Pagina:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu/36

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="la">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikisource</sitename>
    <dbname>lawikisource</dbname>
    <base>https://la.wikisource.org/wiki/Pagina_prima</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Media</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialis</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Disputatio</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Usor</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Disputatio Usoris</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicifons</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Disputatio Vicifontis</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Fasciculus</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Disputatio Fasciculi</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Disputatio MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Formula</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Disputatio Formulae</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Auxilium</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Disputatio Auxilii</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Categoria</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Disputatio Categoriae</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Scriptor</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Disputatio Scriptoris</namespace>
      <namespace key="104" case="first-letter">Pagina</namespace>
      <namespace key="105" case="first-letter">Disputatio Paginae</namespace>
      <namespace key="106" case="first-letter">Liber</namespace>
      <namespace key="107" case="first-letter">Disputatio Libri</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulus</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Disputatio Moduli</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Pagina:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu/36</title>
    <ns>104</ns>
    <id>74189</id>
    <revision>
      <id>284827</id>
      <parentid>245463</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:42:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>284827</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1462" sha1="927h6v3jovoz6rvot7hhzb3x4xn9bf6" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;~2025-30804-42&quot; /&gt;{{c|— 28 —}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|cem}} eorum qu{{ae}} antecedunt capitibus eorum qu{{ae}} proximé sequntur: cathenam illam auream quae é c{{ae}}lo fingitur ad terram usque tensa contrectare valebis: sicut è coelo per te potest factus esse descensus, facilé ad coelum per ordinatum ascensum remeare valebis. Per hanc artificiosam connegionem magnum experiri possumus memori{{ae}} releuamen: qu{{ae}} valet etiam nullam ad inuicem per se retinentia consequentiam memori{{ae}} ordinata presentare. Ipsum manifestatur in subsequenti carmine, vbi cum intelligatur Aries agere in Taurum, huncque motum diuerso actionis genere, agere in Geminos. Et inde moti varia, consequentíque actione deferantur in Cancrum. similitérque deinceps in aliis: eueniet vt ex intuitu vnius, alterius mox inmediatéque consequentis occursum collucremur.
&lt;poem&gt;&lt;i&gt;
Dux gregis, armenti regem sublatus in iram
:In geminósque pedes, impete fronte ferat.
Vindex menté vacans hinc Taurus concitus, ictu
:Irruit in Geminos impaciente fratres.
Germanos iuuenes affines protinus vnd{{ae}}
:Excipiunt. Cancer rosida prata petit.
Repens obliquó lympharum Cancer alumnus,
:Villosi vultum forte Leonis adit.
Percitus inde leo crinitos surgit in harmos
:Vnde vagans rapid{{ae}} visa Puella fer{{ae}} est.
Hanc petit: illa fugit: qu{{ae}} gressu insana fugaci
:Librantem incurrit persica lance virum.
{{AE}}stuat hic, cupidis quem dum complexibus h{{ae}}ret:
:Attriti Vermis cuspis adunca ferit.&lt;noinclude&gt;&lt;/i&gt;&lt;/poem&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>927h6v3jovoz6rvot7hhzb3x4xn9bf6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284829</id>
      <parentid>284827</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>284829</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1469" sha1="mmps8d9ovwbvorihkxasx3vn9zcwlni" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;~2025-30804-42&quot; /&gt;{{c|— 28 —}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|cem}} eorum qu{{ae}} antecedunt capitibus eorum qu{{ae}} proximé sequntur: cathenam illam auream quae é c{{ae}}lo fingitur ad terram usque tensa contrectare valebis: sicut è coelo per te potest factus esse descensus, facilé ad coelum per ordinatum ascensum remeare valebis. Per hanc artificiosam connegionem magnum experiri possumus memori{{ae}} releuamen: qu{{ae}} valet etiam nullam ad inuicem per se retinentia consequentiam memori{{ae}} ordinata presentare. Ipsum manifestatur in subsequenti carmine, vbi cum intelligatur Aries agere in Taurum, huncque motum diuerso actionis genere, agere in Geminos. Et inde moti varia, consequentíque actione deferantur in Cancrum. similitérque deinceps in aliis: eueniet vt ex intuitu vnius, alterius mox inmediatéque consequentis occursum collucremur.
&lt;poem&gt;&lt;i&gt;
Dux gregis, armenti regem sublatus in iram
:In geminósque pedes, impete fronte ferat.
Vindex menté vacans hinc Taurus concitus, ictu
:Irruit in Geminos impaciente fratres.
Germanos iuuenes affines protinus vnd{{ae}}
:Excipiunt. Cancer rosida prata petit.
Repens obliquó lympharum Cancer alumnus,
:Villosi vultum forte Leonis adit.
Percitus inde leo crinitos surgit in harmos
:Vnde vagans rapid{{ae}} visa Puella fer{{ae}} est.
Hanc petit: illa fugit: qu{{ae}} gressu insana fugaci
:Librantem incurrit persica lance virum.
{{AE}}stuat hic, cupidis quem dum complexibus h{{ae}}ret:
:Attriti Vermis cuspis adunca ferit.
{{np}}&lt;noinclude&gt;&lt;/i&gt;&lt;/poem&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mmps8d9ovwbvorihkxasx3vn9zcwlni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284830</id>
      <parentid>284829</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:44:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>284830</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1468" sha1="hs9qtvhp1tzjngicifo9dsnq6p4wfyb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;~2025-30804-42&quot; /&gt;{{c|— 28 —}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|cem}} eorum qu{{ae}} antecedunt capitibus eorum qu{{ae}} proximé sequntur: cathenam illam auream quae é c{{ae}}lo fingitur ad terram usque tensa contrectare valebis: sicut è coelo per te potest factus esse descensus, facilé ad coelum per ordinatum ascensum remeare valebis. Per hanc artificiosam connegionem magnum experiri possumus memori{{ae}} releuamen: qu{{ae}} valet etiam nullam ad inuicem per se retinentia consequentiam memori{{ae}} ordinata presentare. Ipsum manifestatur in subsequenti carmine, vbi cum intelligatur Aries agere in Taurum, huncque motum diuerso actionis genere, agere in Geminos. Et inde moti varia, consequentíque actione deferantur in Cancrum. similitérque deinceps in aliis: eueniet vt ex intuitu vnius, alterius mox inmediatéque consequentis occursum collucremur.
&lt;poem&gt;&lt;i&gt;
Dux gregis, armenti regem sublatus in iram
:In geminósque pedes, impete fronte ferat.
Vindex menté vacans hinc Taurus concitus, ictu
:Irruit in Geminos impaciente fratres.
Germanos iuuenes affines protinus vnd{{ae}}
:Excipiunt. Cancer rosida prata petit.
Repens obliquó lympharum Cancer alumnus,
:Villosi vultum forte Leonis adit.
Percitus inde leo crinitos surgit in harmos
:Vnde vagans rapid{{ae}} visa Puella fer{{ae}} est.
Hanc petit: illa fugit: qu{{ae}} gressu insana fugaci
:Librantem incurrit persica lance virum.
{{AE}}stuat hic, cupidis quem dum complexibus h{{ae}}ret:
:Attriti Vermis cuspis adunca ferit.&lt;br /&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/i&gt;&lt;/poem&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hs9qtvhp1tzjngicifo9dsnq6p4wfyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284832</id>
      <parentid>284830</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:45:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>284832</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1463" sha1="ns5l7tfb27h0pq2dmebt063fpncqrb5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;~2025-30804-42&quot; /&gt;{{c|— 28 —}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|cem}} eorum qu{{ae}} antecedunt capitibus eorum qu{{ae}} proximé sequntur: cathenam illam auream quae é c{{ae}}lo fingitur ad terram usque tensa contrectare valebis: sicut è coelo per te potest factus esse descensus, facilé ad coelum per ordinatum ascensum remeare valebis. Per hanc artificiosam connegionem magnum experiri possumus memori{{ae}} releuamen: qu{{ae}} valet etiam nullam ad inuicem per se retinentia consequentiam memori{{ae}} ordinata presentare. Ipsum manifestatur in subsequenti carmine, vbi cum intelligatur Aries agere in Taurum, huncque motum diuerso actionis genere, agere in Geminos. Et inde moti varia, consequentíque actione deferantur in Cancrum. similitérque deinceps in aliis: eueniet vt ex intuitu vnius, alterius mox inmediatéque consequentis occursum collucremur.
&lt;poem&gt;&lt;i&gt;
Dux gregis, armenti regem sublatus in iram
:In geminósque pedes, impete fronte ferat.
Vindex menté vacans hinc Taurus concitus, ictu
:Irruit in Geminos impaciente fratres.
Germanos iuuenes affines protinus vnd{{ae}}
:Excipiunt. Cancer rosida prata petit.
Repens obliquó lympharum Cancer alumnus,
:Villosi vultum forte Leonis adit.
Percitus inde leo crinitos surgit in harmos
:Vnde vagans rapid{{ae}} visa Puella fer{{ae}} est.
Hanc petit: illa fugit: qu{{ae}} gressu insana fugaci
:Librantem incurrit persica lance virum.
{{AE}}stuat hic, cupidis quem dum complexibus h{{ae}}ret:
:Attriti Vermis cuspis adunca ferit.
&lt;/i&gt;&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ns5l7tfb27h0pq2dmebt063fpncqrb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu/37</title>
    <ns>104</ns>
    <id>74190</id>
    <revision>
      <id>284826</id>
      <parentid>245467</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:41:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>284826</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1358" sha1="lsp2f2tpemrmbmmo8j8bjwz9axoc2rx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;~2025-30804-42&quot; /&gt;{{c|— 29 —}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;&lt;i&gt;
Formidans l{{ae}}tum medicas dum currit ad artes
:Poné Sagittiferum sentit adesse virum.
Qui modo stuprata, quam credit virgine l{{ae}}sus
:Quo petit hunc iaculo, vulnerat ecce Caprum
Vt primum intrusum ferrum persensit iniqué
:Effugit in rapidas pr{{ae}}cipitosus Aquas:
Sic caper anfoelix á gurgite tractus aquarum;
:Insueta inclusis Piscibus esca datur.
&lt;/i&gt;&lt;/poem&gt;
{{dhr}}
{{c|{{asc|INTENTIO XIIII. O.}}}}
Ascensus quidem qui fit per connexa atque concathenata, in proposito vmbrarum idealium: non est per cathenam similibus constantem annulis, ratione qu{{ae}} concipitur ex proximé dictis, atque deinceps enunciandis. Nec huius cathen{{ae}} annulus esse debet vmbra sub qua intelligitur Leuiathan dormire: non inquam vmbra abducens á luce; sed conducens ad lucem, qu{{ae}} etiam si non sit veritas: est tamen á veritate, &amp; ad veritatem, ideóque in ipsa non credas esse errorem sed veri latentiam.

{{c|{{asc|INTENTIO XV. P.}}}}
Non igitur confundens vmbrarum significatum per occultam omonimyam, omnino hoc stultitias genus incurras, vt sine delectu de vmbris sentias, intelligas, &amp; decernas, opponitur enim ea quam protegunt ali{{ae}} vmbr{{ae}} (pro qua dicitur. Protegunt vmbr{{ae}} vmbram eius) ei qu{{ae}} eleuatur super corporum altitudinem in confinio intelligentiarum. Pro qua dicitur operuit {{pt|mon-|montes}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lsp2f2tpemrmbmmo8j8bjwz9axoc2rx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284828</id>
      <parentid>284826</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>284828</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1358" sha1="m91ls2cuwi0s9pztccjorj2izn085qd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;~2025-30804-42&quot; /&gt;{{c|— 29 —}}
&lt;poem&gt;&lt;i&gt;&lt;/noinclude&gt;Formidans l{{ae}}tum medicas dum currit ad artes
:Poné Sagittiferum sentit adesse virum.
Qui modo stuprata, quam credit virgine l{{ae}}sus
:Quo petit hunc iaculo, vulnerat ecce Caprum
Vt primum intrusum ferrum persensit iniqué
:Effugit in rapidas pr{{ae}}cipitosus Aquas:
Sic caper anfoelix á gurgite tractus aquarum;
:Insueta inclusis Piscibus esca datur.
&lt;/i&gt;&lt;/poem&gt;
{{dhr}}
{{c|{{asc|INTENTIO XIIII. O.}}}}
Ascensus quidem qui fit per connexa atque concathenata, in proposito vmbrarum idealium: non est per cathenam similibus constantem annulis, ratione qu{{ae}} concipitur ex proximé dictis, atque deinceps enunciandis. Nec huius cathen{{ae}} annulus esse debet vmbra sub qua intelligitur Leuiathan dormire: non inquam vmbra abducens á luce; sed conducens ad lucem, qu{{ae}} etiam si non sit veritas: est tamen á veritate, &amp; ad veritatem, ideóque in ipsa non credas esse errorem sed veri latentiam.

{{c|{{asc|INTENTIO XV. P.}}}}
Non igitur confundens vmbrarum significatum per occultam omonimyam, omnino hoc stultitias genus incurras, vt sine delectu de vmbris sentias, intelligas, &amp; decernas, opponitur enim ea quam protegunt ali{{ae}} vmbr{{ae}} (pro qua dicitur. Protegunt vmbr{{ae}} vmbram eius) ei qu{{ae}} eleuatur super corporum altitudinem in confinio intelligentiarum. Pro qua dicitur operuit {{pt|mon-|montes}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m91ls2cuwi0s9pztccjorj2izn085qd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284831</id>
      <parentid>284828</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>284831</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1358" sha1="lsp2f2tpemrmbmmo8j8bjwz9axoc2rx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;~2025-30804-42&quot; /&gt;{{c|— 29 —}}&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;&lt;i&gt;
Formidans l{{ae}}tum medicas dum currit ad artes
:Poné Sagittiferum sentit adesse virum.
Qui modo stuprata, quam credit virgine l{{ae}}sus
:Quo petit hunc iaculo, vulnerat ecce Caprum
Vt primum intrusum ferrum persensit iniqué
:Effugit in rapidas pr{{ae}}cipitosus Aquas:
Sic caper anfoelix á gurgite tractus aquarum;
:Insueta inclusis Piscibus esca datur.
&lt;/i&gt;&lt;/poem&gt;
{{dhr}}
{{c|{{asc|INTENTIO XIIII. O.}}}}
Ascensus quidem qui fit per connexa atque concathenata, in proposito vmbrarum idealium: non est per cathenam similibus constantem annulis, ratione qu{{ae}} concipitur ex proximé dictis, atque deinceps enunciandis. Nec huius cathen{{ae}} annulus esse debet vmbra sub qua intelligitur Leuiathan dormire: non inquam vmbra abducens á luce; sed conducens ad lucem, qu{{ae}} etiam si non sit veritas: est tamen á veritate, &amp; ad veritatem, ideóque in ipsa non credas esse errorem sed veri latentiam.

{{c|{{asc|INTENTIO XV. P.}}}}
Non igitur confundens vmbrarum significatum per occultam omonimyam, omnino hoc stultitias genus incurras, vt sine delectu de vmbris sentias, intelligas, &amp; decernas, opponitur enim ea quam protegunt ali{{ae}} vmbr{{ae}} (pro qua dicitur. Protegunt vmbr{{ae}} vmbram eius) ei qu{{ae}} eleuatur super corporum altitudinem in confinio intelligentiarum. Pro qua dicitur operuit {{pt|mon-|montes}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lsp2f2tpemrmbmmo8j8bjwz9axoc2rx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Opera Latine Conscripta, Volume 2 (Bruno).djvu/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>74193</id>
    <revision>
      <id>284825</id>
      <parentid>246019</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T12:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-44033-07</username>
        <id>33034</id>
      </contributor>
      <origin>284825</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1221" sha1="75xtvdyoxjxxvw2l5wgo1a7tgw1v6c7" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sp1nd01&quot; /&gt;{{c|— 38 —}}&lt;/noinclude&gt;{{pt|tiuum}} subiectum, formaliter autem per adiectiuum, qu{{ae}} recipiunt in se ipsis alterantia, transponentia &amp; vniuersaliter diuersificantia: Analogiam enim quandam admittunt methaphysica, &amp; logica, physica: seu ante naturalia, naturalia, &amp; rationalia. Sicut verum imago, &amp; vmbra. C{{ae}}terum idea in mente diuina, est in actu toto simul te, vnico. In intelligentiis sunt ide{{ae}} discretis actibus. In coelo, in potentia actiua multiplici &amp; successiué. In natura per vestigii modum quasi per impressionem. In intentione, &amp; ratione per vmbr{{ae}} modum.

Adest paradigma vnius, ide{{ae}} actu infinitas rerum differentias habentis, &amp; vnius vmbr{{ae}} in facultate in finitarum differentiarum. Linea AB iacens lineam CD perpendiculariter cadentem &amp; duos rectos angulos constituentem excipit. Iam si linea cadens inclinetur versus B: reddet angulum acutum ex vna parte, ex altera vero obtusum. Magis atque magis inclinata in F, G, H, I, K, &amp; ita deinceps; obtusos, acutósque magis hinc inde dabit angulos.

[[File:Opera Latine Conscripta, Volume 2 - p38.png|center|250px]]

Ita patet quomodo in facultate duarum illarum rectarum linearum; sint infinit{{ae}} acutorum, {{pt|obtusorum-|obtusorumque}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>75xtvdyoxjxxvw2l5wgo1a7tgw1v6c7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eclogae Sacrae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74369</id>
    <revision>
      <id>284907</id>
      <parentid>281966</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:43:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* DAVID seu PASTOR VATES. Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur. */</comment>
      <origin>284907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="84877" sha1="5p2nnukd5zi93rtyinrdv026krmycil" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni,durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
Indixit Lysias solemnem semper habendum.
&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
Ibant, et tantae matri jam vota parabant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis,
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae caufa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
Turbidus in medio Charmis fermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venienten vidit. Hic istam
Inter nos, inquit, poterit componere litem..
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae fint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis inysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quidmemorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Verpurum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat,quamquam sibi sedula crinem
Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;


==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>5p2nnukd5zi93rtyinrdv026krmycil</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284908</id>
      <parentid>284907</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:51:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* PASTOR VATES. Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur. */</comment>
      <origin>284908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85137" sha1="eanlr3lqk9vm0y3kc8tedccgemlc4fm" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni,durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
{{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
{{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
{{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
{{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
{{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
{{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
{{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
{{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
{{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
{{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
{{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
{{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
{{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
{{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
{{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
{{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
{{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
{{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
{{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
{{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
Indixit Lysias solemnem semper habendum.
&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
Ibant, et tantae matri jam vota parabant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis,
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae caufa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
Turbidus in medio Charmis fermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venienten vidit. Hic istam
Inter nos, inquit, poterit componere litem..
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae fint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis inysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quidmemorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Verpurum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat,quamquam sibi sedula crinem
Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;


==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>eanlr3lqk9vm0y3kc8tedccgemlc4fm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284909</id>
      <parentid>284908</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:56:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* DAVID seu PASTOR VATES. Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur. */</comment>
      <origin>284909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85138" sha1="4dzh8bwsplhvwhtypht73i9d0qpyyo4" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
{{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
{{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
{{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
{{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
{{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
{{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
{{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
{{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
{{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
{{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
{{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
{{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
{{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
{{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
{{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
{{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
{{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
{{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
{{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
{{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
Indixit Lysias solemnem semper habendum.
&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
Ibant, et tantae matri jam vota parabant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis,
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae caufa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
Turbidus in medio Charmis fermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venienten vidit. Hic istam
Inter nos, inquit, poterit componere litem..
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae fint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis inysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quidmemorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Verpurum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat,quamquam sibi sedula crinem
Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;


==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>4dzh8bwsplhvwhtypht73i9d0qpyyo4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284910</id>
      <parentid>284909</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:01:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* CANTILENE. JONATHAS ATYS interlocutores celebrant alternis versibus Virginis natalia. */</comment>
      <origin>284910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85426" sha1="6jraf8wqacg0dc03wsh16sab540vlo1" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
{{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
{{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
{{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
{{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
{{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
{{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
{{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
{{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
{{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
{{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
{{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
{{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
{{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
{{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
{{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
{{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
{{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
{{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
{{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
{{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
{{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
{{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
{{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
{{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
{{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
{{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
{{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
{{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
{{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
{{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
{{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
{{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
{{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
{{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
{{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
{{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
{{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
{{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
{{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
{{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
{{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
{{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
Indixit Lysias solemnem semper habendum.
&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
Ibant, et tantae matri jam vota parabant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis,
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae caufa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
Turbidus in medio Charmis fermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venienten vidit. Hic istam
Inter nos, inquit, poterit componere litem..
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae fint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis inysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quidmemorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Verpurum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat,quamquam sibi sedula crinem
Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;


==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>6jraf8wqacg0dc03wsh16sab540vlo1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284911</id>
      <parentid>284910</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:51:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* MUNERA. Virgini nascenti parant munera Pastores. */</comment>
      <origin>284911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85647" sha1="ex055wvuk6gqk326u0032xexvhj64ne" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
{{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
{{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
{{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
{{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
{{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
{{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
{{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
{{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
{{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
{{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
{{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
{{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
{{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
{{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
{{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
{{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
{{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
{{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
{{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
{{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
{{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
{{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
{{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
{{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
{{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
{{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
{{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
{{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
{{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
{{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
{{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
{{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
{{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
{{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
{{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
{{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
{{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
{{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
{{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
{{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
{{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
{{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
{{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
{{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
{{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
{{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
{{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
{{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
{{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
{{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
{{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
{{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
{{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
{{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
{{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
{{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
{{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
{{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
{{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum.

&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
Ibant, et tantae matri jam vota parabant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis,
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae caufa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
Turbidus in medio Charmis fermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venienten vidit. Hic istam
Inter nos, inquit, poterit componere litem..
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae fint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis inysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quidmemorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Verpurum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat,quamquam sibi sedula crinem
Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;


==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ex055wvuk6gqk326u0032xexvhj64ne</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284912</id>
      <parentid>284911</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T19:58:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* VIRGINES HEBRAEAE, HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant. */</comment>
      <origin>284912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85963" sha1="tf6lj07ltlh33k95jqxr5kko9cs5h6c" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
{{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
{{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
{{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
{{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
{{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
{{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
{{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
{{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
{{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
{{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
{{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
{{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
{{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
{{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
{{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
{{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
{{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
{{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
{{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
{{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
{{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
{{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
{{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
{{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
{{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
{{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
{{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
{{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
{{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
{{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
{{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
{{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
{{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
{{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
{{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
{{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
{{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
{{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
{{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
{{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
{{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
{{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
{{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
{{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
{{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
{{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
{{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
{{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
{{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
{{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
{{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
{{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
{{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
{{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
{{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
{{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
{{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
{{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
{{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum.

&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
{{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
{{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
{{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
{{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
{{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
{{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
{{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
{{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
{{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
{{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
{{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
{{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
{{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
{{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
{{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
{{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
{{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
{{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
{{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
{{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
{{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
{{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
{{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
{{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
Ibant, et tantae matri jam vota parabant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis,
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae caufa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
Turbidus in medio Charmis fermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venienten vidit. Hic istam
Inter nos, inquit, poterit componere litem..
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae fint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis inysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quidmemorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Verpurum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat,quamquam sibi sedula crinem
Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;


==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>tf6lj07ltlh33k95jqxr5kko9cs5h6c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284914</id>
      <parentid>284912</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:07:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* SIBYLLA. Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura. */</comment>
      <origin>284914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86252" sha1="spct7qd8yujxp7cxruk500w31ihe428" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
{{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
{{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
{{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
{{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
{{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
{{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
{{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
{{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
{{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
{{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
{{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
{{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
{{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
{{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
{{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
{{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
{{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
{{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
{{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
{{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
{{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
{{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
{{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
{{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
{{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
{{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
{{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
{{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
{{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
{{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
{{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
{{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
{{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
{{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
{{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
{{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
{{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
{{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
{{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
{{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
{{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
{{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
{{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
{{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
{{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
{{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
{{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
{{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
{{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
{{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
{{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
{{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
{{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
{{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
{{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
{{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
{{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
{{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
{{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum.

&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
{{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
{{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
{{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
{{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
{{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
{{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
{{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
{{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
{{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
{{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
{{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
{{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
{{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
{{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
{{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
{{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
{{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
{{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
{{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
{{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
{{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
{{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
{{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
{{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
{{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
{{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
{{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
{{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
{{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
{{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
{{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
{{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
{{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
{{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
{{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
{{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
{{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
{{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
{{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
{{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
{{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
{{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
{{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
{{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
{{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
{{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant.

&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis,
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae caufa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
Turbidus in medio Charmis fermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venienten vidit. Hic istam
Inter nos, inquit, poterit componere litem..
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae fint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis inysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quidmemorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Verpurum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat,quamquam sibi sedula crinem
Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;


==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>spct7qd8yujxp7cxruk500w31ihe428</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284922</id>
      <parentid>284914</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:36:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* VIRGO MATER. Contentionem habet duorum pastorum. */</comment>
      <origin>284922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86485" sha1="tgwam2x3oocg7cj3dzvkrjoy8k4kf6y" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
{{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
{{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
{{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
{{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
{{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
{{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
{{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
{{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
{{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
{{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
{{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
{{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
{{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
{{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
{{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
{{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
{{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
{{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
{{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
{{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
{{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
{{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
{{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
{{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
{{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
{{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
{{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
{{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
{{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
{{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
{{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
{{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
{{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
{{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
{{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
{{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
{{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
{{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
{{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
{{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
{{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
{{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
{{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
{{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
{{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
{{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
{{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
{{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
{{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
{{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
{{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
{{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
{{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
{{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
{{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
{{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
{{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
{{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
{{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum.

&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
{{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
{{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
{{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
{{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
{{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
{{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
{{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
{{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
{{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
{{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
{{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
{{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
{{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
{{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
{{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
{{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
{{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
{{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
{{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
{{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
{{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
{{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
{{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
{{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
{{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
{{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
{{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
{{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
{{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
{{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
{{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
{{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
{{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
{{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
{{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
{{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
{{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
{{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
{{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
{{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
{{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
{{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
{{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
{{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
{{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
{{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant.

&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, 
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
{{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
{{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae caufa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
{{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis fermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
{{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venienten vidit. Hic istam
{{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem..
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae fint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
{{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
{{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis inysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
{{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
{{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
{{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quidmemorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
{{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Verpurum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
{{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
{{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat,quamquam sibi sedula crinem
{{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
{{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
{{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
{{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
{{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>tgwam2x3oocg7cj3dzvkrjoy8k4kf6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284923</id>
      <parentid>284922</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:37:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* VIRGO MATER. Contentionem habet duorum pastorum. */</comment>
      <origin>284923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86485" sha1="ew6gz2ul5n2rspy4yzssyw8bc396l3r" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
{{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
{{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
{{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
{{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
{{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
{{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
{{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
{{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
{{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
{{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
{{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
{{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
{{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
{{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
{{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
{{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
{{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
{{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
{{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
{{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
{{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
{{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
{{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
{{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
{{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
{{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
{{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
{{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
{{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
{{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
{{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
{{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
{{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
{{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
{{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
{{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
{{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
{{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
{{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
{{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
{{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
{{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
{{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
{{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
{{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
{{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
{{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
{{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
{{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
{{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
{{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
{{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
{{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
{{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
{{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
{{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
{{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
{{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
{{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum.

&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
{{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
{{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
{{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
{{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
{{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
{{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
{{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
{{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
{{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
{{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
{{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
{{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
{{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
{{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
{{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
{{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
{{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
{{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
{{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
{{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
{{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
{{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
{{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
{{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
{{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
{{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
{{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
{{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
{{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
{{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
{{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
{{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
{{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
{{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
{{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
{{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
{{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
{{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
{{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
{{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
{{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
{{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
{{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
{{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
{{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
{{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant.

&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, 
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
{{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
{{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
{{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis fermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
{{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venienten vidit. Hic istam
{{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem..
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae fint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
{{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
{{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis inysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
{{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
{{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
{{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quidmemorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
{{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Verpurum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
{{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
{{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat,quamquam sibi sedula crinem
{{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
{{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
{{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
{{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
{{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ew6gz2ul5n2rspy4yzssyw8bc396l3r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284924</id>
      <parentid>284923</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:38:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* VIRGO MATER. Contentionem habet duorum pastorum. */</comment>
      <origin>284924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86485" sha1="s3ts5thco9shfv2jvlxrcyhjmv1haqo" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
{{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
{{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
{{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
{{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
{{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
{{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
{{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
{{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
{{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
{{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
{{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
{{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
{{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
{{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
{{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
{{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
{{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
{{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
{{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
{{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
{{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
{{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
{{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
{{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
{{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
{{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
{{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
{{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
{{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
{{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
{{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
{{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
{{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
{{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
{{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
{{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
{{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
{{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
{{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
{{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
{{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
{{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
{{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
{{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
{{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
{{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
{{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
{{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
{{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
{{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
{{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
{{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
{{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
{{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
{{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
{{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
{{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
{{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
{{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum.

&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
{{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
{{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
{{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
{{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
{{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
{{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
{{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
{{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
{{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
{{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
{{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
{{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
{{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
{{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
{{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
{{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
{{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
{{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
{{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
{{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
{{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
{{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
{{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
{{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
{{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
{{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
{{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
{{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
{{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
{{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
{{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
{{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
{{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
{{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
{{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
{{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
{{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
{{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
{{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
{{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
{{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
{{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
{{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
{{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
{{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
{{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant.

&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, 
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
{{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
{{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
{{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
{{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venienten vidit. Hic istam
{{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem..
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae fint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
{{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
{{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis inysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
{{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
{{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
{{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quidmemorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
{{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Verpurum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
{{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
{{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat,quamquam sibi sedula crinem
{{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
{{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
{{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
{{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
{{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>s3ts5thco9shfv2jvlxrcyhjmv1haqo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284926</id>
      <parentid>284924</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* VIRGO MATER. Contentionem habet duorum pastorum. */</comment>
      <origin>284926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="86486" sha1="etd37aitmijkkk90z2g7t7e2r80j9g3" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Eclogae Sacrae
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1659
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina, eclogae
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}


__TOC__


==ECLOGA I. In Virginem conceptam. ==
===DAVID seu PASTOR VATES. &lt;br&gt;Nasciturae Virginis imaginem per somnum objectam amat, et veneratur.===
&lt;poem&gt;

Hoc nemus, has valles, haec flumina pastor amavit
Jessaeus, dulces illo sub monte capellas 
Pascebat, tenuique gregem mulcebat avenâ.
Hic cecinit, cantu rupes vicina sonabat;
{{Versus|5}}Fatidicam quoties perculsus numine mentem,
Divinam valles docuit resonare profundas
Parthenidem, casto pastorem incenderat igne
Parthenis, Hebraeas inter pulcherrima nymphas:
Vos fagi testes, et odoriferae cyparissi.
 
{{Versus|10}}At quae vicinae fundit se plurima rupi
Desuper ulmus, habet calamos pastoris, et ipso
Servat adhuc, cecinit quondam quae carmina, trunco.
Non procul è veteri resonant examina quercu.
Silva avibus strepit omnis, et ille herbosa secundum
{{Versus|15}}Prata fluit qui rivus, aquae dum garrulus errat,
Pastorum teneros, quos saepe audivit amores,
Narrat ad offensas arguto murmure cautes.
 
Ingens ad laevam tollit se lucus, ubi omnis
Caede madet tellus, et rorant sanguine vepres.
{{Versus|20}}Hic pastor pugnavit, et hac immane leonis,
Cum jaculo, victor spolium suspendit ab ulmo.
Cogite oves pueri, silva dedit ursus ab alta
Ingentem sonitum: sed qua vestigia torquet
Bellua, se tollit contra, dextraque prehensam
{{Versus|25}}Implicat, et molli oppressam discerpit in herbà.
Stat pecus, attonitumque metu respectat, et horret
Hirsutumque supercilium, villosaque terga.
Junipero truncum caput ursi pendet ab ista.
Ducite ut ante greges, et reddite carmina silvis
{{Versus|30}}Pastores, meritâ victorem ornate coronâ,
Nam patriae fera monstra, isto sub monte, peremit.
Parce tamen victor procedere, gramine in alto
Ceruleus latet anguis, habet sub dente venenum.
Nec quidquam pastor fugit avius, avia serpens
{{Versus|35}}Afflavit tabo late, infecitque veneno.
 
Est imâ sub rupe specus, sonat intus aquae fons,
Quem circum multo fundit se gramine muscus,
Atque apium, atque hederae, atque virens thymus, atque adiantum,
Huc, dum solae errant per devia rura capellae,
{{Versus|40}}Sole sub ardenti, pastor se ferre solebat ;
Hic canere, hîc viridi frigus captare sub umbra,
Huc quoque deprehensum, per gramina dum fugit anguem
Venerat, inque humili fessus desederat herba,
Cum rupem affatur jam plenus numine Vates.
 
{{Versus|45}}O quae serpentem victo pastore superbum
Vidisti seu tu rupes, seu vallis, eundem
Virgine ab Hebraeâ quondam mirabere victum.
Nec jam letales colubri per prata nocebunt.
Tuque ô! quam saeclis promittunt fata futuris,
{{Versus|50}}Diva veni, durum gentis miserata laborem.
O! mihi, si tantum vitae superaret et aevi
Virgo, tuum coram ut possèm celebrare triumphum,
Montibus in patriis, mihi pagus cederet omnis.
Cantanti, nec me, cecinit qui proxima Mosi,
{{Versus|55}}Ut perhibent, calamo egregius superaret Elizes.
 
Talia jactanti fontis vicinia somnos
Fecit, eunt trepido lenes dum murmure rivi.
Vix bene sopito fatis promissa puella,
Quae colubri caput elidat, monstrata per auras.
{{Versus|60}}Hae simul auditae voces. Haec Parthenis ora,
Parthenis hos oculos quondam feret, inclita tantum
Parthenis, atque alias inter formosa puellas,
Quantum alios inter formosus Lucifer ignes.
Tu venturam orbi primis venerabere votis
{{Versus|65}}Pastor, &amp; hanc tecum pubes agrestis amabit.
Talibus attonitum visis, somnoque solutum
Jessiadem nymphae divina reliquit imago.
 
Ille autem magno jam tum perculsus amore,
Quis mihi, quis te, inquit, rerum pulcherrima Nympha
{{Versus|70}}Objecit Deus? atque objectam protinus idem
Eripuit? Quid Virgo fugis? Si quaeris amari.
Aut si te celas, cur tam divina fuisti?
Credo equidem, tenuem miseri pastoris avenam,
Agrestisque rudes calami aspernabere cantus.
{{Versus|75}}Accipe vota, meos si non dignaris amores:
Et quamvis me non ausim promittere amantem,
Nec sperem fas esse, tibi tamen, omnia quando
Possumus, aut posse incauti speramus amantes,
Partheni, forte tibi mea quondam vota placebunt.
{{Versus|80}}Montibus ante cavae valles, aut vallibus umbrae,
Fontibus aut rivi deerunt, aut murmura rivis,
Quam tua, Virgo, meo labatur pectore imago.
 
Quae te non rupes illis videre diebus
Errantem, et blandos jactantem pectore questus,
{{Versus|85}}Fortunate animi pastor? Quae saxa gementem,
Qui montes, quae te non audivere cavernae?
Sed seu te rupes, seu gramina laeta fluentis,
Seu virides silvae, seu patria rura tenerent:
Parthenidem silvae, et rupes, et rura sonabant.
{{Versus|90}}Quid memorem? vano quoties altaria ritu
Fluminis in ripâ, vel fontem propter amoenum,
Cespite de viridi, fectaque struebat ab ulmo:
Tum lectos pratis flores, textasque coronas
Ponebat super, et silvestria dona ferebat.
{{Versus|95}}Illum etiam perhibent, seu sidera forte videret,
Seu Solem, et Lunam, seu pictos floribus hortos,
Dixisse assuetum, Tibi picti floribus horti,
Sol, et Luna tibi, tibi, Partheni, sidera cedunt.
Nec tecum formâ contendat pulchra Rachelis,
{{Versus|100}}Quamquam illam Isacides per taedia longa pararit
Bis septem annorum, nec taedia longa putarit.
Dum vagus erraret, venit Jordanis ad undam
Lassus, et extremae sedit sub margine ripae,
Multa putans: tum sic tenues effatus in auras.
 
{{Versus|105}}Ripa silet, silet aura, silent cum flumine valles ;
Nec pectus, maestoque silent in pectore curae.
Ecquis erit tanto modus, aut quis finis amori?
Omnis sperat amans, et durus sperat arator
Venturam segetem, maturam vinitor uvam,
{{Versus|110}}Foeturam pastor, flaventes messor aristas,
Quin age, praeque diem veniens ô! Nympha beatum,
Nascere, nascenti Zephyris clementibus aurae
Aspirent, puroque micet lux candida Sole.
Ah! ne illam rigido contristet frigore lucem
{{Versus|115}}Immitis Boreas, aut nubibus aëra fοedet.
Ah! ne illum contra tendant se nubila Solem.
 
Talia per montes, subjectaque montibus antra
Dicebat, nec quid posset sperare, videbat.
Tantum per silvas, et per deserta viarum
{{Versus|120}}Ibat, ubi, quondam venturâ in Virgine, vanus
Suspirabat amans, quos non sperabat amores.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA II. In Virginem conceptam==
===PASTOR VATES. &lt;br&gt;Virginis sibi per somnum objectae futuram dignitatem vaticinatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecce coronatis cessarunt rura juvencis,
Pastores, non haec regnat per rura voluptas
Nec quidquam, pagum rumoribus acta per omnem
Fama volat, caesum patrio à pastore leonem,
{{Versus|5}}Silvarum qui terror erat; venere coloni,
Pastores venere, feram videre jacentem.
Incertum quâ caesa manu: dumque avia lustrant:
Jessaeum solo vatem reperere sub antro,
Haerentem, curasque gravi sub corde prementem.
{{Versus|10}}Venit Adon, venit Johatas, dilectus uterque
Pastori, juvenes ambo, et cantare periti.
Venit et Amasias pagi longaevus aruspex,
Qui quondam calamos, nec inertes passus avenas
Montibus in Syriis, omnis vicinia venit.
{{Versus|15}}Mulcebantque aegrum dictis, curamque levabant.
 
Ille autem divinum animi consessus amorem est
Tum visam in somnis vanâ sub imagine Nympham,
Narrat, et auditas voces, caesumque leonem.
Mirantur casum socii, miratur et ipse
{{Versus|20}}Amasias, quid visa ferant, quo spectet imago
Parthenidis, fari hortatur; tum numine plenus
Fatidicus Pastor, monstratae Virginis ortus,
Fatorumque vias aperit, simul incipit ipse,
Mirari simul, et festo fremere omnia plausu.
 
{{Versus|25}}Nam memorabat, uti mulier labefacta colubro,
Exitium generi fuerit, tum lapsa per omnem
Progeniem late turpis vestigia noxae.
Hocerat in pratis, inquit, quod letifer anguis,
Dum praeceps fugerem, diro me dente petebat.
{{Versus|30}}Et memini, cum me mater non vana monebat:
Serpentem fuge nate, sui nam vulnere morsus
Perdidit ah! nostrum serpens genus, omnia pestis
Pervasit, fuge nate, furit vis atra veneni.
Deinde canebat, uti labem contraxerat orbis,
{{Versus|35}}Ut mortale genus tristis corruperat arbos:
Et fortunatos si nunquam poma fuissent
Mortales, pomum quos ah! fatale peremit.
 
