sit restituere hereditatem, et alter cogere velit suspectam dicentem, alter restituere (1) sibi recuset, hoc erit dicendum, quod in duobus, quorum alter suscipere (2) voluit hereditatem, alter non.[cite: 18]

§ 11.—Si pater filio, quem in potestate habet, rogetur restituere hereditatem, an filius patrem suum, si suspectam dicat hereditatem, cogere possit? Et non est dubium, patrem a filio per Praetoram cogi posse.[cite: 18]

§ 12.—Sed etsi id fideicommissum ad castrense peculium spectaturum est, et filiusfamilias is fuit, qui munus militiae sustinebat, aliove quo officio praeerat, multo magis dicendum erit, posse eum postulare, ut pater suus cogatur adire, et restituere hereditatem, quamvis contra obsequium patri debitum videtur id desideraturus.[cite: 18]

§ 13.—Sed si servo suo rogatus sit cum libertate quis hereditatem restituere, sive recta data sit libertas, sive fideicommissaria, dici poterit, eum a servo suo non posse cogi adire hereditatem, quamvis, si sponte adiisset, cogeretur praestare fideicommissariam libertatem, et hereditatem; idque Maecianus libro septimo de Fideicommissis scribit.[cite: 18]

§ 14.—Idem quaerit, si quis paratus sit domino cavere de indemnitate, an possit cogi adire hereditatem, maxime et si pretium servi offeratur. Et recte ait, non oportere sub incerto cautionis committere se aditioni hereditatis.[cite: 18]

§ 15.—Hi, qui solidum capere non possunt, ex asse heredes instituti, et rogati restituere solidum, adire hereditatem, et restituere cogentur, quum nihil oneris (3) apud eos remansurum sit (4).[cite: 18]

§ 16.—Si ego heres institutus, et rogatus sim Stichum manumittere, vel alius legatarius, fidei autem meae commissum sit, ut Titio hereditatem restituam, deinde Titii fidei commissum sit (5), ut Sticho eandem redderet, Stichus cogere me potest (6), adire et restituere hereditatem.[cite: 18]

§ 17.—Talis quoque casus a Divo Pio terminatus est; nam servo uni ex heredibus legato, per fideicommissum erat ab eo libertas data, et ab altero hereditas. Divus etenim Pius rescripsit Cassio Dextro (7) in haec verba: «Hermias si Moscho (8) Theodoto ex parte heredi (9) instituto a Pamphilo testatore legatus est, eumque Theodotus, postquam adierit hereditatem, priusquam a coherede eiusdem Pamphili adiretur hereditas, ad iustam libertatem perduxit, et ob hoc in eum casum res perducta est, ut is, qui legavit, intestatus esse non possit, Hermia postulante mihi (10) id Evarestus (11) compel-[cite: 18]&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6rbtzpxvr8hsf5n4vabmfiw653rsk0p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/238</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87432</id>
    <revision>
      <id>284744</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 1.—Si quis filio tutorem dederit, et plures filios habeat, an omnibus filiis dedisse videatur? Et de hoc Pomponius dubitat, magis autem est, ut omnibus dedisse videatur.     § 2.—Si quis liberis tutores dederit vel filiis, et habeat quosdam apud hostes, etiam ipsis dedisse videbitur, si non aliud aperte probetur testatorem sensisse.     § 3.—Si quis, quum ignoraret, se filium Titium habere, filiis tutores dederit, utrum his solis dedis- se...</comment>
      <origin>284744</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="thzr19vmex5dpefdhf4cpb0uzzwds9z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Si quis filio tutorem dederit, et plures
filios habeat, an omnibus filiis dedisse videatur? Et
de hoc Pomponius dubitat, magis autem est, ut
omnibus dedisse videatur.   

§ 2.—Si quis liberis tutores dederit vel filiis, et
habeat quosdam apud hostes, etiam ipsis dedisse
videbitur, si non aliud aperte probetur testatorem
sensisse.   

§ 3.—Si quis, quum ignoraret, se filium Titium
habere, filiis tutores dederit, utrum his solis dedis-
se videatur, quos in potestate scit, an ei quoque,
quem ignoravit se habere? Et magis est, ut huic
dedisse non videatur, licet nomen filiorum admit-
tit et ipsum; sed quia de ipso non sensisset, dicen-
dum est, cessare in personam eius dationem.   

§ 4.—Proinde et si certus fuit &lt;ref&gt;certior sit factus, Hal.&lt;/ref&gt; filium deces-
sisse, qui supererat, idem erit dicendum; nec enim
videtur ei dedisse, quem obiisse credebat.   

§ 5.—Si postumis dederit tutores, hique vivo na-
scantur, an datio valeat? Et magis est, ut utilis
datio fiat, etiamsi vivo eo nascantur.   

17. IDEM libro XXXV. ad Edictum.—Testa-
mento datos tutores non esse cogendos satisdare
rem salvam fore, certo certius est. Sed nihilomi-
nus, quum quis offert satisdationem, ut solus ad-
ministret, audiendus est, ut Edicto cavetur. Sed
recte Praetor etiam ceteris detulit hanc conditio-
nem, si et ipsi velint satisdare; nam et si ipsi para-
ti sunt satisdare, non debent excludi alterius obla-
tione, sed impleta videlicet ab omnibus satisdatione
omnes gerent, ut, qui contentus est magis satis ac-
cipere, quam gerere, securus esset &lt;ref&gt;et—erit (en lugar de ut—esset), Hal.&lt;/ref&gt;.   

§ 1.—Non omnimodo autem is, qui satisdet,
praeferendus est. Quid enim, si suspecta persona
sit, vel turpis, cui tutela committi nec cum satis-
datione debeat? Vel quid, si iam multa flagitia in
tutela admisit, nonne magis repelli et reiici a tu-
tela, quam solus administrare debeat? Nec satis
non dantes temere repelluntur, quia plerumque
bene probati et idonei atque honesti tutores, etiam-
si satis non dent, non debent reiici, quin imo nec
iubendi sunt satisdare.   

§ 2.—Duplex igitur causae cognitio est, una ex
persona eius, qui obtulerit satisdationem, quis et
qualis est, alia contutorum, quales sunt, num forte
eius existimationis, vel eius honestatis sunt, ut non
debeant hanc contumeliam satisdationis subire.   

18. CALLISTRATUS libro III. Edicti monitorii.—
Quodsi plures satisdare parati sint, tunc idonior
praeferendus erit, ut et tutorum persona &lt;ref&gt; personae, Hal.&lt;/ref&gt; inter
se, et fideiussorum comparentur.   

19. ULPIANUS libro XXXV. ad Edictum.— Si
nemo tutorum provocet ad satisdationem, sed exi-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>thzr19vmex5dpefdhf4cpb0uzzwds9z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284745</id>
      <parentid>284744</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284745</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="8waya2yvxrz6zdxmttxy1lvum7l2t6o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Si quis filio tutorem dederit, et plures
filios habeat, an omnibus filiis dedisse videatur? Et
de hoc Pomponius dubitat, magis autem est, ut
omnibus dedisse videatur.   

§ 2.—Si quis liberis tutores dederit vel filiis, et
habeat quosdam apud hostes, etiam ipsis dedisse
videbitur, si non aliud aperte probetur testatorem
sensisse.   

§ 3.—Si quis, quum ignoraret, se filium Titium
habere, filiis tutores dederit, utrum his solis dedis-
se videatur, quos in potestate scit, an ei quoque,
quem ignoravit se habere? Et magis est, ut huic
dedisse non videatur, licet nomen filiorum admit-
tit et ipsum; sed quia de ipso non sensisset, dicen-
dum est, cessare in personam eius dationem.   

§ 4.—Proinde et si certus fuit &lt;ref&gt;certior sit factus, Hal.&lt;/ref&gt; filium deces-
sisse, qui supererat, idem erit dicendum; nec enim
videtur ei dedisse, quem obiisse credebat.   

§ 5.—Si postumis dederit tutores, hique vivo na-
scantur, an datio valeat? Et magis est, ut utilis
datio fiat, etiamsi vivo eo nascantur.   

17. IDEM libro XXXV. ad Edictum.—Testa-
mento datos tutores non esse cogendos satisdare
rem salvam fore, certo certius est. Sed nihilomi-
nus, quum quis offert satisdationem, ut solus ad-
ministret, audiendus est, ut Edicto cavetur. Sed
recte Praetor etiam ceteris detulit hanc conditio-
nem, si et ipsi velint satisdare; nam et si ipsi para-
ti sunt satisdare, non debent excludi alterius obla-
tione, sed impleta videlicet ab omnibus satisdatione
omnes gerent, ut, qui contentus est magis satis ac-
cipere, quam gerere, securus esset &lt;ref&gt;et—erit (en lugar de ut—esset), Hal.&lt;/ref&gt;.   

§ 1.—Non omnimodo autem is, qui satisdet,
praeferendus est. Quid enim, si suspecta persona
sit, vel turpis, cui tutela committi nec cum satis-
datione debeat? Vel quid, si iam multa flagitia in
tutela admisit, nonne magis repelli et reiici a tu-
tela, quam solus administrare debeat? Nec satis
non dantes temere repelluntur, quia plerumque
bene probati et idonei atque honesti tutores, etiam-
si satis non dent, non debent reiici, quin imo nec
iubendi sunt satisdare.   

§ 2.—Duplex igitur causae cognitio est, una ex
persona eius, qui obtulerit satisdationem, quis et
qualis est, alia contutorum, quales sunt, num forte
eius existimationis, vel eius honestatis sunt, ut non
debeant hanc contumeliam satisdationis subire.   

18. CALLISTRATUS libro III. Edicti monitorii.—
Quodsi plures satisdare parati sint, tunc idonior
praeferendus erit, ut et tutorum persona &lt;ref&gt; personae, Hal.&lt;/ref&gt; inter
se, et fideiussorum comparentur.   

19. ULPIANUS libro XXXV. ad Edictum.— Si
nemo tutorum provocet ad satisdationem, sed exi-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8waya2yvxrz6zdxmttxy1lvum7l2t6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/242</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87433</id>
    <revision>
      <id>284748</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:33:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284748</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4233" sha1="39p9rhif6skioxulfdr1m8i2feg0q2w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1.—Εἰσί τινες οἱ διδόμενοι ὀρθῶς κατὰ διαθήκας
ἐπίτροποι, τοῦτ' ἔστι: καὶ ὑφ' ὧν ἐχρῆν, καὶ οἷς ἐχρῆν,
καὶ ὃν τρόπον ἐχρῆν, καὶ ὅπου ἐχρῆν. Πατὴρ γὰρ υἱοῖς, ἢ
ἐκγόνοις, οὓς ἔχει ἐν ἐξουσίᾳ, ὀρθῶς δίδωσιν ἐπίτροπον,
ἀλλ' ἐν διαθήκῃ. Ἐὰν δὲ ᾖ πρόσωπον τοιοῦτον, ὃ μὴ δύ-
ναται δοῦναι, οἷον μήτηρ, ἢ πάτρων, ἢ ἀλλότριός τις, ἢ
πρόσωπον, ᾧ μὴ δύναται δοῦναι, οἷον πατὴρ υἱῷ τῷ μὴ
ὄντι ἐν ἐξουσίᾳ, ἢ θυγατρί, ἢ ἐὰν εἴπῃ· παρακαλῶ
ἐπιμέλεσθαι τῶν πραγμάτων, ἢ ἐν κωδικίλλοις μὴ βεβαιω-
θεῖσιν &lt;ref&gt;Taur.; βεβαιωθείσαι, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; δῷ ἐπίτροπον, ἢ curatora &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; σιτατορα, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, τότε τὸ ἐνδεὸν
ἀναπληροῦσθαι ἐκ τῆς τοῦ ὑπατικοῦ ἐξουσίας αἱ διατάξεις
συνεχώρησαν, καὶ κατὰ τὴν γνώμην βεβαιοῦσθαι τοὺς
ἐπιτρόπους.   

[§ 1.—Sunt quidam dati recte tutores secundum
testamenta, id est, et a quibus oportet, et quibus
oportet, et quomodo oportet, et ubi oportet. Pater
enim filiis, vel nepotibus, quos habet in potestate,
recte dat tutorem, sed in testamento. Si autem
fuerit persona talis, quae non potest dare, velut
mater, aut patronus, aut extraneus quis, aut per-
sona, cui non potest dari, velut si pater &lt;ref&gt;si pater, omítelas Hal.&lt;/ref&gt; filio
non existenti in potestate, aut filiae dederit &lt;ref&gt;dederit, omítela Hal.&lt;/ref&gt;,
aut si dixerit: «precor te curam habere rerum»,
aut in codicillis non confirmatis dederit tutorem,
aut curatorem, tunc quod deficit, repleri a consu-
lari potestate constitutiones concesserunt, et secun-
dum mentem confirmari tutores.]

§ 2.—Καὶ ἐὰν μὲν πατὴρ ᾖ ὁ δεδωκώς, περαιτέρω
οὐδὲν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πολυπραγμονεῖ ὁ ἡγούμενος,
ἀλλ' ἁπλῶς αὐτὸν βεβαιοῖ· ἐὰν δὲ ἄλλος τις, τότε πολυ-
πραγμονεῖ τὸ πρόσωπον, εἰ ἐστὶν ἐπιτήδειον.

[§ 2.—Et siquidem pater fuerit, qui dederit tu-
torem, amplius nihil ut plurimum inquirit, qui
praeest, sed simpliciter eum confirmat; si autem
alius quis dederit, tunc inquirit personam, si
apta sit.]   

§ 3.—Ἔτι εἰδέναι δεῖ, ὅτι κουράτωρ κατὰ διαθήκας
οὐδὲ ὑπὸ πατρὸς ὀρθῶς δίδοται, ἀλλὰ δοθεὶς εἴωθε βεβαι-
οῦσθαι ὑπὸ τοῦ ἡγουμένου. &lt;ref&gt;Hal. omite el texto griego de todos los párrafos de este fragmento de Modestino.&lt;/ref&gt;


[§ 3.—Hoc amplius scire oportet, quod curator
testamento neque a patre recte datur, sed datum
assuetum est confirmari ab eo, qui praeest.]   