Clade in communi rerum, generisque ruinâ,
Narrabat vitio exemptam, maculaque carentem
{{Versus|40}}Parthenidem, nondum terrae concreverat orbis,
Nondum mundus erat, cum jam formata puella,
Ac dictis ne vana fides, praesagia priscae
Pandebat legis. Sodomaeo ut sospes ab igne.....
Una domus, merso ratis una superstes ab orbe
{{Versus|45}}Restaret, medios tuta ut virgulta per ignes
Montis Horebaei, flamma in crepitante, virerent.
Addit, ad effusos ruptis ut nubibus imbres,
Nil accepit aquae vellus Gedeonis, ubi ingens
Area perfusis late stagnabat ab undis.
{{Versus|50}}Omniaque immunem communi à labe puellam
Tot rerum ostentis portendere signa docebat.
 
Tum ventura canit, quo tempore Parthenis orbi,
Quam sero dabitur, primis ut deinde sub annis
Coelicolûm pactam regi, sacrisque jugatam
{{Versus|55}}Ominibus cum matre pater sacrabit ad aras:
Exin uti castum caelesti pondere ventrem
Sentiet afflatu divini numinis auctum.
Nam matris simul illa decus, simul illa pudicae
Virginis intactum florem servabit, et omni
{{Versus|60}}Virgo parens latè in populos celebrabitur aevo.
 
Tum tibi Nympha aras, tum surgere templa vide
Affusosque aris populos, ipsique Sabaei,
Ipsi Arabes sua thura ferent, et marmore puro
Templa dabunt totoque potens dominabere mundo.
{{Versus|65}}Tu tamen interea nostris cantabere silvis
O mulier divina, suo te murmure rivi,
Te rus omne canet, certis tibi dona diebus
Omnes portabit patrio vicinia ritu.
Pars et primitias frugum, cum lacte recenti,
{{Versus|70}}Et tostas fruges, et adorea liba sacrabit.
Felices nimium pastores ô! quibus olim
Te primum dulces venientem lucis in auras
Cernere contingat, quando, si credere dignum est,
Montibus in nostris, pastores inter, et agnos,
{{Versus|75}}Tu, Virgo, vitam accipies, lumenque videbis.
O si, pastores, aetas me vestra tulisset:
Primus ego legerem flores, cunabula primus
Floribus ornarem variis, et dona pararem,
Insuper et calamo carmen modularer agresti.
{{Versus|80}}Namque tuum numen, quo non praesentius ullum,
Sentiet omnis ager, pomis curvabitur arbos,
Grandia foecundae distendent horrea messes,
Et pecudum plenis manibus preffabitur uber.
Et jam nostra tibi sacramus ovilia, jamque
{{Versus|85}}Foeturam gregis, et pecudes cum lacte vovemus.
Ramus ut arboribus decori est, ut montibus arbos,
Vallibus ut rigui fontes, ut fontibus umbra,
Tu decus omne tuis, nostri tu gloria ruris:
Et dum flumen aquas, et habebit campus aristas,
{{Versus|90}}Immortalis erit nostro tua gloria ruri.
Ipsae te pecudes, ipsi cum matribus agni.
Ipsae te valles, ipsa haec arbusta loquentur.
 
Talia cantabat: repetebant omnia laeti
Pastores, laetae repetebant omnia silvae.
 
{{Versus|95}}Ex illo, per agros circum, per pascua, Nymphae
Parthenidi servatus honos, et certa quotannis
Dona parata, suis decor, et laus addita donis.
Nec jam per silvas inhonestos Agaris ignes
Cantabant pueri, nec jurgia saeva superbae
{{Versus|100}}Aut Dalilae, aut miseri illusos Samsonis amores.
Omnia Parthenidem celebrabant carmina, et unam
Parthenidem rupes, unam deserta canebant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. In Virginem nascentem.==
===CANTILENE. &lt;br&gt;JONATHAS ATYS interlocutores &lt;br&gt;celebrant alternis versibus Virginis natalia.===
&lt;poem&gt;
 
Cum molles Jonathas sub culmine Thaboris agnos
Pascebat, cantu Jonathas lenissimus unus,
Isto monte super, dulces qui pasceret agnos.
Venit Atys, cantando et Atys quoque magis, et ipsi
{{Versus|5}}Par Jonathae, juvenes ambo, et cantare parati
Cui Jonathas. JON. Cur nonquando huc convenimus ambo,
Tu canere, ipse bonus tibi respondere canenti,
Ad mollem fagi istius consedimus umbram,
Muscus ubi, et saliens haec inter gramina rivus.
{{Versus|10}}Hic tenero cithysus pecori, lotique frequentes,
Et lenes Zephyri, et dulcis cantantibus umbra,
Hicque suus pasto potus non deerit ovili.
ATYS. At nos divinae invitant natalia Nympha
Nam fatis promissa, polo delabitur alto
{{Versus|15}}Progenies, charae quam matris ab ubere vidi
Pendentem, sera è pratis cum nocte redirem.
Et nisi nostrorum vana est prudentia vatum,
Hanc reginam orbis quondam, sed serus habebit.
JON. Audieram dulces hîc quondam, lucis in auras
{{Versus|20}}Venturum infantem, qui nos in sceptra referret.
ATYS. Audieras, et rumor erat non vanus et ipsos
Saepe mihi id quondam memini narrasse parentes.
JON. Et nos praeterea cessabimus? Omnia quando
Dulcis Aty, natâ de Virgine certa reportas.
{{Versus|25}}Arys. Carmina nos Nymphae, non deerunt carmina nobis,
Dicamus, dicenda neget quis carmina Nymphae?
JON. Imo ego, namque tibi non deerunt carmine laudes,
Virgo, tuas tendant qui dicere, dona parabo.
Sunt mihi bis septem puri candoris olores,
{{Versus|30}}Quos aluere suis nymphae Libanitides antris,
Et cantus docuere, vagi dum vallibus errant.
Hos ego, dum crescis, multâ bene sedulus arte,
Te,Virgo, laudesque tuas cantare docebo,
Ut tecum ludant faciles, cantuque perenni,
{{Versus|35}}Vespere te summo, primo te mane salutent.
Illos oro ut ames, nam semper amaberis illis.
ATYS. Carmina non deerunt, si nobis munera desint.
Nam pater, et parcae dura inclementa matris
Me prohibet,ne quidquă ausim promittere Nymphe,
{{Versus|40}}Est mihi Betlemiis olim compacta cicutis
Fistula, quam Phinees dono dedit, Isachar illi
Donarat, nostris qui primus carmina silvis
Et calamo docuit componere, et addere voces
Cantibus ad numerum, certâ sub lege, coactas.
{{Versus|45}}Hâc regem saepe Assyrium, cum vana tumeret,
Impleretque suos falsis mugitibus agros,
Cantabat bonus, et socios cantare docebat.
Illa tuas, Virgo, cantabit fistula laudes.
JON. Quamquam si vates nostris pastoribus unus,
{{Versus|50}}Nec tua vicinae celarint carmina rupes,
Non tibi, si certes, celebranda in Virgine, cedam.
ATYS. At quis te,Virgo, magno satis ore loquatur?
Aut dicat te digna? tuo ni munere dicat.
JON. Qui molli nuper pratorum stratus in herba,
{{Versus|55}}Cantabam flores, et quae sit gratia florum:
Nunc te, Virgo, canam, primo quae lucis in ortu
Jam potes ore tuo splendorem vincere forum.
ATYS. Verum ego, qui Lunam in silvis, Solemque canebam
Auricomum, tum quae Lunae, quae lumina Solis,
{{Versus|60}}Nunc totis tua, Virgo, canam natalia silvis,
Quae Solem, et Lunam primo jam vincis in ortu.
JON. Omnes nascenti vos ô! concedite Nymphae,
Seu quas primus habet, seu quas habet ultimus orbis
Formosas, primo quae vix sub limine vitae,
{{Versus|65}}Et potuit jam tum, et meruit divina videri.
ATYS. Nonne vides, cum mite solum se vere benigno
Induit in flores, ramis exultat opacis
Omne nemus, montes, et prata virentia rident.
Talis prima fuit ridentis gratia Nymphae,
{{Versus|70}}Primum oculis matri cum respondebat amorem.
JON.Qualis in irriguo cum mollis amaracus horto
Crescit, et ambrosium crescendo fundit odorem.
Sic virtus tua, Virgo, tui sic gratia vultus
Crescet, et ipsa suum crescendo fundet odorem.
{{Versus|75}}ATYS. Forsan et ipse etiam, quos Nymphae sidera mores,
Dum crescat, veniatque suis cum floribus aetas,
Et quae fata parent, canerem, si blanda canenti
Gratia, si digni spirarent Virgine cantus.
JON. Cresce puella, tibi crescit quae plurima myrtus,
{{Versus|80}}Vallibus his, nec aquas, nec iniquos sentiat aestus.
ATYS. Nascenti myrtus si sit gratissima Nymphae,
Nec rosa, nec violae myrtos, nec lilia vincent.
JON. Matres ferte rosas, vos lilia ferte puellae,
Ut texam Nymphae lecto de flore coronam.
{{Versus|85}}ATYS. Tollite vos matres, vos tollite serta puellae:
Sidera descendant coelo, Nymphamque coronent.
JON. Saltem purpurei per gramina crescite flores,
Quos legat, et nitido componat pollice Nympha.
ATYS. Floribus at sat erit, si sub vestigia Nymphae
{{Versus|90}}Surgant, vel sacro pressi pede surgere sperent.
JON. Cum pratis praesens aderis, non carmina deerunt
Culta, nec incurvo resonet quae tibia buxo.
ATYS. Tuque hic inter oves frondosi fontis ad umbram,
Sublimis musco frigus captabis opacum.
{{Versus|95}}JON. Nec te paeniteat pecoris divina Puella,
Pavit et ipsa greges quondam formosa Rachelis.
ATYS. Tum nostri Agricolae, quando tua numina norint,
Te votis facilem segeti, pecorique vocabunt.
JON. Spem facit agricolae prima sementis in herba,
{{Versus|100}}Pastori foetura, gregi spem gramina, rivi
Graminibus, tua, Virgo, tuo natalia ruri.
ATYS. Graminibus pecudes, et gramina vallibus imis,
Imae fluminibus valles, et flumina ripis,
Arboribus ripae, nos spe gaudemus amantes.
{{Versus|105}}JON. Ipse, sinat mater, placeant quae munera mittam:
Namque locum vidi quo congessere columbae.
ATYS. Sunt mihi cana novem molli lanugine, nuper
Saepibus in nostris, quae mala Cydonia legi.
Estque domi dilecta soror, quae munera portet,
{{Versus|110}}Et dicat: Virgo, qui mala Cydonia mittit,
Mittit et ipse animum, tu munus et accipe, et illum.

Desierant, at oves ut erant circum atque juvenci,
Obstupuere et oves cantum, obstupuere juvenci.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. In Virginem nascentem.==
===MUNERA. &lt;br&gt;Virgini nascenti parant munera Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Ite boves, omnis pagus vacat, ite soluti
Vomeribus, rastrum vacuus deponat arator,
Festum pastor agat, tua sunt natalia, Virgo.
 
Haec viridi è tumulo, terebinthum subter opacam,
{{Versus|5}}Divinus Lysias, turbâ spectante, canebat
Idem pastorum Lysias, oviumque magister.
Accurrunt nymphae ad cantum, properantque vocati
Agricolae, qui dona parent, portentque Puellae.
Et prior ante alios presso cum lacte ferebat
{{Versus|10}}Insignes maculis, capra è candente, gemellos
Belieser, primo cervix quibus ardua cornu:
Cervicemque super lecto de flore corona.
Sedula Tamarias, cum Beliesère marito,
Lilia cana novem dono fert, fertque hyacinthos,
{{Versus|15}}Florenti nexos, et permixtos amaranto.
Fert Jocabe fructus, horto cui divite multi
Pendebant ficus, et mitia poma rubebant,
In musco ficus, in vimine poma ferebat.
Portat cum famulis et dura conjuge Beris,
{{Versus|20}}Frondosi qui summa colit pineta Sionis,
Dives agri, dives pecoris, vitisque novella
Primitias frugum; properataque liba per herbam
Expediunt famuli,perfundunt lacte placentam,
Tum parco melle intingunt, onerantque canistris.
{{Versus|25}}Fert turdos Jonathas, visco qui saepe tenaci,
Retibus aut tensis, aut fictae carmine vocis,
Et fallebat aves, et eas cantare docebat.
Tum bonus ipse etiam exemit quae subere Phison
Cerea dona cavo, puro cum melle parabat.
 
{{Versus|30}}At felix operum, quae nullis una puellis,
Seu tereti lino, mollis seu vellere lana
Ducat opus, ducti concedat munere fusi,
Dina laborati textum admirabile luti
Portat divinae chlamydem factura puellae,
{{Versus|35}}Docta et acu linum, docta et deducere fuso. 
Bernice certis, cui plurima mulctra diebus
Spumabat, sinum lactis parat anxia, et addit
Lacti pruna, rosasque suus quae Beris amabat:
Et ni, Virgo, tibi servasset, Beris haberet.
{{Versus|40}}Ducit Atys geminas ipsa cum matre capellas,
Spem gregis, et blandae solatia prima sororis,
Quae bis et ad mulctram veniunt, bis et ubera tendunt.
Utque suo quoque non desit sua gratia dono,
Et lotas nitidis insontibus, et bene pexas,
{{Versus|45}}Atque rosa, atque thymo, atque apio frondente coronat:
 
Non procul hinc plexis redimitae tempora sertis
Thaborides nymphae per florea rura vagantur.
Arbuteis quae serta legant portanda canistris,
Et thymbram, et violas, et caetera munera ruris,
{{Versus|50}}Munera divinae cunis spargenda Puellae.
Pars molles calathos florenti texit hibisco,
Parsque legit flores, calathos pars floribus implet.
Dum parte ex alia pastorum rustica pubes
Vino hilaris, dulce in vicini fontis ad umbram,
{{Versus|55}}Virginis agresti laudes meditatur avena.
Quos etiam monitis Lysias hortatur, et urget.
Vos ait, ô, quibus est lectos per gramina flores
Quaerere amor, mecum nascenti serta Puellae
Carpite, et eximiam imprimis de flore coronam
{{Versus|60}}Texamus, mollique thymum jungamus acantho:
Spirat dulce thymus florenti junctus acantho:
Et densâ Nymphae cunas aspergine florum
Ornemus, capitique suos addamus honores.
Namque Dei, si vera fides, et credere dignum est,
{{Versus|65}}Quondam mater erit, nec eam ventura silebunt
Tempora, si meritae norint praeconia famae.
 
Ecquis erit tantam inter vos qui dicere Nympham
Audeat, et blando teneat spectacula cantu?
O mihi si primi redeant cum viribus anni,
{{Versus|70}}Qualis eram, cum me calamo donavit eburno.
Mathatias, celebrata olim ob certamine fratrum;
Quali, Virgo, tuas cantarem carmine laudes!
Vos quibus est animi vigor, et vis blanda canendi,
Vos o nascentem pastores dicite Nympham.
{{Versus|75}}Egregium victoris erit pro carmine munus,
Molle pedum, flavo extremum quod vinxerat aere
Bananias, moriensque mihi donarat habendum
Addam utrem paribus calamis, et follibus aptum
Ore favete omnes,et cingite tempora lauro.
{{Versus|80}}Sic fatus sumpsit laurum, quam tempora circum
Imposuit: sic fidus Atys, sic caetera turba,
Et certare alacres, et jam cantare parati.
 
Carminibus dictis, tam laetae lucis honorem,
Per patrios montes, vicinaque rura, quotannis
{{Versus|85}}Indixit Lysias solemnem semper habendum.

&lt;/poem&gt;

== ECLOGA V. In Virginem templo praesentatam.==
===VIRGINES HEBRAEAE, &lt;br&gt;HELISABE, SUSANNA, DEBORA, SALOME, &lt;br&gt;ad templum properant, ut Virginis se ad aras devoventis pompam videant.===
&lt;poem&gt;
 
HEL. Quo vos ô fidae comites properare paratis
DEB. Ad templum, nos festa vocant spectacula templo.
Quo tu autem? nam te miror procedere solam
Helisabe, quo tendis iter? HEL.Quo tenditis ambae,
{{Versus|5}}SVS. Hoc tibi dura adeo potuit permittere mater?
HEL. Ipse pater, clam matre, domo discedere jussit,
Quod nunquam sineret durae inclementia matris.
Namdum forte domo se matutinus agebat,
Audiit in totam quod spargi coeperat urbem,
{{Versus|10}}Delubro in magno spectacula certa parari,
Virgine ab Hebraea, Hebraeis visenda puellis.
DEB. Me quoque qui ritus,quae sint spectacula porro,
Visere vult mater, neque me pater ire recusat.
HEL. Tu sine me comitem mea Debora, et inter eundum,
{{Versus|15}}Quae Virgo, quam rem demum paret, ordine pande.
DEB. Est templo mihi fida, tibi bene nota Salome
Una sacris alias inter devota puellas:
Illa domum misit, qui me cum matre moneret,
Quid rerum in templo, quo ritu Virgo pararet
{{Versus|20}}Trimula, regali prognata è sanguine Virgo.
Tum matrem (namque haec spectacula semper amavit
Mater) amor cepit, quid ferret pompa, videndi.
Et mecum templo sese promisit ituram.
Non tulit id genitor, matri ne turba noceret
{{Versus|25}}Affectae, sextoque uterum sub mense ferenti.
Huc festino autem, matri quae visa reportem.
HEL. Olli quod nomen, quae sit fortuna Puellae,
Quod genus, aut quâ spe tam blandae aetatis ad aras
Se voveat, referet quae moverit ista Salome.
{{Versus|30}}SVS. Non longum est quod restat iter: sed forte, priusquam
Venerimus, ne sed evoverit illa, veremur.
 
SAL. Quae vos ô lenta tenuit mora tanta puellae?
Pompa omnis perfecta, suam stat victima ad aram.
SVS. Hanc fecere moram longa intervalla viarum.
{{Versus|35}}DEB. Singula,quando aderas,non te narrare pigebit,
Dum vacat, extrema namque huc ex urbe venimus.
SAL. Dicam equidem, neque vos longe sermone morabor.
Principio niveis ingens in vestibus ibat
Turba sacerdotum, quae carmina sacra canebat.
{{Versus|40}}Tum pueri tortis evincti tempora ramis
Ardentes manibus taedas de more ferebant.
At Virgo, puri qualis rosa plena pudoris,
Ore rubens, linoque caput velata recenti,
Ibat: eam circum, flores laurosque virentes
{{Versus|45}}Vimineis nymphae calathis, et serta ferebant.
Flaventem levis aura comam spargebat eunti
SVS. Illam siquid amas, meruit quae talis amari,
Cur nomen celas nos Virginis hujus amantes.
SAL. Parthenis est nomen, tenuis fortuna Puella.
{{Versus|50}}Sed genus est prisco regum de sanguine clarum.
 
Ut ventum ante aram, prostrata fundimur omnes,
Orantes multam sacra pro Virgine pacem:
Stabat at illa animi fidens, arasque tenebat
Multa Deum verbis testata, Deique ministros.
{{Versus|55}}Juxta aderat, lacrymisque sinum replebat obortis
Anna parens, natamque Deo parere monebat.
Illa Deum affatur. Nos blanda in Virgine fixae
Spectamus, quo vota ferant, quid munera portent.
Tum qualis nobis, et quam divina videri
{{Versus|60}}Coepit! honos oculis novus, et decor additus ori.
Mirabar tacite mecum, et suspensa pavebam.
Sed magis obstupui, cum sic exorsa profari.
 
Accipe prima mei voveo quae dona pudoris,
O Pater, aeternum da virginitatis amorem,
{{Versus|65}}Da colere, atque omnem sit fas odisse hymenaeum.
Talibus orantem dictis, arasque tenentem
Mille rosis,ut erant circum, texere puellae:
Tum carmen cecinere: modos et verba notavi.
Cedite virginibus, vos ô jam cedite matres.
{{Versus|70}}Nec nos innuptas nuptarum gloria tangat,
Una super reliquas Virgo memorabere matres,
Solaque virgineum servabis mater honorem.
 
Postremo Anna parens vocem tollebat anhelam
Attonitae similis, fidens i nata, hymenaeos
{{Versus|75}}Sperne omnes, tuque insigni laetabere facto.
Tempus erit, cum mille aevo florente puellas
Spernere dotales tecum mirabere taedas,
Quas pudor aeternus sacro velabit amictu
Caelesti pactas sponso, et tua facta secutas.
 
{{Versus|80}}Talia dicebat simul, et simul ora rigabat
Laetitia illacrymans, natamque amplexa tenebat.
SVS. Quae turba ó comites? Quin cedimus. HEL. Hei mihi! velum
Rumpiter. Oppressae fer opem Susanna sorori.
SAL. Virgo redit, cernis venientem: multus inumbrat
{{Versus|85}}Flos caput. DEB. Ut vultus blande demissa modestos
Incedit gravis, et toto spectabilis ore!
HEL. O fortunati, qui te genuere, parentes
Tam dignam, nostros cui devoveamus amores!
SAL. Ite domum, sero inclinat nam vesper olympo,
{{Versus|90}}Cum jam pompa omnis processerit, ite puellae.
 
SVS. Hac iter est breve per divortia certa viarum,
Et callis secretus: habet nam caetera vulgus.
HEL. Post turbam lentae, manibus per mutua nexis,
Nen os dispersas agat in diversa, sequamur.
{{Versus|95}}DEB. Si prius audissem, quid talis pompa tulisset:
Ingens myrtus erat tecti in penetralibus altis,
Fregissem ramos, et Nymphae ferta tulissem
SVS. Nescioquae blandâ, comites, dulcedine mentem
Vis agit, expertem thalami stat degere vitam;
{{Versus|100}}Aspernata viros divino sponsa marito
Virgodatur, quid non nobis sperare licebit?
HEL. Si fas caelestis thalamos optare mariti,
Non ipsa abnuerim mortales spernere taedas.
SVS. Digna Deo tu sponsa, viros si despicis omnes.
{{Versus|105}}DEB. Quid faceret, qui te tot agris dotalibus ambit
Ananias? cui te, ut perhibent, pepigere parentes.
HEL. Sunt aliae in Solymis,quarum connubia poscat.
SVS. Quo ferat ille suos à te despectus amores?
Quin fucum, comptasque comas, unguentaque amantis,
{{Versus|110}}I potius, sequere, atque animos submitte marito.
HEL. Te potius sequor, et tecum connubia sperno.
SVS. Quid si dura premant invitam jussa parentum?
HEL. Hinc fugerem, et montes errarem sola per altos
Venatrix: liquidi praeberent pocula fontes.
{{Versus|115}}Interea mixtis lustrarem Galgala nymphis,
Frigus ubi captare, dies cum plurimus ardet,
Fas foret, et lectos tibi Partheni nectere flores.
 
DEB. Verum ego,Virgo, tui mores imitata pudoris
Ante aras, ipso tecum consumerer aevo:
{{Versus|120}}Servaremque tuos, tua per vestigia, gressus.
 
Illae haec inter se dum miscent verba puellae,
Hasque agitant alto curas sub corde, redibant.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VI. In Virginem annunciatam==
===SIBYLLA. &lt;br&gt;Sibyllam Erythraeam, quae forte venerat ad Jordanem, dum consulunt duo pastores, mira audiunt ab illa de Virgine suo in rure nascitura.===
&lt;poem&gt;
 
Uranides Musae, quando divina paramus,
Et vos divinum vati concedite carmen.
Non omnes tenuis cantus delectat avenae.
 
Forte suas pastum pecudes ad gramina nota
{{Versus|5}}Valle in deserta Sephis ducebat, et Arnon,
Insignes iidem calamis, jaculisque periti.
Dumque una quaerunt Lysiam (spe carminis ambos
Jamdudum Lysias incenderat) ecce sub antro,
Cum jacet ipse sibi indulgens, videre jacentem,
{{Versus|10}}Et carmen petiere. Senex, dum multa recusat,
Ite, ait, ô pueri, non deerunt carmina vobis.
Ite, et Erythraeis quae nuper venit ab oris,
Carmina quae vultis divinam orate Sibyllam
Hanc fama est vitream liquidi Jordanis ad undam,
{{Versus|15}}Excelso stantem in scopulo, sub rape cavata,
Eventus rerum populis aperire futuros.
Illa colit silvarum umbras, et sola sub ipsis
Litoribus, nemorumque recessus inter opacos,
Degere amat, montesque feros, umbrasque silentes
{{Versus|20}}Affari; ut ferâ nuper mihi nocte canebat
Alcimus, amissis qui tum responsa Sibyllam
Orabat tauris, et se vidisse ferebat.
Ite, egodum pastas pecudes ad tecta reduco.
Vos ô! quae novit rerum ventura, Sibylla
{{Versus|25}}Vos longe doceat melior. Mandata capessunt,
Corripiuntque viam, qua semita ducit ad amnem.
 
Ut fluvium venere, moram nam longa viarum
Aut spatia, aut passim objectae per confraga valles
Non fecere, vident stantem sub rupe Sibyllam,
{{Versus|30}}Speluncae ante fores, densis quam plurima ramis
Umbrabat late fagus, fagique sub ipsis
Carmina scribebat foliis spargenda per auras.
Quos virgo ut vidit, subitum testata furorem,
Exclamat, saxoque ambos affatur ab alto.
{{Versus|35}}Accipite haec animis, rerum quae maxima vobis
Edico, ô pueri. Vestris nascetur in oris
Pura animi Virgo, quae quamquam illaesa pudoris,
Dici mater amet. Manibus vos lilia plenis,
Lilia virgineae pastores spargite matri.
{{Versus|40}}Quae flavam vitrei quondam Jordanis ad undam
Paupere sub tecto, projecti in stramine foeni
Authorem rerum, coetus non passa viriles,
In lucem dabit. Ah! quanto se tollit honore
Caelestis puer ille? Dei quantum instar in illo est?
{{Versus|45}}Ite, ô pastores, pastorem agnoscite vestrum:
Sternite humum violis venienti, et spargite flores.
Salve magne puer, coeli cui sidera parent:
Venisti errantes longeque per avia sparsas
Cogere oves, pacemque tua pro gente pacisci.
 
{{Versus|50}}Debebit vestrae prima incunabula rupi,
Betlemii colles: nascenti carmina dicent
Pastores passim vicino è rure vocati.
Nec tu quamquam atra nascentem nocte tacebis
Luna Deum. Totis celebrent qui gaudia silvis,
{{Versus|55}}Coelestes aderunt pueri, perculsa sonabunt
Saxa, omnesque ibi felix haec fama per agros.
Ipsi etiam Eoo reges à Sole profecti,
Et puero dona ampla, almae et dona ampla parenti
Portabunt, illis è summo sidera coelo
{{Versus|60}}Monstrabunt regem vestris in rupibus ortum.
Sed tam justa autem turbabit gaudia casus,
Crudeli, mater, ne sit mora, cede tyranno,
Cede puer, vobis cladem exitiumque ferenti.
Quos ah! tum gemitus, quae tum suspiria ab alto
{{Versus|65}}Corde dabit Betle infelix? Cum maesta dolebit
Vi durâ regem expulsum,et  longinqua petentem
Exilia. Hos fletus, has porro mitte querelas.
Namque tuis, certum post tempus, redditus oris,
Se signis populo egregium, fandique potentem
{{Versus|70}}Ostendet, virtusque viri manifesta per omnem
Splendebit late factis ingentibus oram.
Vos eritis testes ripae, cum voce magistrâ,
Et monitis plebem effusam mulcebit amicis:
Quem populi quaquam stupeant insueta loquentem,
{{Versus|75}}Te, mater, felicem uteri. felicia dicent
Ubera, quae talem quondam pavistis alumnum.
 
Quid video? Niveam chlamydem cruor ater inuffit,
Purpuream veluti si quis calcaverit uvam.
Ah! tibi quis tantum puros infecit amictus
{{Versus|80}}Blande puer! Sed quae me autem spectacula terrent?
Nos inconceffà decerpsimus arbore pomum,
Tu poenam luis: ah ignoscite! namque quid ausus?
Quid meruit? vestro, gens dira, ignoscite regi.
Dum loquor, immitti plantas,et brachia trunco
{{Versus|85}}Distendunt, ambasque infigunt cuspide palmas.
Palluit aspectu Titan, noctisque profundae
Attonitos atro obduxit velamine vultus.
 
Parcite lamentis pastores, parcite turbae.
Pro vobis erat ille patri mactandus ad aram.
{{Versus|90}}Perge puer divine, tuo nos funere, vita
Restituis, coelique vias, et sidera monstras.
Te duce candida pax, cum fecerit otia terris,
Aurea languenti reparabit saecula mundo.
Tum caelesti humiles sudabunt melle myricae,
{{Versus|95}}Ipsi etiam fontes, ipsa  et vaga flumina lacte
Undabunt, nec vestra lupos armenta timebunt.
Ille autem populum monitis melioribus actum
Sinceras fruges, et dulci è vite liquorem,
Taurorum pro caede, patri mactare docebit,
{{Versus|100}}Et precibus numen colere,et placare colendo.
In te tot laudum, mater, pars magna redibit,
Una tuo matrum fortunatissima nato.
Tum tibi Relligio centum sublimia templa,
Centum aras, centumque aris sacrabit honores.
{{Versus|105}}Dictorum nec vana fides, nec sera sequetur.
Nec jam pastorem vestrum ignorate volentes.
Ille suas et amabit oves, et amabitur illis.
 
Finierat; divinae ambo responsa Sibyllae
Dum tacita rerum attoniti sub mente revolvunt,
{{Versus|110}}Ibant, et tantae matri jam vota parabant.

&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VII. In Virginem annunciatam.==
===VIRGO MATER. &lt;br&gt;Contentionem habet duorum pastorum.===
&lt;poem&gt;
 
Quae nemora, aut qui vos fontes, quae rura tenebant,
Thaborides nymphae? Vestri sub vertice montis, 
Virgineâ cum Matre super, miranda canebat
Azarias, istis vates non vanus in oris.
 
{{Versus|5}}Mane rubent summo primi cum lumina Solis,
Ad pastum pecudes cum Beride Charmis agebat,
Charmis oves, agnosque, capellas Beris, et haedos:
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Et quanquam, ut monitis componeret inter utrumque
{{Versus|10}}Jurgia longa, bonus nil non faciebat Obedon;
Usque tamen rixas, et jurgia longa ferebant.
Turbae causa fuit Zelphe, quam Beris amabat.
Hanc formâ eximiam formosas longius omnes
Ire super, dum jurat, eum jurare parantem,
{{Versus|15}}Turbidus in medio Charmis sermone repressit:
Cui Damaris, mundo Damaris nitidissima cultu,
Thaboridas longe nymphas super, una placebat.
 
Dumque sua Beris pro virgine plurima tendit,
Proque sua Charmis; Carmelo e monte redibat
{{Versus|20}}Azarias animi vates maturus, et aevi.
Namque Deo plenus praedicere multa solebat,
Et morem astrorum varium, pluviique monebat
Agricolas, cum rura ferunt, praesagia caeli.
Quem prior ut Beris venientem vidit. Hic istam
{{Versus|25}}Inter nos, inquit, poterit componere litem.
At senior ramo innixus frondentis acanthi
Restitit, et quae sint, audit, quae jurgia tendant.
Illi alter cantes inter se multa ferebant:
Praecipuos nam quisque suae tribuebat honores:
{{Versus|30}}Verbaque dum verbis, probris dum probra reponunt,
Inque vicem rixantur, et addunt pignora rixis;
His ultra, vates, inquit, ne tendite rixis
O pueri! est vestrae cui cedant, altera virgo.
Tum caelum blande aspectans, paulumque moratus
{{Versus|35}}Abstinuit dictis, fari tum denique coepit.
Audite ó pueri: vobis mysteria rerum
Aperio magnarum, et spes hinc sumite vestras.
 
Monte sub hoc, ubi primus oves, si vera vetustas,
Pavit Abel, calamo curas solabar agresti,
{{Versus|40}}Incustoditae dum per praerupta viarum,
Errabant toto passim sub monte capellae.
Cantanti, calamoque animum, curasque levanti,
Quae mihi, quam divina dedit se virgo videndam?
Cui se vestrae ausint sese aequiparare puellae
{{Versus|45}}Desperent, sic una alias supereminet omnes.
Nec tantum puro cedit nox atra diei,
Nec niveis tantum vaccinia nigra ligustris;
Quantum aliae cedunt isti, me judice, nymphae.
Quae super ostensa cum nuper virgine, nostris
{{Versus|50}}Narrabam in pratis, stupuit vicina Cleone,
Displicuitque sibi, quamquam formosa, nec ulli
Lenibus aut oculis, aut mundo cederet ore.
Quid memorem lucentem auro, radiisque puellam,
Cui caput auricomum, et multo splendore nitentes
{{Versus|55}}Ardebant oculi, ac formae caelestis honores,
Ut vidi, attonito sensi sub pectore eosdem,
Quos animo inspirat Divûm praesentia motus.
Ver purum blando spirabat ab ore puellae,
Florebant sic labra rosis, sic ora ligustris.
{{Versus|60}}Demissam ex humeris nectebat fibula vestem
Candida candentem; nam sese plurimus omnes
Fuderat inque artus, inque ipsos candor amictus.
Candida erat blandos vultus, et eburnea colla,
Candida cervices, et tempora, candida vestes:
{{Versus|65}}Candidus inque sinu, villisque argenteus albis
Agnus erat, virgo quem blande amplexa fovebat.
Virgo puellarum pulcherrima, maxima matrum,
Cui vestrae formâ nolint non cedere nymphae.
 
Tum Charmis. Cedat, quamquam sibi sedula crinem
{{Versus|70}}Componat Damaris, coepit jam vana videri,
Quae mihi prima rosas, cui primus fraga ferebam.
Ipsa etiam Zelphe, quâ non solertior ulla
Texuit aut calathos, aut florea serta paravit,
Seu templo seu serta, suo seu ferret amanti,
{{Versus|75}}Beris ait, cedat Zelphe. Tu maxima Virgo
Nostras una super longe memorabere nymphas.
At mihi quis te, inquit, tenuit quem candida Virgo
Pascendum, tener agne, dabit; te mane sereno
Florentem ad cythisum, per pascua nostra, vocarem,
{{Versus|80}}Umbraremque apio caput, et frondente cypero.
Te riguae exciperem herboso sub margine ripae,
Gramineumque thorum, tenera de fronde, pararem:
Mollis ubi aeternos Zephyrus candore perenni
Ipse aeternus alit flores, et amoena vireta.
{{Versus|85}}Sertis cara soror, vittis te sedula mater
Ornaret, pexumque manu mulceret, et herbas
Selectas daret, ac puros post pabula fontes.
Tuque adeo ante gregem, nam grex tibi cederet omnis,
Ad prata, et fluvios, ipsa ante armenta praeires.
 
{{Versus|90}}Has agno, nymphaque super, cum Beride Charmis
Coeptae quisque sua demum pro virgine rixae
Obliti, has ambo jactabant ore loquelas.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA VIII. In Virginem è rure Nazareo absentem, et visentem Elisabetham.==
===DESIDERIA. &lt;br&gt;ASOR, ALPHEUS, ZEBEDAEUS, interlocutores. &lt;br&gt;Describit ruris Nazarei tristitiam absente Virgine.===
&lt;poem&gt;
 
ASOR. Quid tu dulci autem tam denique lentus in umbrâ,
O Alphaee paras, quae non fert carmina tempus?
Parthenis hos montes, haec Parthenis arva reliquit.
ALPH. Illud erat, praeter solitum, quod triste sonabat
Fistula, et absurdis stridebat rauca cicutis.
ZEB. Nuper et ipse etiam, si mens non vana fuisset,
Ipse malum hoc certis poteram cognoscere signis.
Ducebam molles ad pascua nota capellas,
Cum matutino tollunt se gramina rore:
Mirabar, quid colla novi languentia flores
Deprimerent, multo seu fors à sole perusti,
Liliaque, atque rosae, atque immortales amaranti.
Parthenis hinc aberat, te Partheni lilia, et ipsae
Absentem sensere rosa, sensere amaranti.
ASOR. Est ulmus nostro, impendet quae plurima ruri,
Huc philomela, omnem celebris philomela per oram,
Assidue veniebat, ibi modulamine jugi
Noctes atque dies, animi indefessa canebat.
Et praesens aderas cum, Partheni, montibus istis,
Hec canere umbrofâ nunquam cessabat ab ulmo.
Nunc, quod abes, maerens silet, atque in tristibus errat
Crebra gemens dumis, et sepibus in desertis.
ALP. Partheni quando aderas, festum nemus omne canebat,
Et frondes avibus, pastoribus antra sonabant,
Laetaque ab argutis resonabant prata cicadis.
Nunc nemus omne silet, nec jam pastoribus antra,
Nec frondes resonant avibus, nec prata cicadis.
ZEB. Non pratis rigui fontes, non fontibus umbrae,
Non apibus deerant flores, non gramen ovili:
Te fine, et ipsi apibus flores, et gramen ovili,
Et pratis desunt fontes, et fontibus umbrae.
Rapta simul nostri tecum solatia ruris.
ASOR. Ibant audaces sola in deserta capellae,
Ibat ovis, felix ô! tum pecus, ipse et ovili
Parcebat lupus, arbustis calor, imber aristis.
ALP. Ah! duris virgo nunc forte in montibus erras:
Nos pratorum umbram, et frigus captamus opacum.
ZEB. Vos ô! vos dulces Zephyri, rivique fugaces,
Et calamo toties pastorum, et voce locuti,
Dicite quâ, medium dum sol tenet igneus axem,
Abditâ rupe latet tum Parthenis? aut quibus oris
Inveniam errantem, vel quo sub fonte sedentem?
Ah! quamquam agrestis fit patria, ne tibi tantum
Displiceat, postquam dulces te lucis in auras
Et tulit, et teneris toties dedit ubera labris.
ASOR. Namqui te poterunt nemoruin tenuisse recessus,
Partheni? si patriae ceperunt taedia terrae.
Hîc puri fontes, praetextaque fontibus umbra,
Hîc nemus, et latae fruges, et copia florum.
ALP. Aut quid abis? dum fraga rubent, et frondet acanthus;
Albentesque rubi spinis florentibus halant.
ZEB. Parcite oves ad ripam accedere ,gramina ripae
Parthenidi sunt dacra: aberit dum Parthenis, istam,
Namque hoc litus amat, ne carpite graminis herbam.
Asor. Ante suo inclemens Boreas quam frigore coelum
Perturbet, foedis aut imbribus ingruat Auster,
Nympha redi, ne te aut imbres, aut frigora laedant.
ALP. Est tibi seposito qui floret amaracus horto,
Sunt myrti ingentes, nam myrtos semper amasti.
Si qua tibi est, fuerat florum quae cura, venito.
ZEB. Te matura, gravi quae pendent arbore poma,
Te nostrae invitant miti jam cortice ficus,
Sed poma, atque ipsae mitescant denique ficus,
Nazareos donec colles, ac rura revisas.
ASOR. Nympha redi: colles reduci se gramine laeto
Ornabunt, tibi lacte fluent, et nectare rivi:
Adventuque tuo nostrum nemus omne virebit.
Flores agricolae, pastores dona parabunt:
Ipse inter mixtis portabo serta hyacinthis,
Mecum erit Azarias levi qui carmina buxo
Cantet,quae quondam vitreum Jordanis ad amnem
Isacides cithara pastor cantabat eburnâ.
Addam et jam mites uvas, et cerea pruna.
ALP. At si longinquis in montibus otia ducis,
Virgatum junco calathum pro munere texam.
Hîc tibi Nazarei describam pascua ruris.
Te maesta absente, et tristes per rura capellas.
Et quae perspicuis manabat fontibus unda
Ibit pigra situ sitientes inter arenas;
Languebunt campis segetes, et gramina pratis,
Quaeque comam caelo nuper tendebat opacam
Laeta abies, maesto caput inclinata dolore,
Nympha, tuos reditus orabit, et omnia circum
Flebunt, si fletus possint in vimine pingi.
ZEE. Si nos respicitis superi, servate puellam,
Dum fugit, et cursu per agros contendit anhelo:
Dumque aberit, quando haec servabat rura, precamur,
Nerivi exundent ripis, neu turbidus imber
Maturas vertat segetes, aut pascua faedet.
ASOR. Nocturnos prohibe, Virgo,à praesepibus ignes,
Et defende rosas à sole, à frigore myrtos,
Dum tibi purpureaeque rosae, myrtique placebunt.
Ut si forte viae quondam, patriaeque relictae
Paeniteat, sint te reducem qui floribus ornent.
ALP. Ah! durâ si tendis iter regione viarum,
Ne properes, solet esse gravis properantibus aestus.
Ah! ne sole calor te torridus urat iniquo.
Quin potius succede umbrae, dum praeterit ardor,
Inclinatque dies: nam quid te perdis eundo?
Aut cur aestivo tantum te sole fatigas?
ZEB. Partheni, quid nostros in longum ducis amores?
Forte tuas etiam mala fistulâ verberat aures,
Dum surdis patrii perdunt bona carmina ventis
Pastores. Istâ tibi fistula pendeat ulmo,
Quando aberis, nostri monimentum triste doloris.
Nam dum te externis sors dura moratur in oris,
Quis canat, aut patrio speret jam gaudia ruri?
ASOR. Maerebunt nostri montes, dum montibus absens
Indulges Virgo externis, per pascua nullus
Cantabit Sabaris, nullus saltabit Anamis.
Omnia desertis cessabunt carmina pratis,
Et rivis trepidi fontes languentibus ibunt.
 