2. NERATIUS libro III. Regularum. &lt;ref&gt;membranarum, Hal.&lt;/ref&gt; — Mu-
lier liberis non recte testamento tutorem dat; sed
si dederit, decreto Praetoris vel Proconsulis ex in-
quisitione confirmabitur, nec satisdabit pupillo
rem salvam fore.   

§ 1.—Sed etsi curator a matre testamento datus
sit filiis eius, decreto confirmatur ex inquisitione.   

3. IULIANUS libro XXI. &lt;ref&gt;XX., Hal.&lt;/ref&gt; Digestorum.—Qui
a patre tutor scriptus est aut non iusto testamento,
aut non ut lege praecipiebatur, confirmandus est
ad tutelam gerendam perinde, ac si ex testamen-
to tutor esset, id est, ut satisdatio ei remittatur.

4. PAULUS libro singulari de excusationibus
tutelarum.—Si patronus, vel quivis extraneus im-
puberi, quem heredem instituerit, tutorem dede-
rit, et extra ea nihil in bonis habeat pupillus, non
male dicetur, iudicium eius sequendum esse, qui
et personam eius, quem tutorem esse voluerit, no-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>39p9rhif6skioxulfdr1m8i2feg0q2w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/522</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87434</id>
    <revision>
      <id>284749</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:40:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' placebat, et a patre sic accepi, quod servo communi legatum sit, si alter dominorum omitteret, alteri non accrescere; non enim coniunctim, sed partes legatas; nam ambo si vindicarent, eam quemque legati, partem habiturum, quam in servo haberet.  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''21.''' IDEM ''libro XX. Digestorum.''—Quum quidam uxori suae dotem reddidisset, quadraginta ei legare voluisset, et, quamquam sciret dotem redditam, hoc tamen praetextu...</comment>
      <origin>284749</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3183" sha1="3m01fzqnoy9h1zytq6vumqjml97g9ca" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
placebat, et a patre sic accepi, quod servo communi legatum sit, si alter dominorum omitteret, alteri non accrescere; non enim coniunctim, sed partes legatas; nam ambo si vindicarent, eam quemque legati, partem habiturum, quam in servo haberet.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''21.''' IDEM ''libro XX. Digestorum.''—Quum quidam uxori suae dotem reddidisset, quadraginta ei legare voluisset, et, quamquam sciret dotem redditam, hoc tamen praetextu usus esset, quasi dotis reddendae nomine eam summam legaret, existimo, deberi quadraginta; etenim reddendi verbum, quamquam significationem habeat retro dandi, recipit tamen et per se dandi significationem.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''22.''' IDEM ''libro XXI. Digestorum.''—Lucius Titius in testamento suo Publio Maevio militiam suam reliquit, sive pecuniam eius, quaecunque redigi ex venditione eius potuerit, cum suis commodis; sed quum supervixit testamento Lucius Titius, militiam vendidit, et pretium exegit, et dedit ei&lt;ref&gt;''Taur, según la escritura original; hoe, inaerta una correción del códice Fl., Br.''&lt;/ref&gt;, cui illam militiam vel pretium eius testamento dari voluerit; post mortem Lucii Titii iterum Publius Maevius vel militiam, vel pretium eius ab heredibus Lucii Titii exigebat; Celsus : existimo, pretium militiae praestari non oportere, nisi legatarius ostenderit, testatorem et post factam solutionem iterum eum pretium militiae accipere voluisse . Quodsi non totum pretium militiae, sed partem vivus testator legatario dedit, reliqui superesse exactionem, nisi heres et ab hoc decessisse&lt;ref&gt;recamiase, acertadamente ''Hal''.&lt;/ref&gt; testatorem ostenderit; onus enim probandi, mutatam esse defuncti voluntatem, ad eum pertinet, qui fideicommissum recusat.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''23.''' MARCELLUS ''libro XIII. Digestorum.''—« Lucio Titio fundum Seianum, vel usumfructum fundi Seiani lego»; potest legatarius vel fundum vindicare, vel fructum; quod facere non potest is, cui tantum fundus legatus est.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''24.''' ULPIANUS ''libro II. Fideicommissorum''.—Quum quidam ita fideicommissum reliquisset: «rogo restituas libertis meis, quibus voles», Marcellus putabit, posse heredem&lt;ref&gt;''Taur, según la escritura original; heredem posee, según correción del códice Fl., Br.''&lt;/ref&gt; et indignum praeferre. At si ita: «his, quos dignos putaveris», petere posse ait eos, qui non offenderint. Idem ait, si neminem eligat, omnes ad petitionem fideicommissi admitti videri, quasi iam praesenti die datum, quum sic relinquitur: «quibus voles», nec ulli offerat. Plane si ceteri defuncti sunt, superstiti dandum, vel heredi eius, si, priusquam peteret, decessit. Scaevola autem notat: si omnes petere potuerunt&lt;ref&gt;et alil noluernut, inserta la ''Vulg''.&lt;/ref&gt;, quum nulli offertur, cur non et qui decesserunt, ad heredem transmiserunt? utique si uno petente iam eligere non potest, cui det? Videtur enim Marcellus, quum fideicommissum ita relinquitur: «ex libertis cui volueris», arbitrari, nisi offerat, cui heres velit, et statim offerat, sine aliquo scilicet intervallo, statim competere omnibus&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3m01fzqnoy9h1zytq6vumqjml97g9ca</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/231</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87435</id>
    <revision>
      <id>284750</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:41:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '§ 4.—Cuiuscunque aetatis concubinam habere posse, palam est, nisi minor annis duodecim sit.     2. PAULUS libro XII. ad legem Iuliam et Pa- piam.—Si patronus libertam concubinam habens furere coeperit, in concubinatu eam esse huma- nius dicitur.     3. MARCIANUS libro XII. Institutionum.— In concubinatu &lt;ref&gt;Hal.; concubatu, el códice Fl.&lt;/ref&gt; potest esse et aliena liberta, et ingenua, et maxime ea, quae obscuro loco nata est, vel quaestum c...</comment>
      <origin>284750</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="d5xe2xqwji33d7yie701umlnu3oyhdc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 4.—Cuiuscunque aetatis concubinam habere
posse, palam est, nisi minor annis duodecim sit.   

2. PAULUS libro XII. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Si patronus libertam concubinam habens
furere coeperit, in concubinatu eam esse huma-
nius dicitur.   

3. MARCIANUS libro XII. Institutionum.— In
concubinatu &lt;ref&gt;Hal.; concubatu, el códice Fl.&lt;/ref&gt; potest esse et aliena liberta, et
ingenua, et maxime ea, quae obscuro loco nata
est, vel quaestum corpore fecit; alioquin si hone-
stae vitae, et ingenuam mulierem in concubina-
tum habere maluerit, sine testatione &lt;ref&gt;contestatione, Hal.&lt;/ref&gt;hoc ma-
nifestum faciente non conceditur, sed necesse est
ei, vel uxorem eam habere, vel hoc recusantem &lt;ref&gt;hoc recusante eo, Hal.&lt;/ref&gt;
stuprum cum ea committere.

§ 1.—Nec adulterium per concubinatum ab ipso
committitur; nam quia concubinatus per leges no-
men assumsit, extra legis poenam est, ut et Mar-
cellus libro septimo Digestorum scripsit.   

4. PAULUS libro XIX. Responsorum.—Concubi-
nam ex sola animi destinatione aestimari oportet.   

5. IDEM libro II. Sententiarum.—Concubinam
ex ea provincia, in qua quis aliquid administrat,
habere potest.  

{{t3|'''LIBER VICESIMUSSEXTUS'''}}
{{t3|TIT. I}}
{{c|DE TUTELIS|clase=titulo}}
1. PAULUS libro XXXVIII. ad Edictum.—Tute-
la est, ut Servius definit, vis ac potestas in capite
libero &lt;ref&gt;constituta, inserta Hal.&lt;/ref&gt; ad tuendum eum, qui propter &lt;ref&gt; per, Hal.&lt;/ref&gt;aeta-
tem suam &lt;ref&gt;sua, Hal.&lt;/ref&gt;sponte se defendere nequit, iure ci-
vili data ac permissa.

§ 1.—Tutores autem sunt, qui eam vim ac pote-
statem habent, exque re ipsa nomen ceperunt;
itaque appellantur tutores, quasi tuitores &lt;ref&gt;Taur.; tultutores, el códice Fl.&lt;/ref&gt; at-
que defensores, sicut aeditui dicuntur, qui aedes
tuentur.

§ 2.—Mutus tutor dari non potest, quoniam au-
ctoritatem praebere non potest &lt;ref&gt;quoniam—potest, se consideran añadidas por antiguos copistas.&lt;/ref&gt;.

§ 3.—Surdum non posse dari tutorem, plerique et
Pomponius libro sexagesimo nono ad Edictum &lt;ref&gt;Br.; sexagesimo nono ad Edictum, Taur.; libro XVIII. ad Edictum, la Vulg.; libro decimo sexto ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt;
probant, quia non tantum loqui, sed et audire tu-
tor debet.

2. POMPONIUS libro III. ad Sabinum.— Non est

exigendum a pupillo, ut sibi tutorem petat, aut ut

ad tutorem suum proficiscatur.

3. ULPIANUS libro XXXVII. &lt;ref&gt;XVI., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—

Qui habet tutorem pupillus vel pupilla, si furere&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>d5xe2xqwji33d7yie701umlnu3oyhdc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284751</id>
      <parentid>284750</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:41:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284751</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="ai1f8icn7kqxp7h1s559knv9dln9b98" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 4.—Cuiuscunque aetatis concubinam habere
posse, palam est, nisi minor annis duodecim sit.   

2. PAULUS libro XII. ad legem Iuliam et Pa-
piam.—Si patronus libertam concubinam habens
furere coeperit, in concubinatu eam esse huma-
nius dicitur.   

3. MARCIANUS libro XII. Institutionum.— In
concubinatu &lt;ref&gt;Hal.; concubatu, el códice Fl.&lt;/ref&gt; potest esse et aliena liberta, et
ingenua, et maxime ea, quae obscuro loco nata
est, vel quaestum corpore fecit; alioquin si hone-
stae vitae, et ingenuam mulierem in concubina-
tum habere maluerit, sine testatione &lt;ref&gt;contestatione, Hal.&lt;/ref&gt;hoc ma-
nifestum faciente non conceditur, sed necesse est
ei, vel uxorem eam habere, vel hoc recusantem &lt;ref&gt;hoc recusante eo, Hal.&lt;/ref&gt;
stuprum cum ea committere.

§ 1.—Nec adulterium per concubinatum ab ipso
committitur; nam quia concubinatus per leges no-
men assumsit, extra legis poenam est, ut et Mar-
cellus libro septimo Digestorum scripsit.   

4. PAULUS libro XIX. Responsorum.—Concubi-
nam ex sola animi destinatione aestimari oportet.   

5. IDEM libro II. Sententiarum.—Concubinam
ex ea provincia, in qua quis aliquid administrat,
habere potest.  

{{t3|'''LIBER VICESIMUSSEXTUS'''}}
{{t3|TIT. I}}
{{c|DE TUTELIS|clase=titulo}}
1. PAULUS libro XXXVIII. ad Edictum.—Tute-
la est, ut Servius definit, vis ac potestas in capite
libero &lt;ref&gt;constituta, inserta Hal.&lt;/ref&gt; ad tuendum eum, qui propter &lt;ref&gt; per, Hal.&lt;/ref&gt;aeta-
tem suam &lt;ref&gt;sua, Hal.&lt;/ref&gt;sponte se defendere nequit, iure ci-
vili data ac permissa.

§ 1.—Tutores autem sunt, qui eam vim ac pote-
statem habent, exque re ipsa nomen ceperunt;
itaque appellantur tutores, quasi tuitores &lt;ref&gt;Taur.; tultutores, el códice Fl.&lt;/ref&gt; at-
que defensores, sicut aeditui dicuntur, qui aedes
tuentur.

§ 2.—Mutus tutor dari non potest, quoniam au-
ctoritatem praebere non potest &lt;ref&gt;quoniam—potest, se consideran añadidas por antiguos copistas.&lt;/ref&gt;.

§ 3.—Surdum non posse dari tutorem, plerique et
Pomponius libro sexagesimo nono ad Edictum &lt;ref&gt;Br.; sexagesimo nono ad Edictum, Taur.; libro XVIII. ad Edictum, la Vulg.; libro decimo sexto ad Sabinum, Hal.&lt;/ref&gt;
probant, quia non tantum loqui, sed et audire tu-
tor debet.

2. POMPONIUS libro III. ad Sabinum.— Non est

exigendum a pupillo, ut sibi tutorem petat, aut ut

ad tutorem suum proficiscatur.