Haec super absenti cantabant carmina Nympha,
Vicinae caelo referebant omnia silva.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IX. In Virginem invisentem Elisabеthаm.==
===ABSENΤΙΑ. &lt;br&gt;Describit profectionem Virginis ad montes.===
&lt;poem&gt;
 
Vos mihi, quod vestris quondam longaevus Amyntas
Cantabat silvis, quicumque audistis Amyntam,
Dulcia cum patrio reddebat gaudia ruri,
Vos mihi divinum pastores dicite carmen.
Ipsae hoc namque et oves, ipsi cum matribus agni,
Ipsae hoc, ut perhibent, stupuerunt carmine valles.
 
Errabant maesti per agros Benonis, et Asor,
Ambo aetate pares, pastores Thaboris ambo.
Compulerantque greges vicini fontis ad umbram,
Pascentes Arnon servabat dum bonus agnos.
Absentemque ambo per devia rura vocabant
Parthenidem, quae non istis ad prata diebus
Venerat, absentem rupes et saxa sonabant.
 
Thaboris alta fuit declivi in valle cupressus,
Nobilis et flexu ramorum, et frondis opacae,
Quam festis circum, calamo resonante, diebus
Et captare umbram nymphae, et cantare solebant.
Hanc praeter dum maesti irent Benonis, et Asor.
Illa ferat, nostri ostendat quae signa doloris,
Asor ait, simul haec, simul imo in cortice scripsit
Parthenidem absentem nec longum tempus, in omnem
Rumor iit pagum, discurritur, undique colles
Parthenidem rauci absentem, vallesque resultant.
Non tulit hanc speciem, montes qui nuper in altos
Duxerat, et Nympham fuerat comitatus Amyntas,
Processit turbae in medium, coepitque profari.
 
Audite ô pueri, vobis nam certa reporto
De Nympha absente, haec montes concessit in altos
Plena Deo, ceu cum surgens Aurora supremos
Se tollit primum in montes, lucisque propinqua
Spem mundo ostendit, sperataque dona diei.
Nam postquam sacro accepit sub pectore Solem,
Promissum mundo Solem, quem tempore sero
Venturum patres olim, vatesque canebant,
Ire parat, summosque super se tollere montes.
Et quamvis ea cura animo vel prima recurset
Cognatam jam fractam annis, uteroque gravatam
Solari, et pactae gratari munera prolis:
Plus tamen acceptum numen vulgare per urbes
Finitimas, tantamque orbi spem ferre parabat.
Quod potius reor, et potius fas credere duco,
Ipse nec egregio nymphae dignatus Helides
Connubio, quamvis celaret multa, negabat.
 
Ergo iter ingressi ferimur per opaca viarum;
Illa comam vittis, summa è cervice, coërcens
Ipsum circa apicem, lino candente, premebat.
Nympham autem tacite mecum mirabar euntem,
Et largo totos signantem lumine calles.
Namque ut divinum sancto sub pectore Solem
Portabat, lux multa sacro manabat ab ore.
Olli palmiferi toto qui tramite colles
Occurrunt, festo interea sua gaudia plausu
Testari, rauco blandiri murmure fontes.
Et strepere, et molles per saxa iterare susurros.
Ipsae etiam ripis volucres, et vallibus imis
Assuetae, tenues visae gestire per auras,
Et blando auditae per dumos plaudere cantu.
Vosque adeo montesque cavi,vallesque profundae
Sensistis nymphae adventum, nam culmina montes
Curvare, et valles vidi exultare profundas,
Exultastis agri plausu, exultastis aristae.
 
Quid memorem fummis coeptas se flectere cedros
Verticibus, rigidasque caput motare cupressos.
Ipsae etiam quercus, et summa cacumina fagi,
Parthenidi ipsae etiam tendebant brachia silvae,
Et seges irrequieta, videndae virginis ergo,
Tollebat caput, et rumpebant germina frondes.
Et stupefacta suos tenuerunt flumina cursus.
 
Ut ventum in montes, montanas undique nymphas
Vidimus arbuteis flores properare canistris,
Et Nympham tegere, et nimbo cumulare rosarum.
Ipsi pastores ovibus venere relictis,
Rustica multifori fundentes carmina buxo;
Dum lascivus agris aries, haedique petulci
Persultant, teneroque procul sub gramine ludunt.
 
Parte aliâ tellus se mille coloribus ornat
Laetitiam testata, novosque aspirat odores:
Et quocumque pedes virgo deflectit, amoenum
Pubescit nemus, et ramos inclinat olentes.
Ipsi Parthenidem rami, frondesque salutant.
 
Haud procul incolitur saxo fundata vetusto
Urbs Hebron, ubi Zachariae tecta alta subimus;
Dumque domum vates nos accipiebat in amplam,
Parthenidi occurrit sese confessa minorem
Elisabe, quam Nympha sinu complexa verendo
Et premit, et foetum gratatur, at illa repente
Divinos trepido sensit sub pectore motus,
Laetitiaeque, utero saliens, signum edidit infans.
Quo metu concufssa parens longaeva, Puellae
Fata aperit, solo dum monstrat gaudia nutu,
Quod poterat senior, cui fandi erepta facultas.
 
Finierat, sed non poterant lenire dolorem
Pastores, Nympha absenti, namque omnia dura
Quando Virgo aberat, patriae metuenda videbant.
Illi adeo, dum forte aestum, curasque levarent,
Valle sub umbrosa, terebinthum subter opacam,
Absentem flebant alterno carmine Nympham.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA X. In Virginem purificatam. ==
===SACRIFICULI. &lt;br&gt; AMASIAS, ADONIAS, interlocutores. &lt;br&gt;Apparatus ad Sacrificium expiatorium pro Virgine purganda.===
&lt;poem&gt;
 
Ο! quae pura rubens inflammat sidera vesper,
Puri ignes liquidis vos ô! purgate sub undis;
Istam quando venit, quae sese mundet ad aram,
Virgo pura, magis puri vel lumine solis.
AD. At dum Nympha venis, nivei tibi bina coloris
Licia circumdo, et circum hoc altare reduco:
Nam te pura decent, ea prima piacula sunto.
Deinde suis et erunt ornandae floribus arae.
Interea plenis per florea rura quasillis
Carpantur lentae myrti, carpantur olivae
Flaventes, festae sint haec insignia lucis.
AM. Quando, Virgo, tibi purgandae sacra paramus,
Acceptae nulla ut restent vestigia labis,
(Si tamen è partu labem accepisse putandum est)
Quaerendus lymphâ primum qui simplice fusus,
Et par crystallo fugiat per gramina rivus,
Tum puri latices isto de fonte petendi,
Quos non limus iners fundo turbaverit imo,
Et crebrâ undarum lustrandum aspergine templum.
ADON. Ante autem flammas adhibe, prius omnia flammis
Sunt lustranda, ter igne, ter aram thure vapora.
Nonne vides, nitidus flammae quae contigit ignis,
Purgari, et porro fuerant quae lapsa refingi.
Tum, quae vel flamma nondum purgaverit ignis,
Vel cocto non thure piaverit, eluat unda.
At ne sulphυreum fumo grave olente bitumen
Ure foco, tardumve picis patiare vaporem.
Sed Libano lecti ante alios de monte petendi,
Qui puris permixti herbis urantur odores.
Addendum quidquid tollendae est utile labi.
Debita, Virgo tibi partuque, uteroque solutae,
Lustrandisque aris ne fors purgamina desint.
AM. Tu fer aquam vacat urna, et fundo inverge capaci,
Dum flammam expedio, nequid quorum indiget usus,
Cum non tempus erit, frustra fortasse requiras.
At cave, subjectam latices dum fundis inurnam,
Si supra morem spumaverit unda, refundas,
Quaeque natant labri summo spumantis in ore,
Dum licet, impures quam primum rejice sordes:
Versis istam et aquis pateram purgare memento:
Omnia Parthenidi sint ut sincera piandae.
AD. Tu quoque praecepti partem tibi sume laboris,
Ne, fuerant nobis quae mox properanda, moremur.
Digere candentes prunas, focus unde paretur,
Cunctaque cum primum fuerint digesta, sub aram
Thura fer, et jussos flammis asperge liquores.
АМ. Cernis, sponte sua, ut subitis altaria flammis
Corripuit focus ipse, focum dum forte parabam.
Dum flammae exuperant, et plurimus aestuat ignis,
Tu flammis mecum collectos injice odores.
Adde mares oleas, et olentem cortice cedrum,
Et quas ore malo grex nondum impresserit herbas,
Adde rosas, fumum imprimis compesce sequacem;
Ne vapor inficiat, quae fors purgaverit ignis.
AD. At dum purgandis spargebam altaribus undam,
Saxo sponte suâ nitor additus, aspice ut omnis,
Quae modo sordebat tabo, nunc splendeat ara.
Haec te, divina ô mater, praesagia spectant,
Hebraeas inter non dedignata maritas
Lustrari. Quin Virgo venis, dum facra paramus.
Namque quarter denos vetitam procedere soles
Ita dies istam te demum exspectat ad aram,
AM. Nec tu, pura licet, purgari sperne, serenos
Expurgant vultus liquidis in fluctibus astra
Quin etiam eximios candore videinus olores
Ferri ad aquas, studioque alacres gestire lavandi.
 
AD. Desine plura, et ibi, quae sunt provisa, repone,
Et aliud,quod nunc sacrorum postulat ordo,
Candenti lino praecingere, et ilia circum
Duc vittam, et magnae, dic, necto vincula matri.
AM. Postquam devotas acceperit ara palumbes,
(Nam geminâ est matri proles redimenda palumbe)
Tu diffringe alas, coelo ne fortè patenti
Elapsas fuga dissipet, atque absterreat aris.
AD. Sepositos ignes incensâ profer ab ara,
Atque haec verba adde. His,Virgo, purgabere flammis:
Ut flammis fusi purgatur massa metalli.
АМ.Тu dum spargis aquas,has proderit addere voces.
Ut magis hac crebrâ undarum aspergine saxum
Eluitur, sic tu hac, Virgo, lustraberis undâ.
AD. At tibi collectos, brevis est mora, nectere flores
Cura sit, et nexos ori fer, et apprime labris:
Et dic: Hos flores, haec offero dona piandae
Parthenidi; tanto sit Parthenis omine pura.
АМ. Carmina mittamus, quod fert jam tempus agamus,
Carmina multa satis, veniat modo Nympha, canemus.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XI. In Virginem expiatam.==
===LAUDES. &lt;br&gt;ZAMBRI, AZARIAS &lt;br&gt;Virginem è templo redeuntem laudibus prosequuntur.===
&lt;poem&gt;
 
ZAM. Azaria, postquam perfecto munere mater
Exportans natum sacris purgata recessit,
Et nos purgatae debemus carmina matri
Matri, cujus honos tollit se tantus Olympo,
Editus à terris quantum se tollit Olympus.
AZAR. Et quae debemus, par reddere carmina Nymphae,
Nymphae, cujus amor divini dignus amoris
Fecit eum, coeli cui regia paret, amantem.
Quid cessamus? amet nostro se carmine dici,
Si nostri tantâ digni sint Virgine cantus.
ZAM. Betlemii colles! quondam plorata Racheli
Rura, cavis ô! nunc redeunti plaudite Nymphae
Rupibus, et toto exultans è litore plausum
Jordanis, plausum ipsa omnis responset Idume.
AZAR. Tendis Betlemiae dum, Virgo, per ardua rupis
Balsama, vel siquid quam balsama suavius usquam est,
Sub pedibus, passimque virens nascatur amomum,
Ne sit is indignus, tantâ te Virgine, callis.
ZAM. Ardenti Virgo ne fors se sole fatiget,
Dum redit urbe domum, non omnia possumus omnes,
Vos umbram palmis, umbram praetendite myrtis,
Pastores, meruit fieri sibi talia Virgo.
AZAR. Ne nimium montana foras per saxa laborem.
(Namque gravis montana labor per saxa) sonantes
Si ventos, dum tendis iter, nubesque timebis,
Carmine mulcebo ventos, nubesque tenebo.
ZAM. Verum ego dum Nymphae clementis commoda coeli
Orabam, nexisque arcendos frondibus aestus,
Jam blanda aspirat lenis clementia coeli,
Et solis sese nimii fregere calores.
AZ. At vos, dum sponsa sequitur vestigia sponsus,
Lenti ite, in medio ne fors puer algeat aestu;
Neu dura infesti noceant incommoda coeli
Aut puero, aut matri, sperataque gaudia vertant.
ZAM. Si patrii audierint me vates, publica totis
Cantabunt Nymphae redeunti carmina silvis.
AZ. Et mihi pastorum pubes si rustica credat,
Mille illi totis pendebunt munera lucis.
ZAM. Nymphae Betlemiis florent quae lilia campis
Concedant, summoque nitent quae sidera coelo,
Et tu Luna, ardes cum puro argentea vultu;
Concedat Sol ipse, auro dum lucet, et igni.
AZ. O qui purpureis superos ardoribus ignes
Accendis, seu mane novo cum prima per orbem,
Ultima seu sero cum vespere lumina portas,
Lucide Sol, possis nil visere Virgine majus.
ZAM. Sed puer ipse etiam est laudari dignus, et isto
Quo mater (si fas) dicendus carmine nobis.
AZ. Magna puer meruit, debet cui maxima mater,
Una suo matrum fortunatissima nato.
ZAM. Illa sinu dum blanda fovet, vultuque puellum,
Credo equidem teneris rapit oscula mille labellis;
Qualia nulli unquam natus dedit oscula matri,
Quantaque vix ullae possint sperare parentes.
AZ. Dumque suam vultu matrem ridente fatetur
Natus, amor matris jam non sua gaudia celat.
Nec jam dissimulas, quamvis pudor obsit amori,
Quem nuper, Virgo, nolebas matris honorem.
ZAM. Uberibus matri dum turget lacteus humor
Distentis, longum mammis indulgeat infans.
Az. Et dum tam puri liquidos bibit uberis haustus,
Crebro hunc amplexu permulceat optima mater.
ZAM. Cum primo nomen matris tentabit urore,
Ne stupor impediat puerilis murmura linguae.
AZ. Et cum jam pedibus vestigia figere certis
Incipiet, petat amplexus,petat oscula matris.
ZAM. At quoties labris nati imprimet oscula mater,
Florentes totab ore rosas, tot lilia carpat.
AZ. Et quoties natus pendebit ab ubere matris,
Impresso puras tot ducat ab ubere gemmas.
ZAM. Matris in amplexu tantum venientibus annis
Cresce puer, quantum primi sub tempore veris
Vallibus in riguis, et opacae matris in umbra,
Surculus aërias se tollere suevit in auras.
Az. Ah! puer inquantos crescis cum matre dolores?
Nec te poeniteat puer ah! divine laborum.
Si qua fides monitis vatum, tu sanguine fuso
Polluti quondam purgabis crimina mundi.
ZAM. Fortunate puer, tenues quem lucis in auras
Fudit pura parens, et puro nectare pavit.
Az. Fortunati ambo,quorum se legibus Orbis
Inclinat, magnusque olim parebit Olympus.
ZAM. At magnus quamquam vobis parebit Olympus
Has laudes nostri ne spernite pignus amoris.
Az. Quod si,Virgo, tuum non est audacia numen
Orare, oramus te, per tua gaudia, natum.
ZAM. Perque sinus illos, quibus arcte se implicat infans,
Involuitque tui, mater, securus amoris.
AZAR. Te per et illa tuo, quae pressas ubera nato,
Quae pressas nato caelestibus ubera palmis.
ZAM. Perdulces pueri risus, per dulcia verba,
Verba inter blandae, quae frangit, murmura linguae.
AZAR. Per quidquid dulci in puero tibi dulce futurum est.
Da facilem, inquirit si nostra in crimina, natum.
ZAM. Et quamvis regem caeli alta palatia natum,
Quamvis reginam te, Virgo, sidera sperent,
Ut nostri memorant vates, et credere justum est:
Teque, tuumque, feras si nostra haec munera, natum
Semper flore novo, semper venerabimur aris.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XII. In Virginis obitum.==
===SUSPIRIA. &lt;br&gt;Deplorant Virginis mortem Pastores.===
&lt;poem&gt;
 
Flebat deposito sub vomere tristis arator
Extinctam fatis, et iniquo funere raptam
Parthenidem, patrii fuerat quae gloria ruris:
Flebat turbato stupefactus pastor ovili,
Flebant agricolae, flebant armenta; neque ullum
Solamen maesti agricola, aut armenta ferebant.
Sed magis ante alios puer Alcimus, et puer Ammon,
Quos bona formabat Virgo, et divina docebat,
Flebant, dum Lysias prima sub luce ferebat
In calatho tritos patriae felicis odores,
Extremum munus tumulo, et suprema parabat.
Dumque ipso tumuli sub limine fusus, et amens
Alcimus haerebat lacrymans, Nymphamque vocabat,
Verum ubi compressit suspiria prima doloris,
Rupibus haec moerens Ammon jactabat et auris.
 
Postquam crudelis rigida inclementia fati
Te rapuit, rerum longe ô pulcherrima Virgo,
Quid faciam? Tu diva tuo nos funere perdis.
Tu patrii affatu mala jurgia ruris amico.
Sedabas, tu rebus eras solamen acerbis.
Vidi saepe meos, dum me divina monebas,
Herbarum immemores tauros haesisse, nec ausos,
Virgo, tuas ullo mugitu rumpere voces.
Te saxa et fontes, te conigerae cyparissi,
Te valles, montesque feri obstupuere loquentem.
Fulmina nigranti siquando è nube ruberent,
Accensa innostras segetes, suspensa tenebas,
Tollebasque metum,quin nostris saepe solebas
Vel dare, vel nimios avertere messibus imbres.
Parthenis et vitae jam non mortalis amorem
Instituit, gentemque suam compescere jussit
Spes inconcessas, et inania ponere vota.
Parthenis et duros cultu formabat agrestes,
Et placare graves offensi numinis iras
Monstrabat, moresque novos, nova sacra docebat:
Addebatque animum dictis, cum laeta piorum
Praemia pandebat memorans, poenasque nocentum.
 
Nunc autem, Virgo, quid post tua funera sperem
Perditus? an durem invisae fastidia lucis?
Quin potius longe absisto, indulgensque dolori
Collem in secretum, et nemora in deserta recedo;
Hîc ubi silvarum secessus inter opacos,
Aeternum moerens, et lucis abditus atris,
Possim perpetuis consumere fletibus aevum.
Plantabo umbrosam nigranti ex ilice lucum,
St luco in medio pallenti è fronde cupressum,
Quam juxta tumulum viridi de cespite ponam,
Maestus ubi, ducensque imo suspiria corde,
Avia saepe meis implebo saxa querelis.
Vos mihi vos eritis testes, ô saxa, meique
Lucus hic, ingentem cum late fecerit umbram,
Venturis olim pastoribus, arbore opacâ,
Corticeque inscripto, monstrabit signa doloris.
Crescetisque mei, trunco crescente, dolores.
Jamque mihi videor saltus errare per altos
Solus, et ingenti jam silvas rumpere planctu,
Lamenta et silvae jam sunt medicina dolori.
 
Sed quid ego haec? nec erunt silvae medicinadolori,
Nec lamenta, ipsae rursum concedite silvae,
Concedant lamenta, dolor non talia curat.
His Ammom lacrymis, his Alcimus ora rigabat.
 
Nam quis te casus pertaesam denique lucis
Eripuitque tuis, et acerbo funere mersit?
An tibi nec quidquam est natus, cui pareat aether?
Hoc erat, extinctae quod nuper ad ubera matris
Tantum balaret nostris ab ovilibus agnus;
Perculsusque boum crebris mugitibus amnis
Plangeret, et planctu ripae, rupesque sonarent:
Ipse aderam, sed me ignarum mens laeva tenebat. 
Ipsi etiam, ut perhibent, nostris inmontibus uri
Immanes ursi, ipsi etiam flevere leones.
Infelix Ammon! quid jam suspiria perdis
Quidve paras? Postquam te, Partheni, tristia saxa,
Postquam te flerunt deserta per avia valles.
Partheni, te Libanus, te, Partheni, pinifer Hermon
Flevit, et è summo plorarunt vertice pinus.
Flevere et cedri immanes, flevere cupressi.
Quin sol tristitiam caelo testatus ab alto
Haesit, et attonito consistere visus Olympo.
Verum etiam fama est visas per confraga cautes
Scindere se, atque sui, ut poterant, dare signa doloris.
Temporeque ex illo, pastus oblita, sub ipso
Gramine plorat ovis, silvasque aversus, et amnes
Maeret jejunus plena ad praesepia taurus.
Et tua, Virgo, ipsae senserunt funera nubes,
Sensit et ipse aër gregibus non aequus, et omnis
Undarum qui purus erat, nunc turbidus humor.
Sed quibus aut Virgo non est plorata sub antris?
Aut qui non montes tantum doluere dolorem?
 
Haec pueri. At postquam Lysias effudit odores
In tumulum, multoque locum veneratus honore est;
Mecum, ait, ô pueri,tumulo date thura, nec isto
Laetitiam fletu festa turbate diei:
Parthenis in caelo, post tristia fata superstes,
Nil jam lucis egens caelesti vescitur aurâ.
Illi spe tantâ fletus tenuere, nec ultra
Vel sua damna, suae vel questi funera Nymphae.
Una animo jam cura, locum decorare supremis
Muneribus, festoque diem celebrare triumpho.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA XIII. In Virginem assumtam.==
===APOTHEOSIS. &lt;br&gt;Virginis triumphus celebratur à Pastoribus.===
&lt;poem&gt;
 
Parthenidem faciles lunas, solesque serenos
Orate agricolae, nam Parthenis imperat astris.
Hanc ego, cum mollem tondebam serus acanthum,
Caeruleo vectam vidi super aethera curru.
Carmina quae summo respectans latus Olympo
Cantabat Jonathas pastoribus, omnis at illum
Pastorum turba hortatur, quae gaudia portet,
Effari, visaque super quid Virgine pandat.
Tum sociis Jonathas sua porro visa renarrat.
Dicit uti superos Virgo superaverit orbes,
Quo cursu super astra, quibus volitaverit alis.
Exin uti rutilo texti ceu solis amictu,
Candenti lunae impositam, per caerula coeli
Enavit, summoque volans successit Olympo.
Unde obitus varios astrorum cernit et ortus,
Sub pedibusque omnes superos, supera alta tenentes
Et videt, et magni miratur limen Olympi.
Deinde aperit,quam spem patriis pastoribus, et quam
Agricolis rerum faciat jam maxima Nympha.
Postquam illam caeli, tempestatumque potentem
Esse dedit, summoque Deus praefecit Olympo.
Vosque, ait, ô quibus est telluris cura colendae,
Ne post hac signorum obitus spectate, vel ortus,
Candida erit vobis, omni pro sidere, Virgo;
Sidere quo glebâ seges ubere gaudeat, et quo
Incurvet sese ramis felicibus arbos.
Exercete solum agricolae, date semina sulcis,
Tempus humum serere, et curvis insistere aratris,
Morem sideribus dum virgo imponit, et auris.
Vos neque jam vanis, credo, frustrabit aristis
Expectata seges, segeti neque noxius imber
Officiet, sterilem nec deseret humor arenam.
Major erit pressi, sub Virgine, copia lactis,
Largior undabit pleno vindemia praelo,
Duraque mitescent succos oblita priores
Poma, nec arboribus venti, segetique nocebunt.
Sed quo larga magis spumet vindemia praelo,
Quo plus se ramis curvet felicibus arbos,
Quo plus vel pecoris, vel copia lactis abundet,
Nympha, tuae donis fument majoribus arae. 
Namque tibi, postquam caeli te magna recepit
Regia, dona tibi, Virgo, debemus, et aras.
Olim tempus erit, quando te maximus orbis
Accipiet dominam rerum, populique per orbem
Instituent tibi centum aras centum ardua templa,
Et templa, atque aras candenti è marmore ponent
Nos autem myrtos,quod possumus, ô bonaVirgo
Virgo, tibi myrtos totis plantabimus agris.
Hic ubi pastorum chorus, et vicinia ruris
Dona ferat, supplexque tuos tibi dicat honores.
Haec prata, hos fontes, haec, Partheni, rura colebas:
Atque haec prata tibi, hi fontes, haec rura placebant.
At quando natum, Virgo, non vana precaris,
Sublimi è folio, et caeli è regione serena
Respice nos facilis, da limina tangere divum.
Nam, memini, nos id quondam sperare jubebas.
Interea largo proventu plenior annus
Contingat, veniatque suo seges ampla colono.
Da gleba agricolis felices ubere campos;
Pascua da gregibus, pingues da matribus agnos.
Et qua tuta dabas pastoribus otia, serva.
Nosque tuum, superent nobis modo carmina, nomen
In coelum cantu assiduo sublime feremus,
Ad fontes cum messis erit, cum frigus ad ignem.
 
Haec Jonathas: eadem pastores omnia laeti
Dum repetunt, tumulo frondes, et florea serta
Imponunt, viridemque comam frondentis acanthi,
Et casiam, et violas, et suave rubentem hyacinthum.
Omnibus, inmanibus palmae, omnes carmina laeti
Sacra canunt, plexis et inumbrant ora coronis.
Quin et solemni pro relligione parentum,
Ad tumulum totos ducunt septem otia soles,
Immunes operum, non his vel aratra diebus
Impressere solo tauri, vel plaustra tulere.
Interea totis pastorum factus ab agris
Ingens concursus tumulo, quos fama vocarat
Et primi venere, tuas qui, Gabatha, valles;
Quique tuas, Betfura, colunt; quos buxifer Hebron,
Quos Hesebon, rigido quos vertice pascit Arimna;
Tum qui Betlemios servant armenta per agros,
Felices herbis, felices frugibus agros;
Venit et ingentes portans pro munere myrtos
Turba frequens juvenum, quae Galgala summa colebat,
Galgala myrtetis laetissima; venit et omnis
Qui Libanum circa montem, et declivia montis
Pastor agit dulces ad gramina nota capellas,
Ver ubi perpetuum, semperque virentia prata:
Et sua dona omnes, ut cuique est copia, portant,
Unde ornent tumulum Nymphae, nec dicere laudes
Egregias cessant, nec laudibus addere grates,
Laetitiae istius memores, coeloque receptae
Parthenidis festum gratati rite triumphum.
&lt;/poem&gt;

&lt;hr&gt;
 
 
==&lt;big&gt;''ECLOGAE VARIAE.''&lt;/big&gt;==
  
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
&amp;nbsp;   
  
&lt;hr&gt;

==ECLOGA I. RIVI.==
===TYRSIS. TITYRUS.===
&lt;poem&gt;
 
TYRSIS. Tityre quid cessas? juvat ire, et  mollibus auras
Cantando mulcere modis, dum candida spirat
Tam puro sub sole dies, nos dulcia rura,
Nos habeant colles, juvat ire, et quaerere fontes.
 
TITYRVS. Haud procul hinc sincerus aquae se murmure rauco
Fons agit, humenti nympham sub rupe latentem
Flere putes, mollesque oculis evolvere guttas.
Tum varia expressa se per divortia guttae
Agglomerant, qua rupit iter per caeca viarum
Spiramenta latex, collectus cogitur humor
Rupe sub exesâ, rivumque orditur; at ille
In vallem elapsus, fugienti vortice fertur
Avius, invitaque fugam molitur arenâ.
Saepe illum Dryades, saepe illum è gramine nymphas,
Affines fonti nymphas, dum sistere tentant,
His perhibent frustra profugum invitasse querelis.
 
Rivule quo properas celeres quo, currere pronus,
Moliris fugitivus aquas? Ut inhospita praeter.
Arva fluas, indigna tuis erroribus arva.
Nec patrii te fontis amor, maternaque rupes,
Non natale solum, non te, quae plurima circum
Litus habet cognata Dryas, non limen avitum,
Non ipsi tete profugum tenuere penates.
Quid matrem fugis? Heu matrem,quae carcere rupto
Te primum tenues dedit ire in luminis auras,
Perque suos reptare sinus, et rupe sub ima
Crescere, nascentem te suscepisse sorores
Naiadas, et molli circum cunabula musco
Induxisse ferunt, thalamos praetexuit arbos
Plurima, et aestivos fregere umbracula soles.
Quis praeceps erroris amor? Quae tanta voluptas
Et fugere, et cursu fluctus lassare perenni?
 
Eia agite, objecti vinclis retinete fugacem
O lapides! se densa fugae interponat arena.
Ille autem offensas iratâ aspergine cautes
Increpat obnixus, fundoque allisus iniquo
Captivos querulo suspirat murmure fluctus.
Nec tantae profugum illecebrae, nec blanda rebellem
Vincla tenent; qua forma loci declivior, illac
Praecipitat, jamque imbelles assurgere in iras
Audet, et exiguo jam saxa lacessere pulsu;
Jam ripae intentare minas, et litora circum
Nec quidquam obstrepere, et spumis aspergere truncos.
Consita nec fontem propter saliceta, nec udum
Jam curat nemus, aut frondenti frigus ab ulmo.
Haerere impatiens fugit, indocilisque teneri.
 
TYRS. Tityre amas rivos, rivos tibi,Tityre, dicam.
Mons ubi vicinas nutu clemente supinus
Inclinat sese in valles, argenteus humor
Liquitur, et cursum in bibula molitur arena
Pauper aquae rivus, quem rupes arida nudas
Effusum in silices aegrè connixa profudit.
Illum adeo undarum tenuem sub luminis auras
Ire prudet, timidosque facit penuria fluctus.
At quando dulces enixâ rupe sub auras
Ire datum est,urgentque viam declivia montis,
Ille vado illisus, per saxa, per obvia quaeque
Haerendo se in opem excusat, vix vallis euntem
Incitat, aut pronis momenta liquoribus addit.
Si lapis, aut lapsus pendenti ex arbore ramus
Objicitur, molles si radix herbida fibras
Egerit, aut fundo si calculus haeserit imo,
Ille moras circum gestit trepidantibus undis
Et trahere, et varios ultro sibi tendere nexus.
Exin furtivos se per devolvere calles,
Multiplicesque iterum reditus, certasque viarum
Ordiri ambages, inopes praetendere fluctus
Errore, atque morâ: tum sic ubi fortè per herbam
Pallet egens animae muscus, se gramen in imum
Multifido insinuat lapsu, juvat usque morari,
Atque fub obscuris consumere cautibus aevum.
 
Saepe illum Dryades, saepe illum è pumice nymphas,
Affines vallis nymphas; dum cogere tentant,
His perhibent frustra torpentem egisse querelis.
 
Rivule, quid tardos lento trahis agmine fluctus,
Et labi paene immemores? ut iniqua secundum
Saxa heu! absumas pretiosam inglorius undam.
Quin age, si qua tuos incendit gloria fluctus,
Rumpe moras, latices rapidis molire fluentis,
Olim aliquod (si fata sinant) in nomen ituros.
Quid cessas? Jejunus ager, subjectaque monti
Te circum suspirat humus: fruticeta liquores
Optavere tuos; ipsi te, Rivule, flores,
Ipsae te quercus, ipsae optavere myricae.
O tibi, si patriis servitum floribus ires
Largus aquae, quae non silvestres munera nymphae,
Quae non vicini pastores serta pararent?
Tu glaucas inter salices, tu florea praeter
Gramina felici flueres purissimus undâ,
Et collisa tuo garritu saxo sonarent.
Languida tu riguo recreares intyba potu,
Sicca tibi fronderet humus, tibi tortus in herba
Cresceret immensum cucumis, tibi pruna ferentes
Florerent spini, tibi latè rura virerent.
Saepe tuam molli ad ripam securus in umbra
Luderet, et tenui pecudes mulceret avena
Tityrus,aut aliquis pastorum è gente Menalcas.
Ipsa tuos potum ad fluctus armenta venirent,
Et formosus oves ageret per gramen Adonis.
Balarent gregibus ripae, mugiret anhela
Vallis, et agresti resonaret arundine pratum.
Ille autem nihilo sese movet ocius, undam
Usque tenet timidus fluere, oblitusque moveri,
Obscurae seu pacis amans, seu fontis egenus,
Sed quid ego haec autem tibi non ignota revolvo?
TITYR. Hoc mihi longaevus quamvis narrasset Amyntas:
Carmine tu puro melior tamen, omnia reddis
Dicendo potiora, tuus licet indigus undae
Plus placuit rivus, quàm noster fontis abundans.
TYRS. Me quoque me faciles Musae fecere poëtam,
Atque, fatebor enim, si carmina forte negassent,
Non tuus hic Tyrsis, non ipse maneret Amyntas.
TITYR. Quis caneret nymphas? nemori quis diceret udo
Affusos latices? quo carmine nostra sonarent
Pascua? quis premeret calamos si Tyrsis abesset?
&lt;/poem&gt;
==ECLOGA II. DAPHNIS,==
===SIVE PASTOR AMANS SCIENTIAE DIVINAE. ===
&lt;poem&gt;
 
Daphnis amor Musarum, et agrestibus unica nymphis
Gloria, pastorum Daphnis lenissimus unus
Qui fuit, ingenuas longum informatus ad artes,
Fertur, ubi densâ nigrum nemus ilice frondet,
Anxius isse animi, et vepres penetrasse sub altos
Avius, ac solâ demum sedisse sub ulmo,
Hisque afflictus humi Phoebum implevisse querelis.
 
Phoebe pater, quid me sacrati ad limina templi
Pertentantem aditus, et carmina pura ferentem
Rejicis, atque tuis longe à penetralibus arces?
Spes erat, ut pariter vates, pariterque sacerdos
Per tua templa irem, premeremque altaria donis,
Et nostro divina domus fumaret odore.
Hoc saepe astra mihi, si mens non vana fuisset,
Hoc mihi pastores praedicere saepe solebant,
Dum sua me quondam sperare arcana jubebat
Uranis, atque agrâ perfixum mente tenebat.
Illi saepe meos mea fistula dixit amores,
Mollia dum simae tondent arbusta capellae.
Ipsa autem votis animos faciebat, et aegro
Dum curae sensim ingeminant sub corde, sinebat
Uranis, atque meos ipsa incendebat amores.
Nec mihi nec quisquam Uranidem persuaserit author
Duram adeo,quondam ipsa suos ut spernat amantes:
Nam quosdam vidi post tempora certa repulsos,
Vidi pendentes in limine, sed sua cuique
Fortuna immitis, nulli non Uranis aequa.
Spesque adeo jam me non vana tenebat habendae
Uranidis, quid non miseri speremus amantes?
Cum me, Phoebe, tuo pendentem in limine differs,
Producisque meos in longum tempus amores.
Pastoresque alios stridenti nuper avenâ
Quos vidi miserum per agros disperdere carmen,
Atque rudes, sinerent Mufae, tentare cicutas,
Pastores, tu Phoebe, alios, in templa receptos
Divinae Uranidis mysteria sacra docebas.
His Lycidam informas studiis, his imbuis Aegin,
Ambo rudes, nullis spectatos dotibus ambo.
Et me Castalio dudum jam nectare pastum,
Perque tot et casus, per et aspera quaeque probatum,
Post actos toties obscuro in pulvere soles,
Et pene exhaustam per pascua sola juventam,
Me templi ex aditu prohibes, longeque repellis.
Quod fum animi simplex, inconsultusque favoris,
Neglectus tibi sum, nec qui sim quaeris Apollo,
Quam felix ovium, pecori quam navus alendo.
Ah! quoties multâ ingratam cum sedulus arte
Terram exercerem, et steriles male pinguis arenae
Versarem cumulos, quoties me vidit anhelo
Victum aestu, et solis malesano ardore perustum
Nympharum chorus, et fortem miseratus acerbam est?
Vos testes Musae, testes vos pascua Musis.
At mihi quid porro studium telluris arandae?
Pascendi quid cura gregis? quid profuit usus?
Et frustra cepti per pascua longa labores:
Si divina tuum celas mysteria vacem.
O! mihi speratae si fors arcana paterent
Uranidis, nec, Phoebe, tui me limine templi
Caetera rideret pastorum turba repulsum.
Ipse caput plexae foliis amplexus olivae
Sacra darem, templumque tibi molirer, et aram.
Tum divae Uranidis sperato munere laetus,
Cernerem uti nostros summum se numen in artus
Miscuerit, geminae commercia sacra viderem
Naturae, quae vincla ligent compage perenni,
Quidquid in ambabus dispar fortuna diremit.
Haec nossem,quamquam o! norint, quibus ipse dedisti.
Audiat haec Lycidas simus licet, audiat Aegis
Aegis inops animi, studiorum inglorius Aegis.
Muneribusque tui faciles laetentur amoris.
Ipse autem in silvis, trans flumina, transque reductos
Parnassi colles, solus per rura vagabor,
Mente coquens aegrâ curas, aut valle profundâ,
Sordidus imbre genas, duri fastidia Phoebi
Plorabo, saxisque meos narrabo dolores:
Fors planctu pulsata meo vel saxa loquentur,
Pastorem Daphnim quantum fastidit Apollo.
 
Haec flebat Daphnis, nec quid jam posset, habebat.
Non liquidi fontes, non antra virentia musco,
Non ruris, non urbis amor, non cura peculi
Praeterea, nec erant cantus, nec carmina cordi,
Tantum inter densas corylos, silvamque sub altam
Aeternum fugiebat, ibi fastidia Phoebi
Fontibus et saxis planctu jactabat inani.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA III. CONSOLATIO AD DAPHNIM.==
===URANIS, &lt;br&gt;sive PASTOR IN URBEM VOCATUS.===
&lt;poem&gt;
 
Venerat autumnus pomis jam laetus, et uvis,
Ex quo animum Daphnis curâ carpebat, et alto
Mentis inops caecum versabat corde dolorem.
Nec Daphnim laetus pomis autumnus, et uvis
Lenierat, dum spes avidi seges implet avaras
Agricolae, dum poma rubent, et praela redundant
Frustratos maestus Daphnis lugebat amores.
Uranidemque amens per devia rura vocabat.
Namque haerere domi, et patrios tolerare penates,
Aut lucem, sociosque pati non cura sinebat.
Umbrae illi nemorum cordi, rivique fugaces,
Abruptaeque jugis, deserta per avia, valles.
Hunc saepe oblitum ferae decedere nocti
Soi abiens vidit plorantem, vidit eundem
Soi rediens longos ducentem pectore questus.
At vatis, Fymbraee, tui te deinde misertum est.
Namque ut nigranti (sic sueverat ille) sub ulmo
Phoebum multa rogans, serâ jam nocte jaceret:
Ecce olli purâ pendens è nube videndam
Se dedit imperio Phoebi delapsa per auras
Uranis, et verbis sic moestum affatur amicis.
 
Daphni, quid indignos aegro sub pectore questus
In longum trahis, et duri fastidia Phoebi
Causando incusas? nec te fastidit Apollo,
Nec tibi prae quemquam posuit, sprevitque labores.
Sed modo jam de se meritum bene mittit in urbem
Urbem illam dominam mundi,Musisque frequentem,
Ut famae curru impositum te deinde per orbem
Differat, atque suis spectatum reddat alumnis.
Tum nec subducti deserto in tramite colles,
Praeterea, nec jam silvae, et loca sola placebunt.
 
Namque Parisiacae species cum te ampla tenebit
Urbis, et effusum passim mirabere vulgus,
Magnificasque domos, atque alta palatia regum,
Perque vias strepitusque virum, sonitusque roratum,
Atque frequentatas studiis popularibus artes,
Tum tristes prudens rerum aspernabere silvas
Hic seu te obliquo sub litore glaucus habebit
Sequana, seu pictos sub flumine nare phaselos
Videris, aut volucres ad ripam ludere currus.
Credo equidem, tum nulla animo suspiria duces.
Mox ubi fortè vagam vagus ipse incesseris urbem,
Quam varios varia objicient spectacula motus?
Seu pontis qua curva novi se machina tollit
Magnanimum Henricum ingenti exultare colosso,
Seu fortè effusos nymphâ Samaritide fluctus
Aspicias, atque undantem per compita turbam.
Seu tibi parte aliâ Luparae tecta alta superbum
Ostendant latus,atque demum praetenta per amplam
Porticus affuso praeter se porrigat amni,
Sive forum, seu magna sacri delubra senatus,
Atque Parisiacae spectacula singula pompae;
Non te jam forsan pecoris, rurisque relicti
Taedebit, nec difficilis fastidia Phoebi
Montibus, et silvis planctu narrabis inani.
Postquam te nostro Musae sub monte poetam
Sacrarint; quo monte magis se jactat Apollo,
Quam vel Parnassi, vel agrestis vertice Pindi.
 
Hic tu forti animo, nec inerti numine dices
Franciadûm pugnas, transmissaque lilia Belgis,
Et tristes curas bellantum, et grandia coepta
Monte super nostro referes, ubi pace sub alta,
Vatibus, et Musis haec otia fecit Apollo.
Tum narrabis, uti positis cessabit ab armis
Fractus Iber; mox ut totum sperata per orbem
Pax ibit, festo pastores carmine pacem,
Pacem ipsi agricolae, pacem omnis rustica pubes
Saepe inclamatam, turbâ plaudente, per aras
Supplicibus votis, et falso farro piabunt.
Hic etiam quaecumque vago rumore feruntur
Accipies. Quo castra loco nunc ponat Iberus?
Quid rerum jam Belgae agitent? quo litore classis
Franca hyemem duret? Quae sit fortuna Sueco?
Quod Marti sit fatum Italo? quibus horrida bella,
Inter Hyperboreas glacies, septemque triones
Sarmata agat studiis, toto ut pugnetur in orbe.
 
Nec tibi si silvae placeant, campique virentes
Defuerint, si visum, ibis saepe inter amoenos
Umbrarum tractus, aut qua se plurima tellus
Induit in flores, et caelo gaudet aperto.
Non pictae florum facies, cantusque volucrum
Proinde aberunt, vallefque cavae, collesque supini.
Hîc virides lucos, et opacum frigus ab umbra
Captabis, pecorique tuo solatia, puros
Monstrabis fontes, et amicos vatibus amnes;
Ipse autem nullo contractus corda colore,
Muscosi caput ad fontis projectus, et herba
Effultus molli, libabis gaudia ruris,
Liber ubi curae, atque ulmi frondentis ad umbram
Ingratos poteris cantando condere soles.
Tum tibi Bellaqueum si fors invisere fontem,
Sive Ruellaeam vicino in rure Napaeam
Contingat, variisque insignes fontibus hortos.
Fallor; Apollineum ni jam gratabere munus.
Haec eadem ut posset, quid non fecisset Alexis?
 
Haec sunt, quae nostrâ voluit te voce monendum
Tymbraeus pater. Ergo animis spem praecipe certam:
Nam te Musae omnes mysteria nostra docebunt.
Dixit, et afflictum Daphnim solata reliquit.
&lt;/poem&gt;

==ECLOGA IV. ALPHONSUS.==
===Nobilis adolescentis praematurum obitum deplorat Poëta.===
&lt;poem&gt;
 
Extinctum dulcis primo sub flore juventae
Ilius Alphonso summe dilectus, et Almon
Ambo pastores, annis florentibus ambo
Montibus in patriis alterno carmine flebant.
Primus ubi gemitus aegro sub corde repressit,
Rupibus haec maerens Ammon jactabat, et auris.
 
Quo ferar? Aut quae me accipiant secreta vagantem
Antra, quibus justi causam narrabo doloris?
Nam postquam rigidi dura inclementia fati
Eripuit nostri Alphonsum solatia ruris,
Desperem, quid enim misero mihi denique restet?
Ille meos habuit, fuerat qui dignus, amores.
Illi, quod poteram, dum viveret, aurea mala,
Aurea mala mei longè lectissima ruris
Donaram, puero Lycidas donata dolebat:
Et sibi quamquam eadem donari mala rogaret,
Non tulit Alcinoë, poterat quae digna videri.
Solus erat, nostra Alphonsus cui dona parabam.
Ah! puer alme, tuo nos ruraque funere perdis.
Triste satis praeceps effusâ grandine nimbus,
Triste rosis urens Boreas, triste imber aristis,
Tempestas ratibus, nostro tua funera ruri.
 
Ipse tuo nuper pendebam laetus ab ore,
Cum mihi Romani laudabas pascua ruris,
Et pingues Tyberis ripas, campique Falisci
Felices herbas, et dulcem Tiburis umbram;
Unde olim Ausonii primum venere coloni,
Et Remus, et frater, campis assueta juventus,
Pastores quondam, ut fama est, oviumque magistri
Sed quid ego haec iterum, nunc tantum ingrata revolvo?
Quin potius, nemorum secessus inter opacos,
Solus amem longis consumere fletibus aevum?
Fortè meo vel erunt lacrymae medicina dolori.
 
Ante tamen myrtum, et ferrugineos hyacinthos
Et casiam, et violas, et candida lilia carpam,
Et cineres, Alphonse, tuos ornabo supremis
Muneribus, spargensque rosas altaria circum
Plorabo, et tenui plorans cum murmure dicam:
Floribus his, suprema tibi jam munera solvo.
His Almon lacrimis, his Ilius ora rigabat.
 
Nam quid ego invisae durem fastidia lucis?
Postquam crudeles superi, crudelia fata
Alphonsum rapuere, mori me denique cogis,
Nuper eras, qui vita, mei nunc causa doloris.
Rumpite pastores calamos, date carmina ventis,
Alphonsus periit, non fert jam carmina tempus.
Ille dabat calamis animos, cantusque movebat:
Illi et erant calami, et cantus, et carmina curae.
 
Vidi ego, caelesti quos nectare nuper alebant
Pierides, Clarii sub vertice montis, olores
Et gemere, et niveo plumas avellere dorso.
Turbatisque ferunt errasse per avia castris
Rupis apes Clariae, sacro quae melle beatos
Saepius Aoniis vates pavere sub antris.
Nam Musis ut apes, Musis ut amantur olores,
Te, Mancine, et apes, et amarunt te quoque olores.
Et tua Pan magnus, Franci Pan arbiter orbis,
Et fidus Pani tua funera sensit Julus.
Senserunt nymphae, senserunt maxima divûm
Numina, quae magni Panis delubra frequentant.
Illum et desertis flevit sub rupibus Echo,
Fleverunt maesti fontes, et murmure rauco
Narravere suos offensa ad saxa dolores.
Flevistis Zephyri, et singultibus interruptis
Musarum extinctos suspiravistis amores.
Ah miserande puer! Postquam te fata tulerunt,
Tantum per silvas, et per deserta locorum
Ibo: meis fontes lacrymis, et flumina crescent.
Alphonsum fontes, Alphonsum flumina flebunt.
 
At Lycidas, puero qui tum suprema parabat,
Mecum, ait, ô pueri, date rura, et spargite flores
Alphonso: Alphonsus fieri sibi talia mandat.
Hunc volucri raptum vidi super aethera curru.
Vesper erat, coeloque rubens jam luna sereno
Undique noctivagos stellarum accenderat ignes:
Cum tenuem, valle ex ima, se tollere fumum
Aspexi, et longo per caelum albescere tractu.
Expectabam animi dubius, quid signa ferebant.
Nec mora, sidereus pictis exercitus alis,
Coelestes forma pueri toto aethere visi,
Impositi Zephyris liquidas volitare per auras,
Et mirum in morem lato proludere coelo.
Tum coetu inmedio Alphonsum super astra volentem
Vidimus insignem radiis, et luce coruscum.
Alphonsum interea nubes, auraeque sonabant,
Alphonsum magno resonabat murmure coelum.
Ipse autem caelo respectans laetus Amyntas,
Exclamat. Superi nunc ô! nunc visa secundent
Praesentes, tanto, post fata, sit omine felix
Alphonsus, coeloque bonus nos spectet ab alto,
Morem sideribus siquando imponat, et astris.
 
Credita res laetis pastoribus: illa per agros
Fama volat, totis pastorum carmina silvis
Certatim Alphonsum celebrant ad sidera raptum.
&lt;/poem&gt;
==JESUS LUDENS RURI CUM MATRE.==
===ODE PASTORALIS&lt;ref&gt;In qua ruris amoenitas sic describitur, ut inter pastorales lusus locum, non sine causa, habere possit.&lt;/ref&gt;, &lt;br&gt;Qua ruris beatitas commendatur.===
&lt;poem&gt;
 
Ecquis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Tuque, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Aut reluctanti placet expeditum
  Figere in agno.
 
Hic voluptates, et amoenitatem
Omne rus spirat: sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Arbores passis tibi, Virgo, latè
Serviunt ramis, nimiosque soles
Temperant, udo moderatur aestum
  Gramine tellus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Hic odoratas genus omne florum
Explicat frondes, rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Hinc ad aestivum fruticeta solem
Divites tendunt opulenta ramos.
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur.
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub orno.
Valle respondet vagus in reducta
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Dumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare lusus,
Virgo, ludentem mea te sonabit
Musa: te semper puerumque, jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreare natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
&lt;/poem&gt;


&lt;hr&gt;

===Notae===
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>etd37aitmijkkk90z2g7t7e2r80j9g3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Christus patiens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74684</id>
    <revision>
      <id>284882</id>
      <parentid>282206</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:29:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* CARMEN HEROICUM. */</comment>
      <origin>284882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36848" sha1="hmo23gqjzrcqe84r593uabxjzxbvluh" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Christus patiens
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1674
|SubTitulus= Carmen heroicum
|Genera=Carmina epica
|Editio=1674
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=U6NQi0r6OTAC GoogleBooks]
}}

==IN CHRISTUM PATIENTEM==
===CARMEN HEROICUM.===
&lt;poem&gt;
 
Arma alii, et fuso partas de sanguine lauros
Dicere ament, Regesque canant et proelia Regum.
Tu mihi pacando promisse salutifer orbi
Regnator, summi soboles aeterna parentis,
Carmen eris, tu Christe, tuae tibi mortis honores
Ingredior: quando ligno sublimis ab alto,
Conflictus, leto indecori, paterere supremos,
Humanámque tuo reparares funere gentem.
 
Si mihi, divinos mortali voce labores
Cantanti, poenasque omnes, seriémque dolorum,
Indignosque obitus, o si contingeret, illi
Par tuba, quae Manes imâ tellure sepultos
Judicium ad magnum, mundo ex ardente, vocabit:
Quos motus animorum, et quàm confusa cierem,
Per populos lamenta, quibus clamoribus orbem
Attonitum, quanto turbarem pectora planctu!
 
Quamquam, ô Christe, tuos sat forti pectore dicam
Interitus: si me divino incenderit aestu
Spiritus is, qui te morientem, aegrósque trahentem
De cruce singultus, qui quondam funere in ipso,
Te regnorum, habilem perrumpere claustra silentum
Fecit, et inferno leges imponere mundo.
 
Pierii colles et numina vana profanis
Vatibus implorata, levésque facessite nugae.
Una meos omni demum pro numine cantus,
Una meos animos crux impleat. O bona Vati
Crux assiste tuo: seriem da pandere rerum
Tantarum, penitúsque sacros recludere fontes,
Perditus unde orbis lucem, vitamque recepit.
Da posse infandum populis narrare dolorem,
Montibus in summis, rigidas qui rumpere cautes,
Qui rutili potuit splendorem extinguere Solis,
Miscere extincto turbata elementa magistro,
Naturaeque omnem latè confundere vultum.
 
Colle in pendenti, Solymae sub moenibus urbis
Hortus erat: collémque frequens oleaster, et hortum
Felici ramo, silváque virente tegebat.
Huc Christum bissex socii loca sola petentem
Frondenti in saltu, comitari saepe solebant.
Huc quoque, mensarum fundato more novarum,
Libatisque Patri dapibus, sacrísque peractis,
Venerat ipse, libens qui morti occurreret atrae,
Atque ultro sese fata ad suprema pararet.
Juxta aderant comites jussi vigilare, sed altus
Defessos jam nocte sopor superarat oborta.
 
Ille autem in nemoris solus spatia ampla profundi
Dum penetrat: mortisque genus meditatur acerbae,
Poenarúmque ignominiam, injustosque dolores:
Dúmque animo violenti obitus, violenta recursant
Supplicia, et fosso dandus de pectore sanguis,
Insolito sensit differri corda pavore:
Turpis eum leti dubitantem, et multa morantem
Terrores circumvolitant, ac frigidus horror.
Sed contra imperium urgebat genitoris, et ipso
Jam datus à primae consensus limine vitae:
Quando olim sortem fratrum miseratus iniquam
Sumpserat hos artus, et se devoverat aris,
 
At dum turbatae crebrescunt taedia menti,
Conflictu in medio, genibus procumbit in udam
Fusus humum, supplexque parentem affatus, ab alto
Has animi trepidus fundebat pectore voces.
Quae diversae autem surgit discordia menti?
Quò feror! aut quae me demum ad tormenta reservas
O genitor: Méne ah! tam tristi occumbere leto
Immeritum, et veniam tam dura forte pacisci?
Si quid amas natum, natum pater eripe fato
Immiti, mortem fas sit vitare pudendam.
Aestu animi in tanto, sopitos valle sub ima
Ille iterum ad comites, iterúmque ad vota redibat,
Multa putans: toto proruptus corpore sanguis
Humectans campum largo sudore fluebat.
 
Est templum summi liquidos trans aetheris orbes,
Trans Solem et Lunam, sedes ubi sacra beatas
Constituit superûm Regi, regníque ministris
Relligio; surgit templi in penetralibus altis
Ara ingens, arae Deus insidet. Ordine longo
Circumstant mille Aligeri, qui supplice cultu
Vota repraesentant hominum, gemitusque, precésque,
Et spes, et defideria, et quaecumque piandis
Mortales fundunt miseri suspiria noxis.
Hos arae divina cohors, pro turis odore,
Próque omni ritu sacrorum, imponit honores:
Temperet unde animos, contra delicta nocentum
Justitia, et poenam precibus placata remittat.
Tunc quoque, quando ardens animorum, in vota precésque
Perstabas; fama est te tunc, ô Christe, precantem,
Tendentémque manus, et fletibus ora rigantem: 
Te summi dum gens omnis spectaret olympi,
Suppliciter tristis, casúque exterrita tanto,
Ante Patrem, templo in medio, tua vota ferebat.
Suspensique omnes, quo sese numinis irae
Ex longo offensi vertant, hoc cardine rerum:
Pro domino occurrunt medii: Patríque movendo
Certatim insistunt: narrant, quos ille labores
Pertulerit, tenues hujus cum lucis in auras
Editus, humanos ultro susceperit artus:
Pérque novem menses habitarit carcere in arcto,
Pro mundi imperio, et caeli pro luce serena.
Pars rigido memorat temeratum frigore corpus,
Praesepi in foedo, vilis sub stramine foeni
Pars ductum incisa meminit de pelle cruorem,
Qui populi scelus omne, omnes qui tollere noxas
Posset, ubi parto fusus pro nomine sanguis.
Addit, quanta illi, primis pro gente sub annis,
Vota fuere mori, quis mentem incenderit ardor
Servandi generis; series nec longa laborum,
Nec mortis dirae species tardarit amantem.
Ad Pelusiacum repetit pars acta Canopum
Exilia, unius crudelem regis ob iram.
Centum alii, similésque pari virtute ministri
Ostendunt, quanto victum sudore pararit,
Paupere sub tecto: silvis ut solus in altis
Errarit, maciéque oculos confectus et ora,
Longa quaterdenos tulerit jejunia Soles.
Non ipsae victum quercus, non ipsa ferebant
Arbuta: non ipsi praebebant pocula fontes.
Narrabant alii, per quae discrimina rerum,
Fugerit insidias malefidae gentis, et ultro
Ipse suo obtulerit se vitae prodigus hosti,
Attonito nova sacra novus dum legifer orbi
Praeciperet: quantóque animorum oraverit aestu
Ad turbas, cùm per pagos, mediásque per urbes,
Venturae inciperet populo monstrare salutis
Prima rudimenta, et priscos rescindere ritus.
Mille alii aerumnas, animis quas ceperat aequis,
Algorémque, sitímque, et taedia longa viarum
Exponunt: quoties vigilatas ducere noctes
Oranti, et solos per montes degere amanti
Contigerit, quoties tenebris deprensus obortis,
Ingratum tulerit, nuda sub rupe, soporem.
 
Atque ea diversi porro dum forte referrent
Pro nato ad Patrem, simul una voce rogabant,
Quem finem ipsius precibus ferat, unde dolori
Sperare auxilium velit, et quò vertere vultus?
Supremo ipse autem Patri fidissimus unus,
Signifer aetherex turmis qui praefidet aulae,
Plurima, quo multum pollens erat ore, ferebat
Pro Christo, letum trepido cui triste parari
Dudum indignatus, tanto in discrimine rerum,
Instabat fidens animi, eloquiíque peritus.
Nam memorabat, uti liquidam Jordanis ad undam
Cùm caput atque artus, purus licet, amne liquenti
Perlueret, natum Genitor confessus, et omnem
Id credi in populum, clara de nube, juberer,
Dans signum caelo ex alto, fulsere corusci
Per nimbum radiantem ignes, et conscius aether
Laetius intonuit solito, assensuque secundo
Dicta Patris, multa manifestus luce, probavit.
Protinus auratis dorsum circumlita pennis,
Aëra per nitidum, terris delapsa columba,
Caelesti afflavit lustratum desuper aura.
His etiam addebat, nuper quae gesta sub alto
Tabore cum radiis insignem lucis, et igni,
Ipse Pater sociis natum monstraret, et omnes
Illius imperio populos parere juberer.
Utque omnem coepit monitis caelestibus oram
Implere, et factis ingentibus: atque per urbes
Finitimas jam tum manifesto numine ferri.
Talem ergo natum Pater, et tam justa petentem
Hisque adeò meritis, leti discrimine in isto
Multa alternantem, ne porro audire recuset.
Ipse modum tanto imponat, finémque labori,
Hisque illum curis exsolvat, et horrida dirae
Avertat, si fata sinant, praesagia mortis.
Hoc et amor Patris, et nati reverentia poscar.
Talibus orabat Michaël, quem caetera pubes
Orantem comitata, eadem pro Rege ferebat.
 
At Pater omnipotens, illo quo temperat orbem,
Tum demum turbae oranti sic ore profatur.
Non vestras natique preces audire recuso,
O famuli: sed ne afflicto succurrere possim
Lex aeterna vetat, promissaque foedera mundo.
Nam postquam vetita fatalem ex arbore fructum
Decerpsit primus mortalis, et ore superbo
Nec nostrum numen, nostras nec spernere leges
Erubuit, victus pellacis fraude colubri:
Audacis jam non abolenda injuria facti est
Sanguine communi: majora piacula poscunt
Majestas violata, et spreti Numinis irae.
Próque Deo offenso crimen tam grande piandum
Per non mortales obitus, sed morte litandum
Divina: rerum is nimirum vertitur ordo.
 
Intereà vocat Aligerum de millibus unum,
Qui natum leti pavidum terrore futuri
Obfirmet, dictisque aegrum soletur amicis.
Res hominum fractas, si qua pietate movetur,
Et vitae sortem indignam, miserandáque fata
Respiciat: tum quos ex ista morte triumphos
Ipse sibi, Patri quos conciliabit honores.
Si quae autem natum genitoris gloria tangat,
Perferat haec: neque jam fatis, laudíve resistat
Deinde suae: vitam Genitori impendat, et orbi
Servando: quaerenda salus, hac morte, suorum.
 
Nuncius it, summique volans fert dicta parentis
Ad natum, qui tunc versabat mente sub alta
Omne odium tortorum, et inexsaturabile pectus.
Perjurae mox quanta daret ludibria genti:
De cruce quos risus, faceret quos impia ludos
Posteritas: et quàm paucis de sanguine fuso
Praemia speratae constarent certa salutis.
Nec jam poenarum morsus horrescit acerbos,
Aut inhonesta crucis moriturum probra morantur
Tardat eum clades patriae, atque indigna suorum
Excidia, et mortis merces perdenda futurae.
 
Talibus undantem curis, Patre missus ab alto
Nuncius interpres super astitit: ille tenebat
Ora solo fixus, jam leti horrore propinqui
Exanimata, graves oculi languore jacebant
Funereo, gemitusque agitabat creber anhelum
Pectus, et insolito vultus sudore madebat.
Jámque illum coepti dudum, lucisque, suíque
Pertaesum, vitam et lucem durare pigebat.
Una autem, ante oculos volat atrae mortis imago,
Et clavi, et lora, et spinae, lateríque cruento
Militis intorta figendum cuspide ferrum.
Inde animo subeunt praetoria, milite denso
Conjurata graves cum sanguine poscere poenas.
Probráque apud Latium lento patienda tribunal.
Et sua Majestas Regi ridenda superbo.
Túque ô! funestae mortis crudele theatrum
Moestae occurrebas rupes Calvaria menti,
Sic Annas solium ante suum, Caïphásque rogabit
Insontem: rigidus sic vincto illudere miles,
Sic alapam audebit violenta infringere palma,
Sic Petrus foeda ancillae formidine victus,
Cari abjurabit noménque decúsque magistri,
Sueta priusquàm dent cristatae signa volucres.
Nocte sub obscura socios hinc inde per urbem
Praecipites metus acer aget: sic crimina finget
Impia gens, dictisque minas jactabit acerbis.
Ille adeò tali confusus imagine rerum:
Dum maesto tam multa tremens sub corde volutat,
In partes mentem labefactam dividit omnes.
Nuncius ast illum cunctantem et multa paventem,
Sic demum affatu propior compellit amico.
Macte animis, ô nate Deo; nam funere ab ipso,
Quod refugis, veniet supremo magna parenti
Gloria, magna tibi: cùm demum sanguine fuso
Legibus ipse tuis regnandum acceperis orbem.
Aspice quos populos letum deforme, quod horres,
Quámque tibi injusto pariet de funere gentem.
Nam postquam fato demum perfunctus acerbo,
Sub terram umbrarum sedes et claustra silentum
Fregeris, ac manes victor concesseris imos:
Captivos patres, spoliis oneratus Avernis,
Jam victor tecum supera ad convexa reduces.
Atque tuo postquàm crimen commune piaris
Interitu, toto surget gens altera mundo:
Tum rerum series melior nascetur, et aris
Deinde tuis alios Patri instaurabis honores.
Laetus et ipse tuum, post tristia fata, videbis
In populos omnes latè increbrescere nomen.
Tum posito demum tellus Aegyptia sistro
Numen adorabit: versis tibi Graecia fatis,
Et gravis imperio terrarum Romula tellus
Instituet ritus alios, morésque sacrorum,
Ac longo victae accedent ex ordine gentes,
Omnis Arabs, omnes patrio cum ture Sabaei,
Et bello infraeni Numidae, fortésque Geloni,
Maurique, Cretésque, et odoriferi Nabathaei.
 
Mulcebat tali miserans sermone paventem
Aliger: at mortis probrum celare pudendae
Non tulit: exponit quanti, hac è morte, dolores,
Et quae poenarum series quàm longa sequetur.
Jámque Sacerdotum per fraudem injusta parantum.
Circumstare odia, et populum jam dira frementem.
Perfidiam comitum perjuráque verba suorum
Narrat, et ut falsi praetendens nomen amici
Antevolans ficto socius dabit oscula vultu.
Mandabunt ut terga fugae procul agmine fuso
Fidi omnes, trepidae vix ausi fidere nocti.
Haud aliter quàm cum caeso pastore, per agros
Fulmineo pecus omne fremens leo dissipat ore.
Addit, ut informem nectens ex arbore nodum
Et laqueo infami Judas extrema secutus,
Se multa incusans, lucémque perosus, et amens
Gutture ab eliso tristes pendebit in auras.
Tum verò virgis ut percutienda salignis,
Terga dabit nudas circum geminata sonabunt
Verbera per costas, et tabo undante natabit
Omne pavimentum: tenues ut sparsa per auras
Membra minutatim concisa in frusta volabunt,
Et cervix trajecta rigente horrebit acantho.
Pérque jocum servili humeros velabitur ostro,
Dandus ad Hebraeam, tali sub imagine, plebem,
Vile in ludibrium, et turba illudendus ab omni.
Ut populus dictis patientem incesser amaris,
Omnia terrifici vates quae dira canebant.
 
Quamquam autem moestae tot menti indigna recursent:
Aligeri postquam dictis recreatus, acerbum
Excussit penitus terrorem animosque recepit:
Ibo, inquit, quò me cari suprema parentis
Jussa vocant: generis crimen commune piabo:
Nec me poenarum species jam dira retardat.
 
Dicebat, campóque alacer surgebat ab ipso:
Lucentem cum turba ingens fulgentibus armis
Ad Lunam, portis hortum perrumpit apertis.
Desertúmque suis et inermem, milite multo,
Circumstant, magnóque trahunt clamore per urbem
Judicio dandum infido, pérque omne tribunal
Raptandum: leti causas et crimina, tectis
Ipsi primores, ut cuique est copia, texunt
Artibus obliquae invidiae, poenasque reposcunt.
Una animis infensi omnes, longisque trementem
Insidiis circumveniunt. Confusus at ille
Dum scelerum autorem cuncti, fraudumque potentem
Incusant, tenet ora solo defixa, silétque
Conscius ipse sui, praefectum indigna rogantem
Nec jam responso dignari sustinet uno.
 
At quamvis regnum nil jam mortale moretur,
Divinos ortus coram praetore fateri
Non puduit, qua se memorabat origine cretum,
Fidentérque Deum sese testatus: at ipse
Horrorem insimulans, proscissa veste Sacerdos
Sacrilegum inclamat, sontémque professus, ad aedes
Praefidis Ausonii mulctandum morte remittit.
Illo fraenabat Solymaeam tempore gentem
Caesare pro magno, Romana missus ab urbe
Pontius, atque alta populos sub pace regebat.
Praefidis ergo omnes Romani ad limen inundant,
Divini quos dira sitis, rabiésque tenebat
Sanguinis, et misero nova fingere crimina tendunt.
Vestibulum densi ante ipsum, longisque frementes
Porticibus, variis acuunt clamoribus iras.
Pars memorat, festis cùm lex cessare diebus
Praecipit, ut morbos curare, aegrisque mederi
Obstinet: et legem contra, morémque receptum,
Illotos vulgo comites considere mensis
Sustineat, manibusque cibos contingere foedis.
Pars ait, ut pollens linguae, fandíque peritus,
Paulatim ad turbam vicinas suscitet urbes,
Dum perstat mores sacrorum abolere vetustos
Et legem antiquam, patrúmque edicta refigit,
Seditione potens: instat pars caetera, ut omnem
Gaudeat ambiguas in plebem spargere voces.
Ut regnum fastu in populum affectare superbo
Ausit, et irriso se prodere Caesare tegem.
Obtendunt alii, Solymae dum vana minatur,
Sacrilego quoties sese jactaverit ore,
Eversurum aras, et pessum templa daturum.
Dumque incensi odiis Christum tot frivola contra
Certatim objiciunt, et di et is crimen acerbant:
Ipsa amens animi, variisque exterrita monstris
Romani conjux, noctem quae passa per atram,
Multa virum hortatur, cause ne se implicet isti
Imprudens, falso insontem neu crimine perdat:
Polluat unde suum scelerata caede tribunal.
Pontius uxoris monitu permotus, ahena
Afferri liquidos fontes praecepit in urna,
Perluat unde manus, animumque ostendat, et omni
Si quod erit, coram populo, se crimine purget.
Ut trepidae ostensa uxori sic visa refutet.
Nam neque jam fas est populi procerúmque cruentam
Restinxisse sitim, neque tanto obstare furori.
Cuncta timet, plebisque minas, Urbisque tumultum:
Praecipuè quoties vanum plebs nomen obumbrat
Caesaris, atque isto communes aggerat iras
Praetextu, morte immeritum dum perdere tentat.
Ille adeò victúsque metu, cedénsque furori
Injusto, Christum malefidae denique genti
Tradidit insontem: seque intra tecta recepit.
Haud aliter, quàm cùm Tyrrhenum nauta per aequor
Tendit iter velis, caelo si fortè nigranti
Tempestas foeda ingruerit, quae triste minetur
Omnibus exitiúmque viris, ratibúsque ruinam:
Obstantes contra ventos luctatur ab alta
Puppe gubernator, clavúmque intorquet, et ipsos
Hortatur validis comites insurgere remis,
Si qua gravem casum detur superare facultas.
Verum ubi collectum glomerari nubibus imbrem
Immitésque omni ventos crebrescere ponto
Senserit, et piceo misceri turbine caelum,
Permittitque ratem ventis, clavumque relinquit.
 
Facta potens voti pubes Solymaea furentis
Judicio infando, non jam Praetoris ob aedes
Incerta errabat: caedem fremit ore cruento
Turba omnis, caedem primores gentis, et ipsi
Deinde Sacerdotes Italo cum milite spirant:
Atque omnes Christum insontem ad crudele reposcunt
Supplicium. Signum interea fatale paratur,
Et necis urgendae studio infabricata bicorni
Crux cedro erigitur, mortis nunc triste theatrum
Christe tuae, seris signum venerabile saeclis,
Quo nostrae constet pretium commune salutis.
Romulex interea procedunt urbe phalanges:
Pone subit, dorso gestans immane trementi
Pondus, et undanti jam squallidus ora cruore
Christus, cum peditúmque manus, equitúmque cohortes
Armatae circumsistunt, et fune retorto
Raptatum, duráque crucis sub mole gementem,
Caedis dirae avidi, magnis clamoribus urgent.
Ibat maesta parens, tanto servata dolori:
Ibant et reliquae matres, crinémque solutae
Pectora foedabant palmis, atque ora rigabant.
 
Ut ventum in montem, caecis mugire cavernis
Coepit, et insolito sub terram horrore moveri
Omne solum, gentis dirum ceu crimen iniquae
Horruerit tellus, domini ceu forte cruore
Respergenda sui, et justo confusa dolore,
Visceribus tantum scelus ejuraverit imis.
At non illa tamen populum praesagia terrent.
Nam Christum immemores rerum, oblitique salutis,
Vestibus exutum rigido distendere ligno
Insistunt, nudúmque supremo in monte reclinant.
 
Salve divino toties optatus amori
Letifer ô collis: namque hac certamen arena
Christum grande manet: mortis vincenda potestas
Rupe sub hac, quaerenda salus hoc publica campo.
Quantum fatorum locus hic habet ut semel Agnus
A prima quondam mactatus origine mundi,
Isto monte super, sese devoverit arxi
Atque expirantis Christi violenta cruentum
Ruperit hasta latus: populosque effusus in omnes
Purgandum sanguis divinus laverit orbem.
Omine quo, victis maerens Styx palleat undis,
Et regno trepidi Manes turbentur Averno,
Inferníque lacus, et inexorabile letum.
Ergo fide animis, et sacrum concipe foedus,
O Christe: humana mortem pro gente pacisci
Ne dubita: unde tuo dirimatur sanguine bellum,
Et causae irarum antiquae cum patre residant.
 
Interea expediunt necis instrumenta nefandae
Tortores: clavo palmas pars figit adacto,
Cedrum in transversam, rigida pars cuspide plantas
Trajicit. Ah crudo potiùs me figite trunco
Tortores, sontem quocumque absumite fato,
Perdite me, ut merui, Christo nil tale merenti
Parcite: solus ego vestrum hunc explebo furorem.
Sum prior ipse nocens, leto damnandus acerbo,
Qui toties summum violavi crimine numen,
Sumite poscendas, scelerato à sanguine, poenas.
Sed quid ego haec autem tristes malesanus ad auras
Vana loquor? non jam, non curat dicta, neque audit
Impia gens: alta pendens ex arbore Christus
Sublime erigitur, terras unde arduus omnes
Respiciat moriturus, et omni debita mundo
Victima monstratam fatis mactetur ad aram.
 
Hos Regi perjura tuo persolvis honores
Nimirum, ô Solyme: non ille ferocia corda
Pervicit meritis: dominum crudelis iniquo
Interimis leto, qui te servare parabat.
Hunc gens vestra odii stimulis agitata maligni
Affixum ligno, properata morte, peremit,
Qui vestros quondam, per tot miracula, patres
Servitio eripuit duri Pharaonis, et ipsam
Cunctantem, ac monitis toties caelestibus actam
Aegyptum, caeso primaevae flore juventae
Perculit, atque maris sua demum in claustra refusi
Fluctibus involvit, tota cum gente, tyrannum.
Quid dape caelesti, deserta per arida, pastos
Isacidas, gregibúsque datam sitientibus undam
Eloquar, expressis icta de rupe fluentis?
Ut sileam riguas mira dulcedine valles,
Atque redundantes caelesti nectare rivos.
Diruta raucarum solo clangore tubarum
Moenia quid memorem trepidae Jericunthis, et urbes
Jordanis toto passim sub litore victas?
Quid tribubus metata tuis fatalia rura
Promissae telluris, et hostes undique fusos?
Respondes autem tanto, gens perfida, amori
Supplicia et poenas: divini impensa favoris
Argumenta, tot illa crucem benefacta merebant?
Hoc Servatori pretium memorabile vestro!
Quid faceres scelerata tuo crudelius hosti?
 
At quid ego Hebraeam gentem, Solymámque furoris
Nec quidquam accuso tanti? Quid fera querelis
Mortales lentè teneri jactamus, et ipsos
Carnifices diris incessimus? Omnia quando
Tormenta haec sceleris sunt prima exordia nostria
Id pietas tua, Christe, tui id meruere labores
De nobis? Quicumque Crucis divina secuti,
Bellando vexilla, tua sub lege meremur
Christiadae infidi, te Christe, peremimus omnes.
 
Crudeli interea risu, linguaque procaci,
Armato passim mixtum cum milite vulgus
Christo insultabat: referunt ea praemia porro
Qui templum exturbare agitant; sic lapsa refingunt
Moenia, sacrilego dum fastu vana minantur.
His populus probris, toto sub monte fremebat,
 
De cruce pendenti mater carissima nato
Astabat: non illa manu perculsa decorum
Pectus, et effusos ventis laniata capillos,
Aut se desertam fletu male questa pudendo,
Námque suos generosa parens, natíque dolores
Exsuperans animorum, aequa sub mente ferebat,
At non sic reliquae, tot Christum indigna ferentem
Spectabant matres: isto de funere, natis
Quae fatale aliquid jam tum impendere videbant.
Ipsa adeo caedis vindicta parata cruenta
Attonitam implebat variis rumoribus urbem;
Et tristes poenas jam conscia turba pavebat,
 
Quid reliquos porro Christi memorare dolores
Attinet, ut vepribus cervix trajecta cruentis
Difluat, intensis ut membra rigentia nervis
Et trunco defixa, gravi sub mole laborent:
Ut malè suspenso proruptus corpore sanguis
Exsuccum inflammet pectus, faucésque perurat.
Ferte citi limphas, sitis arida torret hiantem,
Qui summo laticem exiguum pro munere poscit.
Sed succo immiti, ac tristi perfusa veneno
Pocula praebentur labris, ut dirus amaror
Torqueat os, linguamque urat morientis. At ille
Respuit oblatos labris, quos attigit haustus.
O feritas immanis, aquae tibi gutta negatur,
Qui fontes populis, et flumina dividis orbi,
Perpetuisque rigas arentes roribus agros.
Sed non optato sitiens frustrabere potu,
Christe, tui sacrae si quando numinis aurae
Obsequimur faciles, et si meliora secuti
Coeperimus vitae injustos dediscere mores,
Virtutémque alacres amplectimur. Iste tuorum
Terminus, hoc pretium, haec merces quaesita laborum:
Nostrae erat, urebat quae te sitis illa, salutis.
 
Sed Christi exhausto morientis sanguine, nondum
Omnis tortorum furor est exhaustus, iniquo
Restat adhuc odio, rabiem plebs unde requirat
Exsaturare suam: pendenti illudere dictis
Aggressi, risu miserum insultante salutant.
Funere pasce oculos gens impia, pasce cruentas
Sanguinolenta manus: verùm hunc compesce furorem
Absit ab injustis saltem petulantia verbis,
Ecce autem fuso major de sanguine crescit
Haec rabies, crescunt irae: nec parcere linguis
Norunt sacrilegi: sua deerant vulnera honori,
Christe tuo, dictis etiam violandus amaris
Ille fuit: toto passim sub monte furentum
Confusae insurgunt voces, et acerba jocantum.
I nunc, i, te voce Deum mentire superba
Dum moreris: sic disce alios servare cadendo,
Qualem te jactas, manifesto numine prodis.
Sed dum tortores immani murmure Christo
Insultant, ipsis veniam tortoribus orat,
Excusatque scelus: quin et pro crimine tanto
Vota facit, gentis furias miseratus iniquae,
Vulneráque obtendens Patris objicienda furori,
Hanc, ait, hanc insontem animam tibi sponte remitto,
O Pater, et tota vitam pro gente refundo.
Nec plura effatus, magna ter voce, Parentem
Supremum implorans, ligno expiravit ab alto.
 
Si sic immeritum punis, Pater optime, natum:
Quid non servi humiles, nostra ob delicta, meremur
Supplicii, et quas non debemus sumere poenas,
Primus ego ante alios? Méne ah! tam saepe nocentem
Et veniae usque adeo indignum, lucisque fruendae,
Non potuisse mori! Nam quae mihi, quanta pepercit,
Quot delicta Deus? flamma dum vindice, fontes
Ex alto in reliquos superintonat? O ubi, qui me
Et meritum toties, et adhuc graviora merentem,
Fatalem hanc, qua se Christus devovit, ad aram,
Mactandum imponat! Quid enim jam demorer ultra
Vitae infelicis spatium quod inutile restat,
Aetatémque mihi proferri longiùs optem:
Quam morbi et curae affligunt, tot bella per orbem
Inflammata, graves odiis furialibus, ipsos
Per populos inimicitiae, super omnia virtus
Tam multis despecta, suas temerata per aras
Relligio, nostri praeceps insania luxus,
Tot scelerum species. Nam quae unquam saecla fuerunt
Usque adeo virtuti infesta, aversaque ab aris?
Quando suos patitur fluctus, hoc turbine rerum,
Relligio et virtus, me fluctibus eripe ab istis,
Summe Pater: quod et hoc de te si denique munus
Non merui: saltem fas sit pendere supremum
De Cruce, et amplexu Christi morientis ab ipso
Hos animos haurire, Deo quos noster amanti
Quondam expressit amor; crudeli funere dulcem
Cùm vitam moriens servando impenderet orbi.
Ah saltem liceat perfossis oscula plantis
Truncum amplexantem totis libare diebus,
Et tecum simili libantem occumbere leto.
Si nunc ille, tuo qui pectore, Christe, calebat,
Ille meis si se nunc ossibus implicet ignis,
Ferventémque paris me leti inflammet amore:
Quas ego non poenas, quae non tormenta subirem
Pro te alacer, promptúsque mori, quaecunque paratus 
Digna indigna pati, cuicumque occumbere leto.
Quamvis id sperent meriti, qui sanguine fuso,
Caelestem referant tua per vestigia palmam.
Excitet haec alios fiducia. Vos mihi partes
Este meae, Christi supremum plangere funus,
Atque meo gemitus populorum incendere planctu.
 