3. ULPIANUS libro XXXVII. &lt;ref&gt;XVI., Hal.&lt;/ref&gt; ad Sabinum.—

Qui habet tutorem pupillus vel pupilla, si furere&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ai1f8icn7kqxp7h1s559knv9dln9b98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/523</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87436</id>
    <revision>
      <id>284753</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:50:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' petitionem; quum igitur omnibus competat, merito notatus est, cur superstiti soli putet dandum, nisi forte, antequam iustum tempus praetereat, quo potuit eligere, cui potius offerat, ceteri decesserint.  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''25.''' MARCELLUS ''libro XV. Digestorum.''—Si tamen quibusdam absentibus praesentes petent, quum praesenti die relictum sit fideicommissum, causa cognita statuendum est explorandumque, an et alii sint petituri....</comment>
      <origin>284753</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2686" sha1="58s1kayv55issg3w8ae8vrbm9eesz23" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
petitionem; quum igitur omnibus competat, merito notatus est, cur superstiti soli putet dandum, nisi forte, antequam iustum tempus praetereat, quo potuit eligere, cui potius offerat, ceteri decesserint.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''25.''' MARCELLUS ''libro XV. Digestorum.''—Si tamen quibusdam absentibus praesentes petent, quum praesenti die relictum sit fideicommissum, causa cognita statuendum est explorandumque, an et alii sint petituri.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''26.''' IDEM ''libro XVI. Digestorum.''—Is, cuius in servo proprietas erat, fructuario herede instituto alicui eum servum legavit; non potest heres doli mali exceptione uti, si legatarius vindicare servum vellet non relicto heredi&lt;ref&gt;elus servi, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; usufructu.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''27.''' CELSUS ''libro XXXIV. Digestorum.''—Si illud, aut illud legatum sit, unum legatum est&lt;ref&gt;Si illud-legatum est, omitenlas otros en Hal.&lt;/ref&gt;; si sub contrariis conditionibus aliud atque aliud legatum est, unum legatum esse arbitramur; neque refert, et heredum, et eorum, quibus legatum est, diversas personas esse, veluti si ita legatum est: «si Nerva Consul factus erit, Titius heres Attio fundum, si non erit Nerva Consul factus, Seius heres Maevio centum dato».&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''28.''' MARCELLUS ''libro XXIX. Digestorum.''—Quum patronus ex debita parte institutus fideicommissum relictum ab eo praestare non cogitur, si omiserit institutionem, qui eam partem vindicant&lt;ref&gt;vindicat, Hal.&lt;/ref&gt;, utrum eodem modo retinere, an vero praestare debeant&lt;ref&gt;debeat, ''Hal.''&lt;/ref&gt; fideicommissum? Et magis est, deberi fideicommissum, quoniam quod illius personae praestaretur, hoc nequaquam ad alium pertinere deberet.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''29.''' CELSUS ''libro XXXVI. Digestorum.''—Pater meus referebat, quum esset in consilio Duceni&lt;ref&gt;Ducenii, conjetura Br.; Ducennii, ''Hal.''&lt;/ref&gt; Veri Consulis , itum in sententiam suam, ut, quum Otacilius Catulus&lt;ref&gt;Catullus, ''Hal.''&lt;/ref&gt; filia ex asse herede instituta liberto ducenta legasset, petiissetque ab eo, ut ea concubinae ipsius daret, et libertus vivo testatore decessisset,et quod ei relictum erat, apud filiam remansisset, cogeretur filia id fideicommissum concubinae reddere.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Quod alicuius heredis nominatim fidei committitur, potest videri ita demum dari voluisse, si ille extitisset heres.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 2.—Si filio heredi pars eius, a quo nominatim legatum est, accrescit, non praestabit legatum, quod iure antiquo capit&lt;ref&gt;quod iure cadit. ''Hal.''&lt;/ref&gt;.&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>58s1kayv55issg3w8ae8vrbm9eesz23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/239</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87437</id>
    <revision>
      <id>284754</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:50:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284754</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2601" sha1="rjb35ublmlehjuakcfgs6pd5ojujfnk" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;stat quidam, qui tutor non est, desideretque &lt;ref&gt;Hal.; desideraretque, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, utaut satisdent tutores, aut si non dent, parato sibisatisdare committant tutelam, non est audiendus;neque enim aut extero committenda tutela est,aut testamento dati tutores contra ius satisdationisubiiciendi sunt.   

§ 1.—Hoc Edictum de satisdatione ad tutorestestamentarios pertinet. Sed et si ex inquisitionedati sint tutores, Marcellus ait, et ad hos pertinerehoc Edictum, et id Oratione etiam Divorum Fra-trum significari; ideoque et illi clausulae sunt sub-iecti, ut, si cui maior pars tutorum decernat, isgerat, quem maior pars eligat, quamvis verba Edi-cti ad testamentarios pertineant.   

§ 2.—Testamento datus postumo tutor nondumest tutor, nisi postumus edatur; datur tamen ad-versus eum substituto pupilli negotiorum gesto-rum actio. Sed si partus editus fuerit, deinde hictutor, priusquam quidquam gereret, remotus atutela fuerit, et hic eadem actione tenebitur; siquid plane gessit post editum partum, de eo quo-que, quod ante gessit, tutelae iudicio tenebitur, etomnis administratio in hac actione &lt;ref&gt;hanc actionem, Hal.&lt;/ref&gt; veniet.   

20. PAULUS libro XXXVIII. ad Edictum.—Tu-tor incertus dari non potest.   

§ 1.—Testamento &lt;ref&gt;Tutor incertus dari testamento non potest. Quemlibet, Hal.&lt;/ref&gt; quemlibet possumus tuto-rem dare, sive is Praetor, sive Consul sit, quia lexduodecim tabularum id confirmat.   

21. IDEM libro VIII. Brevium.—Testamento tu-tores hi dari possunt, cum quibus testamenti fa-ctio est.   

22. ULPIANUS &lt;ref&gt;Idem, Hal.&lt;/ref&gt;libro XLV. ad Edictum.—Siquis tutorem dederit filio suo servum, quem puta-bat liberum esse, quum esset servus &lt;ref&gt; quum esset servus, omítelas Hal.&lt;/ref&gt;, is nequeliber, neque tutor erit. 

23. AFRICANUS libro VIII. Quaestionum.— Tu-
tor ita recte non datur: «illi aut illi filiis meis, utri
eorum volet, Titius tutor esto»; quid enim dice-
mus, si Titius constituere nolit, utri ex filiis tutor
esse velit?   

§ 1.—Ita autem recte tutor dabitur: «Titius si
volet, illi filio meo tutor esto».   

24. IAVOLENUS libro V. ex Cassio.— Si plures
tutores &lt;ref&gt;dati, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; sint, a Praetore curatorem posci litis
causa supervacuum est, quia altero &lt;ref&gt;tutore, inserta Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; auctore
cum altero agi potest.   

25. MODESTINUS libro IV. Pandectarum.—Duo-
bus pupillis tutor datus, etsi alterius tutela se ex-
cusare potest, quum res separatae sint, attamen
alterius tutor manet.   

26. PAPINIANUS libro IV. Responsorum.—Iure&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rjb35ublmlehjuakcfgs6pd5ojujfnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/540</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87438</id>
    <revision>
      <id>284755</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:53:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'erit filius, pretio accepto servitutem praebere (1), doli summovebitur exceptione legatarius, si non offerat partis aestimationem, exemplo scilicet legis Falcidiae.  § 1.-«Lucio Sempronio lego omnem hereditatem Publii Maevii;» Sempronius ea demum onera suscipiet, quae Maevianae hereditatis fuerunt, et in diem mortis eius, qui heres Maevii extitit, perseveraverunt, sicut vice mutua praestabuntur actiones, quae praestari potuerunt.  § 2.-Dominu...</comment>
      <origin>284755</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2702" sha1="969v66atavywspq6g8guh9e55sh2rv8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;erit filius, pretio accepto servitutem praebere (1), doli summovebitur exceptione legatarius, si non offerat partis aestimationem, exemplo scilicet legis Falcidiae.

§ 1.-«Lucio Sempronio lego omnem hereditatem Publii Maevii;» Sempronius ea demum onera suscipiet, quae Maevianae hereditatis fuerunt, et in diem mortis eius, qui heres Maevii extitit, perseveraverunt, sicut vice mutua praestabuntur actiones, quae praestari potuerunt.

§ 2.-Dominus herede fructuario scripto fundum sub conditione legavit; voluntatis ratio non patitur, ut heres ex causa fructus emolumentum retineat; diversum in ceteris praediorum servitutibus, quas heres habuit, responsum est, quoniam fructus
portionis instar obtinet.

§ 3.-«Heres meus Titio dato, quod ex testamento Sempronii debetur mihi; quum iure novationis, quam legatarius, idemque testator ante fecerat, legatum ex testamento non debeatur, placuit, falsam demonstrationem legatario non obesse, nec in
totum falsum videri, quod veritatis primordio adiuvaretur (2).

§ 4.-Servus pure manumissus, cuilibertas propter impedimentum iuris post aditam hereditatem non competit, quod status eius extrinsecus suspenditur, forte propter adulterii quaestionem, ex eodem testamento neque legata, neque fideicommissa pure data separare potest, quia dies inutiliter cedit.

§ 5.-Pater cum filia pro semisse herede instituta sic testamento locutus fuerat: «peto, quum morieris, licet alios quoque filios susceperis, Sempronio nepoti meo plus tribuas in honorem nominis mei;» necessitas quidem restituendi nepotibus viriles partes praecedere videbatur, sed moderandae portionis, quam maiorem in unius nepotis personam conferri voluit, arbitrium filiae datum (3).

§ 6.-Non iure tutori dato mater legavit; si consentiat, ut decreto Praetoris confirmetur, et Praetor non idoneum existimet, actio legati non denegabitur.

§ 7.-Qui Mucianam cautionem alicuius non faciendi causa interposuit, si postea fecerit, fructus quoque legatorum, quos principio promitti necesse est, restituere debet.

§ 8.-Variis actionibus legatorum simul legatarius uti non potest, quia legatum datum in partes dividi non potest; non enim ea mente datum est legatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior iis agendi facultas sit, ex una interim, quae fuerat
electa, legatum petere.

§ 9.-Repetendorum legatorum facultas ex eo testamento solutorum danda est, quod irritum esse post defuncti memoriam damnatam apparuit, modo

(1) Taur. según corrección del códice Fl.; praevare, la escritura original, Br.
(2) Taur.; adiuveretur, el códice Fl., Br.
(3) Taur, según la escritura original; datur, corrección
del códice Fl., Br.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>969v66atavywspq6g8guh9e55sh2rv8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/243</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87439</id>
    <revision>
      <id>284756</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284756</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2594" sha1="qsnby3ndabq99tuujacg3fcq13papqq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt; verit, et impuberem ita dilexit, ut eum heredem
institueret.   

5. PAPINIANUS libro XI. Quaestionum.— Tuto-
res a patruo testamento datos iussit Praetor magi-
stratus confirmare; hi cautionem quoque accipere
debuerunt, nec voluntas eius, qui tutorem dare
non potuit, negligentiam magistratuum excusat.
Denique Praetor non ante decretum interponere
potest, quam per inquisitionem idoneis pronuntia-
tis. Unde sequitur, ut, si tutelae tempore solvendo
non fuerunt, in id, quod de bonis eorum servari
non possit, contra magistratus actio decernatur.   

6. IDEM libro V. Responsorum.— Si filio impu-
beri &lt;ref&gt;Hal.; puberi, el códice Fl.&lt;/ref&gt; pater tutorem, aut puberi &lt;ref&gt;Hal.; impuberi, el códice Fl.&lt;/ref&gt; curatorem
dederit, citra inquisitionem Praetor eos confirma-
re debebit.   

7. HERMOGENIANUS libro II. iuris Epitoma-
rum &lt;ref&gt;IV. iuris ἐπιτομῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.—Naturali filio, cui nihil relictum est, tu-
tor frustra datur a patre, nec sine inquisitione
confirmatur.


§ 1.—Si quaeratur, an ex inquisitione recte da-
tus sit tutor, quatuor haec consideranda sunt: an
hic dederit, qui dare potuit, et ille acceperit, cui
fuerat dandus, et is datur, cuius dandi facultas
erat, et pro tribunali decretum interpositum.   

8. TRYPHONINUS libro XIV. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt;Disputationum.
—In confirmando tutore hoc Praetor inquirere de-
bet, an duraverit patris voluntas. Quod in facili
est, si proximo mortis tempore tutores non iure
vel curatores scripserit pater; nam si ante annos,
ut spatio medio potuerit facultatum dati non iure
tutoris a patre fieri deminutio, vel morum ante
celata vel ignorata emersit improbitas, aut inimi-
citiae cum patre exarserunt,

9. PAULUS libro singulari de Cognitionibus.—
vel cum fisco aliquem contractum damnosum mi-
scuissent &lt;ref&gt;miscuisset, Hal.&lt;/ref&gt;,   

10. TRYPHONINUS libro XIV. Disputationum.—
utilitatem pupillorum Praetor sequitur, non scri-
pturam testamenti vel codicillorum; nam patris
voluntatem Praetor ita accipere debet, si non fuit
ignarus scilicet eorum, quae ipsa Praetor de tuto-
re comperta habet. Quid denique, si postea de eo,
quem pater testamento codicillisve non iure dedit,
scripsit, tutorem esse nolle? Nempe non sequitur
primam voluntatem Praetor, a qua pater discessit.   

11. SCAEVOLA libro XX. Digestorum.—Avia &lt;ref&gt;Quidam (en lugar de Avia), la Vulg.; testamento, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;
nepotibus curatorem dedit fideicommisso ei reli-
cto; quaesitum est, an administrare curator com-
pelli debeat? Respondit, curatorem quidem non&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qsnby3ndabq99tuujacg3fcq13papqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284757</id>
      <parentid>284756</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:56:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>H QUEEM</username>
        <id>33140</id>
      </contributor>
      <origin>284757</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2593" sha1="so103fbi2x6iiwa2rglcol0pjcn34lb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;H QUEEM&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;verit, et impuberem ita dilexit, ut eum heredem institueret.   

5. PAPINIANUS libro XI. Quaestionum.— Tuto-
res a patruo testamento datos iussit Praetor magi-
stratus confirmare; hi cautionem quoque accipere
debuerunt, nec voluntas eius, qui tutorem dare
non potuit, negligentiam magistratuum excusat.
Denique Praetor non ante decretum interponere
potest, quam per inquisitionem idoneis pronuntia-
tis. Unde sequitur, ut, si tutelae tempore solvendo
non fuerunt, in id, quod de bonis eorum servari
non possit, contra magistratus actio decernatur.   

6. IDEM libro V. Responsorum.— Si filio impu-
beri &lt;ref&gt;Hal.; puberi, el códice Fl.&lt;/ref&gt; pater tutorem, aut puberi &lt;ref&gt;Hal.; impuberi, el códice Fl.&lt;/ref&gt; curatorem
dederit, citra inquisitionem Praetor eos confirma-
re debebit.   

7. HERMOGENIANUS libro II. iuris Epitoma-
rum &lt;ref&gt;IV. iuris ἐπιτομῶν, Hal.&lt;/ref&gt;.—Naturali filio, cui nihil relictum est, tu-
tor frustra datur a patre, nec sine inquisitione
confirmatur.


§ 1.—Si quaeratur, an ex inquisitione recte da-
tus sit tutor, quatuor haec consideranda sunt: an
hic dederit, qui dare potuit, et ille acceperit, cui
fuerat dandus, et is datur, cuius dandi facultas
erat, et pro tribunali decretum interpositum.   

8. TRYPHONINUS libro XIV. &lt;ref&gt;VII., Hal.&lt;/ref&gt;Disputationum.
—In confirmando tutore hoc Praetor inquirere de-
bet, an duraverit patris voluntas. Quod in facili
est, si proximo mortis tempore tutores non iure
vel curatores scripserit pater; nam si ante annos,
ut spatio medio potuerit facultatum dati non iure
tutoris a patre fieri deminutio, vel morum ante
celata vel ignorata emersit improbitas, aut inimi-
citiae cum patre exarserunt,

9. PAULUS libro singulari de Cognitionibus.—
vel cum fisco aliquem contractum damnosum mi-
scuissent &lt;ref&gt;miscuisset, Hal.&lt;/ref&gt;,   

10. TRYPHONINUS libro XIV. Disputationum.—
utilitatem pupillorum Praetor sequitur, non scri-
pturam testamenti vel codicillorum; nam patris
voluntatem Praetor ita accipere debet, si non fuit
ignarus scilicet eorum, quae ipsa Praetor de tuto-
re comperta habet. Quid denique, si postea de eo,
quem pater testamento codicillisve non iure dedit,
scripsit, tutorem esse nolle? Nempe non sequitur
primam voluntatem Praetor, a qua pater discessit.   

11. SCAEVOLA libro XX. Digestorum.—Avia &lt;ref&gt;Quidam (en lugar de Avia), la Vulg.; testamento, insertan Hal. Vulg.&lt;/ref&gt;
nepotibus curatorem dedit fideicommisso ei reli-
cto; quaesitum est, an administrare curator com-
pelli debeat? Respondit, curatorem quidem non&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>so103fbi2x6iiwa2rglcol0pjcn34lb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/524</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87440</id>
    <revision>
      <id>284759</id>
      <timestamp>2026-10-18T03:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens ' &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''30.''' IDEM ''libro XXXVII. Digestorum.''—Quidam&lt;ref&gt;Quaedam, ''Hal.''&lt;/ref&gt; in testamento ita scripsit: «Reipublicae Graviscanorum&lt;ref&gt;Gallicanorum, ''Hal.''&lt;/ref&gt; lego in tutelam viae reficiendae, quae est in colonia eorum usque ad viam Aureliam»; quaesitum est, an hoc legatum valeat. Iuventius Celsus respondit: propemodum quidem imperfecta est haec scriptura: «in tutelam Aureliae&lt;ref&gt;Aureliae, omitela ''Hal....</comment>
      <origin>284759</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3164" sha1="m5o0aw3sg8hxv83illp3sltxi0pzgtq" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''30.''' IDEM ''libro XXXVII. Digestorum.''—Quidam&lt;ref&gt;Quaedam, ''Hal.''&lt;/ref&gt; in testamento ita scripsit: «Reipublicae Graviscanorum&lt;ref&gt;Gallicanorum, ''Hal.''&lt;/ref&gt; lego in tutelam viae reficiendae, quae est in colonia eorum usque ad viam Aureliam»; quaesitum est, an hoc legatum valeat. Iuventius Celsus respondit: propemodum quidem imperfecta est haec scriptura: «in tutelam Aureliae&lt;ref&gt;Aureliae, omitela ''Hal.''&lt;/ref&gt; viae, quia summa adscripta non est. Potest tamen videri tanta summa legata, quanta ci rei sufficeret, si modo non apparet, aliam fuisse defuncti voluntatem, aut ex magnitudine eius pecuniae, aut ex mediocritate facultatum, quam testatrix&lt;ref&gt;testator, acertadamente ''la Vulg.''&lt;/ref&gt; reliquit; tunc enim officio iudicis secundum aestimationem patrimonii et legati quantitas definiri potest.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''31.''' MODESTINUS ''libro I. Regularum.''—Si quis, quos non poterat&lt;ref&gt;Hal.; poterit, el códice Fl.&lt;/ref&gt; manumittere, legavit, ut manumitterentur, nec legatum, nec libertas valet.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''32.''' IDEM ''libro IX. Regularum.''—Omnia, quae testamentis sine die vel conditione adscribuntur, ex die aditae hereditatis praestentur.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Fundum ante conditionem completam ab herede non traditum, sed a legatario detentum
heres vindicare cum fructibus poterit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 2.—Quum ita legatur: «illi hoc amplius fundum illum cum omnibus rebus, quae in eodem
fundo erunt, mancipia quoque continentur.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 3.—['''33.''']&lt;ref&gt;Según Hal. y la Vulg., anteponiendo Idem.&lt;/ref&gt;Quum ita legatur: «quidquid in horreo meo erit, et is, cui legatum est, ex rebus non legatis, ignorante eo, ampliandi legati sui gratia, in horreum intulerit, quod illatum est, non videtur esse legatum.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 4.—Quod a legatario petitum erat, ut alii restitueret, si legatarius decedat, heres quoque eius id, quod legatum est, praestare debebit.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 5.—Species nominatim legatae, si non reperiantur, nec dolo&lt;ref&gt;malo, inserta ''la Vulg.''
&lt;/ref&gt; heredis deesse probentur, peti ex eodem testamento non possunt.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 6.—In fideicommisso, quod familiae relinquitur, hi ad petitionem eius admitti possunt, qui nominati sunt, aut post omnes eos extinctos, qui ex nomine defuncti fuerint eo tempore, quo testator moreretur, et qui ex his primo gradu procreati sint, nisi specialiter defunctus ad ulteriores voluntatem suam extenderit.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''33. [34.]''' IDEM ''libro IX. Responsorum respondit''.—Legatorum petitio adversus heredes pro partibus hereditariis competit, nec pro his, qui solvendo non sunt, onerari coheredes oportet.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Qui plures heredes instituit testamento, a quibusdam nominatim reliquit legata, postea codicillos ad omnes heredes scripsit; quaero, quae legata debeant? Modestinus respondit: quum manifeste testator testamento expresserit, a quibus he-&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m5o0aw3sg8hxv83illp3sltxi0pzgtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/682</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87441</id>
    <revision>
      <id>284764</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:10:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KAROL CHURA</username>
        <id>33232</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'beo responderunt, quae ex his tradita utendi causa uxori a viro fuissent; aliter enim interpretantibus summam fore captionem, si vascularius aut faber argentarius uxori ita legasset.  § 1. Quum ita legatum esset: &lt;argentum, quod domo meae erit, quum moriar», Ofilius, nec quod depositum a se, nec quod commodatum reliquisset, argentum legatum videri, respondit; item Cascellius de commodato. Labeo, quod depositum esset, ita deberi, si praesentis...</comment>
      <origin>284764</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4738" sha1="smcznh74l7i2skf061zfbmqges5y5mm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;KAROL CHURA&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;beo responderunt, quae ex his tradita utendi causa uxori a viro fuissent; aliter enim interpretantibus summam fore captionem, si vascularius aut faber argentarius uxori ita legasset.

§ 1. Quum ita legatum esset: &lt;argentum, quod
domo meae erit, quum moriar», Ofilius, nec quod depositum a se, nec quod commodatum reliquisset, argentum legatum videri, respondit; item Cascellius de commodato. Labeo, quod depositum esset, ita deberi, si praesentis custodiae causa, non perpetuae, veluti thesauro, depositum esset, quia illa verba: «quod domo meae erit» sic accipi debere:
&lt;&lt;&lt;esse solebat »; et hoc probo.

§ 2.-Ateius (2) Servium respondisse scribit, cui argentum, quod in Tusculano fundo, quum moreretur, habuisset, legatum esset, et quod, antequam moreretur, ex urbe in Tusculanum iussu testatoris translatum esset, deberi; contra fore, si iniussu translatum esset .

por orden del testador; y que lo contrario sería, si
hubiese sido trasladada sin su mandato.

40. [41. II. 42. V.] SCAEVOLA libro XVII.
Digestorum.- Medico suo contubernali et communium expeditionum comiti inter cetera ita legaverat: &lt;argentum viatorium meum dari volo » ; quaesitum est, quum paterfamilias in diversis temporibus

Reipublicae causa abfuerat, quod viatorium argentum hoc legato comprehensum esse videtur? Respondit, quod habuisset argentum viatorium eo
tempore, quum testamentum faciebat, deberi .
§ 1. Uxori suae testamento ita legatum est:
«Semproniae, dominae meae, hoc amplius argentum balneare»; quaesitum est, an etiam id argentum, quo diebus festis in balneo uti consuevit, legato cedat. Respondit, omne legatum videri.

40. [41. H. 42. V. ] SCÉVOLA; Digesto, libro
XVII. - Uno le había legado así á su médico, que

vivía con él y le acompañaba en expediciones comunes de ambos, entre otras cosas : «quiero que se

le dé mi plata de viaje»; se preguntó, habiéndose
ausentado el padre de familia en diversas épocas

por causa de la República, ¿qué plata de viaje se
considera que fué comprendida en este legado?

Respondió, que se debe la plata de viaje que hubiese tenido al tiempo en que hacia el testamento.
§ 1. Uno lego así en su testamento a su mujer:
« å Sempronia, mi señora, además de esto la plata

del baños; se preguntó, si pertenecerá al legadu
también la plata que acostumbró á usar en el baño

los días de fiesta. Respondió, que se considera legada toda.

§ 2.-Mulier decedens ornamenta legaverat ita:
«Seiae, amicae meae, ornamenta universa dari
volo»; eodem testamento ita scripserat: «funerari

me arbitrio viri mci volo, et inferri mihi, quaecunque sepulturae meae causa feram ex ornamentis,
lineas duas ex margaritis, et viriolas ex smaragdis»; sed neque heredes, neque maritus, quum humi corpus daret, ea ornamenta, quae corpori ius-

sum (4) erat adiici, dederunt; quaesitum est, utrum

ad eam, cui ornamenta universa reliquerat, pertineant, an ad heredes. Respondit, non ad heredes ,
sed ad legatariam pertinere.

§ 2. Una mujer, al fallecer, habia legado asi

los adornos: «quiero que à Seya, mi amiga, se le
den todos los adornos»; en el mismo testamento
había escrito de este modo: &lt;&lt;&lt;quiero que se me hagan los funerales á arbitrio de mi marido, y que se
entierren conmigo todos los adornosqueyo lleve à
mi sepultura, dos sartas de margaritas, y las pulseras de esmeraldas»; pero ni los herederos, ni elma
rido, dieron, al entregar á la tierra el cuerpo, los

adornos que se había dispuesto que se unieran al
cuerpo; se preguntó, si le pertenecerán á aquella
á quien le habia dejado todos los adornos, ó á los

lerederos. Respondió, que no les pertenecen a los
herederos, sino al legatario.
TIT . III
DE LIBERATIONE LEGATA

TÍTULO III
DEL LEGADO DE LA LIBERACIÓN

1. ULPIANUS libro XXI. ad Sabinum . - Omni-

1. ULPIANO ; Comentarios à Sabino, libro XXI.

bus debitoribus ea, quae debent, recte legantur,

-Validamente se legan á todos los deudores las
cosas que deben, aunque sean dueños de ellas .

licet domini eorum sint .

§ 1.-Iulianus scripsit, si res pignori data lege-

§ 1.- Escribió Juliano, que si al deudor se le le-

tur debitori a creditore, valere legatum, habereque

gase por el acreedor la cosa dada en prenda, es

eum actionem, ut pignus recipiat, priusquam pe-

válido el legado, y tiene él acción para recobrar la
prenda antes de pagar el dinero; pero así hablaJuliano, como si no debiera lucrar la deuda; pero si

cuniam solvat; sic autem loquitur Iulianus, quasi
debitum non debeat lucrari; sed si alia testantis

(1) Hal. Vulg.; a, omitela el códice Fl.
(2) Hal.; Atteius, el códice Fl.

(8) si sine iussu, Hal.