Sed mortis dum, Christe, tuae vulgare dolorem
Aggredior lacrymans, et totum flenda per orbem
Fata redordiri populis, ac carmine maesto
Dicere te leti pro mundo extrema secutum,
Quis gemitus guttis roret sat grandibus ora?
Quae satis hunc casum possint aequare querela?
Nec mihi pro rebus posthac volvantur inanes
Jam lacrymae humanis; tum flere humana decebat,
Cum ligno Christus nondum suspensus ab alto,
Se nostra pro gente, neci devoverat atrae,
Et nondum laceri clavis immanibus artus
Prostarent tristes miserandum funus ad auras.
 
Téne ego, dum moreris, possim te, Christe, tueri,
Pallentémque oculis, expirantémque cruento
Funere, nec doleam, tanti qui prima doloris
Causa fui? Ille ego sum, tua qui tibi vulnera fixi,
Quas merui, das ipse tuo de sanguine poenas,
Non veritus, pro me tam foedae occumbere morti,
Et vivo infelix, nec creber ab ore profundo
It gemitus? Riguo non manant lumina fletu?
Nec violenta meum rumpunt suspiria pectus?
Ipsa suo postquam rerum Natura parenti
Indoluit, sensitque tuos, ô Christe, labores,
Multa gemens, ipsi flerunt tua funera montes,
Ipsae te rupes, ipsae sub rupibus altis
Visceribus diffissae imis, flevere cavernae.
Quin et purpureo dum Titan ore niteret,
Et vespertino praeberet lumina caelo,
Horruit aspectu tam diro, oculósque retorsit,
Pallentémque atri Lunam infecere colores.
His super incensis erumpere nubibus ignes
Terrifici, maculae obscurum per inane rubentes,
Nigranti fulgere polo, tristésque per auras
Audiri voces maestae, et suprema minari.
Criminis ipse etiam tanti jam conscius aether
Occuluit sese tenebris, et nocte profunda.
Indixit toti servanda silentia mundo.
Rupit et ille dolor tumulos, Manésque sepulcris,
Invisam rursum in lucem, prodire coëgit.
Et passim simulacra modis pallentia miris
Visa sub obscurum, confusam errare per urbem,
Et terrere vagum subita formidine vulgus.
Istis tum primum populo res credita signis,
Offensi tristes portendere numinis iras.
 
Supplicii socios, ut erant, jam morte propinqua
Semianimes, jusso perimit dum funere tortor,
Luctantesque animas invito à corpore solvit
Christum expirantem, qui tum sub monte, coruscam
Picus acu Tyria chlamydem, cristáque comanti
Conspiciendus eques juxta respexit, et hastam
Impressit nudo lateri, jam frigida leto
Transadigens fractis altè praecordia costis.
Continuò rigui, rupto de pectore, largus
Sanguinis it torrens. Spes hinc spes discite vestras
Mortales. neque enim frustrà divinus aperto
Corde cruor coepit totis decurrere rivis
Noxas unde omnes, unde omnia crimina mundus
Eluat: atque salus populorum certa sequatur.
 
Nec mihi vile adeò quisquam persuaserit autor
Sanguinis esse tui pretium, divine Redemptor,
Ut genus humanum non fructus mortis ad omne
Pertineat. Quis enim metas imponat amori
Immenso, meritúmque Crucis tam parcus in arctum
Deducat? Repetens igitur, repeténsque monebo,
Mortales sperate, suas Clementia leges,
De cruce jam mundo coepit dictare nocenti:
Et moriente Deo venia exorata Latroni,
Sontibus ostendit quae spes monstrata futuris.
Haec dubias animat quando fiducia mentes:
Cur non perpetuo rorantes lumina fletu,
Nudáque percussi violentis pectora palmis,
Magnum sponte Crucis provolvimur ante tribunal,
Atque ultrò oramus veniam, et commissa fatemur!
Ibo autem ante alios: nec me terrebit euntem,
Sit quamvis scelerum species horrenda meorum.
Parcite caelestes: si Christi morte redemptus,
Humanas vel opes, fluxae vel gaudia vitae
Affectans, alios quàm Servatoris amores
Suspiravi amens. Neque enim promisimus ista
Christiadae, quando mundum mundique superbam
Pompam omnem, ad sacras primùm abjuravimus undas.
 
Nam postquam, Christe, humanae sub imagine formae
Venisti, vita et monitis, qui crimina primus
Nostra redargueres, et nos tua regna doceres:
Nil super imperio terrarum, aliísve movemur
Promissis, primo quae quondam nostra parenti
Fata ostendebant: spes olim agitavimus istas,
Quando humilis sortem humanam fortuna decebat.
Et postquam nobis regnum immortale parasti
Sanguine, Christe, tuo: nil jam terrestre putandum est
Ascitis in spem aeternam: nam cepimus ex quo
Esse Dei heredes, terram mutavimus astris.
Deinde ergo jam nullus opum, jam nullus honorum
Nos pertentet amor: nec nostras terror inanis
Poenarum falsa frangat formidine mentes.
Quis pudor inferno foret inservire Tyranno,
Caelestis patriae immemores, rebúsque caducis
Affixos, postquam obscura sub nocte jacentes
Aeternam in lucem Christus revocavit, et Orbi
Morte sua medicatus, iter patefecit Olympo?
 
Huc ergo scelerum quos conscia vita remordet,
Huc concursu omnes pacem exorate frequenti:
Et si vos teneat veniae spes ulla merendae,
Cruda sui placate patrem per vulnera nati.
Nate Deo, per eum quo nos mercaris amorem,
Per spem, quam duro moriens de funere mandas
Esse reis, per dira necis tormenta cruentae,
Pérque artus laceros, per sparsos sanguine vultus,
Ipsis, per veniam, quam tu tortoribus oras,
Vulnera trajecti per pectoris, et per amoris
Caetera signa tui, gentis miserere, nec unquam
Ipse tui causas bonus obliviscere leti:
Quo stetit humanae merces impensa saluti.
 
At quamquam fas, Christe, tuae sit fidere morti,
Cum patre percussum postquam jam foedus, et omnes
Compositae pacis divino sanguine leges:
Non erit inde tamen posthac impunè superbis:
Huc igitur tumido cui mens malè turgida fastu,
Aut famae malesanus amor, laudumve cupido,
Sublimes animos et spes inspirat inanes.
Huc ades: atque tui mortem meditare magistri.
Ad crucis aspectum se vestra superbia frangat,
Mortales stolidè vani, atque insana tumentes.
 
Aspice divino respersos sanguine vultus,
Trajectósque pedes, et apertum cuspide pectus,
Quisquis es, exoso dubitas qui parcere fratri,
Aversusque foves odia implacata tuorum.
At non ille suos, cujus te morte redemptum,
Ostentas furiose, tuus sic frater in hostes
Christus erat: moriens quando post crimina tanta,
Támque graves inimicitias, tibi deinde pepercit.
Illa tuos reprimat species, et imago furores,
Si quis adhuc odiis nunquam exsaturatus, amara
Rumperis invidia, fratrum genus omne perosus,
Irarúmque gravis violento agitaris ab aestu.
Quisquis es, externo thalamos qui prodis amori,
Connubiíque fidem, sacrataque foedera rumpis:
Atque inconcessos sub pectore concipis ignes:
Respice, quos pro te moriens perferre dolores
Sustinuit Deus: et posthac mala gaudia quaere.
Si te expirantis Christi non flectat imago,
Nullus, mollem animum possit qui flectere deinceps
Sensus erit. Morbis námque una medebere nostris
Crux impacatos domitura libidinis aestus.
 
Fortunata arbos, Christo pendente, superbum
Quae caput excelso mundi super ardua trunco
Attollis, caelo fructus paritura perennes
Et terris: nostrae lignum fatale saluti,
Quas tibi commemorem, merito quam carmine laudes?
Te Mors primorum spoliis onerata parentum,
Te domus immanis tenebrarum, umbraeque silentes
Victricem sensere: tuos Acheronte sub alto,
Captivi quondam manes cecinere triumphos.
Te caelo latè et terris, Erebóque potentem
Tartareae tremuere acies: tua maxima virtus
Contudit Inferni vires et sceptra tyranni.
Tu generis maculam antiquam, prolíque futurae
Impressam prima mundi sub origine labem,
Lavisti pura divini aspergine roris.
Tu quondam Hebraeae, colubri sub imagine aheni,
Per deserta Arabum, sanasti vulnera gentis.
 
Plaudite servato, sacra Crucis arbore, mundo
Mortales, cui nulla unquam certaverit arbos,
Divite tot trunco tales producere fructus,
Aut caput excelsum passis sic tollere ramis:
Non priscis habitae quercus oracula Graiis,
Non Libani cedrus alta, nec Haemoniae cyparissi.
Olim tempus erit, tua quando supplice cultu
Sub juga captivus latè censebitur orbis,
Crux instaurato signum venerabile mundo!
Cúmque omnes populi, flexo cum poplite Reges
Accurvi sacro libabunt oscula trunco,
Et tua describent lustrandae insignia fronti.
Magnanimíque equites, si quando ardentibus ibunt
In medias acies animis, et castra movebunt,
Contra Asiam, virésque omnes Orientis, et ipsum
Regnatorem Asiae, pro Religione tuenda,
Armabunt, de more, tuo sua pectora signo:
Ut bella, et casus belli eventúsque secundes.
Curva tuum ipsi etiam servati in litora numen
Nautae implorabunt: trepidis tu laeta reduces
Tempora, te nimbi tempestatésque pavehunt.
Et dubio deinceps quicumque per aequora ponto
Vela dabis: coeptam vel jam sub nocte profunda
Ingrediere viam: caeco si fortè tumultu
Desuper astra tonent et inhorreat imbribus aether,
Crebráque confusis rumpantur fulmina nimbis:
Irato frustra caeli terrebere vultu,
Signa Crucis postquam cervici impresseris altae.
Et sua templorum quoties penetralibus imis
Relligio solito peraget mysteria ritu,
Caelestésque epulas pateris libabit, et auro,
Omnibus alma dabis Crux prima exordia sacris.
 
Ut te ergo lignum terris, Erebóque verendum,
Ut fidens promptúsque animi, te pectore toto
Amplector, tanta humanae quae commoda genti
Adportas, miseris mortalibus utilis arbos.
Unica tu generi spes et fiducia nostro.
Nec mihi flammifero Hebraeus super aethera curru,
Se raptum ostentet Vates, caelóque receptum.
Posthac per te unam fas aspirare beatis
Sedibus, et caeli summa in statione locari.
Numinis aeterni nam conciliare favorem
Sola potes, justósque animi compescere motus:
Cùm suprema dabit mortalibus, ore tremendo,
Arbitria, inque hominum vitas et crimina quaeret
Exactor, mundumque ardenti è nube nocentem
Armatus flamma damnabit vindice Judex.
Tunc Vatem, Crux alma, tuum, Vatíque fideles,
Qua virtute potes, spero, servabis amicos:
Lamoniam imprimis, tu diva, tuebere gentem,
Unam prae cunctis studio pietatis avitae
Insignem, sempérque aras defendere promptam.
Felix illa domus, si partos inter honores,
Tuta patrocinio Crucis, et morientis Iesu,
Pergat uti coepit jamdudum insistere rectos
Virtutis calles, miserorum intenta saluti.
Felix ipse, caput praeclarae nobile gentis,
Si quando, dum regna fori imperiosa gubernas,
LAMONIDE, et solio leges moderaris ab alto,
Ipse Crucis sacros numeraberis inter amantes.
Námque tuus nec honos tibi, nec tua purpura tantùm,
Non generis prisco veniens à sanguine splendor,
Non ea quâ populum, non quâ tibi gratia Regem
Concilias, non quae memoranda oracula reddis
Liligero è solio, fandi non maxima virtus,
Non reliquae, quarum magna est tibi copia, dotes
Profuerint: quantum morientis gratia Christi,
Atque bonae te sancta Crucis tutela juvabit.
Caetera námque tibi plausus famámque merebunt,
Replebúntque tuas auris popularibus aedes:
Crux dabit una tibi vitae immortalis honorem.
 
''FINIS''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>hmo23gqjzrcqe84r593uabxjzxbvluh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284904</id>
      <parentid>284882</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:02:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* CARMEN HEROICUM. */</comment>
      <origin>284904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39096" sha1="mw2inehfh6gpswn9fpadsk9tmgsk77d" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Christus patiens
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1674
|SubTitulus= Carmen heroicum
|Genera=Carmina epica
|Editio=1674
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=U6NQi0r6OTAC GoogleBooks]
}}

==IN CHRISTUM PATIENTEM==
===CARMEN HEROICUM.===
&lt;poem&gt;
 
Arma alii, et fuso partas de sanguine lauros
Dicere ament, Regesque canant et proelia Regum.
Tu mihi pacando promisse salutifer orbi
Regnator, summi soboles aeterna parentis,
{{Versus|5}}Carmen eris, tu Christe, tuae tibi mortis honores
Ingredior: quando ligno sublimis ab alto,
Conflictus, leto indecori, paterere supremos,
Humanámque tuo reparares funere gentem.
 
Si mihi, divinos mortali voce labores
{{Versus|10}}Cantanti, poenasque omnes, seriémque dolorum,
Indignosque obitus, o si contingeret, illi
Par tuba, quae Manes imâ tellure sepultos
Judicium ad magnum, mundo ex ardente, vocabit:
Quos motus animorum, et quàm confusa cierem,
{{Versus|15}}Per populos lamenta, quibus clamoribus orbem
Attonitum, quanto turbarem pectora planctu!
 
Quamquam, ô Christe, tuos sat forti pectore dicam
Interitus: si me divino incenderit aestu
Spiritus is, qui te morientem, aegrósque trahentem
{{Versus|20}}De cruce singultus, qui quondam funere in ipso,
Te regnorum, habilem perrumpere claustra silentum
Fecit, et inferno leges imponere mundo.
 
Pierii colles et numina vana profanis
Vatibus implorata, levésque facessite nugae.
{{Versus|25}}Una meos omni demum pro numine cantus,
Una meos animos crux impleat. O bona Vati
Crux assiste tuo: seriem da pandere rerum
Tantarum, penitúsque sacros recludere fontes,
Perditus unde orbis lucem, vitamque recepit.
{{Versus|30}}Da posse infandum populis narrare dolorem,
Montibus in summis, rigidas qui rumpere cautes,
Qui rutili potuit splendorem extinguere Solis,
Miscere extincto turbata elementa magistro,
Naturaeque omnem latè confundere vultum.
 
{{Versus|35}}Colle in pendenti, Solymae sub moenibus urbis
Hortus erat: collémque frequens oleaster, et hortum
Felici ramo, silváque virente tegebat.
Huc Christum bissex socii loca sola petentem
Frondenti in saltu, comitari saepe solebant.
{{Versus|40}}Huc quoque, mensarum fundato more novarum,
Libatisque Patri dapibus, sacrísque peractis,
Venerat ipse, libens qui morti occurreret atrae,
Atque ultro sese fata ad suprema pararet.
Juxta aderant comites jussi vigilare, sed altus
{{Versus|45}}Defessos jam nocte sopor superarat oborta.
 
Ille autem in nemoris solus spatia ampla profundi
Dum penetrat: mortisque genus meditatur acerbae,
Poenarúmque ignominiam, injustosque dolores:
Dúmque animo violenti obitus, violenta recursant
{{Versus|50}}Supplicia, et fosso dandus de pectore sanguis,
Insolito sensit differri corda pavore:
Turpis eum leti dubitantem, et multa morantem
Terrores circumvolitant, ac frigidus horror.
Sed contra imperium urgebat genitoris, et ipso
{{Versus|55}}Jam datus à primae consensus limine vitae:
Quando olim sortem fratrum miseratus iniquam
Sumpserat hos artus, et se devoverat aris,
 
At dum turbatae crebrescunt taedia menti,
Conflictu in medio, genibus procumbit in udam
{{Versus|60}}Fusus humum, supplexque parentem affatus, ab alto
Has animi trepidus fundebat pectore voces.
Quae diversae autem surgit discordia menti?
Quò feror! aut quae me demum ad tormenta reservas
O genitor: Méne ah! tam tristi occumbere leto
{{Versus|65}}Immeritum, et veniam tam dura forte pacisci?
Si quid amas natum, natum pater eripe fato
Immiti, mortem fas sit vitare pudendam.
Aestu animi in tanto, sopitos valle sub ima
Ille iterum ad comites, iterúmque ad vota redibat,
{{Versus|70}}Multa putans: toto proruptus corpore sanguis
Humectans campum largo sudore fluebat.
 
Est templum summi liquidos trans aetheris orbes,
Trans Solem et Lunam, sedes ubi sacra beatas
Constituit superûm Regi, regníque ministris
{{Versus|75}}Relligio; surgit templi in penetralibus altis
Ara ingens, arae Deus insidet. Ordine longo
Circumstant mille Aligeri, qui supplice cultu
Vota repraesentant hominum, gemitusque, precésque,
Et spes, et defideria, et quaecumque piandis
{{Versus|80}}Mortales fundunt miseri suspiria noxis.
Hos arae divina cohors, pro turis odore,
Próque omni ritu sacrorum, imponit honores:
Temperet unde animos, contra delicta nocentum
Justitia, et poenam precibus placata remittat.
{{Versus|85}}Tunc quoque, quando ardens animorum, in vota precésque
Perstabas; fama est te tunc, ô Christe, precantem,
Tendentémque manus, et fletibus ora rigantem: 
Te summi dum gens omnis spectaret olympi,
Suppliciter tristis, casúque exterrita tanto,
{{Versus|90}}Ante Patrem, templo in medio, tua vota ferebat.
Suspensique omnes, quo sese numinis irae
Ex longo offensi vertant, hoc cardine rerum:
Pro domino occurrunt medii: Patríque movendo
Certatim insistunt: narrant, quos ille labores
{{Versus|95}}Pertulerit, tenues hujus cum lucis in auras
Editus, humanos ultro susceperit artus:
Pérque novem menses habitarit carcere in arcto,
Pro mundi imperio, et caeli pro luce serena.
Pars rigido memorat temeratum frigore corpus,
{{Versus|100}}Praesepi in foedo, vilis sub stramine foeni
Pars ductum incisa meminit de pelle cruorem,
Qui populi scelus omne, omnes qui tollere noxas
Posset, ubi parto fusus pro nomine sanguis.
Addit, quanta illi, primis pro gente sub annis,
{{Versus|105}}Vota fuere mori, quis mentem incenderit ardor
Servandi generis; series nec longa laborum,
Nec mortis dirae species tardarit amantem.
Ad Pelusiacum repetit pars acta Canopum
Exilia, unius crudelem regis ob iram.
{{Versus|110}}Centum alii, similésque pari virtute ministri
Ostendunt, quanto victum sudore pararit,
Paupere sub tecto: silvis ut solus in altis
Errarit, maciéque oculos confectus et ora,
Longa quaterdenos tulerit jejunia Soles.
{{Versus|115}}Non ipsae victum quercus, non ipsa ferebant
Arbuta: non ipsi praebebant pocula fontes.
Narrabant alii, per quae discrimina rerum,
Fugerit insidias malefidae gentis, et ultro
Ipse suo obtulerit se vitae prodigus hosti,
{{Versus|120}}Attonito nova sacra novus dum legifer orbi
Praeciperet: quantóque animorum oraverit aestu
Ad turbas, cùm per pagos, mediásque per urbes,
Venturae inciperet populo monstrare salutis
Prima rudimenta, et priscos rescindere ritus.
{{Versus|125}}Mille alii aerumnas, animis quas ceperat aequis,
Algorémque, sitímque, et taedia longa viarum
Exponunt: quoties vigilatas ducere noctes
Oranti, et solos per montes degere amanti
Contigerit, quoties tenebris deprensus obortis,
{{Versus|130}}Ingratum tulerit, nuda sub rupe, soporem.
 
Atque ea diversi porro dum forte referrent
Pro nato ad Patrem, simul una voce rogabant,
Quem finem ipsius precibus ferat, unde dolori
Sperare auxilium velit, et quò vertere vultus?
{{Versus|135}}Supremo ipse autem Patri fidissimus unus,
Signifer aetherex turmis qui praefidet aulae,
Plurima, quo multum pollens erat ore, ferebat
Pro Christo, letum trepido cui triste parari
Dudum indignatus, tanto in discrimine rerum,
{{Versus|140}}Instabat fidens animi, eloquiíque peritus.
Nam memorabat, uti liquidam Jordanis ad undam
Cùm caput atque artus, purus licet, amne liquenti
Perlueret, natum Genitor confessus, et omnem
Id credi in populum, clara de nube, juberer,
{{Versus|145}}Dans signum caelo ex alto, fulsere corusci
Per nimbum radiantem ignes, et conscius aether
Laetius intonuit solito, assensuque secundo
Dicta Patris, multa manifestus luce, probavit.
Protinus auratis dorsum circumlita pennis,
{{Versus|150}}Aëra per nitidum, terris delapsa columba,
Caelesti afflavit lustratum desuper aura.
His etiam addebat, nuper quae gesta sub alto
Tabore cum radiis insignem lucis, et igni,
Ipse Pater sociis natum monstraret, et omnes
{{Versus|155}}Illius imperio populos parere juberer.
Utque omnem coepit monitis caelestibus oram
Implere, et factis ingentibus: atque per urbes
Finitimas jam tum manifesto numine ferri.
Talem ergo natum Pater, et tam justa petentem
{{Versus|160}}Hisque adeò meritis, leti discrimine in isto
Multa alternantem, ne porro audire recuset.
Ipse modum tanto imponat, finémque labori,
Hisque illum curis exsolvat, et horrida dirae
Avertat, si fata sinant, praesagia mortis.
{{Versus|165}}Hoc et amor Patris, et nati reverentia poscar.
Talibus orabat Michaël, quem caetera pubes
Orantem comitata, eadem pro Rege ferebat.
 
At Pater omnipotens, illo quo temperat orbem,
Tum demum turbae oranti sic ore profatur.
{{Versus|170}}Non vestras natique preces audire recuso,
O famuli: sed ne afflicto succurrere possim
Lex aeterna vetat, promissaque foedera mundo.
Nam postquam vetita fatalem ex arbore fructum
Decerpsit primus mortalis, et ore superbo
{{Versus|175}}Nec nostrum numen, nostras nec spernere leges
Erubuit, victus pellacis fraude colubri:
Audacis jam non abolenda injuria facti est
Sanguine communi: majora piacula poscunt
Majestas violata, et spreti Numinis irae.
{{Versus|180}}Próque Deo offenso crimen tam grande piandum
Per non mortales obitus, sed morte litandum
Divina: rerum is nimirum vertitur ordo.
 
Intereà vocat Aligerum de millibus unum,
Qui natum leti pavidum terrore futuri
{{Versus|185}}Obfirmet, dictisque aegrum soletur amicis.
Res hominum fractas, si qua pietate movetur,
Et vitae sortem indignam, miserandáque fata
Respiciat: tum quos ex ista morte triumphos
Ipse sibi, Patri quos conciliabit honores.
{{Versus|190}}Si quae autem natum genitoris gloria tangat,
Perferat haec: neque jam fatis, laudíve resistat
Deinde suae: vitam Genitori impendat, et orbi
Servando: quaerenda salus, hac morte, suorum.
 
Nuncius it, summique volans fert dicta parentis
{{Versus|195}}Ad natum, qui tunc versabat mente sub alta
Omne odium tortorum, et inexsaturabile pectus.
Perjurae mox quanta daret ludibria genti:
De cruce quos risus, faceret quos impia ludos
Posteritas: et quàm paucis de sanguine fuso
{{Versus|200}}Praemia speratae constarent certa salutis.
Nec jam poenarum morsus horrescit acerbos,
Aut inhonesta crucis moriturum probra morantur
Tardat eum clades patriae, atque indigna suorum
Excidia, et mortis merces perdenda futurae.
 
{{Versus|205}}Talibus undantem curis, Patre missus ab alto
Nuncius interpres super astitit: ille tenebat
Ora solo fixus, jam leti horrore propinqui
Exanimata, graves oculi languore jacebant
Funereo, gemitusque agitabat creber anhelum
{{Versus|210}}Pectus, et insolito vultus sudore madebat.
Jámque illum coepti dudum, lucisque, suíque
Pertaesum, vitam et lucem durare pigebat.
Una autem, ante oculos volat atrae mortis imago,
Et clavi, et lora, et spinae, lateríque cruento
{{Versus|215}}Militis intorta figendum cuspide ferrum.
Inde animo subeunt praetoria, milite denso
Conjurata graves cum sanguine poscere poenas.
Probráque apud Latium lento patienda tribunal.
Et sua Majestas Regi ridenda superbo.
{{Versus|220}}Túque ô! funestae mortis crudele theatrum
Moestae occurrebas rupes Calvaria menti,
Sic Annas solium ante suum, Caïphásque rogabit
Insontem: rigidus sic vincto illudere miles,
Sic alapam audebit violenta infringere palma,
{{Versus|225}}Sic Petrus foeda ancillae formidine victus,
Cari abjurabit noménque decúsque magistri,
Sueta priusquàm dent cristatae signa volucres.
Nocte sub obscura socios hinc inde per urbem
Praecipites metus acer aget: sic crimina finget
{{Versus|230}}Impia gens, dictisque minas jactabit acerbis.
Ille adeò tali confusus imagine rerum:
Dum maesto tam multa tremens sub corde volutat,
In partes mentem labefactam dividit omnes.
Nuncius ast illum cunctantem et multa paventem,
{{Versus|235}}Sic demum affatu propior compellit amico.
Macte animis, ô nate Deo; nam funere ab ipso,
Quod refugis, veniet supremo magna parenti
Gloria, magna tibi: cùm demum sanguine fuso
Legibus ipse tuis regnandum acceperis orbem.
{{Versus|240}}Aspice quos populos letum deforme, quod horres,
Quámque tibi injusto pariet de funere gentem.
Nam postquam fato demum perfunctus acerbo,
Sub terram umbrarum sedes et claustra silentum
Fregeris, ac manes victor concesseris imos:
{{Versus|245}}Captivos patres, spoliis oneratus Avernis,
Jam victor tecum supera ad convexa reduces.
Atque tuo postquàm crimen commune piaris
Interitu, toto surget gens altera mundo:
Tum rerum series melior nascetur, et aris
{{Versus|250}}Deinde tuis alios Patri instaurabis honores.
Laetus et ipse tuum, post tristia fata, videbis
In populos omnes latè increbrescere nomen.
Tum posito demum tellus Aegyptia sistro
Numen adorabit: versis tibi Graecia fatis,
{{Versus|255}}Et gravis imperio terrarum Romula tellus
Instituet ritus alios, morésque sacrorum,
Ac longo victae accedent ex ordine gentes,
Omnis Arabs, omnes patrio cum ture Sabaei,
Et bello infraeni Numidae, fortésque Geloni,
{{Versus|260}}Maurique, Cretésque, et odoriferi Nabathaei.
 
Mulcebat tali miserans sermone paventem
Aliger: at mortis probrum celare pudendae
Non tulit: exponit quanti, hac è morte, dolores,
Et quae poenarum series quàm longa sequetur.
{{Versus|265}}Jámque Sacerdotum per fraudem injusta parantum.
Circumstare odia, et populum jam dira frementem.
Perfidiam comitum perjuráque verba suorum
Narrat, et ut falsi praetendens nomen amici
Antevolans ficto socius dabit oscula vultu.
{{Versus|270}}Mandabunt ut terga fugae procul agmine fuso
Fidi omnes, trepidae vix ausi fidere nocti.
Haud aliter quàm cum caeso pastore, per agros
Fulmineo pecus omne fremens leo dissipat ore.
Addit, ut informem nectens ex arbore nodum
{{Versus|275}}Et laqueo infami Judas extrema secutus,
Se multa incusans, lucémque perosus, et amens
Gutture ab eliso tristes pendebit in auras.
Tum verò virgis ut percutienda salignis,
Terga dabit nudas circum geminata sonabunt
{{Versus|280}}Verbera per costas, et tabo undante natabit
Omne pavimentum: tenues ut sparsa per auras
Membra minutatim concisa in frusta volabunt,
Et cervix trajecta rigente horrebit acantho.
Pérque jocum servili humeros velabitur ostro,
{{Versus|285}}Dandus ad Hebraeam, tali sub imagine, plebem,
Vile in ludibrium, et turba illudendus ab omni.
Ut populus dictis patientem incesser amaris,
Omnia terrifici vates quae dira canebant.
 
Quamquam autem moestae tot menti indigna recursent:
{{Versus|290}}Aligeri postquam dictis recreatus, acerbum
Excussit penitus terrorem animosque recepit:
Ibo, inquit, quò me cari suprema parentis
Jussa vocant: generis crimen commune piabo:
Nec me poenarum species jam dira retardat.
 
{{Versus|295}}Dicebat, campóque alacer surgebat ab ipso:
Lucentem cum turba ingens fulgentibus armis
Ad Lunam, portis hortum perrumpit apertis.
Desertúmque suis et inermem, milite multo,
Circumstant, magnóque trahunt clamore per urbem
{{Versus|300}}Judicio dandum infido, pérque omne tribunal
Raptandum: leti causas et crimina, tectis
Ipsi primores, ut cuique est copia, texunt
Artibus obliquae invidiae, poenasque reposcunt.
Una animis infensi omnes, longisque trementem
{{Versus|305}}Insidiis circumveniunt. Confusus at ille
Dum scelerum autorem cuncti, fraudumque potentem
Incusant, tenet ora solo defixa, silétque
Conscius ipse sui, praefectum indigna rogantem
Nec jam responso dignari sustinet uno.
 
{{Versus|310}}At quamvis regnum nil jam mortale moretur,
Divinos ortus coram praetore fateri
Non puduit, qua se memorabat origine cretum,
Fidentérque Deum sese testatus: at ipse
Horrorem insimulans, proscissa veste Sacerdos
{{Versus|315}}Sacrilegum inclamat, sontémque professus, ad aedes
Praefidis Ausonii mulctandum morte remittit.
Illo fraenabat Solymaeam tempore gentem
Caesare pro magno, Romana missus ab urbe
Pontius, atque alta populos sub pace regebat.
{{Versus|320}}Praefidis ergo omnes Romani ad limen inundant,
Divini quos dira sitis, rabiésque tenebat
Sanguinis, et misero nova fingere crimina tendunt.
Vestibulum densi ante ipsum, longisque frementes
Porticibus, variis acuunt clamoribus iras.
{{Versus|325}}Pars memorat, festis cùm lex cessare diebus
Praecipit, ut morbos curare, aegrisque mederi
Obstinet: et legem contra, morémque receptum,
Illotos vulgo comites considere mensis
Sustineat, manibusque cibos contingere foedis.
{{Versus|330}}Pars ait, ut pollens linguae, fandíque peritus,
Paulatim ad turbam vicinas suscitet urbes,
Dum perstat mores sacrorum abolere vetustos
Et legem antiquam, patrúmque edicta refigit,
Seditione potens: instat pars caetera, ut omnem
{{Versus|335}}Gaudeat ambiguas in plebem spargere voces.
Ut regnum fastu in populum affectare superbo
Ausit, et irriso se prodere Caesare tegem.
Obtendunt alii, Solymae dum vana minatur,
Sacrilego quoties sese jactaverit ore,
{{Versus|340}}Eversurum aras, et pessum templa daturum.
Dumque incensi odiis Christum tot frivola contra
Certatim objiciunt, et di et is crimen acerbant:
Ipsa amens animi, variisque exterrita monstris
Romani conjux, noctem quae passa per atram,
{{Versus|345}}Multa virum hortatur, cause ne se implicet isti
Imprudens, falso insontem neu crimine perdat:
Polluat unde suum scelerata caede tribunal.
Pontius uxoris monitu permotus, ahena
Afferri liquidos fontes praecepit in urna,
{{Versus|350}}Perluat unde manus, animumque ostendat, et omni
Si quod erit, coram populo, se crimine purget.
Ut trepidae ostensa uxori sic visa refutet.
Nam neque jam fas est populi procerúmque cruentam
Restinxisse sitim, neque tanto obstare furori.
{{Versus|355}}Cuncta timet, plebisque minas, Urbisque tumultum:
Praecipuè quoties vanum plebs nomen obumbrat
Caesaris, atque isto communes aggerat iras
Praetextu, morte immeritum dum perdere tentat.
Ille adeò victúsque metu, cedénsque furori
{{Versus|360}}Injusto, Christum malefidae denique genti
Tradidit insontem: seque intra tecta recepit.
Haud aliter, quàm cùm Tyrrhenum nauta per aequor
Tendit iter velis, caelo si fortè nigranti
Tempestas foeda ingruerit, quae triste minetur
{{Versus|365}}Omnibus exitiúmque viris, ratibúsque ruinam:
Obstantes contra ventos luctatur ab alta
Puppe gubernator, clavúmque intorquet, et ipsos
Hortatur validis comites insurgere remis,
Si qua gravem casum detur superare facultas.
{{Versus|370}}Verum ubi collectum glomerari nubibus imbrem
Immitésque omni ventos crebrescere ponto
Senserit, et piceo misceri turbine caelum,
Permittitque ratem ventis, clavumque relinquit.
 
Facta potens voti pubes Solymaea furentis
{{Versus|375}}Judicio infando, non jam Praetoris ob aedes
Incerta errabat: caedem fremit ore cruento
Turba omnis, caedem primores gentis, et ipsi
Deinde Sacerdotes Italo cum milite spirant:
Atque omnes Christum insontem ad crudele reposcunt
{{Versus|380}}Supplicium. Signum interea fatale paratur,
Et necis urgendae studio infabricata bicorni
Crux cedro erigitur, mortis nunc triste theatrum
Christe tuae, seris signum venerabile saeclis,
Quo nostrae constet pretium commune salutis.
{{Versus|385}}Romulex interea procedunt urbe phalanges:
Pone subit, dorso gestans immane trementi
Pondus, et undanti jam squallidus ora cruore
Christus, cum peditúmque manus, equitúmque cohortes
Armatae circumsistunt, et fune retorto
{{Versus|390}}Raptatum, duráque crucis sub mole gementem,
Caedis dirae avidi, magnis clamoribus urgent.
Ibat maesta parens, tanto servata dolori:
Ibant et reliquae matres, crinémque solutae
Pectora foedabant palmis, atque ora rigabant.
 
{{Versus|395}}Ut ventum in montem, caecis mugire cavernis
Coepit, et insolito sub terram horrore moveri
Omne solum, gentis dirum ceu crimen iniquae
Horruerit tellus, domini ceu forte cruore
Respergenda sui, et justo confusa dolore,
{{Versus|400}}Visceribus tantum scelus ejuraverit imis.
At non illa tamen populum praesagia terrent.
Nam Christum immemores rerum, oblitique salutis,
Vestibus exutum rigido distendere ligno
Insistunt, nudúmque supremo in monte reclinant.
 
{{Versus|405}}Salve divino toties optatus amori
Letifer ô collis: namque hac certamen arena
Christum grande manet: mortis vincenda potestas
Rupe sub hac, quaerenda salus hoc publica campo.
Quantum fatorum locus hic habet ut semel Agnus
{{Versus|410}}A prima quondam mactatus origine mundi,
Isto monte super, sese devoverit arxi
Atque expirantis Christi violenta cruentum
Ruperit hasta latus: populosque effusus in omnes
Purgandum sanguis divinus laverit orbem.
{{Versus|415}}Omine quo, victis maerens Styx palleat undis,
Et regno trepidi Manes turbentur Averno,
Inferníque lacus, et inexorabile letum.
Ergo fide animis, et sacrum concipe foedus,
O Christe: humana mortem pro gente pacisci
{{Versus|420}}Ne dubita: unde tuo dirimatur sanguine bellum,
Et causae irarum antiquae cum patre residant.
 
Interea expediunt necis instrumenta nefandae
Tortores: clavo palmas pars figit adacto,
Cedrum in transversam, rigida pars cuspide plantas
{{Versus|425}}Trajicit. Ah crudo potiùs me figite trunco
Tortores, sontem quocumque absumite fato,
Perdite me, ut merui, Christo nil tale merenti
Parcite: solus ego vestrum hunc explebo furorem.
Sum prior ipse nocens, leto damnandus acerbo,
{{Versus|430}}Qui toties summum violavi crimine numen,
Sumite poscendas, scelerato à sanguine, poenas.
Sed quid ego haec autem tristes malesanus ad auras
Vana loquor? non jam, non curat dicta, neque audit
Impia gens: alta pendens ex arbore Christus
{{Versus|435}}Sublime erigitur, terras unde arduus omnes
Respiciat moriturus, et omni debita mundo
Victima monstratam fatis mactetur ad aram.
 
Hos Regi perjura tuo persolvis honores
Nimirum, ô Solyme: non ille ferocia corda
{{Versus|440}}Pervicit meritis: dominum crudelis iniquo
Interimis leto, qui te servare parabat.
Hunc gens vestra odii stimulis agitata maligni
Affixum ligno, properata morte, peremit,
Qui vestros quondam, per tot miracula, patres
{{Versus|445}}Servitio eripuit duri Pharaonis, et ipsam
Cunctantem, ac monitis toties caelestibus actam
Aegyptum, caeso primaevae flore juventae
Perculit, atque maris sua demum in claustra refusi
Fluctibus involvit, tota cum gente, tyrannum.
{{Versus|450}}Quid dape caelesti, deserta per arida, pastos
Isacidas, gregibúsque datam sitientibus undam
Eloquar, expressis icta de rupe fluentis?
Ut sileam riguas mira dulcedine valles,
Atque redundantes caelesti nectare rivos.
{{Versus|455}}Diruta raucarum solo clangore tubarum
Moenia quid memorem trepidae Jericunthis, et urbes
Jordanis toto passim sub litore victas?
Quid tribubus metata tuis fatalia rura
Promissae telluris, et hostes undique fusos?
{{Versus|460}}Respondes autem tanto, gens perfida, amori
Supplicia et poenas: divini impensa favoris
Argumenta, tot illa crucem benefacta merebant?
Hoc Servatori pretium memorabile vestro!
Quid faceres scelerata tuo crudelius hosti?
 
{{Versus|465}}At quid ego Hebraeam gentem, Solymámque furoris
Nec quidquam accuso tanti? Quid fera querelis
Mortales lentè teneri jactamus, et ipsos
Carnifices diris incessimus? Omnia quando
Tormenta haec sceleris sunt prima exordia nostria
{{Versus|470}}Id pietas tua, Christe, tui id meruere labores
De nobis? Quicumque Crucis divina secuti,
Bellando vexilla, tua sub lege meremur
Christiadae infidi, te Christe, peremimus omnes.
 