(4) Según enmienda Br.; iussus, el códice Fl.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>smcznh74l7i2skf061zfbmqges5y5mm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/774</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87442</id>
    <revision>
      <id>284768</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284768</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3015" sha1="2hinzbemi8itxbrhsg7ri4tfp88iz9q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em&quot;&gt;'''90. [89.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Florentinus&lt;/span&gt; ''libro XI. Institutionum.''—Si heres, cuius fidei commissum est, ut accepta certa pecunia hereditatem restituat, a voluntate eius, qui testamentum fecit, discedat, et postea legis Falcidiae beneficio uti volet, etsi non detur ei, quo accepto hereditatem restituere cogi debet, quoniam quod ei pater familiae dari voluit, legis Falcidiae commodum praestat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''91. [90.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcianus&lt;/span&gt; (1) ''libro XIII. Institutionum.''—In quartam hereditatis, quam per legem Falcidiam heres habere debet, imputantur res, quas iure hereditario capit, non quas iure legati vel fideicommissi, vel implendae conditionis causa accipit; nam hae (2) in quartam non imputantur. Sed in fideicommissaria hereditate restituenda, sive legatum vel fideicommissum (3) datum sit heredi, sive praecipere, vel deducere, vel retinere iussus est, in quartam id ei imputatur; pro ea vero parte, quam accepit a coherede, extra quartam, id est, quod a coherede accipitur. Sed etsi accepta pecunia hereditatem restituere rogatus sit, id, quod accipit, in quartam ei imputatur, ut Divus Pius constituit. Sed et quod implendae conditionis causa fideicommissum heredi datur, in eadem causa esse admittendum, sciendum est; (4) si quid vero implendae conditionis causa heres accipiat a (5) legatariis, in Falcidiae computationem non prodesse; et ideo si centum praedium legaverit, quinquaginta heredi legatarius dederit, centum legatis computationem fieri, et quinquaginta extra hereditatem haberi, ne in quartam ei imputentur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''92. [91.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Macer&lt;/span&gt; (6) ''libro II. de re militari.''—Si miles testamento facto partem dimidiam hereditatis suae tibi restitui iusserit, deinde post missionem factis codicillis alteram partem Titio restitui rogaverit, si quidem post annum missionis decesserit, et tibi, et Titio heres partem quartam retinebit, quia eo tempore testator decessit, quo testamentum ex beneficio principali pertinere desierat; si vero intra annum missionis decesserit, solus Titius deductionem partis quartae patietur, quia eo tempore fideicommissum ei relictum est, quo testator iure militari testari non potuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''93. [92.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Papinianus&lt;/span&gt; ''libro XX. Quaestionum.''—Acceptis a Maevio centum, hereditatem Maevio restituere, pecuniamque post mortem suam Titio dare rogatus est; quamquam haec centum quartam bonorum efficiant, tamen propter fideicommissum sequens quartae retentioni locus erit; tunc enim ex Constitutione Divi Hadriani Falcidiae satisfacit ea quantitas, quae apud heredem remanet. Sed si Falcidiam patiatur solus, cui hereditas relicta est, quantum mortis causa capiunt, ad-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2hinzbemi8itxbrhsg7ri4tfp88iz9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/773</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87443</id>
    <revision>
      <id>284769</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284769</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2969" sha1="arzod6l18s2ya1tfyudxdkhsgjlkfoh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;locus non esset; quaeritur, quid iuris est? Dixi, τῶν ἀπόρων [ex perplexis] (1) hanc quaestionem esse tractatus apud dialecticos τὸν ψευδόμενον [frustratorii cavillatorique] dicitur. Etenim quidquid constituerimus verum esse, falsum reperietur; nanque si legatum tibi datum valere dicamus, legi Falcidiae locus erit, ideoque deficiente conditione non debebitur; rursus si, quia conditio deficiat, legatum valiturum non sit, legi Falcidiae locus non erit; porro si legi locus non sit, existente conditione legatum tibi debebitur. Quum autem voluntatem testatoris eam fuisse appareat, ut propter tuum legatum ceterorum legata minui nollet, magis est, ut statuere debeamus, tui legati conditionem defecisse.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Quid ergo dicemus, si ducenta legavit, et tibi similiter sub eadem conditione ducenta legata esse proponantur? Nam aut exstitisse, aut defecisse legati tui conditionem, ut aut totum, aut nihil tibi deberetur, et iniquum, et contra voluntatem testatoris existimabitur; rursus partem deberi, rationi non congruit, quando (2) necesse est, totius legati conditionem vel exstitisse, vel defecisse; ergo per exceptionem doli mali tota ea res temperanda erit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 2.—Quare, quum quis tale quid consequi velit, sic consequetur: «si quo amplius legavi, vel legavero, quam per legem Falcidiam licebit, tum quantum ad supplendum quadrantem deduci oportet ex eo legato, quod Titio dedi, heres meus damnas esto dare».&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 3.—Qui ducenta in bonis relinquebat, legavit mihi centum praesenti die, tibi sub conditione; post aliquantum temporis extitit conditio, ita tamen, ut ex reditu eius summae, quae tibi relicta est, nunquam amplius, quam viginti quinque conferre ei debeamus, et amplius fructus quinquaginta (3) medii temporis, qui verbi gratia efficient quinque. Quum igitur […] verum est. Licet enim eandem quantitatem accepturus, manifestum tamen est, aliquanto uberius esse mihi legatum, tantoque minus in tuo legato esse, quum fructibus eius heres perceperit. Secundum quod in proposita specie computationem ita inire oportet, ut res partibus ego quatuor, tu tres conferamus, quoniam quidem (4) quarta pars amplius in meo, quam in tuo legato est.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''89. [88.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcianus&lt;/span&gt; ''libro VII. Institutionum.''—Divi Severus et Antoninus rescripserunt, pecuniam relictam ad alimenta puerorum Falcidiae subiectam esse, ut idoneis nominibus collocetur pecunia, ad quam usum revocaturum Praesidem provinciae.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Divi Severus et Antoninus generaliter rescripserunt Bonosio Maximo, usuras praestiturum eum, qui frustrationis causa beneficium legis Falcidiae imploravit.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>arzod6l18s2ya1tfyudxdkhsgjlkfoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/772</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87444</id>
    <revision>
      <id>284771</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284771</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2675" sha1="or7sb8keahrj0yzvn7x0dqjrfsi80ki" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;rationem legis Falcidiae ex quantitate bonorum, quae pater reliquerit, ponet (1).&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 6.—Eadem dicenda sunt, et si pater duos impuberes heredes instituerit, et eosdem invicem substituerit, deinde uno substitutionis ad alterum hereditas reciderit, et legis Falcidiae ratio habenda sit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 7.—Qui filios impuberes duos habebat, alterum heredem instituit, alterum exheredavit, deinde exheredatum instituto substituit, ac postea exheredato Maevium, et ab eo legavit, et exheredatus fratri impuberi extitit heres, deinde impubes decessit; quum iudicio patris facultates paternae per causam hereditariam ex substitutione ad eum perveniant, potest dici, legata ab eo relicta praestanda esse, habita ratione legis Falcidiae in his bonis, quae pater mortis tempore reliquerit. Nec huic contrarium est, quod, quum exheredato patre legatum dederit, nihilo magis substitutus legatis obligabitur, quia eo casu non hereditatis paternae portio, sed legatum ad eum pervenit. Dicet aliquis, quid ergo, si exheredatus filius non ex substitutione fratri suo heres extiterit, sed aut lege, aut per interpositam personam, atque ita impubes decesserit, sic quoque existimandus erit substitutus legata debere? Minime (2), nam quantum intersit, exheredatus filius ex substitutione fratri suo heres existat, an alio modo, vel ex eo appareat, quod alias ab eo legare pater potuit, alias non potuit. Est igitur rationi congruens, ne plus iuris circa personam substituti testator habeat, quam habuerat in eo, cui eum substituebat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 8.—Coheres pupillo datus si pro parte sua legata, habita legis Falcidiae ratione, praestiterit, deinde impubere mortuo ex substitutione heres extiterit, et semis pupilli legatis exhaustus esset, ex integro legis Falcidiae ratio ponenda erit, ut contributis legatis, quae ab ipso, et quae a pupillo data fuerant, pars quarta bonorum apud eum remaneat; licet enim pupilli heres existat, tamen circa legem Falcidiam perinde ratio habetur, ac si patri heres extitisset. Nec aliter augebuntur legata, quae ab ipso ultra dodrantem data fuerant, quam augentur, quum ex parte heres institutus, et coheredi suo substitutus aliam quoque partem hereditatis acquirat.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''88. [87.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Africanus&lt;/span&gt; ''libro V. Quaestionum.''—Qui quadringenta habebat, trecenta legavit, deinde fundum centum aureis sub hac conditione legavit, si legi Falcidiae in testamento suo&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>or7sb8keahrj0yzvn7x0dqjrfsi80ki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/771</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87445</id>
    <revision>
      <id>284772</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:26:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284772</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3071" sha1="4s29y7hv4svmzvlo42juspwmiodw5pa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;fundum solum in bonis centum relinquebat, si heredem suum damnaverit, ut eum quinquaginta Titio venderet, non est existimandus amplius, quam quinquaginta legasse; ideoque lex Falcidia locum non habet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Item si (1) is, qui duos fundos in bonis centum habebat, (2) me et Titium heredes instituisset, et damnasset me, ut Titio fundum Cornelianum quinquaginta venderem, et contra Titium damnasset, ut mihi fundum Seianum quinquaginta venderet, non animadverto, quemadmodum lex Falcidia locum habere possit, quum uterque heredum unius fundi partem dimidiam hereditario iure habiturus sit, in qua pars dimidia hereditatis est; nam certe, qui damnatus est fundum Cornelianum vendere, Seiani fundi partem hereditario iure habet, idem qui damnatus est Seianum fundum vendere, partem Corneliani fundi hereditario iure retinet.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 2.—Si quis heredem instituerit eum, cui rogatus fuerat post mortem suam centum restituere, in ratione legis Falcidiae centum deducere debet, quia si alius quilibet heres extitisset, haec centum in aere alieno ponerentur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;§ 3.—Si tu ex parte quarta, Titius ex parte quarta heredes scripti fuerint, deinde tu ex parte quarta heres institutus fueris sub conditione, et legata, item libertates datae fuerint, pendente conditione libertates competent, legata tota praestabuntur, quia, sive conditio exstiterit te herede existente, utraque valent, sive conditio defecerit, tu et Titius heredes eritis. (3) Lege Falcidia si hoc quaeris, an existente conditione miscetur quadrans tuus et semis, atque ita pro dodrante ratio ponenda est cum his, quibus a te pure heres legatum est? respondebimus, misceri duas partes.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 4.—Qui filium suum impuberem et Titium aequis partibus heredes instituerat, a filio totum semissem legaverat, a Titio nihil, et Titius filio substituerat; quaesitum est, quum Titius ex institutione adiisset, et impubere filio mortuo ex substitutione heres extitisset, quantum legatorum nomine praestare deberet. Et placuit, solida legata eum praestare debere, nam confusi duo semisses efficerent, ut circa legem Falcidiam totius assis ratio haberetur, et solida legata praestarentur. Sed hoc ita verum est, si filius, antequam patri heres existeret, decessisset. Si vero (4) patri heres fuit, non ampliora legata debet substitutus, quam quibus pupillus obligatus fuerat, quia non suo nomine obligatur, sed defuncti pupilli, qui nihil amplius, quam semissis dodrantem praestare necesse habuit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;§ 5.—Quodsi extranei heredis semis totus legatus fuerit, isque pupillo, a quo nihil legatum erat, ex substitutione heres extitisset, potuit dici, augeri legata, et perinde agendum, ac si cuilibet coheredi substitutus fuisset, eoque omittente hereditatem ex asse heres extitisset, quia semper substitutus&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4s29y7hv4svmzvlo42juspwmiodw5pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/770</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87446</id>
    <revision>
      <id>284774</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:30:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284774</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="mr2n9tdb23zmc2o3l84rgq6c4wyqg1l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;partes dividantur, tres partes ferant legatarii, heres vigintiquinque habeat, debitor, qui solvendo non est, secum centum quinquaginta compenset; de residuis centum quinquaginta, quae exigi non possunt, venditio fiet nominis, idque, quasi solum in bonis fuerit, repraesentatur. Quodsi nihil facere debitor potest, aeque in centum quinquaginta accepto liberandus est; de residuo venditionem nominis faciendam Neratius ait; quod et nos probamus.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''83. [82.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Iulianus&lt;/span&gt; ''libro XII. Digestorum.''—Si creditor filii tui heredem te instituerit, et legis Falcidiae rationem ponas, peculii quantitas, quod adiitae hereditatis tempore fuisset, in quadrantem tibi imputabitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''84. [83.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XIII. Digestorum.''—Reperitur casus, quo heres agere potest, quamvis testator agere non potuerit, veluti si tutor, quum solveret legato, non interposuerit stipulationem, quanto plus, quam per legem Falcidiam capi licuerit, solutum fuerit, reddi. Pupillus quidem eo nomine tutelae non agit, sed heredi eius hoc quoque nomine tutor obligatus erit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''85. [84.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XVIII. Digestorum.''—Si dotis socero data est, et solus filius heres patri extitisset, dotem confestim in computationem (1) hereditatis, et Falcidiae rationem in aere alieno deducet; aliter enim videbitur indotatam uxorem habere. Quodsi filius extraneum coheredem habeat, ipse quidem semper, pro qua parte patri heres erit, dotem in aere alieno deducet, et coheres eius, antequam dos a filio praecipitatur (2).&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''86. [85.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XL. Digestorum.''—Titia testamento suo Titium, fratrem suum, ex parte tertia heredem instituit, fideique eius commisit, ut hereditatem retenta quarta parte Secundae et (3) Proculae (4) restituat; eadem fratri quaedam praedia praelegavit; quaero, an Titius ea, quae praelegata sunt, etiam pro ea parte hereditatis, quam rogatus est restituere, an integra retinere debeat. Respondi, Titium legata integra retinere debere, sed in partem quartam imputari oportere duodecimam partem praediorum; sed si non esset adiectum, ut pars quarta deduceretur, totum trientem praediorum legi Falcidiae imputari oportere, quoniam contra sententiam matris familiae lex Falcidia inducerentur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''87. [86.] &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt;''' ''libro LXI. Digestorum.''—Qui&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mr2n9tdb23zmc2o3l84rgq6c4wyqg1l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284777</id>
      <parentid>284774</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T04:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <origin>284777</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2800" sha1="lybav1ro9kkbc7310bg6b03zr7qjn3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;partes dividantur, tres partes ferant legatarii, heres vigintiquinque habeat, debitor, qui solvendo non est, secum centum quinquaginta compenset; de residuis centum quinquaginta, quae exigi non possunt, venditio fiet nominis, idque, quasi solum in bonis fuerit, repraesentatur. Quodsi nihil facere debitor potest, aeque in centum quinquaginta accepto liberandus est; de residuo venditionem nominis faciendam Neratius ait; quod et nos probamus.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''83. [82.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Iulianus&lt;/span&gt; ''libro XII. Digestorum.''—Si creditor filii tui heredem te instituerit, et legis Falcidiae rationem ponas, peculii quantitas, quod adiitae hereditatis tempore fuisset, in quadrantem tibi imputabitur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:1em&quot;&gt;'''84. [83.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XIII. Digestorum.''—Reperitur casus, quo heres agere potest, quamvis testator agere non potuerit, veluti si tutor, quum solveret legato, non interposuerit stipulationem, quanto plus, quam per legem Falcidiam capi licuerit, solutum fuerit, reddi. Pupillus quidem eo nomine tutelae non agit, sed heredi eius hoc quoque nomine tutor obligatus erit.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''85. [84.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XVIII. Digestorum.''—Si dotis socero data est, et solus filius heres patri extitisset, dotem confestim in computationem (1) hereditatis, et Falcidiae rationem in aere alieno deducet; aliter enim videbitur indotatam uxorem habere. Quodsi filius extraneum coheredem habeat, ipse quidem semper, pro qua parte patri heres erit, dotem in aere alieno deducet, et coheres eius, antequam dos a filio praecipitatur (2).&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''86. [85.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XL. Digestorum.''—Titia testamento suo Titium, fratrem suum, ex parte tertia heredem instituit, fideique eius commisit, ut hereditatem retenta quarta parte Secundae et (3) Proculae (4) restituat; eadem fratri quaedam praedia praelegavit; quaero, an Titius ea, quae praelegata sunt, etiam pro ea parte hereditatis, quam rogatus est restituere, an integra retinere debeat. Respondi, Titium legata integra retinere debere, sed in partem quartam imputari oportere duodecimam partem praediorum; sed si non esset adiectum, ut pars quarta deduceretur, totum trientem praediorum legi Falcidiae imputari oportere, quoniam contra sententiam matris familiae lex Falcidia inducerentur.&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-indent:2em; margin-top:2em&quot;&gt;'''87. [86.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro LXI. Digestorum.''—Qui&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lybav1ro9kkbc7310bg6b03zr7qjn3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/525</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87447</id>
    <revision>
      <id>284775</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'redibus legata praestari vellet, licet codicillos ad omnes scripserit, apparet tamen, ea, quae codicillis dedit, ab his praestanda esse, quos munere fungi debere testamento suo ostendit testator.  &lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''34. [35.]''' IDEM ''libro X. Responsorum.''—Titia, quum testamento facto decederet, heredibus institutis Maevia et Sempronio filiis suis ex aequis partibus, petiit&lt;ref&gt;''Hal. Vulg.;''petit, el códice Fl. según costumbr...</comment>
      <origin>284775</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3945" sha1="5gy25501mckjylemy3xh1vgdy4o5m4r" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;redibus legata praestari vellet, licet codicillos ad omnes scripserit, apparet tamen, ea, quae codicillis dedit, ab his praestanda esse, quos munere fungi debere testamento suo ostendit testator.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;'''34. [35.]''' IDEM ''libro X. Responsorum.''—Titia, quum testamento facto decederet, heredibus institutis Maevia et Sempronio filiis suis ex aequis partibus, petiit&lt;ref&gt;''Hal. Vulg.;''petit, el códice Fl. según costumbre.&lt;/ref&gt; a Maevia, ut Stichum servum suum manumitteret, in haec verba: «a te autem, Maevia filia carissima, peto, ut Stichum servum tuum manumittas, quum in ministerio tuo&lt;ref&gt;ministerium tuum, ''Hal''.&lt;/ref&gt; tot capita servorum tibi his codicillis legavero», nec legavit; quaero, quid his verbis relictum videatur, quum,—ut supra cautum est, duobus heredibus institutis defunctam testatricem, et mancipia hereditaria duarum personarum fuisse, et codicillis nihil relictum sit de praestandis mancipiis, nec possit utile fideicommissum putari, quod datum non sit, quum legasse se dixerit, nec adiecerit legati speciem, nec ab herede, uti praestarentur mancipia, petierit? Modestinus respondit, ex verbis consultationi insertis Maeviam neque legati, neque fideicommissi petitionem habere, neque libertatem servo suo dare compelli.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 1.—Lucius Titius in testamento suo ita cavit: Οκταβιάνη Στρατονίκῃ, τῇ γλυκυτάτη&lt;ref&gt;ἡδίστῃ, la ed. Steph.&lt;/ref&gt; μου θυγατρί, χαίρειν· βούλομαι αὐτὴν&lt;ref&gt;ἐκείνην, la ed. Steph.&lt;/ref&gt; παρ᾽ ἑαυτῆς λαβεῖν χωρίον&lt;ref&gt;τῆν κώμην , la ed. Steph.&lt;/ref&gt; Γάζαν σὺν ταῖς ἐνθήκαις αὐτοῦ πάσαις&lt;ref&gt;σὺν ταῖς ἐν ἀυτῇ ἐνθήκαις. Ιa ed. Steph .&lt;/ref&gt;. Ὀκταβιάνῷ ᾿Αλεξάνδρῳ τῷ γλυκυτάτῳ&lt;ref&gt;ἡδίστῳ, la ed. Steph.&lt;/ref&gt; μου υἱῷ· ἐξαίρετον&lt;ref&gt;ἐξαιρέτην, la ed. Steph.&lt;/ref&gt; βούλομαι αὐτὸν παρ᾿ ἑαυτοῦ λαβεῖν σύγκτησιν ἀγονοφόρον&lt;ref&gt;''Según nuestra enmienda; ἀγωγοφόρογ, el códice Fl.; ἀγνοφόρον [fundum viticibus obsitum], conjetura acertadamente Cuyacio''&lt;/ref&gt; Κομιάνην, σὺν αἷς ἔχει ἐνθήκαις πάσαις· &lt;ref&gt;σὺν ταῖς ἐν ἀυταῖς ἐνθήκαις. la ed. Steph .&lt;/ref&gt; ''[Octavianae Stratonicae, dulcissimae filiae теае, salutem; volo eam a seipsa accipere villam Gazam cum impositionibus&lt;ref&gt;''Esto es, cum instrumeuto''&lt;/ref&gt; suis omnibus. Octaviano Alexandro, dulcissimo filio meo, salutem. Praecipuum volo eum a se ipso accipere synthesin&lt;ref&gt;''Esto es, massum ó complexum''&lt;/ref&gt; sterilium villarum&lt;ref&gt;''Súplase Comianarum''&lt;/ref&gt;cum impositionibus suis;''&lt;ref&gt;''La versión vulgae''.&lt;/ref&gt;] quaero, an huiusmodi scriptura integrum praedium singulis datum esse videatur, an vero partem hereditariam duntaxat contineat, quum inutiliter a semet ipso quemque eorum, quam habebat, partem accipere voluit? Modestinus respondit, non sit interpretandam scripturam, de qua quaeritur, ut fideicommissum inutile fiat. Item quaero, si integrumpraedium relictum esse videtur, an pretium portionis fratri et coheredi solvendum sit, ut hoc ipso, quod a semet ipso accipere praecepit, pretio illato integrum habere eum voluerit? Item respondit, ad solutionem pretii fideicommissarium minime compellendum.&lt;p&gt; 