Crudeli interea risu, linguaque procaci,
{{Versus|475}}Armato passim mixtum cum milite vulgus
Christo insultabat: referunt ea praemia porro
Qui templum exturbare agitant; sic lapsa refingunt
Moenia, sacrilego dum fastu vana minantur.
His populus probris, toto sub monte fremebat,
 
{{Versus|480}}De cruce pendenti mater carissima nato
Astabat: non illa manu perculsa decorum
Pectus, et effusos ventis laniata capillos,
Aut se desertam fletu male questa pudendo,
Námque suos generosa parens, natíque dolores
{{Versus|485}}Exsuperans animorum, aequa sub mente ferebat,
At non sic reliquae, tot Christum indigna ferentem
Spectabant matres: isto de funere, natis
Quae fatale aliquid jam tum impendere videbant.
Ipsa adeo caedis vindicta parata cruenta
{{Versus|490}}Attonitam implebat variis rumoribus urbem;
Et tristes poenas jam conscia turba pavebat,
 
Quid reliquos porro Christi memorare dolores
Attinet, ut vepribus cervix trajecta cruentis
Difluat, intensis ut membra rigentia nervis
{{Versus|495}}Et trunco defixa, gravi sub mole laborent:
Ut malè suspenso proruptus corpore sanguis
Exsuccum inflammet pectus, faucésque perurat.
Ferte citi limphas, sitis arida torret hiantem,
Qui summo laticem exiguum pro munere poscit.
{{Versus|500}}Sed succo immiti, ac tristi perfusa veneno
Pocula praebentur labris, ut dirus amaror
Torqueat os, linguamque urat morientis. At ille
Respuit oblatos labris, quos attigit haustus.
O feritas immanis, aquae tibi gutta negatur,
{{Versus|505}}Qui fontes populis, et flumina dividis orbi,
Perpetuisque rigas arentes roribus agros.
Sed non optato sitiens frustrabere potu,
Christe, tui sacrae si quando numinis aurae
Obsequimur faciles, et si meliora secuti
{{Versus|510}}Coeperimus vitae injustos dediscere mores,
Virtutémque alacres amplectimur. Iste tuorum
Terminus, hoc pretium, haec merces quaesita laborum:
Nostrae erat, urebat quae te sitis illa, salutis.
 
Sed Christi exhausto morientis sanguine, nondum
{{Versus|515}}Omnis tortorum furor est exhaustus, iniquo
Restat adhuc odio, rabiem plebs unde requirat
Exsaturare suam: pendenti illudere dictis
Aggressi, risu miserum insultante salutant.
Funere pasce oculos gens impia, pasce cruentas
{{Versus|520}}Sanguinolenta manus: verùm hunc compesce furorem
Absit ab injustis saltem petulantia verbis,
Ecce autem fuso major de sanguine crescit
Haec rabies, crescunt irae: nec parcere linguis
Norunt sacrilegi: sua deerant vulnera honori,
{{Versus|525}}Christe tuo, dictis etiam violandus amaris
Ille fuit: toto passim sub monte furentum
Confusae insurgunt voces, et acerba jocantum.
I nunc, i, te voce Deum mentire superba
Dum moreris: sic disce alios servare cadendo,
{{Versus|530}}Qualem te jactas, manifesto numine prodis.
Sed dum tortores immani murmure Christo
Insultant, ipsis veniam tortoribus orat,
Excusatque scelus: quin et pro crimine tanto
Vota facit, gentis furias miseratus iniquae,
{{Versus|535}}Vulneráque obtendens Patris objicienda furori,
Hanc, ait, hanc insontem animam tibi sponte remitto,
O Pater, et tota vitam pro gente refundo.
Nec plura effatus, magna ter voce, Parentem
Supremum implorans, ligno expiravit ab alto.
 
{{Versus|540}}Si sic immeritum punis, Pater optime, natum:
Quid non servi humiles, nostra ob delicta, meremur
Supplicii, et quas non debemus sumere poenas,
Primus ego ante alios? Méne ah! tam saepe nocentem
Et veniae usque adeo indignum, lucisque fruendae,
{{Versus|545}}Non potuisse mori! Nam quae mihi, quanta pepercit,
Quot delicta Deus? flamma dum vindice, fontes
Ex alto in reliquos superintonat? O ubi, qui me
Et meritum toties, et adhuc graviora merentem,
Fatalem hanc, qua se Christus devovit, ad aram,
{{Versus|550}}Mactandum imponat! Quid enim jam demorer ultra
Vitae infelicis spatium quod inutile restat,
Aetatémque mihi proferri longiùs optem:
Quam morbi et curae affligunt, tot bella per orbem
Inflammata, graves odiis furialibus, ipsos
{{Versus|555}}Per populos inimicitiae, super omnia virtus
Tam multis despecta, suas temerata per aras
Relligio, nostri praeceps insania luxus,
Tot scelerum species. Nam quae unquam saecla fuerunt
Usque adeo virtuti infesta, aversaque ab aris?
{{Versus|560}}Quando suos patitur fluctus, hoc turbine rerum,
Relligio et virtus, me fluctibus eripe ab istis,
Summe Pater: quod et hoc de te si denique munus
Non merui: saltem fas sit pendere supremum
De Cruce, et amplexu Christi morientis ab ipso
{{Versus|565}}Hos animos haurire, Deo quos noster amanti
Quondam expressit amor; crudeli funere dulcem
Cùm vitam moriens servando impenderet orbi.
Ah saltem liceat perfossis oscula plantis
Truncum amplexantem totis libare diebus,
{{Versus|570}}Et tecum simili libantem occumbere leto.
Si nunc ille, tuo qui pectore, Christe, calebat,
Ille meis si se nunc ossibus implicet ignis,
Ferventémque paris me leti inflammet amore:
Quas ego non poenas, quae non tormenta subirem
{{Versus|575}}Pro te alacer, promptúsque mori, quaecunque paratus 
Digna indigna pati, cuicumque occumbere leto.
Quamvis id sperent meriti, qui sanguine fuso,
Caelestem referant tua per vestigia palmam.
Excitet haec alios fiducia. Vos mihi partes
{{Versus|580}}Este meae, Christi supremum plangere funus,
Atque meo gemitus populorum incendere planctu.
 
Sed mortis dum, Christe, tuae vulgare dolorem
Aggredior lacrymans, et totum flenda per orbem
Fata redordiri populis, ac carmine maesto
{{Versus|585}}Dicere te leti pro mundo extrema secutum,
Quis gemitus guttis roret sat grandibus ora?
Quae satis hunc casum possint aequare querela?
Nec mihi pro rebus posthac volvantur inanes
Jam lacrymae humanis; tum flere humana decebat,
{{Versus|590}}Cum ligno Christus nondum suspensus ab alto,
Se nostra pro gente, neci devoverat atrae,
Et nondum laceri clavis immanibus artus
Prostarent tristes miserandum funus ad auras.
 
Téne ego, dum moreris, possim te, Christe, tueri,
{{Versus|595}}Pallentémque oculis, expirantémque cruento
Funere, nec doleam, tanti qui prima doloris
Causa fui? Ille ego sum, tua qui tibi vulnera fixi,
Quas merui, das ipse tuo de sanguine poenas,
Non veritus, pro me tam foedae occumbere morti,
{{Versus|600}}Et vivo infelix, nec creber ab ore profundo
It gemitus? Riguo non manant lumina fletu?
Nec violenta meum rumpunt suspiria pectus?
Ipsa suo postquam rerum Natura parenti
Indoluit, sensitque tuos, ô Christe, labores,
{{Versus|605}}Multa gemens, ipsi flerunt tua funera montes,
Ipsae te rupes, ipsae sub rupibus altis
Visceribus diffissae imis, flevere cavernae.
Quin et purpureo dum Titan ore niteret,
Et vespertino praeberet lumina caelo,
{{Versus|610}}Horruit aspectu tam diro, oculósque retorsit,
Pallentémque atri Lunam infecere colores.
His super incensis erumpere nubibus ignes
Terrifici, maculae obscurum per inane rubentes,
Nigranti fulgere polo, tristésque per auras
{{Versus|615}}Audiri voces maestae, et suprema minari.
Criminis ipse etiam tanti jam conscius aether
Occuluit sese tenebris, et nocte profunda.
Indixit toti servanda silentia mundo.
Rupit et ille dolor tumulos, Manésque sepulcris,
{{Versus|620}}Invisam rursum in lucem, prodire coëgit.
Et passim simulacra modis pallentia miris
Visa sub obscurum, confusam errare per urbem,
Et terrere vagum subita formidine vulgus.
Istis tum primum populo res credita signis,
{{Versus|625}}Offensi tristes portendere numinis iras.
 
Supplicii socios, ut erant, jam morte propinqua
Semianimes, jusso perimit dum funere tortor,
Luctantesque animas invito à corpore solvit
Christum expirantem, qui tum sub monte, coruscam
{{Versus|630}}Picus acu Tyria chlamydem, cristáque comanti
Conspiciendus eques juxta respexit, et hastam
Impressit nudo lateri, jam frigida leto
Transadigens fractis altè praecordia costis.
Continuò rigui, rupto de pectore, largus
{{Versus|635}}Sanguinis it torrens. Spes hinc spes discite vestras
Mortales. neque enim frustrà divinus aperto
Corde cruor coepit totis decurrere rivis
Noxas unde omnes, unde omnia crimina mundus
Eluat: atque salus populorum certa sequatur.
 
{{Versus|640}}Nec mihi vile adeò quisquam persuaserit autor
Sanguinis esse tui pretium, divine Redemptor,
Ut genus humanum non fructus mortis ad omne
Pertineat. Quis enim metas imponat amori
Immenso, meritúmque Crucis tam parcus in arctum
{{Versus|645}}Deducat? Repetens igitur, repeténsque monebo,
Mortales sperate, suas Clementia leges,
De cruce jam mundo coepit dictare nocenti:
Et moriente Deo venia exorata Latroni,
Sontibus ostendit quae spes monstrata futuris.
{{Versus|650}}Haec dubias animat quando fiducia mentes:
Cur non perpetuo rorantes lumina fletu,
Nudáque percussi violentis pectora palmis,
Magnum sponte Crucis provolvimur ante tribunal,
Atque ultrò oramus veniam, et commissa fatemur!
{{Versus|655}}Ibo autem ante alios: nec me terrebit euntem,
Sit quamvis scelerum species horrenda meorum.
Parcite caelestes: si Christi morte redemptus,
Humanas vel opes, fluxae vel gaudia vitae
Affectans, alios quàm Servatoris amores
{{Versus|660}}Suspiravi amens. Neque enim promisimus ista
Christiadae, quando mundum mundique superbam
Pompam omnem, ad sacras primùm abjuravimus undas.
 
Nam postquam, Christe, humanae sub imagine formae
Venisti, vita et monitis, qui crimina primus
{{Versus|665}}Nostra redargueres, et nos tua regna doceres:
Nil super imperio terrarum, aliísve movemur
Promissis, primo quae quondam nostra parenti
Fata ostendebant: spes olim agitavimus istas,
Quando humilis sortem humanam fortuna decebat.
{{Versus|670}}Et postquam nobis regnum immortale parasti
Sanguine, Christe, tuo: nil jam terrestre putandum est
Ascitis in spem aeternam: nam cepimus ex quo
Esse Dei heredes, terram mutavimus astris.
Deinde ergo jam nullus opum, jam nullus honorum
{{Versus|675}}Nos pertentet amor: nec nostras terror inanis
Poenarum falsa frangat formidine mentes.
Quis pudor inferno foret inservire Tyranno,
Caelestis patriae immemores, rebúsque caducis
Affixos, postquam obscura sub nocte jacentes
{{Versus|680}}Aeternam in lucem Christus revocavit, et Orbi
Morte sua medicatus, iter patefecit Olympo?
 
Huc ergo scelerum quos conscia vita remordet,
Huc concursu omnes pacem exorate frequenti:
Et si vos teneat veniae spes ulla merendae,
{{Versus|685}}Cruda sui placate patrem per vulnera nati.
Nate Deo, per eum quo nos mercaris amorem,
Per spem, quam duro moriens de funere mandas
Esse reis, per dira necis tormenta cruentae,
Pérque artus laceros, per sparsos sanguine vultus,
{{Versus|690}}Ipsis, per veniam, quam tu tortoribus oras,
Vulnera trajecti per pectoris, et per amoris
Caetera signa tui, gentis miserere, nec unquam
Ipse tui causas bonus obliviscere leti:
Quo stetit humanae merces impensa saluti.
 
{{Versus|695}}At quamquam fas, Christe, tuae sit fidere morti,
Cum patre percussum postquam jam foedus, et omnes
Compositae pacis divino sanguine leges:
Non erit inde tamen posthac impunè superbis:
Huc igitur tumido cui mens malè turgida fastu,
{{Versus|700}}Aut famae malesanus amor, laudumve cupido,
Sublimes animos et spes inspirat inanes.
Huc ades: atque tui mortem meditare magistri.
Ad crucis aspectum se vestra superbia frangat,
Mortales stolidè vani, atque insana tumentes.
 
{{Versus|705}}Aspice divino respersos sanguine vultus,
Trajectósque pedes, et apertum cuspide pectus,
Quisquis es, exoso dubitas qui parcere fratri,
Aversusque foves odia implacata tuorum.
At non ille suos, cujus te morte redemptum,
{{Versus|710}}Ostentas furiose, tuus sic frater in hostes
Christus erat: moriens quando post crimina tanta,
Támque graves inimicitias, tibi deinde pepercit.
Illa tuos reprimat species, et imago furores,
Si quis adhuc odiis nunquam exsaturatus, amara
{{Versus|715}}Rumperis invidia, fratrum genus omne perosus,
Irarúmque gravis violento agitaris ab aestu.
Quisquis es, externo thalamos qui prodis amori,
Connubiíque fidem, sacrataque foedera rumpis:
Atque inconcessos sub pectore concipis ignes:
{{Versus|720}}Respice, quos pro te moriens perferre dolores
Sustinuit Deus: et posthac mala gaudia quaere.
Si te expirantis Christi non flectat imago,
Nullus, mollem animum possit qui flectere deinceps
Sensus erit. Morbis námque una medebere nostris
{{Versus|725}}Crux impacatos domitura libidinis aestus.
 
Fortunata arbos, Christo pendente, superbum
Quae caput excelso mundi super ardua trunco
Attollis, caelo fructus paritura perennes
Et terris: nostrae lignum fatale saluti,
{{Versus|730}}Quas tibi commemorem, merito quam carmine laudes?
Te Mors primorum spoliis onerata parentum,
Te domus immanis tenebrarum, umbraeque silentes
Victricem sensere: tuos Acheronte sub alto,
Captivi quondam manes cecinere triumphos.
{{Versus|735}}Te caelo latè et terris, Erebóque potentem
Tartareae tremuere acies: tua maxima virtus
Contudit Inferni vires et sceptra tyranni.
Tu generis maculam antiquam, prolíque futurae
Impressam prima mundi sub origine labem,
{{Versus|740}}Lavisti pura divini aspergine roris.
Tu quondam Hebraeae, colubri sub imagine aheni,
Per deserta Arabum, sanasti vulnera gentis.
 
Plaudite servato, sacra Crucis arbore, mundo
Mortales, cui nulla unquam certaverit arbos,
{{Versus|745}}Divite tot trunco tales producere fructus,
Aut caput excelsum passis sic tollere ramis:
Non priscis habitae quercus oracula Graiis,
Non Libani cedrus alta, nec Haemoniae cyparissi.
Olim tempus erit, tua quando supplice cultu
{{Versus|750}}Sub juga captivus latè censebitur orbis,
Crux instaurato signum venerabile mundo!
Cúmque omnes populi, flexo cum poplite Reges
Accurvi sacro libabunt oscula trunco,
Et tua describent lustrandae insignia fronti.
{{Versus|755}}Magnanimíque equites, si quando ardentibus ibunt
In medias acies animis, et castra movebunt,
Contra Asiam, virésque omnes Orientis, et ipsum
Regnatorem Asiae, pro Religione tuenda,
Armabunt, de more, tuo sua pectora signo:
{{Versus|760}}Ut bella, et casus belli eventúsque secundes.
Curva tuum ipsi etiam servati in litora numen
Nautae implorabunt: trepidis tu laeta reduces
Tempora, te nimbi tempestatésque pavehunt.
Et dubio deinceps quicumque per aequora ponto
{{Versus|765}}Vela dabis: coeptam vel jam sub nocte profunda
Ingrediere viam: caeco si fortè tumultu
Desuper astra tonent et inhorreat imbribus aether,
Crebráque confusis rumpantur fulmina nimbis:
Irato frustra caeli terrebere vultu,
{{Versus|770}}Signa Crucis postquam cervici impresseris altae.
Et sua templorum quoties penetralibus imis
Relligio solito peraget mysteria ritu,
Caelestésque epulas pateris libabit, et auro,
Omnibus alma dabis Crux prima exordia sacris.
 
{{Versus|775}}Ut te ergo lignum terris, Erebóque verendum,
Ut fidens promptúsque animi, te pectore toto
Amplector, tanta humanae quae commoda genti
Adportas, miseris mortalibus utilis arbos.
Unica tu generi spes et fiducia nostro.
{{Versus|780}}Nec mihi flammifero Hebraeus super aethera curru,
Se raptum ostentet Vates, caelóque receptum.
Posthac per te unam fas aspirare beatis
Sedibus, et caeli summa in statione locari.
Numinis aeterni nam conciliare favorem
{{Versus|785}}Sola potes, justósque animi compescere motus:
Cùm suprema dabit mortalibus, ore tremendo,
Arbitria, inque hominum vitas et crimina quaeret
Exactor, mundumque ardenti è nube nocentem
Armatus flamma damnabit vindice Judex.
{{Versus|790}}Tunc Vatem, Crux alma, tuum, Vatíque fideles,
Qua virtute potes, spero, servabis amicos:
Lamoniam imprimis, tu diva, tuebere gentem,
Unam prae cunctis studio pietatis avitae
Insignem, sempérque aras defendere promptam.
{{Versus|795}}Felix illa domus, si partos inter honores,
Tuta patrocinio Crucis, et morientis Iesu,
Pergat uti coepit jamdudum insistere rectos
Virtutis calles, miserorum intenta saluti.
Felix ipse, caput praeclarae nobile gentis,
{{Versus|800}}Si quando, dum regna fori imperiosa gubernas,
LAMONIDE, et solio leges moderaris ab alto,
Ipse Crucis sacros numeraberis inter amantes.
Námque tuus nec honos tibi, nec tua purpura tantùm,
Non generis prisco veniens à sanguine splendor,
{{Versus|805}}Non ea quâ populum, non quâ tibi gratia Regem
Concilias, non quae memoranda oracula reddis
Liligero è solio, fandi non maxima virtus,
Non reliquae, quarum magna est tibi copia, dotes
Profuerint: quantum morientis gratia Christi,
{{Versus|810}}Atque bonae te sancta Crucis tutela juvabit.
Caetera námque tibi plausus famámque merebunt,
Replebúntque tuas auris popularibus aedes:
Crux dabit una tibi vitae immortalis honorem.
 
''FINIS''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>mw2inehfh6gpswn9fpadsk9tmgsk77d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284905</id>
      <parentid>284904</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T18:03:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <origin>284905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39104" sha1="jflhu89tdsvel5fokd2t8xpcn5p518p" xml:space="preserve">вуыа{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Christus patiens
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=1674
|SubTitulus= Carmen heroicum
|Genera=Carmina epica
|Editio=1674
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=U6NQi0r6OTAC GoogleBooks]
}}

==IN CHRISTUM PATIENTEM==
===CARMEN HEROICUM.===
&lt;poem&gt;
 
Arma alii, et fuso partas de sanguine lauros
Dicere ament, Regesque canant et proelia Regum.
Tu mihi pacando promisse salutifer orbi
Regnator, summi soboles aeterna parentis,
{{Versus|5}}Carmen eris, tu Christe, tuae tibi mortis honores
Ingredior: quando ligno sublimis ab alto,
Conflictus, leto indecori, paterere supremos,
Humanámque tuo reparares funere gentem.
 
Si mihi, divinos mortali voce labores
{{Versus|10}}Cantanti, poenasque omnes, seriémque dolorum,
Indignosque obitus, o si contingeret, illi
Par tuba, quae Manes imâ tellure sepultos
Judicium ad magnum, mundo ex ardente, vocabit:
Quos motus animorum, et quàm confusa cierem,
{{Versus|15}}Per populos lamenta, quibus clamoribus orbem
Attonitum, quanto turbarem pectora planctu!
 
Quamquam, ô Christe, tuos sat forti pectore dicam
Interitus: si me divino incenderit aestu
Spiritus is, qui te morientem, aegrósque trahentem
{{Versus|20}}De cruce singultus, qui quondam funere in ipso,
Te regnorum, habilem perrumpere claustra silentum
Fecit, et inferno leges imponere mundo.
 
Pierii colles et numina vana profanis
Vatibus implorata, levésque facessite nugae.
{{Versus|25}}Una meos omni demum pro numine cantus,
Una meos animos crux impleat. O bona Vati
Crux assiste tuo: seriem da pandere rerum
Tantarum, penitúsque sacros recludere fontes,
Perditus unde orbis lucem, vitamque recepit.
{{Versus|30}}Da posse infandum populis narrare dolorem,
Montibus in summis, rigidas qui rumpere cautes,
Qui rutili potuit splendorem extinguere Solis,
Miscere extincto turbata elementa magistro,
Naturaeque omnem latè confundere vultum.
 
{{Versus|35}}Colle in pendenti, Solymae sub moenibus urbis
Hortus erat: collémque frequens oleaster, et hortum
Felici ramo, silváque virente tegebat.
Huc Christum bissex socii loca sola petentem
Frondenti in saltu, comitari saepe solebant.
{{Versus|40}}Huc quoque, mensarum fundato more novarum,
Libatisque Patri dapibus, sacrísque peractis,
Venerat ipse, libens qui morti occurreret atrae,
Atque ultro sese fata ad suprema pararet.
Juxta aderant comites jussi vigilare, sed altus
{{Versus|45}}Defessos jam nocte sopor superarat oborta.
 
Ille autem in nemoris solus spatia ampla profundi
Dum penetrat: mortisque genus meditatur acerbae,
Poenarúmque ignominiam, injustosque dolores:
Dúmque animo violenti obitus, violenta recursant
{{Versus|50}}Supplicia, et fosso dandus de pectore sanguis,
Insolito sensit differri corda pavore:
Turpis eum leti dubitantem, et multa morantem
Terrores circumvolitant, ac frigidus horror.
Sed contra imperium urgebat genitoris, et ipso
{{Versus|55}}Jam datus à primae consensus limine vitae:
Quando olim sortem fratrum miseratus iniquam
Sumpserat hos artus, et se devoverat aris,
 
At dum turbatae crebrescunt taedia menti,
Conflictu in medio, genibus procumbit in udam
{{Versus|60}}Fusus humum, supplexque parentem affatus, ab alto
Has animi trepidus fundebat pectore voces.
Quae diversae autem surgit discordia menti?
Quò feror! aut quae me demum ad tormenta reservas
O genitor: Méne ah! tam tristi occumbere leto
{{Versus|65}}Immeritum, et veniam tam dura forte pacisci?
Si quid amas natum, natum pater eripe fato
Immiti, mortem fas sit vitare pudendam.
Aestu animi in tanto, sopitos valle sub ima
Ille iterum ad comites, iterúmque ad vota redibat,
{{Versus|70}}Multa putans: toto proruptus corpore sanguis
Humectans campum largo sudore fluebat.
 
Est templum summi liquidos trans aetheris orbes,
Trans Solem et Lunam, sedes ubi sacra beatas
Constituit superûm Regi, regníque ministris
{{Versus|75}}Relligio; surgit templi in penetralibus altis
Ara ingens, arae Deus insidet. Ordine longo
Circumstant mille Aligeri, qui supplice cultu
Vota repraesentant hominum, gemitusque, precésque,
Et spes, et desideria, et quaecumque piandis
{{Versus|80}}Mortales fundunt miseri suspiria noxis.
Hos arae divina cohors, pro turis odore,
Próque omni ritu sacrorum, imponit honores:
Temperet unde animos, contra delicta nocentum
Justitia, et poenam precibus placata remittat.
{{Versus|85}}Tunc quoque, quando ardens animorum, in vota precésque
Perstabas; fama est te tunc, ô Christe, precantem,
Tendentémque manus, et fletibus ora rigantem: 
Te summi dum gens omnis spectaret olympi,
Suppliciter tristis, casúque exterrita tanto,
{{Versus|90}}Ante Patrem, templo in medio, tua vota ferebat.
Suspensique omnes, quo sese numinis irae
Ex longo offensi vertant, hoc cardine rerum:
Pro domino occurrunt medii: Patríque movendo
Certatim insistunt: narrant, quos ille labores
{{Versus|95}}Pertulerit, tenues hujus cum lucis in auras
Editus, humanos ultro susceperit artus:
Pérque novem menses habitarit carcere in arcto,
Pro mundi imperio, et caeli pro luce serena.
Pars rigido memorat temeratum frigore corpus,
{{Versus|100}}Praesepi in foedo, vilis sub stramine foeni
Pars ductum incisa meminit de pelle cruorem,
Qui populi scelus omne, omnes qui tollere noxas
Posset, ubi parto fusus pro nomine sanguis.
Addit, quanta illi, primis pro gente sub annis,
{{Versus|105}}Vota fuere mori, quis mentem incenderit ardor
Servandi generis; series nec longa laborum,
Nec mortis dirae species tardarit amantem.
Ad Pelusiacum repetit pars acta Canopum
Exilia, unius crudelem regis ob iram.
{{Versus|110}}Centum alii, similésque pari virtute ministri
Ostendunt, quanto victum sudore pararit,
Paupere sub tecto: silvis ut solus in altis
Errarit, maciéque oculos confectus et ora,
Longa quaterdenos tulerit jejunia Soles.
{{Versus|115}}Non ipsae victum quercus, non ipsa ferebant
Arbuta: non ipsi praebebant pocula fontes.
Narrabant alii, per quae discrimina rerum,
Fugerit insidias malefidae gentis, et ultro
Ipse suo obtulerit se vitae prodigus hosti,
{{Versus|120}}Attonito nova sacra novus dum legifer orbi
Praeciperet: quantóque animorum oraverit aestu
Ad turbas, cùm per pagos, mediásque per urbes,
Venturae inciperet populo monstrare salutis
Prima rudimenta, et priscos rescindere ritus.
{{Versus|125}}Mille alii aerumnas, animis quas ceperat aequis,
Algorémque, sitímque, et taedia longa viarum
Exponunt: quoties vigilatas ducere noctes
Oranti, et solos per montes degere amanti
Contigerit, quoties tenebris deprensus obortis,
{{Versus|130}}Ingratum tulerit, nuda sub rupe, soporem.
 
Atque ea diversi porro dum forte referrent
Pro nato ad Patrem, simul una voce rogabant,
Quem finem ipsius precibus ferat, unde dolori
Sperare auxilium velit, et quò vertere vultus?
{{Versus|135}}Supremo ipse autem Patri fidissimus unus,
Signifer aetherex turmis qui praefidet aulae,
Plurima, quo multum pollens erat ore, ferebat
Pro Christo, letum trepido cui triste parari
Dudum indignatus, tanto in discrimine rerum,
{{Versus|140}}Instabat fidens animi, eloquiíque peritus.
Nam memorabat, uti liquidam Jordanis ad undam
Cùm caput atque artus, purus licet, amne liquenti
Perlueret, natum Genitor confessus, et omnem
Id credi in populum, clara de nube, juberer,
{{Versus|145}}Dans signum caelo ex alto, fulsere corusci
Per nimbum radiantem ignes, et conscius aether
Laetius intonuit solito, assensuque secundo
Dicta Patris, multa manifestus luce, probavit.
Protinus auratis dorsum circumlita pennis,
{{Versus|150}}Aëra per nitidum, terris delapsa columba,
Caelesti afflavit lustratum desuper aura.
His etiam addebat, nuper quae gesta sub alto
Tabore cum radiis insignem lucis, et igni,
Ipse Pater sociis natum monstraret, et omnes
{{Versus|155}}Illius imperio populos parere juberer.
Utque omnem coepit monitis caelestibus oram
Implere, et factis ingentibus: atque per urbes
Finitimas jam tum manifesto numine ferri.
Talem ergo natum Pater, et tam justa petentem
{{Versus|160}}Hisque adeò meritis, leti discrimine in isto
Multa alternantem, ne porro audire recuset.
Ipse modum tanto imponat, finémque labori,
Hisque illum curis exsolvat, et horrida dirae
Avertat, si fata sinant, praesagia mortis.
{{Versus|165}}Hoc et amor Patris, et nati reverentia poscar.
Talibus orabat Michaël, quem caetera pubes
Orantem comitata, eadem pro Rege ferebat.
 
At Pater omnipotens, illo quo temperat orbem,
Tum demum turbae oranti sic ore profatur.
{{Versus|170}}Non vestras natique preces audire recuso,
O famuli: sed ne afflicto succurrere possim
Lex aeterna vetat, promissaque foedera mundo.
Nam postquam vetita fatalem ex arbore fructum
Decerpsit primus mortalis, et ore superbo
{{Versus|175}}Nec nostrum numen, nostras nec spernere leges
Erubuit, victus pellacis fraude colubri:
Audacis jam non abolenda injuria facti est
Sanguine communi: majora piacula poscunt
Majestas violata, et spreti Numinis irae.
{{Versus|180}}Próque Deo offenso crimen tam grande piandum
Per non mortales obitus, sed morte litandum
Divina: rerum is nimirum vertitur ordo.
 
Intereà vocat Aligerum de millibus unum,
Qui natum leti pavidum terrore futuri
{{Versus|185}}Obfirmet, dictisque aegrum soletur amicis.
Res hominum fractas, si qua pietate movetur,
Et vitae sortem indignam, miserandáque fata
Respiciat: tum quos ex ista morte triumphos
Ipse sibi, Patri quos conciliabit honores.
{{Versus|190}}Si quae autem natum genitoris gloria tangat,
Perferat haec: neque jam fatis, laudíve resistat
Deinde suae: vitam Genitori impendat, et orbi
Servando: quaerenda salus, hac morte, suorum.
 
Nuncius it, summique volans fert dicta parentis
{{Versus|195}}Ad natum, qui tunc versabat mente sub alta
Omne odium tortorum, et inexsaturabile pectus.
Perjurae mox quanta daret ludibria genti:
De cruce quos risus, faceret quos impia ludos
Posteritas: et quàm paucis de sanguine fuso
{{Versus|200}}Praemia speratae constarent certa salutis.
Nec jam poenarum morsus horrescit acerbos,
Aut inhonesta crucis moriturum probra morantur
Tardat eum clades patriae, atque indigna suorum
Excidia, et mortis merces perdenda futurae.
 
{{Versus|205}}Talibus undantem curis, Patre missus ab alto
Nuncius interpres super astitit: ille tenebat
Ora solo fixus, jam leti horrore propinqui
Exanimata, graves oculi languore jacebant
Funereo, gemitusque agitabat creber anhelum
{{Versus|210}}Pectus, et insolito vultus sudore madebat.
Jámque illum coepti dudum, lucisque, suíque
Pertaesum, vitam et lucem durare pigebat.
Una autem, ante oculos volat atrae mortis imago,
Et clavi, et lora, et spinae, lateríque cruento
{{Versus|215}}Militis intorta figendum cuspide ferrum.
Inde animo subeunt praetoria, milite denso
Conjurata graves cum sanguine poscere poenas.
Probráque apud Latium lento patienda tribunal.
Et sua Majestas Regi ridenda superbo.
{{Versus|220}}Túque ô! funestae mortis crudele theatrum
Moestae occurrebas rupes Calvaria menti,
Sic Annas solium ante suum, Caïphásque rogabit
Insontem: rigidus sic vincto illudere miles,
Sic alapam audebit violenta infringere palma,
{{Versus|225}}Sic Petrus foeda ancillae formidine victus,
Cari abjurabit noménque decúsque magistri,
Sueta priusquàm dent cristatae signa volucres.
Nocte sub obscura socios hinc inde per urbem
Praecipites metus acer aget: sic crimina finget
{{Versus|230}}Impia gens, dictisque minas jactabit acerbis.
Ille adeò tali confusus imagine rerum:
Dum maesto tam multa tremens sub corde volutat,
In partes mentem labefactam dividit omnes.
Nuncius ast illum cunctantem et multa paventem,
{{Versus|235}}Sic demum affatu propior compellit amico.
Macte animis, ô nate Deo; nam funere ab ipso,
Quod refugis, veniet supremo magna parenti
Gloria, magna tibi: cùm demum sanguine fuso
Legibus ipse tuis regnandum acceperis orbem.
{{Versus|240}}Aspice quos populos letum deforme, quod horres,
Quámque tibi injusto pariet de funere gentem.
Nam postquam fato demum perfunctus acerbo,
Sub terram umbrarum sedes et claustra silentum
Fregeris, ac manes victor concesseris imos:
{{Versus|245}}Captivos patres, spoliis oneratus Avernis,
Jam victor tecum supera ad convexa reduces.
Atque tuo postquàm crimen commune piaris
Interitu, toto surget gens altera mundo:
Tum rerum series melior nascetur, et aris
{{Versus|250}}Deinde tuis alios Patri instaurabis honores.
Laetus et ipse tuum, post tristia fata, videbis
In populos omnes latè increbrescere nomen.
Tum posito demum tellus Aegyptia sistro
Numen adorabit: versis tibi Graecia fatis,
{{Versus|255}}Et gravis imperio terrarum Romula tellus
Instituet ritus alios, morésque sacrorum,
Ac longo victae accedent ex ordine gentes,
Omnis Arabs, omnes patrio cum ture Sabaei,
Et bello infraeni Numidae, fortésque Geloni,
{{Versus|260}}Maurique, Cretésque, et odoriferi Nabathaei.
 
Mulcebat tali miserans sermone paventem
Aliger: at mortis probrum celare pudendae
Non tulit: exponit quanti, hac è morte, dolores,
Et quae poenarum series quàm longa sequetur.
{{Versus|265}}Jámque Sacerdotum per fraudem injusta parantum.
Circumstare odia, et populum jam dira frementem.
Perfidiam comitum perjuráque verba suorum
Narrat, et ut falsi praetendens nomen amici
Antevolans ficto socius dabit oscula vultu.
{{Versus|270}}Mandabunt ut terga fugae procul agmine fuso
Fidi omnes, trepidae vix ausi fidere nocti.
Haud aliter quàm cum caeso pastore, per agros
Fulmineo pecus omne fremens leo dissipat ore.
Addit, ut informem nectens ex arbore nodum
{{Versus|275}}Et laqueo infami Judas extrema secutus,
Se multa incusans, lucémque perosus, et amens
Gutture ab eliso tristes pendebit in auras.
Tum verò virgis ut percutienda salignis,
Terga dabit nudas circum geminata sonabunt
{{Versus|280}}Verbera per costas, et tabo undante natabit
Omne pavimentum: tenues ut sparsa per auras
Membra minutatim concisa in frusta volabunt,
Et cervix trajecta rigente horrebit acantho.
Pérque jocum servili humeros velabitur ostro,
{{Versus|285}}Dandus ad Hebraeam, tali sub imagine, plebem,
Vile in ludibrium, et turba illudendus ab omni.
Ut populus dictis patientem incesser amaris,
Omnia terrifici vates quae dira canebant.
 
Quamquam autem moestae tot menti indigna recursent:
{{Versus|290}}Aligeri postquam dictis recreatus, acerbum
Excussit penitus terrorem animosque recepit:
Ibo, inquit, quò me cari suprema parentis
Jussa vocant: generis crimen commune piabo:
Nec me poenarum species jam dira retardat.
 
{{Versus|295}}Dicebat, campóque alacer surgebat ab ipso:
Lucentem cum turba ingens fulgentibus armis
Ad Lunam, portis hortum perrumpit apertis.
Desertúmque suis et inermem, milite multo,
Circumstant, magnóque trahunt clamore per urbem
{{Versus|300}}Judicio dandum infido, pérque omne tribunal
Raptandum: leti causas et crimina, tectis
Ipsi primores, ut cuique est copia, texunt
Artibus obliquae invidiae, poenasque reposcunt.
Una animis infensi omnes, longisque trementem
{{Versus|305}}Insidiis circumveniunt. Confusus at ille
Dum scelerum autorem cuncti, fraudumque potentem
Incusant, tenet ora solo defixa, silétque
Conscius ipse sui, praefectum indigna rogantem
Nec jam responso dignari sustinet uno.
 
{{Versus|310}}At quamvis regnum nil jam mortale moretur,
Divinos ortus coram praetore fateri
Non puduit, qua se memorabat origine cretum,
Fidentérque Deum sese testatus: at ipse
Horrorem insimulans, proscissa veste Sacerdos
{{Versus|315}}Sacrilegum inclamat, sontémque professus, ad aedes
Praefidis Ausonii mulctandum morte remittit.
Illo fraenabat Solymaeam tempore gentem
Caesare pro magno, Romana missus ab urbe
Pontius, atque alta populos sub pace regebat.
{{Versus|320}}Praefidis ergo omnes Romani ad limen inundant,
Divini quos dira sitis, rabiésque tenebat
Sanguinis, et misero nova fingere crimina tendunt.
Vestibulum densi ante ipsum, longisque frementes
Porticibus, variis acuunt clamoribus iras.
{{Versus|325}}Pars memorat, festis cùm lex cessare diebus
Praecipit, ut morbos curare, aegrisque mederi
Obstinet: et legem contra, morémque receptum,
Illotos vulgo comites considere mensis
Sustineat, manibusque cibos contingere foedis.
{{Versus|330}}Pars ait, ut pollens linguae, fandíque peritus,
Paulatim ad turbam vicinas suscitet urbes,
Dum perstat mores sacrorum abolere vetustos
Et legem antiquam, patrúmque edicta refigit,
Seditione potens: instat pars caetera, ut omnem
{{Versus|335}}Gaudeat ambiguas in plebem spargere voces.
Ut regnum fastu in populum affectare superbo
Ausit, et irriso se prodere Caesare tegem.
Obtendunt alii, Solymae dum vana minatur,
Sacrilego quoties sese jactaverit ore,
{{Versus|340}}Eversurum aras, et pessum templa daturum.
Dumque incensi odiis Christum tot frivola contra
Certatim objiciunt, et di et is crimen acerbant:
Ipsa amens animi, variisque exterrita monstris
Romani conjux, noctem quae passa per atram,
{{Versus|345}}Multa virum hortatur, cause ne se implicet isti
Imprudens, falso insontem neu crimine perdat:
Polluat unde suum scelerata caede tribunal.
Pontius uxoris monitu permotus, ahena
Afferri liquidos fontes praecepit in urna,
{{Versus|350}}Perluat unde manus, animumque ostendat, et omni
Si quod erit, coram populo, se crimine purget.
Ut trepidae ostensa uxori sic visa refutet.
Nam neque jam fas est populi procerúmque cruentam
Restinxisse sitim, neque tanto obstare furori.
{{Versus|355}}Cuncta timet, plebisque minas, Urbisque tumultum:
Praecipuè quoties vanum plebs nomen obumbrat
Caesaris, atque isto communes aggerat iras
Praetextu, morte immeritum dum perdere tentat.
Ille adeò victúsque metu, cedénsque furori
{{Versus|360}}Injusto, Christum malefidae denique genti
Tradidit insontem: seque intra tecta recepit.
Haud aliter, quàm cùm Tyrrhenum nauta per aequor
Tendit iter velis, caelo si fortè nigranti
Tempestas foeda ingruerit, quae triste minetur
{{Versus|365}}Omnibus exitiúmque viris, ratibúsque ruinam:
Obstantes contra ventos luctatur ab alta
Puppe gubernator, clavúmque intorquet, et ipsos
Hortatur validis comites insurgere remis,
Si qua gravem casum detur superare facultas.
{{Versus|370}}Verum ubi collectum glomerari nubibus imbrem
Immitésque omni ventos crebrescere ponto
Senserit, et piceo misceri turbine caelum,
Permittitque ratem ventis, clavumque relinquit.
 