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 2.-Lucia Titia intestata moriens a filiis suis per fideicommissum alieno servo domum reliquit, post mortem filii eius iidem, qui&lt;ref&gt;Iidemque, ''Hal.''&lt;/ref&gt; heredes, quum diviserunt hereditatem matris, diviserunt etiam domum; in qua divisione dominus servi fideicommissarii quasi testis adfuit; quaero, an fideicommissi persecutionem acquisitam sibi per servum&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5gy25501mckjylemy3xh1vgdy4o5m4r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/526</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87448</id>
    <revision>
      <id>284780</id>
      <timestamp>2026-10-18T04:40:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '520  DIGESTO . - LIBRO XXXI : TÍTULO ÚNICO  eo, quod interfuit divisioni, amisisse videatur? Modestinus respondit, fideicommissum ipso iure amissum non esse, quod ne repudiari quidem potest; sed nec per doli exceptionem summovetur, nisi evidenter apparuerit, omittendi fideicommissi causa hoc eum fecisse .  § 3.-Caius Seius, quum domum suam haberet, et in praetorio uxoris suae transtulisset, quasdam res de domo sua in eodem praetorio transtuli...</comment>
      <origin>284780</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6377" sha1="i16xsiglcueh457sqoevc0ii0fz3g3a" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;520

DIGESTO . - LIBRO XXXI : TÍTULO ÚNICO

eo, quod interfuit divisioni, amisisse videatur?
Modestinus respondit, fideicommissum ipso iure
amissum non esse, quod ne repudiari quidem potest; sed nec per doli exceptionem summovetur,
nisi evidenter apparuerit, omittendi fideicommissi
causa hoc eum fecisse .

§ 3.-Caius Seius, quum domum suam haberet,
et in praetorio uxoris suae transtulisset, quasdam
res de domo sua in eodem praetorio transtulit,
ibique post multos dies decedens testamento uxorem suam heredem et alios complures reliquit;
quo testamento significavit verba, quae infra scripta sunt: «in primis sciant heredes mei, nullam
pecuniam esse penes uxorem meam, sed nec aliud

quidquam; ideoque hoc nomine eam inquietari
nolo » ; quaero, an ea, quae vivo eo in praetorio
uxoris eius translata sunt, communi hereditati
vindicari possint, et an secundum verba testamen-

ti praescribi coheredibus possit a parte uxoris defuncti? Modestinus respondit, si ea, quae in do-

mum seu (1) praetorium uxoris defunctus transtulit , praecipua ad eam pertinere voluit, nihil
proponi, cur voluntati (2) ipsius standum non sit.
Necesse igitur habet mulier, talem voluntatem
fuisse testatoris, ostendere; quod nisi fecerit, in
hereditate mariti et haec remanere oportet.

¿se considerará que perdió la acción que para perseguir el fideicomiso se adquirió para ėl por medio

del esclavo, por esto, porque asistió a la división?
Modestino respondió, que no se perdió de derecho
elfideicomiso, que ciertamente no puede ser repudiado; pero tampoco es repelido por la excepción
de dolo , á no ser que se viere evidentemente que
ėl hizo esto para renunciar el fideicomiso .

§ 3.-Teniendo Cayo Seyo una casa suya, y habiéndose trasladado á una quintadesu mujer, trans-

portó de su propia casa á la misma quinta algunas
cosas , y, falleciendo en ella después de muchos
dias, dejó en su testamento heredera á su mujer y
á otros muchos; en cuyo testamento consiguó las
palabras, que van escritas á continuación: « en primer lugar, sepan mis herederos, que en poder de
mi mujer no hay ningún dinero, pero tampoco ninguna otra cosa; y por lo tanto, no quiero que con
este motivo sea molestada » ; pregunto, ¿las cosas
que viviendo él fueron trasladadas á la quinta de

su mujer, podrán ser reivindicadas para la herencia
común, y podrán ser prescritas contra los coherederos, conforme à las palabras del testamento, por

la parte de lamujer del difunto? Modestino respondió, que si lo que el difunto trasladó á la casa ó á
la quinta de la mujer quiso que le perteneciera
especialmente a ella, nada se expone para que no
se haya de estar á la voluntad del mismo. Asi,

pues, la mujer tiene necesidad de probar que tal
fué la voluntad del testador; y si no hiciere esto,
también deben quedar estas cosas en la herencia
del marido.
§ 4. Si á un liberto se le dejó un fideicomiso con

§ 4. Si ea conditione liberto fideicommissum
relictum est, ne a filiis eius recederet, et per tutores factum est, quominus conditionem impleret,

por los tutores se hizo de modo que no cumpliera

iniquum est, eum, quum sit inculpatus, emolu-

la condición, es injusto, que, no siendo culpable,

mento fideicommissi carere .

carezca del emolumento del fideicomiso .

esta condición, que no se separase de sus hijos, y

§ 5. Qui invita filia de dote egerat, decessit

§ 5.- Un padre, que contra la voluntad de la hi-

eadem illa exheredata, filio herede instituto, et ab
eo fideicommissum filiae dotis nomine reliquit ;
quaero, quantum a fratre mulier consequi debeat?

ja habia ejercitado la acción de dote, falleció ha-

Modestinus respondit, quod in primis est, non esse

so para la hija por razón de la dote; pregunto,

biéndola desheredado, y habiendo instituido heredero á un hijo, y a cargo de este dejó un fideicomi-

consumtam de dote actionem mulieri, quum patri ¿cuánto debe obtener del hermano la mujer? Mosuo nor consenserit, utique non ignorans (3). Sic destino respondió, que, en primer lugar, no se exenim res explicatur, ut, si quidem maior quantitas tinguió para la mujer la acción de dote, no habiénin priore dote fuit, illius petitione (4) sit tantummodo mulier contenta; quodsi in summa dotis nomine legata amplius sit, quam in dote principali,
compensatio fiat usque ad eandem summam, quae
concurrit, et id tantummodo, quod excedit in sequenti summa, ex testamento consequatur; non
est enim verisimile, patrem duplici praestatione

dotis filium eundemque heredem onerare voluisse,
praeterea quum putaverit, se efficaciter, licet non
consentiente filia, instituisse adversus generum de
dote actionem .

dole prestado su consentimiento a su padre, cierta-

mente no ignorándolo. Porque el caso se explica
de modo, que, si verdaderamente fué mayor la can-

tidad de la primera dote, se contente la mujer solamente con la petición de esta; pero si la suma legada por razón de la dote fuera mayor que la de

la dote principal, se haga la compensación hasta
la misma suma á que alcanza, y consiga en virtud
del testamento solamente lo que hay de exceso en
en la siguiente suma; porque no es verosimil que
el padre haya querido gravar á su hijo y heredero

conla doble prestaciónde la dote, principalmente
habiendo creido que él intentó eficazmente contra

el yerno la acción de dote, aun no consintiéndolo
la hija.

§ 6. - Lucius Titius relictis duobus filiis suis heredibus diversi sexus institutis, addidit caput generale, uti legata et libertates ab his heredibus

§ 6.-Lucio Ticio, habiendo dejado instituidos

herederos à dos hijos suyos de diverso sexo, añadió una cláusula general, para que por estos here-

suis praestarentur; quadam tamen parte testamen-

deros suyos se diesen los legados y las libertades;

ti a filio petiit (5), ut omne onus legatorum in se
sustineret, in hunc modum: « ea, quaecunque in

pero en cierta parte del testamento le pidió a su hijo que soportase toda la carga de los legados, en

legatis reliqui, vel dari praecepi, ab Attiano (6),

esta forma: «mandaré que todo lo que dejé en le-

(1) quae de domo sua in praetorium, Hal.

(2) Hal. Vulg.; voluntate, el códice Fl. según costumbre.
(3) Hal. Vulg .; ignoras, el códice Fl.

(4) portione, la Vulg.
(5) Hal. Vulg .; petit, el códice Fl.
(6) Atticiano, Hal.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i16xsiglcueh457sqoevc0ii0fz3g3a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284786</id>
      <parentid>284780</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:08:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dana G. Canales</username>
        <id>33174</id>
      </contributor>
      <origin>284786</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3284" sha1="1taunvph61i2cuhsb73ennkf96m5caw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Dana G. Canales&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
eo, quod interfuit divisioni, amisisse videatur? Modestinus respondit, fideicommissum ipso iure amissum non esse, quod ne repudiari quidem potest; sed nec per doli exceptionem summovetur, nisi evidenter apparuerit, omittendi fideicommissi causa hoc eum fecisse.

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 3.—Caius Seius, quum domum suam haberet, et in praetorio uxoris suae transtulisset, quasdam res de domo sua in eodem praetorio transtulit, ibique post multos dies decedens testamento uxorem suam heredem et alios complures reliquit; quo testamento significavit verba, quae infra scripta sunt: «in primis sciant heredes mei, nullam pecuniam esse penes uxorem meam, sed nec aliud quidquam; ideoque hoc nomine eam inquietari nolo»; quaero, an ea, quae vivo eo in praetorio uxoris eius translata sunt, communi hereditati vindicari possint, et an secundum verba testamenti praescribi coheredibus possit a parte uxoris defuncti? Modestinus respondit, si ea, quae in domum seu&lt;ref&gt;quae de domo sua in praetorium, ''Hal''.&lt;/ref&gt; praetorium uxoris defunctus transtulit , praecipua ad eam pertinere voluit, nihil proponi, cur voluntati&lt;ref&gt; ''Hal. Vulg.''; voluntate, el códice Fl. según costumbre.&lt;/ref&gt; ipsius standum non sit. Necesse igitur habet mulier, talem voluntatem fuisse testatoris, ostendere; quod nisi fecerit, in hereditate mariti et haec remanere oportet.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 4.—Si ea conditione liberto fideicommissum relictum est, ne a filiis eius recederet, et per tutores factum est, quominus conditionem impleret, iniquum est, eum, quum sit inculpatus, emolumento fideicommissi carere.&lt;p&gt;
&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 5.—Qui invita filia de dote egerat, decessit eadem illa exheredata, filio herede instituto, et ab eo fideicommissum filiae dotis nomine reliquit; quaero, quantum a fratre mulier consequi debeat? Modestinus respondit, quod in primis est, non esse consumtam de dote actionem mulieri, quum patri ¿cuánto debe obtener del hermano la mujer? Mosuo nor consenserit, utique non ignorans&lt;ref&gt;''Hal. Vulg'' .; ignoras, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Sic destino respondió, que, en primer lugar, no se exenim res explicatur, ut, si quidem maior quantitas tinguió para la mujer la acción de dote, no habiénin priore dote fuit, illius petitione&lt;ref&gt; portione, ''la Vulg.''&lt;/ref&gt; sit tantummodo mulier contenta; quodsi in summa dotis nomine legata amplius sit, quam in dote principali, compensatio fiat usque ad eandem summam, quae concurrit, et id tantummodo, quod excedit in sequenti summa, ex testamento consequatur; non est enim verisimile, patrem duplici praestatione dotis filium eundemque heredem onerare voluisse, praeterea quum putaverit, se efficaciter, licet non consentiente filia, instituisse adversus generum de dote actionem.&lt;p&gt;

&lt;p style=&quot;text-indent: 2em&quot;&gt;§ 6.—Lucius Titius relictis duobus filiis suis heredibus diversi sexus institutis, addidit caput generale, uti legata et libertates ab his heredibus suis praestarentur; quadam tamen parte testamen- ti a filio petiit&lt;ref&gt;''Hal. Vulg ''.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ut omne onus legatorum in se sustineret, in hunc modum: «ea, quaecunque in legatis reliqui, vel dari praecepi, ab Attiano&lt;ref&gt;Atticiano, ''Hal''&lt;/ref&gt;,&lt;p&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1taunvph61i2cuhsb73ennkf96m5caw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/481</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87449</id>
    <revision>
      <id>284788</id>
      <timestamp>2026-10-18T05:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'die eft peccatum in moralibus, etiam olim fuiffe peccatum in V. T. Neque enim moralia ratione temporum, locorum, perfonarum ita funt comparata, ut quæ jam &amp; hic, &amp;  nunc, fint turpia, in oculis Dei, alio loco &amp; tempore &amp; apud alias nationes ita poffint mutari, ut naturam honeftorum &amp; jufto- rum induant. {{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T81&quot; /&gt; {{dhr}} &lt;section begin=&quot;T82&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXI|I.'''}}}}}}}} {{dh...</comment>
      <origin>284788</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="52gs0s67036heevft8245vi903j2dbl" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|471|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;die eft peccatum in moralibus, etiam olim
fuiffe peccatum in V. T. Neque enim moralia
ratione temporum, locorum, perfonarum
ita funt comparata, ut quæ jam &amp; hic, &amp;