Facta potens voti pubes Solymaea furentis
{{Versus|375}}Judicio infando, non jam Praetoris ob aedes
Incerta errabat: caedem fremit ore cruento
Turba omnis, caedem primores gentis, et ipsi
Deinde Sacerdotes Italo cum milite spirant:
Atque omnes Christum insontem ad crudele reposcunt
{{Versus|380}}Supplicium. Signum interea fatale paratur,
Et necis urgendae studio infabricata bicorni
Crux cedro erigitur, mortis nunc triste theatrum
Christe tuae, seris signum venerabile saeclis,
Quo nostrae constet pretium commune salutis.
{{Versus|385}}Romulex interea procedunt urbe phalanges:
Pone subit, dorso gestans immane trementi
Pondus, et undanti jam squallidus ora cruore
Christus, cum peditúmque manus, equitúmque cohortes
Armatae circumsistunt, et fune retorto
{{Versus|390}}Raptatum, duráque crucis sub mole gementem,
Caedis dirae avidi, magnis clamoribus urgent.
Ibat maesta parens, tanto servata dolori:
Ibant et reliquae matres, crinémque solutae
Pectora foedabant palmis, atque ora rigabant.
 
{{Versus|395}}Ut ventum in montem, caecis mugire cavernis
Coepit, et insolito sub terram horrore moveri
Omne solum, gentis dirum ceu crimen iniquae
Horruerit tellus, domini ceu forte cruore
Respergenda sui, et justo confusa dolore,
{{Versus|400}}Visceribus tantum scelus ejuraverit imis.
At non illa tamen populum praesagia terrent.
Nam Christum immemores rerum, oblitique salutis,
Vestibus exutum rigido distendere ligno
Insistunt, nudúmque supremo in monte reclinant.
 
{{Versus|405}}Salve divino toties optatus amori
Letifer ô collis: namque hac certamen arena
Christum grande manet: mortis vincenda potestas
Rupe sub hac, quaerenda salus hoc publica campo.
Quantum fatorum locus hic habet ut semel Agnus
{{Versus|410}}A prima quondam mactatus origine mundi,
Isto monte super, sese devoverit arxi
Atque expirantis Christi violenta cruentum
Ruperit hasta latus: populosque effusus in omnes
Purgandum sanguis divinus laverit orbem.
{{Versus|415}}Omine quo, victis maerens Styx palleat undis,
Et regno trepidi Manes turbentur Averno,
Inferníque lacus, et inexorabile letum.
Ergo fide animis, et sacrum concipe foedus,
O Christe: humana mortem pro gente pacisci
{{Versus|420}}Ne dubita: unde tuo dirimatur sanguine bellum,
Et causae irarum antiquae cum patre residant.
 
Interea expediunt necis instrumenta nefandae
Tortores: clavo palmas pars figit adacto,
Cedrum in transversam, rigida pars cuspide plantas
{{Versus|425}}Trajicit. Ah crudo potiùs me figite trunco
Tortores, sontem quocumque absumite fato,
Perdite me, ut merui, Christo nil tale merenti
Parcite: solus ego vestrum hunc explebo furorem.
Sum prior ipse nocens, leto damnandus acerbo,
{{Versus|430}}Qui toties summum violavi crimine numen,
Sumite poscendas, scelerato à sanguine, poenas.
Sed quid ego haec autem tristes malesanus ad auras
Vana loquor? non jam, non curat dicta, neque audit
Impia gens: alta pendens ex arbore Christus
{{Versus|435}}Sublime erigitur, terras unde arduus omnes
Respiciat moriturus, et omni debita mundo
Victima monstratam fatis mactetur ad aram.
 
Hos Regi perjura tuo persolvis honores
Nimirum, ô Solyme: non ille ferocia corda
{{Versus|440}}Pervicit meritis: dominum crudelis iniquo
Interimis leto, qui te servare parabat.
Hunc gens vestra odii stimulis agitata maligni
Affixum ligno, properata morte, peremit,
Qui vestros quondam, per tot miracula, patres
{{Versus|445}}Servitio eripuit duri Pharaonis, et ipsam
Cunctantem, ac monitis toties caelestibus actam
Aegyptum, caeso primaevae flore juventae
Perculit, atque maris sua demum in claustra refusi
Fluctibus involvit, tota cum gente, tyrannum.
{{Versus|450}}Quid dape caelesti, deserta per arida, pastos
Isacidas, gregibúsque datam sitientibus undam
Eloquar, expressis icta de rupe fluentis?
Ut sileam riguas mira dulcedine valles,
Atque redundantes caelesti nectare rivos.
{{Versus|455}}Diruta raucarum solo clangore tubarum
Moenia quid memorem trepidae Jericunthis, et urbes
Jordanis toto passim sub litore victas?
Quid tribubus metata tuis fatalia rura
Promissae telluris, et hostes undique fusos?
{{Versus|460}}Respondes autem tanto, gens perfida, amori
Supplicia et poenas: divini impensa favoris
Argumenta, tot illa crucem benefacta merebant?
Hoc Servatori pretium memorabile vestro!
Quid faceres scelerata tuo crudelius hosti?
 
{{Versus|465}}At quid ego Hebraeam gentem, Solymámque furoris
Nec quidquam accuso tanti? Quid fera querelis
Mortales lentè teneri jactamus, et ipsos
Carnifices diris incessimus? Omnia quando
Tormenta haec sceleris sunt prima exordia nostria
{{Versus|470}}Id pietas tua, Christe, tui id meruere labores
De nobis? Quicumque Crucis divina secuti,
Bellando vexilla, tua sub lege meremur
Christiadae infidi, te Christe, peremimus omnes.
 
Crudeli interea risu, linguaque procaci,
{{Versus|475}}Armato passim mixtum cum milite vulgus
Christo insultabat: referunt ea praemia porro
Qui templum exturbare agitant; sic lapsa refingunt
Moenia, sacrilego dum fastu vana minantur.
His populus probris, toto sub monte fremebat,
 
{{Versus|480}}De cruce pendenti mater carissima nato
Astabat: non illa manu perculsa decorum
Pectus, et effusos ventis laniata capillos,
Aut se desertam fletu male questa pudendo,
Námque suos generosa parens, natíque dolores
{{Versus|485}}Exsuperans animorum, aequa sub mente ferebat,
At non sic reliquae, tot Christum indigna ferentem
Spectabant matres: isto de funere, natis
Quae fatale aliquid jam tum impendere videbant.
Ipsa adeo caedis vindicta parata cruenta
{{Versus|490}}Attonitam implebat variis rumoribus urbem;
Et tristes poenas jam conscia turba pavebat,
 
Quid reliquos porro Christi memorare dolores
Attinet, ut vepribus cervix trajecta cruentis
Difluat, intensis ut membra rigentia nervis
{{Versus|495}}Et trunco defixa, gravi sub mole laborent:
Ut malè suspenso proruptus corpore sanguis
Exsuccum inflammet pectus, faucésque perurat.
Ferte citi limphas, sitis arida torret hiantem,
Qui summo laticem exiguum pro munere poscit.
{{Versus|500}}Sed succo immiti, ac tristi perfusa veneno
Pocula praebentur labris, ut dirus amaror
Torqueat os, linguamque urat morientis. At ille
Respuit oblatos labris, quos attigit haustus.
O feritas immanis, aquae tibi gutta negatur,
{{Versus|505}}Qui fontes populis, et flumina dividis orbi,
Perpetuisque rigas arentes roribus agros.
Sed non optato sitiens frustrabere potu,
Christe, tui sacrae si quando numinis aurae
Obsequimur faciles, et si meliora secuti
{{Versus|510}}Coeperimus vitae injustos dediscere mores,
Virtutémque alacres amplectimur. Iste tuorum
Terminus, hoc pretium, haec merces quaesita laborum:
Nostrae erat, urebat quae te sitis illa, salutis.
 
Sed Christi exhausto morientis sanguine, nondum
{{Versus|515}}Omnis tortorum furor est exhaustus, iniquo
Restat adhuc odio, rabiem plebs unde requirat
Exsaturare suam: pendenti illudere dictis
Aggressi, risu miserum insultante salutant.
Funere pasce oculos gens impia, pasce cruentas
{{Versus|520}}Sanguinolenta manus: verùm hunc compesce furorem
Absit ab injustis saltem petulantia verbis,
Ecce autem fuso major de sanguine crescit
Haec rabies, crescunt irae: nec parcere linguis
Norunt sacrilegi: sua deerant vulnera honori,
{{Versus|525}}Christe tuo, dictis etiam violandus amaris
Ille fuit: toto passim sub monte furentum
Confusae insurgunt voces, et acerba jocantum.
I nunc, i, te voce Deum mentire superba
Dum moreris: sic disce alios servare cadendo,
{{Versus|530}}Qualem te jactas, manifesto numine prodis.
Sed dum tortores immani murmure Christo
Insultant, ipsis veniam tortoribus orat,
Excusatque scelus: quin et pro crimine tanto
Vota facit, gentis furias miseratus iniquae,
{{Versus|535}}Vulneráque obtendens Patris objicienda furori,
Hanc, ait, hanc insontem animam tibi sponte remitto,
O Pater, et tota vitam pro gente refundo.
Nec plura effatus, magna ter voce, Parentem
Supremum implorans, ligno expiravit ab alto.
 
{{Versus|540}}Si sic immeritum punis, Pater optime, natum:
Quid non servi humiles, nostra ob delicta, meremur
Supplicii, et quas non debemus sumere poenas,
Primus ego ante alios? Méne ah! tam saepe nocentem
Et veniae usque adeo indignum, lucisque fruendae,
{{Versus|545}}Non potuisse mori! Nam quae mihi, quanta pepercit,
Quot delicta Deus? flamma dum vindice, fontes
Ex alto in reliquos superintonat? O ubi, qui me
Et meritum toties, et adhuc graviora merentem,
Fatalem hanc, qua se Christus devovit, ad aram,
{{Versus|550}}Mactandum imponat! Quid enim jam demorer ultra
Vitae infelicis spatium quod inutile restat,
Aetatémque mihi proferri longiùs optem:
Quam morbi et curae affligunt, tot bella per orbem
Inflammata, graves odiis furialibus, ipsos
{{Versus|555}}Per populos inimicitiae, super omnia virtus
Tam multis despecta, suas temerata per aras
Relligio, nostri praeceps insania luxus,
Tot scelerum species. Nam quae unquam saecla fuerunt
Usque adeo virtuti infesta, aversaque ab aris?
{{Versus|560}}Quando suos patitur fluctus, hoc turbine rerum,
Relligio et virtus, me fluctibus eripe ab istis,
Summe Pater: quod et hoc de te si denique munus
Non merui: saltem fas sit pendere supremum
De Cruce, et amplexu Christi morientis ab ipso
{{Versus|565}}Hos animos haurire, Deo quos noster amanti
Quondam expressit amor; crudeli funere dulcem
Cùm vitam moriens servando impenderet orbi.
Ah saltem liceat perfossis oscula plantis
Truncum amplexantem totis libare diebus,
{{Versus|570}}Et tecum simili libantem occumbere leto.
Si nunc ille, tuo qui pectore, Christe, calebat,
Ille meis si se nunc ossibus implicet ignis,
Ferventémque paris me leti inflammet amore:
Quas ego non poenas, quae non tormenta subirem
{{Versus|575}}Pro te alacer, promptúsque mori, quaecunque paratus 
Digna indigna pati, cuicumque occumbere leto.
Quamvis id sperent meriti, qui sanguine fuso,
Caelestem referant tua per vestigia palmam.
Excitet haec alios fiducia. Vos mihi partes
{{Versus|580}}Este meae, Christi supremum plangere funus,
Atque meo gemitus populorum incendere planctu.
 
Sed mortis dum, Christe, tuae vulgare dolorem
Aggredior lacrymans, et totum flenda per orbem
Fata redordiri populis, ac carmine maesto
{{Versus|585}}Dicere te leti pro mundo extrema secutum,
Quis gemitus guttis roret sat grandibus ora?
Quae satis hunc casum possint aequare querela?
Nec mihi pro rebus posthac volvantur inanes
Jam lacrymae humanis; tum flere humana decebat,
{{Versus|590}}Cum ligno Christus nondum suspensus ab alto,
Se nostra pro gente, neci devoverat atrae,
Et nondum laceri clavis immanibus artus
Prostarent tristes miserandum funus ad auras.
 
Téne ego, dum moreris, possim te, Christe, tueri,
{{Versus|595}}Pallentémque oculis, expirantémque cruento
Funere, nec doleam, tanti qui prima doloris
Causa fui? Ille ego sum, tua qui tibi vulnera fixi,
Quas merui, das ipse tuo de sanguine poenas,
Non veritus, pro me tam foedae occumbere morti,
{{Versus|600}}Et vivo infelix, nec creber ab ore profundo
It gemitus? Riguo non manant lumina fletu?
Nec violenta meum rumpunt suspiria pectus?
Ipsa suo postquam rerum Natura parenti
Indoluit, sensitque tuos, ô Christe, labores,
{{Versus|605}}Multa gemens, ipsi flerunt tua funera montes,
Ipsae te rupes, ipsae sub rupibus altis
Visceribus diffissae imis, flevere cavernae.
Quin et purpureo dum Titan ore niteret,
Et vespertino praeberet lumina caelo,
{{Versus|610}}Horruit aspectu tam diro, oculósque retorsit,
Pallentémque atri Lunam infecere colores.
His super incensis erumpere nubibus ignes
Terrifici, maculae obscurum per inane rubentes,
Nigranti fulgere polo, tristésque per auras
{{Versus|615}}Audiri voces maestae, et suprema minari.
Criminis ipse etiam tanti jam conscius aether
Occuluit sese tenebris, et nocte profunda.
Indixit toti servanda silentia mundo.
Rupit et ille dolor tumulos, Manésque sepulcris,
{{Versus|620}}Invisam rursum in lucem, prodire coëgit.
Et passim simulacra modis pallentia miris
Visa sub obscurum, confusam errare per urbem,
Et terrere vagum subita formidine vulgus.
Istis tum primum populo res credita signis,
{{Versus|625}}Offensi tristes portendere numinis iras.
 
Supplicii socios, ut erant, jam morte propinqua
Semianimes, jusso perimit dum funere tortor,
Luctantesque animas invito à corpore solvit
Christum expirantem, qui tum sub monte, coruscam
{{Versus|630}}Picus acu Tyria chlamydem, cristáque comanti
Conspiciendus eques juxta respexit, et hastam
Impressit nudo lateri, jam frigida leto
Transadigens fractis altè praecordia costis.
Continuò rigui, rupto de pectore, largus
{{Versus|635}}Sanguinis it torrens. Spes hinc spes discite vestras
Mortales. neque enim frustrà divinus aperto
Corde cruor coepit totis decurrere rivis
Noxas unde omnes, unde omnia crimina mundus
Eluat: atque salus populorum certa sequatur.
 
{{Versus|640}}Nec mihi vile adeò quisquam persuaserit autor
Sanguinis esse tui pretium, divine Redemptor,
Ut genus humanum non fructus mortis ad omne
Pertineat. Quis enim metas imponat amori
Immenso, meritúmque Crucis tam parcus in arctum
{{Versus|645}}Deducat? Repetens igitur, repeténsque monebo,
Mortales sperate, suas Clementia leges,
De cruce jam mundo coepit dictare nocenti:
Et moriente Deo venia exorata Latroni,
Sontibus ostendit quae spes monstrata futuris.
{{Versus|650}}Haec dubias animat quando fiducia mentes:
Cur non perpetuo rorantes lumina fletu,
Nudáque percussi violentis pectora palmis,
Magnum sponte Crucis provolvimur ante tribunal,
Atque ultrò oramus veniam, et commissa fatemur!
{{Versus|655}}Ibo autem ante alios: nec me terrebit euntem,
Sit quamvis scelerum species horrenda meorum.
Parcite caelestes: si Christi morte redemptus,
Humanas vel opes, fluxae vel gaudia vitae
Affectans, alios quàm Servatoris amores
{{Versus|660}}Suspiravi amens. Neque enim promisimus ista
Christiadae, quando mundum mundique superbam
Pompam omnem, ad sacras primùm abjuravimus undas.
 
Nam postquam, Christe, humanae sub imagine formae
Venisti, vita et monitis, qui crimina primus
{{Versus|665}}Nostra redargueres, et nos tua regna doceres:
Nil super imperio terrarum, aliísve movemur
Promissis, primo quae quondam nostra parenti
Fata ostendebant: spes olim agitavimus istas,
Quando humilis sortem humanam fortuna decebat.
{{Versus|670}}Et postquam nobis regnum immortale parasti
Sanguine, Christe, tuo: nil jam terrestre putandum est
Ascitis in spem aeternam: nam cepimus ex quo
Esse Dei heredes, terram mutavimus astris.
Deinde ergo jam nullus opum, jam nullus honorum
{{Versus|675}}Nos pertentet amor: nec nostras terror inanis
Poenarum falsa frangat formidine mentes.
Quis pudor inferno foret inservire Tyranno,
Caelestis patriae immemores, rebúsque caducis
Affixos, postquam obscura sub nocte jacentes
{{Versus|680}}Aeternam in lucem Christus revocavit, et Orbi
Morte sua medicatus, iter patefecit Olympo?
 
Huc ergo scelerum quos conscia vita remordet,
Huc concursu omnes pacem exorate frequenti:
Et si vos teneat veniae spes ulla merendae,
{{Versus|685}}Cruda sui placate patrem per vulnera nati.
Nate Deo, per eum quo nos mercaris amorem,
Per spem, quam duro moriens de funere mandas
Esse reis, per dira necis tormenta cruentae,
Pérque artus laceros, per sparsos sanguine vultus,
{{Versus|690}}Ipsis, per veniam, quam tu tortoribus oras,
Vulnera trajecti per pectoris, et per amoris
Caetera signa tui, gentis miserere, nec unquam
Ipse tui causas bonus obliviscere leti:
Quo stetit humanae merces impensa saluti.
 
{{Versus|695}}At quamquam fas, Christe, tuae sit fidere morti,
Cum patre percussum postquam jam foedus, et omnes
Compositae pacis divino sanguine leges:
Non erit inde tamen posthac impunè superbis:
Huc igitur tumido cui mens malè turgida fastu,
{{Versus|700}}Aut famae malesanus amor, laudumve cupido,
Sublimes animos et spes inspirat inanes.
Huc ades: atque tui mortem meditare magistri.
Ad crucis aspectum se vestra superbia frangat,
Mortales stolidè vani, atque insana tumentes.
 
{{Versus|705}}Aspice divino respersos sanguine vultus,
Trajectósque pedes, et apertum cuspide pectus,
Quisquis es, exoso dubitas qui parcere fratri,
Aversusque foves odia implacata tuorum.
At non ille suos, cujus te morte redemptum,
{{Versus|710}}Ostentas furiose, tuus sic frater in hostes
Christus erat: moriens quando post crimina tanta,
Támque graves inimicitias, tibi deinde pepercit.
Illa tuos reprimat species, et imago furores,
Si quis adhuc odiis nunquam exsaturatus, amara
{{Versus|715}}Rumperis invidia, fratrum genus omne perosus,
Irarúmque gravis violento agitaris ab aestu.
Quisquis es, externo thalamos qui prodis amori,
Connubiíque fidem, sacrataque foedera rumpis:
Atque inconcessos sub pectore concipis ignes:
{{Versus|720}}Respice, quos pro te moriens perferre dolores
Sustinuit Deus: et posthac mala gaudia quaere.
Si te expirantis Christi non flectat imago,
Nullus, mollem animum possit qui flectere deinceps
Sensus erit. Morbis námque una medebere nostris
{{Versus|725}}Crux impacatos domitura libidinis aestus.
 
Fortunata arbos, Christo pendente, superbum
Quae caput excelso mundi super ardua trunco
Attollis, caelo fructus paritura perennes
Et terris: nostrae lignum fatale saluti,
{{Versus|730}}Quas tibi commemorem, merito quam carmine laudes?
Te Mors primorum spoliis onerata parentum,
Te domus immanis tenebrarum, umbraeque silentes
Victricem sensere: tuos Acheronte sub alto,
Captivi quondam manes cecinere triumphos.
{{Versus|735}}Te caelo latè et terris, Erebóque potentem
Tartareae tremuere acies: tua maxima virtus
Contudit Inferni vires et sceptra tyranni.
Tu generis maculam antiquam, prolíque futurae
Impressam prima mundi sub origine labem,
{{Versus|740}}Lavisti pura divini aspergine roris.
Tu quondam Hebraeae, colubri sub imagine aheni,
Per deserta Arabum, sanasti vulnera gentis.
 
Plaudite servato, sacra Crucis arbore, mundo
Mortales, cui nulla unquam certaverit arbos,
{{Versus|745}}Divite tot trunco tales producere fructus,
Aut caput excelsum passis sic tollere ramis:
Non priscis habitae quercus oracula Graiis,
Non Libani cedrus alta, nec Haemoniae cyparissi.
Olim tempus erit, tua quando supplice cultu
{{Versus|750}}Sub juga captivus latè censebitur orbis,
Crux instaurato signum venerabile mundo!
Cúmque omnes populi, flexo cum poplite Reges
Accurvi sacro libabunt oscula trunco,
Et tua describent lustrandae insignia fronti.
{{Versus|755}}Magnanimíque equites, si quando ardentibus ibunt
In medias acies animis, et castra movebunt,
Contra Asiam, virésque omnes Orientis, et ipsum
Regnatorem Asiae, pro Religione tuenda,
Armabunt, de more, tuo sua pectora signo:
{{Versus|760}}Ut bella, et casus belli eventúsque secundes.
Curva tuum ipsi etiam servati in litora numen
Nautae implorabunt: trepidis tu laeta reduces
Tempora, te nimbi tempestatésque pavehunt.
Et dubio deinceps quicumque per aequora ponto
{{Versus|765}}Vela dabis: coeptam vel jam sub nocte profunda
Ingrediere viam: caeco si fortè tumultu
Desuper astra tonent et inhorreat imbribus aether,
Crebráque confusis rumpantur fulmina nimbis:
Irato frustra caeli terrebere vultu,
{{Versus|770}}Signa Crucis postquam cervici impresseris altae.
Et sua templorum quoties penetralibus imis
Relligio solito peraget mysteria ritu,
Caelestésque epulas pateris libabit, et auro,
Omnibus alma dabis Crux prima exordia sacris.
 
{{Versus|775}}Ut te ergo lignum terris, Erebóque verendum,
Ut fidens promptúsque animi, te pectore toto
Amplector, tanta humanae quae commoda genti
Adportas, miseris mortalibus utilis arbos.
Unica tu generi spes et fiducia nostro.
{{Versus|780}}Nec mihi flammifero Hebraeus super aethera curru,
Se raptum ostentet Vates, caelóque receptum.
Posthac per te unam fas aspirare beatis
Sedibus, et caeli summa in statione locari.
Numinis aeterni nam conciliare favorem
{{Versus|785}}Sola potes, justósque animi compescere motus:
Cùm suprema dabit mortalibus, ore tremendo,
Arbitria, inque hominum vitas et crimina quaeret
Exactor, mundumque ardenti è nube nocentem
Armatus flamma damnabit vindice Judex.
{{Versus|790}}Tunc Vatem, Crux alma, tuum, Vatíque fideles,
Qua virtute potes, spero, servabis amicos:
Lamoniam imprimis, tu diva, tuebere gentem,
Unam prae cunctis studio pietatis avitae
Insignem, sempérque aras defendere promptam.
{{Versus|795}}Felix illa domus, si partos inter honores,
Tuta patrocinio Crucis, et morientis Iesu,
Pergat uti coepit jamdudum insistere rectos
Virtutis calles, miserorum intenta saluti.
Felix ipse, caput praeclarae nobile gentis,
{{Versus|800}}Si quando, dum regna fori imperiosa gubernas,
LAMONIDE, et solio leges moderaris ab alto,
Ipse Crucis sacros numeraberis inter amantes.
Námque tuus nec honos tibi, nec tua purpura tantùm,
Non generis prisco veniens à sanguine splendor,
{{Versus|805}}Non ea quâ populum, non quâ tibi gratia Regem
Concilias, non quae memoranda oracula reddis
Liligero è solio, fandi non maxima virtus,
Non reliquae, quarum magna est tibi copia, dotes
Profuerint: quantum morientis gratia Christi,
{{Versus|810}}Atque bonae te sancta Crucis tutela juvabit.
Caetera námque tibi plausus famámque merebunt,
Replebúntque tuas auris popularibus aedes:
Crux dabit una tibi vitae immortalis honorem.
 
''FINIS''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>jflhu89tdsvel5fokd2t8xpcn5p518p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Odarum liber</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74699</id>
    <revision>
      <id>284929</id>
      <parentid>247127</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T22:05:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem. */</comment>
      <origin>284929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40265" sha1="b8jkrpmze7fessefk4cfr0nmlwmfbux" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
  Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
Valle respondet vagus in propinquo
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;
==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;
O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et dalus.
Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;
==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
   Progrege, Pastor.
 
Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
   Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
   Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
Faustitas per quem sua restitutis
   Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
   Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
   Gaudia valles.
 
Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
   Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
   Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
Rite gratatus populo Quiriti,
   Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
   Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
   Fronte tiaram
 
Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
   Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
   Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
Sarmatae inclinant, positisque Maurus
   Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
   Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
   Sequana ripis.
 
Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
   Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
   Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
Debiles parere tibi, sibique
   Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
   Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;
==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;
==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;
==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.
Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;
==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>b8jkrpmze7fessefk4cfr0nmlwmfbux</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284931</id>
      <parentid>284929</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T22:31:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Demetrius Talpa</username>
        <id>13304</id>
      </contributor>
      <comment>/* ODE XVIII. */</comment>
      <origin>284931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40267" sha1="ksaljnt9bn0c6m3200rjra9taao76fj" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Renatus Rapinus
|OperaeTitulus= Odarum liber
|OperaeWikiPagina= 
|Annus=saeculo 17
|SubTitulus= 
|Genera=Carmina
|Editio=Lugduni Batavorum, 1672
|Fons=[https://books.google.ru/books?id=mpJEAAAAcAAJ GoogleBooks]
}}

==JESUS IN AGRO LUDENS CUM MATRE.==
===ODE I. In qua describitur amoenitas ruris.===
&lt;poem&gt;
 
At quis hic autem puer, innocentes
Qui parat lusus, ubi prata mollis 
Collium flexus, tenuisque rivi
  Unda coronat.
 
Tune stellarum decor, eruditae
Prima naturae facies, supremae
Mentis exemplum, sobolesque magno
  Aequa parenti?
 
Ecce mortali vice mitigatus,
Simplici ludens equitas in agno,
Ipse jam noster patiens vocari
  Pastor, et agnus.
 
Clara, tu quondam pede qui tonanti
Astra calcabas, volucresque stellas,
Jam super molles violas, et inter
  Lilia ludis.
 
Virgo, non natum decet iste ludus
Solis ardentes melius quadrigas
Fraenet, et curru superos volanti
  Urgeat orbes.
 
Antequam caeli spatiosus orbis
Tenderet vastam per inane molem,
Ille jam nubes super, atque ventos
  Arduus ibat.
 
Si per herbosos tamen est recessus
Cura ludentem recreasse natum:
Rure cum laeto procul aura vernis
  Floribus halat:
 
Hic ager vicinus amoenitatem
Dulce respirat; sine nube puri
Hic micant soles, Zephyrique blando
  Murmure ludunt.
 
Mollis hic herbâ viret, et tepente
Sternitur musco via, ne rigenti
Fors pedes laedat teneros arenâ
  Callis iniquus.
 
Sive lectorum studiosa florum
Quaeris aptandam puero coronam,
Aut amas molli digito comantem
  Carpere myrtum.
 
Late odoratas tibi promit uber
Hic opes campus; rosa purpuratos
Hic sinus, fuscos, violae, nitentes
  Lilia pandunt.
 
Arbor aestivo bene multa soli
Divite exponit sua poma ramo:
Frugibus felix beat arua largo
  Copia cornu.
 
Terra, quae dorso tumet eminenti,
Sponte se Baccho dedit, at patentes
Fusa per campos Cereri laborat
  Ubere glebâ.
 
Sive te fontes, et amoena lymphis
Prata delectent, ubi blandienti
Garriat laetam querulus per herbam
  Murmure rivus.
 
Non procul leni fluit unda cursu,
Nulla quam turbat ratis, inquieto
Remigum pulsu, vacat otiosis
  Ripa phaselis.
 
Una per campos aqua delicatum
Vitreo labens ciet ore murmur:
Blanda labenti simul, et strepenti
  Obstrepit aura.
 
Humidum litus tepet, et palustri
Texitur junco; per aprica rivum
Arva ludentem tegit explicatis
  Frondibus arbos.
 
Quid voluptates memorare pergam
Caeteras ruris tibi praeparati?
Ipsa ridentis plaga ridet omnis
  Ore puelli.
 
Pastor erranti grege feriatus
Inflat argutâ calamos sub ulmo:
Valle respondet vagus in propinquo
  Carmina pagus
 
Interim plaudunt hilarata cantu
Rura, persultat pede pulsa tellus,
Mugiunt valles, ovibusque pastis
  Flumina balant.
 
Personat festo nemus omne plausu,
Ales exultans volat, et sonoris
Cantibus mutas animasse rupes
  Gaudet acanthis.
 
Garrulus surdas Zephyrus volatu
Provocat frondes, ubi purus undae
Humor obliquo per agros laborat
  Serpere cursu.
 
Illa naturae fuit innocentis
Forma, cum prisci niveique mores,
Cumque sub primi bona mens vigebat
  Tempora mundi.
 
Siquid aestivi per agros caloris
Fortè vitalem tepefecit auram,
Obviam ramo nemus imminenti
  Porrigit umbram.
 
Prona se nato simul, et et parenti
Quercus affundit super, et reclini
Incubans natum pariterque matrem
  Fronde coronat.
 
Perge felices agitare ludos,
Virgo: ludentem mea te sonabit
Musa: te semper, puerumque jugi
  Carmine dicam.
 
Sic ames dulcem recreasse natum,
Ut tuo vati, miseroque pacem,
Ore quo ridet bonus, et quietem
  Annuat orbi.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad Illustriss. Virum GUILLELMUM LAMONIUM, SENATUS PRINCIPEM.==
===ODE II. Pro recepta valetudine in posterum diligentius tuenda.===
&lt;poem&gt;
 
      Dum vis improba fervida
Febris te rapidis ureret aestibus:
      Tecum me quoque, LAMONI,
Perfixum tenuit corde sub intimo
      Morbi pars violentior.
At quas non precibus, cum fureret dolor,
      Fatis opposui moras?
Pro te, res sineret, fataque poscerent,
      Vitam fundere prodigus.
Sed frustra facilis restituit Deus
      Votis incolumen meis;
Si curis etiam pro popularibus,
      Somnos rumpere destinas:
Nec fessum strepitu pectus, inutili
      Rerum pondere liberes.
Frustra sollicitis fletibus obvios
      Fati fregimus impetus:
Si tam crebra suis ambitionibus
      Fidi turba gregis, tibi
Seris invideat noctibus otium;
      Postquam non modicam tuo
Patrem sustinuit demere de die.
      Longe, qui tibi, publicae
Dum momenta rei grandia sustines,
      Rebus frivola de suis,
Duri saepe tuis auribus, obstrepunt.
      Longe turba clientium:
Cum te sepositum dulcis amabiles
      Ruris delitiae tenent.
Hic mens jam gravibus fessa negotiis,
      Se, secreta per otia,
Musarum teneris lusibus explicet:
      Et frons laetior aspici,
Curarum rigidis libera nubibus,
      Risu seria temperet.
Aut dilecta tuas filia dulcibus
      Curas deleat osculis,
Quae figat facili plurima dextera,
      Nolenti rapere obstinet.
Hic auris et ames liberioribus,
      Molli sub zephyro, frui:
Jam fractis, humili sole, caloribus,
      Latifundia cum tui,
Acri vectus equo, ruris obambulas;
      Venatuque premis nemus.
Nec jam te phaleris Gloria cum suis,
      Dotalique superbia,
Nec quae Fama tuas excubat ad fores,
      Magni nominis artifex,
Urat sollicitum. Te nihil attinet,
      Vulgares animos supra
Tam longe positum, quaerere turbida
      Famam solicitudine.
Princeps purpureo jam datus Ordini,
      Tantum vive: brevi tuam
Sese laudis iter ferre per arduum
      Emirabere gloriam:
Quo fortuna vocat te tua, publicis
      Regni pro rationibus.
Nec lucem hanc animus temnere nobilis
      Caelo affectet iter prius,
Quam toto penitus tollere perfidas
      Artes coeperis è foro,
Et luxus populorum intolerabilem
      Emendare licentiam.
Atque implenda tuae denique gloriae
      Postquam fata repleveris,
Hos vitae strepitus, et miserabiles
      Curas deserere oссuра,
Pacis perpetuae conditionibus.
 
&lt;/poem&gt;
==AD CICADAM.==
===ODE III.===
&lt;poem&gt;
O quae virenti graminis in toro,
Cicada, blande fidis, et herbidos
   Saltus oberras, otiosos
      Ingeniosa ciere cantus.
 
Seu forte adultis floribus incubas,
Caeli caducis ebria fletibus
   Gaudesve persultare campi
      Graminei virides per undas:
 
Seu voce concors accinis aemula,
Pagi eruditas inter arundines;
   Aut provocatos cantilenis
      Agricolas animosa vincis:
 
Seu per loquaces garrula rivulos
Stridore rauco ludis agrestibus
   Lassis, fatigatisque bobus,
      In medio modulamen aestu:
 
Exaggerati seu tibi nectaris
Rorem ministris perpluit imbribus
   Coelum, coronatosque gemmis
      Roriferis thalamos adornet:
 
Ades canenti; dum tibi marmore
Vates perenni, carminibus bonus
   Molitur immortale templum,
      Unde per ora virûm volabis.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad REGEM CHRISTIANISSIMUM LUDOVICUM XIV.==
===ODE IV. Ostendit gravitatem periculi, quod imminebat Regno, per ejus morbum; eumque orat, ut in posterum à negotiorum multitudine sibi temperet, et pace quam fecit frui malit.===
&lt;poem&gt;
Nam quod nostra aetas potuit committere tantum
      Scelus, Deumque provocare vindicem?
Omnes Fatorum postquam jam sensimus iras,
      Ut ipsa Regis appetatur et dalus.
Nam te rure tuo nuper, LODOICE, premebat
      Minace morbus horrifer periculo;
Et sacra inclemens urebat viscera febris.
      Nec Hercules inarsit aestuosius.
Ipsa sui passim monstravit signa doloris,
      Eo metu praeoccupata Civitas.
Quam neque civiles potuerunt perdere motus;
      Nec arma Franco abominata militi;
Non ferus Arctoo veniens à Sole Polonus,
      Gravique Marte Belga cognitissimus;
Non conjuratam quatiens Discordia taedam,
      Trucem tot implicata viperis comam;
Non impacato Germanus junctus Ibero;
      Nec inquieta temporum impotentia:
Una dies illam morbo prope perdidit uno,
      Suoque paene dissipavit impetu.
Haec potius Scythico contingant Aefata tyranno,
      Pio suprema qui minatur Adriae.
Illâ quam melius Thrax miles febre periret,
      Per omne litus execratus Italum.
Hostibus has, superi, vestris immittite poenas,
      Propontidique, finibusque Thraciis.
Perdite sacrilegos, fed Regi parcite: vestris,
      Eo dolente, conveniret hostibus.
Ille emendando natus succurrere mundo,
      Nefarioque temperare luxui.
Ah! longos illum, superi, servate per annos,
      Suis ut ornet ipse vos honoribus:
Et Matrem servate; fatis jam vidimus omnem
      Coinquinasse regiam febres domum.
Hoc mecum, laeti Regis de munere vates,
      Chori è sacro scientioris agmine;
Hoc omnis Musarum oret turba inclyta, doni
      Benignitate provocata Regii.
Nam Musas nuper Regis se fudit in omnes
      Satis superque larga liberalitas.
Carminibus vates, vos illam dicite vestris:
      Caputque Regis implicate floribus.
Ipse fidem superis pro te, LODOICE, vovendam,
      Meumque primus obligabo dis caput.
Perque aras effundam omnes non parcus, acerris
      Sabaea tura de capacioribus.
Orabo Divos, per te, non ultime Divum,
      Tuis ut usque temperent laboribus.
Ne jam nostra tuae perturbent gaudia febres,
      Sacroque pacis obstrepant silentio.
Nam sat divinum fregere negotia pectus:
      Ames et ipse pac ejam frui tuà:
Quodque tuis armis regno, mundoque dedisti,
      Tibi deinde ne negaris otium.
 
&lt;/poem&gt;
==In tumulum DOCTISSIMI VIRI JOANNIS VERJUSII.==
===ODE V. Ejus mortem, quod uteretur valetudine nimio Litterarum studio pridem affecta, non dolendam.===
&lt;poem&gt;
 
      Et lauro juvat, et rosis,
Et mille hunc tumulum spargere floribus,
      Festo non sine carmine.
Affer tura, puer, nec timidâ manu
      Omnem cum tumulo locum
De puris Arabum incende vaporibus.
      Nam quorsum tua, Verjusi,
Flerem cum reliquis funera vatibus,
      Atque injusta dolens, meis
Turbarem cineres de lacrymis tuos?
      Postquam te mala febrium,
Languorumque cohors, non habilis tuae
      Menti carcere corporis
Exsolvit miserum, totque doloribus
      Perfunctum, atque alacrem mori
Nam ceu praetumido flumine, literis
      Mens undata capacibus,
Formatique bonis artibus ingenî,
      Et lucis memor insitae,
Quaerens hospitio non bene mutui
      Solvi denique corporis,
Ex longo ad superas ambitiosior,
      Affectabat iter domos:
Laetus ducis ubi, grandibus otium
      Jam partum meritis, sacro
Permixtus numero nil cupientiuın.
      Hic quaesita laboribus
Tantis, nuda suis se tibi Veritas
      Demum è nubibus explicat;
Et de fonte suo clarior aspici
      Caelestis Sapientiae,
Quam sic doctus eras, jam tibi lux patet.
      Hic dum pars melior tui
Regnat deposito libera pondere,
      Ridere immiserabilem
Vitae stultitiam fortis, acerbaque
      Nostrorum penitus pati
Maerorum indocilis: cur ego te gravi
      Deplorem querimoniâ,
Humanasque vices? Ah! potius paris
      Vitae conditionibus,
Tecum et vivere amem, et sustineam mori.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad CLEMENTEM IX. PONT. ΜΑΧ.==
===ODE VI. Nuncium de ejus Pontificatu communi totius orbis terrarum laetitia celebratum.===
&lt;poem&gt;

Nostra successus habuere laetos
Vota: Romano datus est ovili
Optimus demum vigilare, caro
   Progrege, Pastor.
 
Hujus indignam miseratus aether
Saeculi fortem, et prece suscitatus
Publica, mundo dedit hoc labanti
   Denique munus.
 
Muneris tanta super impetrati
Gratia, terris procul è remotis
Ultimus monti bene Vaticano
   Annuit orbis.
 
Nec Palatini tacuere colles,
Grande CLEMENTIS decus elevati,
Faustitas per quem sua restitutis
   Addita rebus.
 
Ipsa, cum longo grege Gratiarum,
Et Fides, et Pax, et aperta largo,
O Pater, Romam duce te revisit
   Copia cornu.
 
Laeta riserunt, grege feriato,
Adtui plausus hilarata regni
Prata: celarunt sua nec Sabinae
   Gaudia valles.
 