nunc, fint turpia, in oculis Dei, alio loco
&amp; tempore &amp; apud alias nationes ita poffint
mutari, ut naturam honeftorum &amp; jufto-
rum induant.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T81&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T82&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXI|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 82.png|left|95px|N]]E tamen quicquam noftro difcurfui deeffe videatur, etiam
illis fatisfaciemus, fed tamen breviffimè, quiex Novo T.
Polygamiam oppugnant, Præcipuus autem locus ubi caufæ
fuæ arcem ponunt, eft Matth. 19. ubi commode ufurpari
poffit illud, quod ad Eliam dicit Obadia Reg. 18. 10:
Nulla fuit natio nec regnum, quo non miferit Rex meus te quæfitum,
&amp; dicendo non eft hic &amp;c. Ita etiam hoftes Polygamias in omnibus locis
Scripturæ Polygynæcias prohibitionem quæfiverunt, fed nufpiam inve-
nerunt.
Salvator quidem nofter Matth, 'v. &amp; in aliis locis totum decalogum &amp;
fingula præcepta, de honorandis parentibus, de proximo neque manu
neque animo neque geftibus neque verbis lædendo de adulterio neque actu
neque cogitatione committendo egregie enuclearat, fed nulla'n ufpiam Polygamias
facit mentionem. Narrat alias Clariff. Gisbertus Voetius in Polit. Eccl.
Amicus meus fingulariffimus, quod Juftus Meurfius per 16. annos Pa-
ftor in Indià Orientali ipfi retulerit, viros quofdam Indos facra Chriftia-
na frequentantes petiiffe ab illo, ne caput 5. Matthæi lingua Malaccicà
anteà fæpe prælectum amplius prælegeretur, quod uxores audito illo in-
furgerent in ipforum concubinas, quas extra Domum &amp; familiam mi-
nori aut majori numero pro facultatibus alebant, &amp; ex quibus plures li-
beros procreabant, quarum operà in re agrarià &amp; pifcatorià, uti præten-
debant, carere non poterant. Verum enim verò fi accuratius, ipfum
caput penfitamus, nil quicquam contra Polygamiam efle inveniemus. Si-
cuti nec hujus capitis Commentarius, ui ita dicam, vel locus Parallelus
caput nempe 19. noftræ fententiæ præjudicat.
1. De Adulterio neque actu neque cogita-, eam, ille jamdum moeebabus eft cum eá in
tiene committende. Salvator nofter non corde fuo. Scilicet ut Græci dixerunt ix
tantum actuale fed etiam cordiale, quod cor- og tea ex afpectn nafcitur amor, ideo Jo-
de &amp; cogitatione interne admittitur, adul- bus c. 31. v. 1. dicit fe feedus pepigiffe cum
terium verum effe æquè ac externum illud
craffum, docet Matth. 5. v. 28. quicunque
afpicit, inquiens, uxorem ad concupifcendum
oculis fuis, ne afpiciant virgines. Chriftoph
Gerfon in Talmud. p. 24. refert de antiquis
quibufdam Pharifais, dictis Talpæ, quod
Præ&lt;noinclude&gt;{{right|word}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>52gs0s67036heevft8245vi903j2dbl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/780</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87450</id>
    <revision>
      <id>284798</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:25:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284798</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2848" sha1="5um6t0aac2d4fd5dcmcxcdzdytcpqzr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;'''6.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Callistratus&lt;/span&gt; ''libro IV. de Cognitionibus''.—Quum non facile satisdationem offerre legatarius vel fideicommissarius possit, et futurum sit, ut propter hoc a petitione liberalitatis ex testamento summoveantur (1), numquid onus satisdationis iis remittendum erit? Quod videtur adiuvari Rescripto Divi Commodi in haec verba: «is, cuius de ea re notio est, aditus si compererit, ideo cautionem a te exigi, ut a fideicommissi petitione avertaris, onus satisdationis tibi remitti curabit».&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:2em&quot;&gt;'''7.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro VII. ad legem Iuliam et Papiam''.—Divus Pius ab eo, qui annua legata praecipere (2) ad distribuendum iussus erat, veluti, cautionem exigi: «cessantium partes reddi», nisi aperte cavere iussus esset.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:2em&quot;&gt;'''8.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Maecianus&lt;/span&gt; ''libro X. Fideicommissorum''.—Si heres partem bonorum, vel etiam universa bona delata ad fiscum diceret, constaret autem de fideicommisso, decretum est, ut petitori caventi: «evictione hereditatis restitu­­ii» (3), solveretur (4).&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:2em&quot;&gt;'''9.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XII. Fideicommissorum''.—Si non in controversia sit proprietas, sed usus fructus—potest enim rei, cuius proprietas Titio legata est, usus fructus alii legari—, tunc de eo restituendo non heredi, sed Titio caveri debeat. Interdum et si ab herede legetur usus fructus, Titio cavendum est, usus fructus Seio: quid enim attinebit hoc casu, heredi caveri, ad quem emolumentum intercidentis usus fructus non sit spectandum? Verum si usufructus Seio legato proprietas Titio ita legetur, ut, quum ad Seium pertinere desierit, habeat proprietatem, tunc heredi caveri oportebit a fructuario, ab herede autem Titio, quia non sit certum, usufructu intercepto ad Titium proprietatem reversuram.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;font-size:larger;margin-top:3em&quot;&gt;LIBER TRIGESIMUSSEXTUS&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;margin-top:1em&quot;&gt;TIT. I&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;font-size:smaller;margin-top:1em&quot;&gt;AD SENATUSCONSULTUM TREBELLIANUM&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;margin-top:0&quot;&gt;''[Cf. Cod. VI. 49. (48.)]''&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;'''1.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro III. Fideicommissorum''.—Explicito tractatu, qui ad fideicommissa singularum rerum pertinet, transeamus nunc ad interpretationem Senatusconsulti Trebelliani.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Factum est enim Senatusconsultum tem-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5um6t0aac2d4fd5dcmcxcdzdytcpqzr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/779</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87451</id>
    <revision>
      <id>284801</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:26:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284801</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3052" sha1="jwtzippqbm5ckemp1gtoqcaza72717n" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 8.—Et generaliter ubicunque hereditatem, vel quantitatem, vel emolumentum praestitit is, qui hac stipulatione sibi prospexerat, dicendum est, ibi committi eam, si modo culpa abest ab eo, qui stipulatus est.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 9.—Quaesitum est, an saepius committatur. Et placet, etiam saepius eam committi, si per partes ablata sit hereditas.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 10.—Si legatum fuerit praestitum ante interpositam hanc stipulationem, an condici possit, ut cautio ista interponatur? movet quaestionem, quod ea, quae per errorem omissa vel soluta sunt, condici possunt; et hic ergo quasi plus solutum videtur ex eo, quod cautio intermissa est. Et ait Pomponius, condictionem interponendae satisdationis gratia competere; et puto hoc probandum, quod Pomponius, utilitatis gratia.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;'''4.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; ''libro LXXV. ad Edictum''.—Haec autem satisdatio locum habet, si iusta causa esse videbitur: nam iniquum erat, omnimodo caveri, nondum illata controversia litis, quum possint ei iusoriae (1) minae fieri; ideoque eam rem Praetor ad cognitionem suam revocat.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 1.—Si duo ex testamento hereditatem in solidum sibi vindicent, forte quod eiusdem nominis sint, tam in possessorem, quam in petitorem competunt actiones et creditoribus, et legatariis.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Haec cautio utique necessaria est, si quis pecuniam suam solvat, vel (2) rem tradat; si vero pecuniam hereditariam solvat, vel rem tradat, quidam non putant cavendum, quia nulla ei tenens potest eo nomine victus, quum non possideat, vel dolo fecerit, quominus possideat; hoc, si ante motam controversiam solvat, quodsi postea, tenebitur culpae nomine.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 3.—Sed quum de nomine inter duos quaestio sit, numquid non sit cavendum ei, qui hereditariam rem tradit, quia omnimodo unus liberatur, quoniam eum si ei alienum hereditarium solvatur? Sed si petitor suam pecuniam solvat (3), aut rem suam tradat, non habet, unde retineat, et ideo necessaria est ei cautio.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;'''5.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Marcellus&lt;/span&gt; ''libro XXI. Digestorum''.—Videamus, an stipulatio: «quae amplius per Falcidiam licuerit, ceperis (4), dari», adversus eum non sufficiat, qui legatum alii restituere ex fideicommissi causa debet. Sufficiet autem dici, nihil eius fideicommissarii esse; cavebit scilicet (5) legatario et is, qui fideicommissum accipiet, nisi forte mallet legatarius circuitu sublato heredi cavere. Sed et legatario praeterea cavendum est, si, ut plerumque aequum est, pro rata ex fideicommisso retinere ei concedendum est, quamvis tantum ex legato apud eum erit remansurum, ut sufficere possit ad praestandum fideicommissum.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jwtzippqbm5ckemp1gtoqcaza72717n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/778</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87452</id>
    <revision>
      <id>284802</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284802</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3194" sha1="orl29v574z5puhxhbg2bfu84dmymu8e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 15.—Si res, quae legata sit, apud legatarium interierit, probandum est, exceptione succurri ei, qui promisit;&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;'''2.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Paulus&lt;/span&gt; (1) ''libro LXXV. ad Edictum''.—etiam si, quanti ea res sit, promisit,&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;'''3.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro LXXIX. ad Edictum''.—nisi ex dolo ipsius aliquid factum sit; tunc enim etiam ex doli clausula, quae in ista stipulatione continetur, tenebitur, et replicatione repelli poterit.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Haec cautio, quae propter legem Falcidiam interponitur, fideiussorum habet praestationem.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 2.—Si in plures dies pecunia legata est, quum certum sit, legem Falcidiam locum habere, non stipulationi, sed computationi locum esse Pedius ait, ut aestimetur, quanti sit, quod in diem legatum est, et tantum credatur esse legatum (2); efficit aestimatio, ut pro modo eius ex omnibus legatis statim legis Falcidiae ratio habeatur.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 3.—Quoties futurum est, ut palam sit, ut ante diem venientem iam Falcidiam locum habere, toties computatio eius fit; nam si conditio in mora est, exspectabimus conditionem, quoad existat; si autem dies superest, iam hic intercapedinis temporis habita ratione atque aestimatione, sic de Falcidia disputabimus, et committi stipulationem dicemus.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 4.—Quamvis autem omnes legatarii et fideicommissarii necesse habeant, hac stipulatione cavere, tamen quibusdam remitti, Divi fratres rescripserunt, utputa his, quibus minuta alimenta sunt relicta. Pompeiae enim Faustinae rescripserunt sic: non eandem causam esse decem aureorum, quos annuos sibi testamento Pompeiae Crispinianae (3), patronae tuae, relictos proponis, atque fuit alimentorum et vestiarii libertis relictorum, quibus propterea cautionis onus remittendum existimavimus.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 5.—Item sciendum est, fiscum hanc cautionem non pati, sed perinde conveniri posse, ac si cavisset; ceteros autem, cuiuscunque dignitatis sint, licet iam (4) legata perceperint, compelli debere ad cavendum, Divus Pius rescripsit; ex quo Rescripto etiam illud accipimus, quod etiam post soluta legata voluit stipulationem interponi.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 6.—Si legatarius heredi, qui controversiam hereditatis patitur iam, vel sperat, de restituendo legato sibi praestito caverit, et evicta hereditas sit, sed negligentia, vel dolo eius, qui legatum praestitit, dicemus, non committi stipulationem propter viri boni arbitrium, quod inest huic stipulationi.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 7.—Item si ipse, qui praestitit legatum, ex alia causa sibi evicerit, utputa quia invenitur sequenti testamento heres scriptus, in quo legatum iste legatarius non acceperat, dicemus, committi stipulationem propter viri boni arbitrium.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>orl29v574z5puhxhbg2bfu84dmymu8e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/777</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87453</id>
    <revision>
      <id>284803</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:28:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284803</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3198" sha1="3c10m93hnna0ginyj14sj5hxck9dt93" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;tiari fideicommissariis, ut veniant ad arbitrum, ibique causam suam agant; plerumque et creditoribus, ut de aere alieno probent; habet tamen rationem in legatariis, item in fideicommissariis, ut, si offerat integrum, quod relictum est, heres, desiderans cavere (1) sibi hac stipulatione, audiatur.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:2em&quot;&gt;§ 7.—Si legata quaedam praesenti die relicta sint, quaedam sub conditione, interponenda erit ista stipulatio propter legata conditionalia, dummodo ea legata, quae praesenti die sint, integra solvantur. Iulianus denique scribit, ut pure, et sub conditione legata fuerint, ne (2) existente conditione lex Falcidia locum habeat, non aliter legatorum, quae pure data sunt, actionem dari debere, quam si cautum fuerit heredi, quanto amplius, quam per legem Falcidiam licuerit, ceperit (3).&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;§ 8.—Idem Iulianus scribit, eum, cui quadrans sub conditione, et dodrans pure legatus est, cavere debere, quanto amplius, quam per legem Falcidiam liceat, ceperit, reddi.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;§ 9.—Haec stipulatio ideo locum habet, quia, etsi repeti potest id, quod solutum est, tamen fieri potest, ut non sit solvendo is, cui solutum est, ac per hoc pereat, quod datum est.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;§ 10.—In mortis causa quoque donationibus potest dici, hanc stipulationem esse interponendam.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;§ 11.—Haec verba stipulationis: «quod amplius legatorum nomine ceperis (4), quam a lege Falcidia capere licebit», non tantum eum comprehendunt, qui amplius accepit, quam ei Falcidia permisit, ut reddat partem, habeat partem, verum etiam eum, qui totum deberet (5) restituere. Etenim sciendum est, legem Falcidiam interdum partem eius, quod datum est, interdum totum revocare; quum enim habita ratione aeris alieni Falcidia ineatur, plerumque evenit, ut emergente debito, vel conditione aeris alieni existente, totum, quod legatum est, exhauriatur; sed et libertatum conditio interdum existens efficiet, legatum omnino non deberi, quippe quum habita ratione libertatum et deductis pretiis eorum, tunc demum legatorum ineatur ratio.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:2em&quot;&gt;§ 12.—In quibusdam autem testamentis Falcidia quidem locum non habet, verumtamen ita observatur, ut, licet quadrantem heres non retineat, tamen hactenus legata debeantur, quatenus patrimonii vires sufficiunt, utique deducto aere alieno, item deductis pretiis eorum, qui libertatem in testamento vel directam, vel fideicommissariam acceperunt.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;§ 13.—Sed et legatario cavendum est, a quo fideicommissum relinquitur.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 14.—Interdum non legis Falcidiae, sed etiam alterius legis in hac stipulatione ratio facienda est, utputa si patronus ex asse heres institutus sit, et pure quincunx legatus sit, et quod quodcumque aliquid supra debitam patrono partem; nam in hunc casum suo ratio facienda est illius legis, quae patronos vocat, non legis Falcidiae.&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3c10m93hnna0ginyj14sj5hxck9dt93</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/776</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87454</id>
    <revision>
      <id>284804</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:29:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284804</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2966" sha1="gd58qyj9nlxbgczppwkififq1olxwq5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;fecerit testamentum, militiae tempore codicillos, lex Falcidia in codicillis locum non habet, in testamento locum habebit.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;font-weight:bold;margin-top:2em&quot;&gt;TIT. III&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;font-size:smaller;margin-top:1em&quot;&gt;SI CUI PLUS, QUAM PER LEGEM FALCIDIAM&lt;br&gt;LICUERIT, LEGATUM ESSE DICETUR (1)&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;'''1.''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Ulpianus&lt;/span&gt; ''libro LXXIX. ad Edictum''.—Si cui plus, quam licuerit, legetur, et dubitari iuste possit, utrum lex Falcidia locum habitura est, nec ne, subvenit Praetor heredi, ut ei legatarius satisdet, ut, si apparuerit, eum amplius legatorum nomine cepisse, quam e lege Falcidia capere liceret, quanti ea res erit, tantum pecuniam det, dolusque malus ab eo abfuturus sit.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:2em&quot;&gt;§ 1.—Neque interest, utrum in primis tabulis hoc fiat, an in pupillaribus, an in utrisque; etenim legem Falcidiam semel esse admittendam, etiamsi duplex sit testamentum, iam convenit, contributis legatis, tam his, quae ab ipso pupillo, quam his, quae a (2) substituto impubere (3) relicta sunt.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:2em&quot;&gt;§ 2.—Si non fuisset interposita stipulatio ex persona pupilli, tutelae actio heredi pupilli adversus tutorem competit. Sed, ut Pomponius ait, et ipsi pupillo, et heredi eius poterit committi stipulatio, ipsi (4), quo casu vivo eo Falcidia incipit locum habere. De tutelae quoque actione idem scribit.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:2em&quot;&gt;§ 3.—Marcellus ait: qui quadringenta in bonis habebat, impuberem filium heredem instituit, eique substituit Titium et Seium; si (5) nihil a pupillo testator legavit, sed a Titio trecenta, utrum ducenta, inquit, praestabuntur, an centum quinquaginta? nam trecenta nullo modo eum praestare. Mihi videtur verius, non amplius eum parte sua erogare compelli, certe nec minus; secundum quod eveniret, ut non soli committatur stipulatio; sed omnibus heredibus interponenda est. Sed causa cognita Falcidiam locum habere, et legatorum modus facit, et aeris alieni onus.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:2em&quot;&gt;§ 4.—Et si quidem evidens aes alienum est, vel incertum, facilis est computatio; si autem adhuc incertum est, quia forte vel conditio eius pendet, vel creditor litem contestatus est, et necdum iis finita est, dubitabitur, quantum legatariis debeatur propter incertum.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;§ 5.—Hodie tamen subsimile aliquid fit in fideicommissis.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:0&quot;&gt;§ 6.—Quum dicitur lex Falcidia locum habere, arbiter dari solet ad ineundam quantitatem bonorum, tametsi una aliquid modicum fideicommissum persequatur; quae computatio praecipue non debet ceteris, qui ad arbitrum missi (ii) non sunt. Solet tamen ab herede etiam ceteris denun-&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gd58qyj9nlxbgczppwkififq1olxwq5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/775</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87455</id>
    <revision>
      <id>284805</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:30:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EdwinChipana</username>
        <id>33153</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284805</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3106" sha1="sv7xoia3q7bfn5op9ouj4rn2ozqfjqd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EdwinChipana&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;&lt;div&gt;mitti Falcidia non potest. Plane, si quis ita scripsit: «acceptis centum peto restituas hereditatem», neque personam dantis demonstraverit, quasi retentam et praeceptam pecuniam, ut quartae sufficiat, inducere Trebellianum.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;'''94. [93.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Scaevola&lt;/span&gt; ''libro XXI. Digestorum''.—Filio et filia scriptis heredibus, singulis certa praelegavit, sed longe minus filiae, cui etiam domum obligatam praelegavit cum instrumentis, et quidquid ibi fuerit, et adiecit haec verba: «sed ea conditione lego, ut, quidquid aeris alieni in ea domo erit, Titius, libertus filii mei, exsolvat, et sit iis utrisque domus communis»; quaesitum est, si filia legis Falcidiae beneficio uti velit ad quartam retinendam, an ex hereditate, quae ei relicta est, deducto aere alieno, eius, quod superfuerit, quartam consequi debeat. Respondit, iure quidem id postulaturam, verum non alias ea, quae ei data sunt, acceptu­ram, si modo ea quartam suppleant, quam voluntati defuncti solvendum praestando pareret.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;'''95. [94.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''libro XXI. Digestorum''.—Maritus uxoris res extra dotem constitutas administravit, eaque decedens ante rationem sibi redditam administrationis ex asse eundem maritum heredem relicta eiusque fidei commisit, ut decem uncias filio communi, quum moreretur, restitueret; quaesitum est, an id quoque, quod ex administratione rerum apud maritum resedisse constiterit, cum ceteris bonis pro rata decem unciarum filio restitui debeat. Respondit, id, quod debuisset hereditati, in rationem venire debere.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;§ 1.—Filiae, quam mater rogaverat, si impubes decessisset, restituere hereditatem Titio, patruus legitimus heres exstitit; in ratione legis Falcidiae ponenda desiderat debuit sortes, ex quarum usuris alimenta impubes defuncta ex persona testatoris suae pluribus debita praestitit; quaesitum est, an, si ea deduxerit, cavere debeat, defunctorum alimentariorum portiones pro modo sortium se restituturum. Respondit, debere cavere.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:1em&quot;&gt;2.—Post aditam hereditatem triennio exacto legatariis heres legem Falcidiam opponit idcirco, quod administravit tutelas testator, quarum ratio nondum reddita sit, et quod neget, tantum redigi ex nominibus posse, quantum in cautione deductum est; quaesitum est, an rationes (1) defuncti, et omnium instrumentorum hereditariorum, et pupillarium rationum, legatariis desiderantibus, heres docendi potestatem facere debeat, ne in potestate eius sit proferre, quod velit, et per hoc in fraudem legatarii inducantur. Respondit, ad iudicis officium pertinere, explorare ea, per quae probetur, quanti (2) sit in bonis.&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;text-indent:2em;margin-top:2em&quot;&gt;'''96. [95.]''' &lt;span style=&quot;font-variant:small-caps&quot;&gt;Idem&lt;/span&gt; ''ex libro singulari Quaestionum publice tractatarum''.—Miles si, dum paganus erat,&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sv7xoia3q7bfn5op9ouj4rn2ozqfjqd</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>