Pristinae quando grave servitutis
Pondus annonae bonus eximebas:
Fruge vectigal populo in paranda,
   Quippe remissum.
 
Munus hoc sensit locupletiori
Gestiens culmo seges, et tumente
Messium fluctu, superans avari
   Vota coloni.
 
Sensit et flavus Tiberis, profundo
Efferens alveo caput, et beatam
Rite gratatus populo Quiriti,
   Te patre, Romam.
 
Urbs tuum late dedit inde nomen
Per repercussas resonare valles
Collium septem, sua dum renarrat
   Gaudia mundo.
 
Audiit longe Tagus, et sonantes
Trans Atlantei pelagi recessus,
Ferre CLEMENTEM merita supremam
   Fronte tiaram
 
Fama vulgavit populis: tubaeque
Nunciae plausu procul audiendo,
Orbi adorandum didicit superbus
   Nomen Orontes.
 
Sensit, Arctois etiam sub oris,
Nuncium, toto glacialis Hebrus
Litore exultans, hilarique ramo
   Fronduit Haemus.
 
Te pharetrati didicere Persae,
Supplices arcus tibi mitigati
Sarmatae inclinant, positisque Maurus
   Te colit armis.
 
Et sonat quando tuba, te tuamque
Arbitram pacis, Pater alme, dextram
Fluctibus belli male verberatus
   Respicit Orbis.
 
At suas de te quoque spes, suumque
Gaudium, gentes super universas,
Omnibus late celebravit ingens
   Sequana ripis.
 
Haeresis torvo tamen una vultu
Ad tuum fertur trepidasse nomen:
Ipse Cocytus stupefactus imo
   Palluit amne;
 
Fronte dejecta, malesuadus Error
Pressit os mutum: simul in supremum
Atque te Petri solium extulerunt
   Publica vota.
 
Oderint illi tamen, ire contra
Qui tuos nutus misere obstinarent,
Debiles parere tibi, sibique
   Fidere fortes.
 
Sed tuus te grex amet ut parentem:
Judicem dum te timeant rebelles,
Quando Tarpeio metuendus igne,
   Fulmina torques.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad eundem PONTIFICEM ΜΑΧ.==
===ODE VII. Quod à Rege Christianissimo, summus Pacis arbiter, pro rebus inter reges componendis propositus sit.===
&lt;poem&gt;
 
Romam venimus nos etiam exteri
Testes earum, publica vox, super
   CLEMENTE, quas coepit per urbes
      Fama Italas memorare, rerum.
 
Famaeque dictis, omnibus, et fide
Majora longe vidimus, et novum
   Regnare Pastorem faventis
      Pro populi procerumque voto.
 
Et te, potentum maxime, vidimus
Alto supremi pondere consili,
   Vix sacro adoratum Senatu,
      Attonitae dare jura Romae.
 
Nomenque laetam vidimus ad tuum
Gestire plebem, cum volitantim
   Inter quadrigarum catervas
      Per mediam rapereris urbem.
 
Tibique plausus à populo datos,
Stupente visus de thalamo Tibris
   Audisse, nec circumsonanti
      Laetitiam tenuissè ripa.
 
At, quam benigno sidere, te patrem
Mundus recepit, tristia detonent
   Dum bella, pacandus, tuisque
      Relligio reparanda curis.
 
Deliberanda pace super, venis
Fatalis Orbi debitus arbiter,
   Per regna, quem pro temperandis
      Das medium, LODOICE, rebus.
 
Favete gentes, mutua quas furor
Armavit in tot funera, et ultimam
   Fumantis Europae ruinam
      Unanimi prohibere nutu.
 
Audimur! En jam de manibus feri
Labuntur enses: laetaque desuper
   Serena portendunt quietem.
      Paciferae veneranda dextrae
 
Se pronus Orbis curvet ad oscula.
Praeite reges, pectus inutili
   Nudate jam ferro, et virenti
      Pontificem redimite oliva.
 
Longis tubarum pulsa fragoribus
Redibit alto laetior e polo
   Astraea terris, et beatas
      Rura dabunt inarata messes.
 
Superba Lunae cornua sentiet
Pallere toto Bosphorus aequore; et
   Thraces triumphati pavebunt
      Vim dominae geniumque Romae.
 
Ipsa et tuorum pondere fulminum
Asserta mundo, et pulcrior aspici
   Palam revelabit verendos
      Relligio, intrepidosque vultus.
 
Tum te videri denique splendidum
Leves per auras Gloria fervido
   Monstrabit è curru, labantis
      Praefidium, columenque mundi.
 
Et Fama scuto scribet in aureo
Illustre sciri nomen, et omnia
   Per regna, CLEMENTEM, per omnes
      Pacificum celebrabit oras.
 
&lt;/poem&gt;
==AD CLARISS. VIRUM FLAVIUM MONTANERIUM, Amicum suum.==
===ODE VIII. Ut Romanam fidem, quam profitebantur ejus majores, amplecti velit.===
&lt;poem&gt;
 
      Tu me, carmine percitam
Quamvis mente agitet non humilis furor
      Franci dicere militis
Lauros terribilem quas legit ad Lisam,
      Tu me sollicitum tenes,
Montaneri: animo curaque tumeo
      Ex longo acrior infides,
Audax quod fragili per mare naufragum
      Jam dudum rate naviges:
Nec sat forte tuae remigium rati,
      Nec sint vela fatis bona,
Ut portum incolumis difficilem occupes;
      Vestrarum neque partium
Evites scopulos naufragiis graves.
      Non sic, tempore pristino
Montaneria gens, nobile sanguinis
      Quondam principium tui,
Non sic vestra domus, Romula quam ratis
      Vexit per mare, non patres
Sic vixere tui. Quare age, devios
      Calles, castraque patribus
Detestata bonus desere: non tuae
      Error convenit indoli.
Te ne ah! moribus his, hoc animo, hac fide,
      Caris tam bene cognita,
Te ne his et meritis, hac sapientiae
      Et tot dotum opulentia,
Hesterni species frivola dogmatis
      Nostro separet à grege,
Majorum immemorem scilicet, et tuae
      Nutrici male credulum?
Ah! ne perfida pax te miserabili
      Tutum fingat inertia.
Sed per lenta tui feria consili,
      Alto mentis in otio,
Contemplare, quibus refluere impotens
      Aetas praecipitet rotis:
Et quas pollicitus spes tibi, quas suis
      Olim non violabile
Per numen, moriens asseruit Deus,
      Tecum denique respice.
Et ne, restat adhuc dum breve temporis
      Momentum, male fortibus
Ne jam consiliis aut rationibus,
      Votis pone moram meis:
Votis omnibus hoc et lacrymis emam::
      Proquo, si pietas velit,
Et poscas, etiam sit pretium mori.
 
&lt;/poem&gt;
==IN CLEMENTEM IX. PONTIFICEM MAXIMUM.==
===ODE IX. Quod fidus olorum dictus sit, quando creatus summus Pontifex.===
&lt;poem&gt;
 
Ec quod conspicuum novumque sidus,
Caelo fundere coepit è sereno
Luminis radios benignioris,
Atque omnem exhilarare luce mundum!
Toto denique quotquot estis orbe,
Vos ô plaudite, nobiles poëtae
Omnes, omnibus atque cum poëtis
Musae plaudite: vestra res paratur.
Nam regum optimus ille, principumque,
Cunctarum pater ille gratiarum,
E cujus animo redundat omnis
Fons et copia liberalitatis,
Totus pectore, totus ore candens,
Blandi, blandus uti solent olores,
Et dum prima animos sinebat aetas,
Qui canebat, uti canunt olores.
Pastor ille benignus, ille Clemens
Vatum sidus et est, ut est olorum.
 
&lt;/poem&gt;

==SERENISSIMO PRINCIPI EMMANUELI THEODOSIO A Turre Arverniae BULLONIO S. R. E. EMINENTISS. CARDINALI.==
===ODE X. Quod acceptam nuper à Summo Pontifice Purpuram, sibi meritisque suis unice debeat.===
&lt;poem&gt;
 
      Sic est: non ego, BVLLONI,
Augur vanus eram, debita cum tibi
      Sacrae munera purpurae:
Jam dudum canerem: nec sua defuit
      Vati, quam meruit, fides.
Et te purpureis patribus additum,
      Exultantibus è jugis,
Vulgavit populis Roma: tibi prius
      Quod spes publica voverat.
Quae non laetitiae signa dedit pater
      Tybris, lene frementibus
Eripis? Thalamo nec male reddidit
      Plausum Sequana de suo.
At non te meriti muricis ad decus
      Promovit temerariae
Fortunae levitas, non popularibus 
      Auris gratia Principis
Parta, aut solicitis ambitionibus:
      Non te fata domestica;
Non discrimina per mille Turennius,
      Laudem quaerere nobilis,
Quando pro patria, et Principe pro suo,
      Devotus toties mori,
Objectasque acies rumpere fervidus
      Altum fulminat ad Sabim;
Non te illustre genus; non avus, aut pater,
      Bellis egregii licet
Ambo, consiliis praecipuus tamen,
      Et pollens pater arduae
Mentis; non atavi denique Caesares,
      Qui per Nassaviam domum
Accesseretur; non reliquas supra
      Laudatissima foeminas,
Te mater Latio murice vestiit:
      Non clarissima turribus
Stirps Arverna suis; non tibi contulit
      Fratrum turba faventium,
Romanae pretium nobile purpurae.
      Hanc isti sapientiae,
Cujus consiliis omnia temperas,
      Debes moribus hanc tuis;
Hanc debes meritis denique, et his, quibus
      Omnes tam bene gratiis
Devincis animos. Quae veniet brevi
      Ostro gloria de tuo,
In consanguineos undique principes,
      Qui tot fata volentium
Decernunt populorum? O novus incita
      Si menti incideret calor,
Si vis alta! Quibus scilicet, ah! quibus,
      Princeps magne, tuum modis,
Plaudentes canerem per populos decus?
      Quo te carmine dicerem?
Quamquam ô, spero equidem, languida pertinax
      Sacrorum taciturnitas
Si vatum ora premat: mox erit, ut tuum
      Gentes nomen ad ultimas
Centum Fama tubis ferre praeoccupet?
      Nec jam Justitiae soror,
Virtutisque comes Gloria, caeteros
      Demum provehere ad gradus,
Te sic promeritum differat: id tibi
      Nato ad grandia spiritu,
Vis excelsa tuae spondeat indolis:
      Nec regis favor abnuat:
Id regnum velit, et relligio petat.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CHRISTIANUM LAMONIUM In Curia Parisiensi SENATOREM ILLUSTRISS. Principis Senatus filium natu majorem.==
===ODE XI. Lamoniae Domus fortunam sola virtute continere.===
&lt;poem&gt;
 
In hoc monebas, optime LAMONI:
Non marte ab uno gloria turbido
   Quaerenda bellorum fragore,
      Per populos domitos, et urbes.
 
Nec sola priscis arma Quiritibus
Tractata, Romam terribilem hostibus
   Fecere, non Afer subactus,
      Aut Nomas, horribilisve Medus.
 
Sua et quieto carpitur è foro
Palma; et reportantur sine sanguine
   Certi, per heroas togatos,
      Pacificae Themidis triumphi.
 
Mihique is unus longe alios super
Laudetur heros: qui male nil sibi
   Permittat impermissum, et alta
      Mente, libidinibusque caecis,
 
Suisque votis imperet, abstinens
Optare, quae fas non prius annuat:
   Refraenet iras, et volentes
      Per populos, sine caede regnet:
 
Quod est honestum praeferat utili,
Vultu severo dona nocentium,
   Pro jure mercando, superbus
      Rejiciat, rigidusque judex.
 
Hac arte prisci Lamonidae decus
Coepere verum quaerere: sic avus,
   Clarique majores, tuumque
      Per patrios genus omne fastos,
 
Hac et supremum Lamonius parens
Legum in tribunal, justitiae integer
   Pervenit, et coepit profundo
      Ore suae dare jura genti.
 
Vides, ut alti pondere consilî
Momenta legum temperet; et suo
   Componat aestus turbulentos
      Eloquio, popularis aurae.
 
Mirata talem, te quoque Regia:
Orator urbis cum populo datus
   Sermone regem non tacendo,
      Pro patria alloquereris urbe.
 
Dijudicandis civibus unice
Attentus, aequum dividis omnibus;
   Vanoque nugarum tumultu
      Liber, amas solidum, ac requiris.
 
Jam sic paternam moribus in tuis
Agnosco virtutem, atque domesticum
   Decus, redonatamque mundo
      Justitiam, studio parentis.
 
Haec vestra laus est, inclyte LAMONI:
Virtute in una scilicet et domus
   Lamoniae fortuna, et omnis
      Spes meriti statuenda vestri.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad DIVAM VIRGINEM LAURETANAΜ.==
===ODE XII. Ut Turcam ab Italia procul arceat.===
&lt;poem&gt;
 
Diva, quam rebus trepidis benignam
Rure Piceno veneratur Orbis;
Cui suos sternit facilis moveri
   Adria fluctus:
 
Siqua pastoris tibi Vaticani
Cura, vel sacri superest ovilis,
Italis Thracem procul inquietum
   Finibus arce.
 
Si faves, totis trepidabit undis
Bosphorus, rupes Scyticae pavebunt,
Turca pallebit, timidumque cornu
   Luna recondet.
 
Namque te dudum pelagi potentem
Non semel verso tremuere ponto
Mersa Threissi, rate dissipata,
   Arma tyranni.
 
Ne tibi fidam pavor ille gentem
Angat, aut saevis male turbet armis
Quos tuis laeti meditamur aris,
   Ponere honores.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad DUCEM BORBONIUM SERENISSIMI PRINCIPIS DUCIS ENGUIΝΕΙ Filium natu Majorem.==
===ODE XIII. Pro puero, dum crescit, parentum virtute excitando.===
&lt;poem&gt;
 
Timete Belgae: Borbonia novus
De stirpe crescit fub patribus leo,
   Luditque Condaeas per aedes,
      Filius Enguineo parenti,
 
Fatale toti nomen Iberiae,
Vobis tremendum: si bene milites
   Ducesque vestri, post tot annos,
      Rocroyae meminere cladis.
 
Crescendo patrem si puer, aut avum
Virtute et armis terribilem exprimat,
   Quem monstra inaccessis sub antris
      Herciniae tremuere silvae,
 
Et Rhenus alto flumine palluit:
Si grande bello Borbonidûm genus
   Aequet, Palatinaeve matris
      Ingenium niveosque mores.
 
Quos ille amores per populos suae
Ex ore matris, quos animos feret
   De fortium exemplo parentum,
      Quos juvenis referet triumphos?
 
Quando Friburgum, fisa loci situ
Norlinga, supplex Alsata, Teutones
   Victi, triumphatusque Rhenus
      Tot populi domiti, tot urbes
 
Menti recurrent: quos animo puer
Versabit aestus? Namque domestica
   Exempla crescentem excitabunt,
      Et proavis similem et parenti
 
Natum reponent. Sed mihi fervido
Videtur urbes et populos super,
   Volare curru, de triumphis
      Jam patriis, animosus infans.
 
Dum crescit aetas, dulcibus interim
Musis remittat se puer: ac avi
   Magnique virtutem parentis
      De teneris meditetur annis.
 
Bonas ut artes quam rapido ingenî
Ingens Avus decurrerit impetu,
   Etdisciplinas quam profunda
      Mente Pater penetrarit omnes.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad Illustriss. Virum PETRUM BELLEVRIUM==
===ODE XIV. In effraenatam aetatis nostrae luxus impotentiam.===
&lt;poem&gt;
 
Erramus, et nos, BELLEVRI, vanus tenet
      Ac fascinat praeposterae
Severitatis cultus: austeri palam
      Volumus videri, nec sumus:
Loquimur severa, et delicate vivimus:
      Sic indoles est saeculi:
Crepare mores inverecundi bonos
      Audemus, et nostri jacent,
Foedaque molles diffluunt inertia,
      Aetatis hujus in probrum.
Longinqua velis navigamus aequora,
      Pontique ridemus minas:
Negotioso ut serviamus luxui.
      Quaecumque naufragio venit,
Pretiosa res est. Mensae et abaci è finibus
      Mundi asseruntur ultimis.
Lignumque fuco discolore patrium,
      Maculisque deformat faber:
Ut insolens quid, atque peregrinum exprimat.
      Nostro palato desipit,
Vulgare quidquid atque plebejum sapit.
      Nivesque, poenas montium,
Laboriosas facere delitias gulae
      Studemus artes per novas:
Partuque fructus arbores adultero,
      Dum parere ferro cogimus,
Nil esurimus obvium, ac parabile:
      Est vile quod pronum est nimis.
Regum illa vestis principumque purpura
      Nostros in usus viluit.
Spectatur altas optimatum per domos
      Jam purpurata servitus.
Pro foribus ipsis turba famulantum fremit,
      Longisque oberrat atriis
Populo videnda, se sui ostentans heri
      Coloribus sub splendidis.
Amnes regesto submoventur è solo,
      Campi innatantur amnibus;
Et substruendis molibus terra intimis
      Perfossa visceribus gemit.
Fastu insolenti magna privatae domus
      Struuntur in palatia.
Marmore superbum limen est, et grandibus
      Addenda tectis porticus,
Aurisque aperta perviis, longum explicat
      Se per columnarum ordinem.
Opulenta splendent sumptuosis aedibus
      Aulaea: crystallus domum
Lucet per omnem multa: laqueare eminet
      Auro nitenti perlitum.
Ferro vibratam, perque nexus tortiles,
      Pexam renodamus comam,
Trans mare petitis crinibus, quos nutriit,
      Et vendidit Britannia.
Et per colores non suos nigrum caput
      Mutare flavo discimus.
Ori paratur arte medicatus rubor,
      Genasque fucus inficit.
Manus olentes roribus jasmineis
      Roseis capillos ungimus:
Pictamque plumis addimus superbiam,
      Tumidum ut inumbremus caput.
Fastidiosus nomina exhausit novis
      Antiqua luxus vestibus.
Monilibusque colla torquatae exteris
      Census maritae conjugum
Dotesque vendunt, ut novum forme decus
      Parent, et exponant procis
Virgata vestis moris externi placet,
      Vestes supra jam patrias:
Sed latera amictu deprimunt arctissimo,
      Unde gracilescant Virgines.
Comptumque velo dum levi obnubunt caput,
      Ardent videri, dum latent.
Et dissolutis induuntur vestibus,
      Ut pateat insidiis pudor.
Hoc mersa coeno civitas non se amplius
      Agnoscit, et sui pudet.
Morum haec ruina, dedecusque saeculi,
      Longa est querelarum seges:
Et digna, cur per insitam modestiam,
      Frugalitatem per tuam,
Sanctosque mores, temporis tam perditi
      Hanc improbaturos luem,
Placandus ad te provocarem, BELLEVRI,
      Et rumperem silentium.
 
&lt;/poem&gt;

==Ad DELPHINUM FRANCIE==
===ODE XV. Pro eo per Principum literatorum triumphos, adstudium literarum, cui dat operam, incitando.===
&lt;poem&gt;
 
Dum literato ludis in otio,
Et castra doctae Palladis impiger
   DELPHINE sectaris, futuros
      Vincere jam meditaris hostes.
 
Bonas per artes, pectora dulcium
Formare alumnorum, asperioribus
   Virtutis armorumque curis,
      Pallas amat, teneris ab annis.
 
Imbelle nido sic genus erudit
Ales minister fulminis, arbitra
   In luce, ad armorum fragorem, et
      Grande ministerium tonantis.
 
Sic natus alti sanguine Pelei
Infans Achilles semifero manus
   Submisit heroi, superbum
      Ilion excidio daturas.
 
Sic in Lyceo per sophiae sacras
Deductus artes Amathius puer
   Graecum, pharetratumque Persam, et
      Terribilem superavit Indum.
 
Sic quae Latinis Annibalem ferum
Carthago quondam finibus intulit,
   Doctique, Musarumque amantis
      Scipiada male cessit armis,
 
Altam  Quiritum per sapientiam,
Ac literatos sic quoque Caesares
   Se Roma tum demum subacto
      Imposuit metuenda mundo.
 
DELPHINE, quam non gloria lauream,
Quas fata palmas non tibi destinent?
   Si quando formatus per artes
      Egregias, facilesque Musas,
 
Orbi regendo veneris. Ilicet
Hoc sperat à Te Rex pater, et suae
   Virtutis inspirare nato
      Magnanimos bene coepit ignes.
 
&lt;/poem&gt;
==IN R. P. JACOBUM SIRMONDUM ΕΡΙΤΑPHIUM.==
===ODE XVI. ===
&lt;poem&gt;
 
Cujus, forte rogas, sit hoc sepulchrum?
Incertum senis an sit, anne oloris.
Certe par fuerat senex olori.
Erat canus, uti solent olores,
Et clemens animi, indolisque blandus,
Quales vos, nivei, ferunt, olores.
Quam belle canitis, senex canebat.
Candoris retinens, uti soletis,
Puram candidus egit usque vitam.
Demum mortuus, ut mori soletis,
Inter delitias amoeniorum.
Musarum, atque modos suaviores.
Quis vobis adeo parem negarit,
Olores, pariter fuisse olorem?
Cujus praeterea sit hoc sepulchrum,
Si rogas, senis est, et est oloris.
 
&lt;/poem&gt;
==Ad CAROLUM PERERIUM Lyricum insignem.==
==ODE XVII. Nimis circumspectam ac diligentem Gallici sermonis curam, quae nunc est tractandae Poësi Lyricae videri imparem.==
&lt;poem&gt;
 
Sic te non tua, PERERI,
Sic est nulla decentius
Scripsit, tempore pristino,
Aetas, nulla disertiuş:
Quam quod scribere coepimus.
Nostro purius haud fuit
Saeclum, nec magis elegans.
 
Ut verum fatear tamen,
Dum sic quaerimus anxie
Linguae munditiem, omnibus
Sparsam denique gratiis;
Et dum difficiles nimis,
Et tersi, et graciles sumus:
Nervos, crede mihi, suos
Verbis ah! male sedulî,
Justa et pondera deminus.
Sic et destituit sua
Sermonem prope dignitas.
 
Si nescis, ea, PERERI,
Circumspecta sagacitas
Scribendi, et nimis anxia
Quae nunc sedulitas viget,
Prorsus sic animorum egens
Nos jam carmine patrio
Tractandae fidibus lyrae
Prorsus reddidit impares,
Aetas nostra superbior
Audax quidquid et insolens,
Sermoni est patrio illitum,
Duris respuit auribus.
Ergo si fide Gallica
Nostri forte paraverint
Vates pulvere bellico
Nigrum dicere Principem,
Dam Burgunda quatit suo
Victor moenia fulmine,
Et Reges canere et Deos:
His est protinus altior
Affectanda polo via;
Nec tam grandia debili
Enarranda modo: juvat
Ferri, quo rapit impetus:
Et mortalibus invium,
Pennis sortibus, arduas
Trans nubes, per iter sequi:
Et per certa pericula
Prudentis petulantiae,
Multo non sine numine,
Et non degeneri gravis
Pertractanda modo chelis.
 
At nos grandis Horatii,
Quantum possumus, aemuli,
Nos Romana quibus lyra
Majores animos facit,
Felicemque licentiam:
Ut multo melioribus
Pennis, ô bone PERERI,
Altos tollere spiritus
Praeclare temerarii
Audemus, quoties viros
Fortes dicimus ad lyram:
Versus immeritos mori
Soli scribere novimus.
 
&lt;/poem&gt;

==IN CHRISTUM PATIENTEM. ==
===ODE XVIII.===
&lt;poem&gt;
 
Nube quis clari rutilum profunda
Solis extinxit jubar ater horror?
Nocte turbatus super insolenti
   Palluit orbis.
 
Palluit coelum: stupefacta tanti
Venit in partem quoque Luna luctûs,
Quippe tam justi fuit ulla nunquam
   Causa doloris.
 
Vidit affixum trabe Sol in alta
Numen, et vultus pavidos retorsit:
Luminis fontem puduit videre
   Luminis orbum.
 
Sed quid aut primum querat, aut supremum?
Membra servili lacerata loro:
Anne Romano patefacta ferro
   Pectora dicam?
 
Quid loquar fuso Domini cruore
Roscidas rupes, scopulosque tanti
Criminis testes, quid aperta justo
   Saxa dolore?
 
Tene sudato madidum cruore,
Christe, vel fato properante maestum
Dixerim clemens ubi mons virenti
   Frondet oliva.
 
Qualis orabas? nece cum propinqua
Robur ardenti prece colligebas.
Vidit orantem simul et paventem
   Nuncius ales.
 
Quo repentino, furiose miles,
Arma moliris glomerata gressu
Parce crudeli temerare sacrum
   Cuspide corpus.
 
Dum loquor, multus properat satelles;
Christus armato rapitur furori
Praeda; raptatum violenta numen
   Turba fatigat.
 
Qualis heu! mollis, grege dissipato,
Agnus Hircanos cadit in leones:
Ille non uno laceratur unus
   Victima dente.
 
Quid super tanta rabie, tonantis
Lenta suspensum tenet ira fulmen?
Heu! sub humano Deus ipse causam
   Judice dicit.
 
Forte candentes radiata vultus,
Luna sopito vigilabat orbi,
Tecta per multo sopor altus ibat
   Ebria somno.
 
Cum fatigatum malesana pubes
Intimas Christum penetralis aulae
Egit in partes, ubi serva ludo
   Turba vacabat.
 
Quid loquar poenae genus insolentis?
Nocte quos una tulerit dolores,
Nocte quos saevi tolerarit una
   Verberis ictus?
 
Nulla lymphati rabies furoris,
Nulla vis mentis male feriatae,
Non gravi illusit veneranda risu
   Numinis ora.
 
Vix redux orbi roseos agebat
Sol, sub aurora praeeunte, currus:
Cum cruentato maculatus ore
   Triste reluxit.
 
Interim tota glomeratur urbe
Turba divini sitiens cruoris:
Tolle; clamabat; trabe perduellis
   Pendeat altä.
 
Mente sed judex miseratus ima
Asperam sortem, sitis ut cruentae
Contineretur furor, imperavit
   Verbere caedi.
 
Itur arcanos laris in recessus,
Et novos Christus datur in dolores:
Miles erectam media columnam
   Figit in aula.
 
Nudus adducto Deus obligatur
Fune: tum pubes furiosa vinctos
Expedit fasces, rigidumque torti
   Vimen acanthi.
 
Ardet in plagas validus satelles;
Aula percussis gemit icta plagis,
Et repercussi resonant frementes
   Verberis ictus.
 
Non tot aestivae cecidere guttae
Grandinis: non tot per inane rupti
Vere funduntur pluvio, solutis
   Nubibus imbres.

Ecce jam totam fluitant per aulam
Sanguinis rivi, laceri per auras
Depluunt artus, riguo redundant
   Omnia tabo.
 
Vindicis caeli super haec silebant
Tela: non poenas, pater, irrogabas:
Languido stabas pede, nec rubenti
   Nube tonabas.
 
Insuper miles Solymaeus instat,
Implicat frontem paliuro adunco:
Ipsa pro sceptro manus impeditur
   Simplice junco.
 
Vepribus frontem lacer, et liquenti
Squallidus vultum sanie, videri
Turpis est: tabo vitiata foedat
   Ora cicatrix.
 
Ligna per sectas fabricanda cedros,
Artifex ferro bifido secutus,
Mortis erexit trabe sub bicorni
   Infame theatrum.
 
Tollitur passis spatiosa ramis,
Christe, crux palmae tibi destinatae
Ferculum, tristis tibi praeparati
   Pompa triumphi.
 
Tene jam dura video gravatum
Mole? Tortores humeris iniquum
Pondus imponunt, lateri satelles
   Fusus oberrat.
 
Additur Christo comes; et peracto
Urbis emensa spatio, venitur,
Mons ubi longo super astra surgit
   Golgota dorso.
 
Ter ferunt montem scopulo sonanti
Ad sacrum Christi trepidasse numen;
Rauca ter surdum gemuit sub imis
   Terra cavernis.
 
Immemor rerum Solymaea pubes
Instat, et nudum rigido reclinat
Numen in ligno; cohibet trabalis
   Brachia clavus.
 
Inde sublimi tenues in auras
Arduus trunco datur, et latrones
Inter, è ligno fragili pependit
   Tam grave pondus.
 
Quid paves, Natura? Quid erubescis?
Non tuum crimen, facinus furoris
Non tui: unius fuit illud unum
   Crimen amoris.
 
Miles effossi penetrale cordis
Efferus, torta patefecit hasta:
Sanguinis rupto rapidus cucurrit
   Pectore torrens.
 
Sol laborantes medio repressit
Territus caeli spatio quadrigas:
Unda suspensos tenuit paventi
   Litore cursus.
 
Tum caput movit Libanus, moveri
Insolens: manes Acheron remisit,
Et sacri rupto patuere velo,
   Abdita templi.
 
Tristibus fontes fluitasse rivis,
Et reclinatum capitis superbi
Tum ferunt cedros posuisse flexa
   Fronte cacumen:
 
Frusta per quassas abiisse rupes,
Intimis colles trepidasse venis,
Et modis totam simulacra miris
   Acta per urbem.
   
Christe, te flerunt specubus sub altis
Saxa, te rivi, liquidique fontes,
Christe, te flerunt stupefacta mentis
   Rura colonis.
 
Et tuum funus perhibent profundis
Armenas filvis gemuisse tigres,
Teque Getulos rigidis leones
   Flesse sub antris.
 
Dum dolent rupes, pecudesque bruta,
Numinis fato super immolati,
Non homo justi dabit ulla durus
   Signa doloris?
 
Cuncta plorarto lacrymosus imbre
Ora perfundat liquor, et sonoris
Personent circum loca verberata
   Planctibus aurae.
 
&lt;/poem&gt;

==In FONTEM POLYCRENEN, BAVILLAEO IN AGRO Aquarum perennitate et copia pernobilem. &lt;br&gt;AD ILLUSTRISSIMUM PRINCIPEM SENATUS.==
===ODE XIX.===
&lt;poem&gt;
 
Ruris splendide fons LAMONIANI,
Quo non alter aquae perennioris
Manat agmine copiosiori:
Collis primus honos siticulosi,
Vallis delitiae tibi adjacentis,
Quo te carmine, fons beate, dicam?
Nil te purius est, salubriusve:
Et si nobilis unda fabulosae
De Pindo tibi certet Hippocrenes,
Aut quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores,
Ipsa omnis tibi cedat Hippocrene,
Et quos carmine prisca praedicavit
Fontes fabula fabulosiores.
Quando saepe tuae vides sub udo
Ripae gramine, Principem Senatus,
Venatu nimio, jacere fessum,
Mirarique tuam perennitatem,
Secessumque per otiosiorem,
Moram ducere non male otiosam.
Mollis namque toro sedens sub herbae,
Legit Virgiliumve, Tulliumve,
Suas delitias, suosque amores:
Aut quodcumque operum venustiorum,
Olim, tempora prisca, protulistis.
 
Sedis Liligerae sacrum tribunal,
Toti jura dat unde Civitati,
Non illum faciat beatiorem.
 
Vos ô nobilium proinde aquarum,
Fontis undique quotquot estis omnes,
Fonti cedite jam LAMONIANO.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM.==
===ODE XX. ===
&lt;poem&gt;
 
Gaude sorte tuâ: sat es beatus,
Fons solo edite SANCARONIANO:
Et quamvis per agros inelegantes,
Et vilem thalamum, atque scrupulosas
Per valles, iter is laboriosum:
Nec sat terra tuo sit aequa rivo,
Fortunâ utere. LAMONAEVS ille
Princeps Ordinis ille purpurati,
Regni gloria prima, saeculique,
Musarum ille amor, ille LAMONAEVS
Amat te bonus, atque saepe visit,
Septembres ubi per vacationes,
Urbe Aulâque procul tumultuosa,
Obit lata sui vireta ruris:
Quin et saepius esse te suarum
Metam destinat ambulationum.
 
Ergo desine velle sumptuosas
Cunas, aut thalamum decentiorem,
Cultus desine velle mundiores,
Fortunamque aliam: sat es beatus.
 
&lt;/poem&gt;
==In EUNDEM FONTEM Illustrissimi SENATUS PRINCIPIS Delitias.==
===ODE ULTIMA.===
&lt;poem&gt;
 
Fons, ocelle ruris atque uber tui!
      Heri ô voluptas innocens!
Tuamne certem pauperis venâ ingeni
      Aequare Vates copiam?
Cui par, nec ille fuerit Aonios liquor
      Movere cantus efficax:
Noc qui Sicano gurgite intactas fugit,
      Amnem maritum respuens.
Non te superbo parius hinc ambit lapis,
      Hinc concha dives margine.
Non alta Regum tecta, picto in alveo
      Tumidus videri, perfluis.
Sed munco, et udo gramine agrestem paras
      Tibi ipse thalamum rusticus;
Et inter umbras, atque operta vallium,
      Vitreo fugax curris pede.
At ne pudori sit tamen, quod nil manus
      Tibi fabra cultus addidit.
Caduca dos est artis: aeternus manet,
      Crescitque Naturae decor.
Sorte ô tuâ beate! LAMONIDE places:
      Hunc nuda simplicitas capit.
Fuci animus expers scilicet, mores suos
      In te intuetur, et probat.
Ac nunc in undis lene decurrentibus,
      Placidoque fusis agmine;
Siticulosis, specimen eloquii exhibes,
      Blande influentis auribus.
Nunc liberalem pingis, et avaras opes
      Sibi retinere nescium:
Seu, cum ardet aestas, fers bonus violis opem
      Herbisque supplicantibus;
Seu vitae egentes arbores felicibus
      Rigando lymphis recreas.
Nec te rapacis more torrentis juvat
      Late ruinis crescere.
Corripere messes, nemora, cumque ovilibus
      Ipsas colonorum domos.
Herum aemularis nempe quem nulli gravem,
      Cuncti benignum sentiunt.
Hunc ipse sentis, quando reclinans caput
      Amatae in orae gramine,
Astum liquore temperat gelido, et suis
      Te consecrat sudoribus.
Trepida laborant undae, et alternis manus
      Gaudent adorare osculis:
Justâ hinc tumentes se ferunt superbia,
      Dulcique plenae imagine,
Monti, obviisque vallibus LAMONIVM
      Fluctu loquuntur garrulo.
Jure ergo, ergo, Fons venuste, delitias suas,
      Suosque amores te vocat.
Teque Polycrenen jure dici vult, novo
      Plaudente famâ nomini.
Certe Hippocrenen occupatam Barbaris
      Meliore réddas omine:
Phoebo et relicto, sacra Musarum cohors
      Unum colat LAMONIVM.
 
''FINIS. ''
&lt;/poem&gt;</text>
      <sha1>ksaljnt9bn0c6m3200rjra9taao76fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>De situ Chroatiae Albae sive Magnae</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85608</id>
    <revision>
      <id>284834</id>
      <parentid>284824</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis */</comment>
      <origin>284834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121759" sha1="4wbo6ykb7o8wd7uzg2u7u5t18rzmwss" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis Hrvat, iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca khōra/chōra = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere Historia Salonitana, protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici Kuvrat. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex voce Germanica haru = “gladius” provenire (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset karwat = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vox charwat significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen Hrvat cum radice Sanscritica śarv- = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit Hrvat cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant Horby, id est Chrby, unde secundum eius interpretationem nomen Hrvati cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex hruv/hr’v = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico śarvas = “lorica” et śarvuotas = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine Harvate vidit formam Germanicam nominis Carpatum: Harfaða fjöll.
R. Much coniunxit nomen Hrvat cum forma Germanica hruvat = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco charvati se = “resistere”, idque cum radice Slavonica *sk’rv- / x’rv- coniunxit, quod iterum cum Lituanico śarvas = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen Hrvat per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam xərvata = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== Alemko Gluhak et etymologia nominum quattuor fratrum Croatiae in traditione “origo gentis”: Muchlo, Kosentzes, Lovelos, Kloukas ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>4wbo6ykb7o8wd7uzg2u7u5t18rzmwss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284917</id>
      <parentid>284834</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Alemko Gluhak et etymologia nominum quattuor fratrum Croatiae in traditione “origo gentis”: Muchlo, Kosentzes, Lovelos, Kloukas */</comment>
      <origin>284917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121680" sha1="resizs5v6wotjxm2jh0mli4x7zb79qr" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis Hrvat, iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca khōra/chōra = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere Historia Salonitana, protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici Kuvrat. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex voce Germanica haru = “gladius” provenire (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset karwat = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vox charwat significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen Hrvat cum radice Sanscritica śarv- = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit Hrvat cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant Horby, id est Chrby, unde secundum eius interpretationem nomen Hrvati cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex hruv/hr’v = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico śarvas = “lorica” et śarvuotas = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine Harvate vidit formam Germanicam nominis Carpatum: Harfaða fjöll.
R. Much coniunxit nomen Hrvat cum forma Germanica hruvat = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco charvati se = “resistere”, idque cum radice Slavonica *sk’rv- / x’rv- coniunxit, quod iterum cum Lituanico śarvas = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen Hrvat per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam xərvata = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>resizs5v6wotjxm2jh0mli4x7zb79qr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284919</id>
      <parentid>284917</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:25:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum */</comment>
      <origin>284919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121685" sha1="0x2pulwuzcz1r9rn0c9zfhk26vbqa2t" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis Hrvat, iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca khōra/chōra = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere Historia Salonitana, protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici Kuvrat. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex voce Germanica haru = “gladius” provenire (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset karwat = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vox charwat significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen Hrvat cum radice Sanscritica śarv- = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit Hrvat cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant Horby, id est Chrby, unde secundum eius interpretationem nomen Hrvati cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex hruv/hr’v = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico śarvas = “lorica” et śarvuotas = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine Harvate vidit formam Germanicam nominis Carpatum: Harfaða fjöll.
R. Much coniunxit nomen Hrvat cum forma Germanica hruvat = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco charvati se = “resistere”, idque cum radice Slavonica *sk’rv- / x’rv- coniunxit, quod iterum cum Lituanico śarvas = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen Hrvat per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam xərvata = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>0x2pulwuzcz1r9rn0c9zfhk26vbqa2t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284921</id>
      <parentid>284919</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum */</comment>
      <origin>284921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121705" sha1="c9vdoqevoqrbqspidhfni16q420lg50" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis Hrvat, iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca khōra/chōra = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere Historia Salonitana, protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici Kuvrat. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex voce Germanica haru = “gladius” provenire (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset karwat = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vox charwat significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen Hrvat cum radice Sanscritica śarv- = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit Hrvat cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant Horby, id est Chrby, unde secundum eius interpretationem nomen Hrvati cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex hruv/hr’v = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico śarvas = “lorica” et śarvuotas = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine Harvate vidit formam Germanicam nominis Carpatum: Harfaða fjöll.
R. Much coniunxit nomen Hrvat cum forma Germanica hruvat = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco charvati se = “resistere”, idque cum radice Slavonica *sk’rv- / x’rv- coniunxit, quod iterum cum Lituanico śarvas = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen Hrvat per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam xərvata = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>c9vdoqevoqrbqspidhfni16q420lg50</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284932</id>
      <parentid>284921</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T23:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) */</comment>
      <origin>284932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121824" sha1="mu71mwp9ryaofcbtb75npqjke6qnmam" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen Horvat in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis Horvat in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen Horvat frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis Horvat in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma Horvata (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis sarmatico‑alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>mu71mwp9ryaofcbtb75npqjke6qnmam</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284941</id>
      <parentid>284932</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T06:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna */</comment>
      <origin>284941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121849" sha1="j7wrzlxx1z7a7gljpnrkxoc7wi8xqjt" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis. Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen Horvat hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen sarmaticum Horvat frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>j7wrzlxx1z7a7gljpnrkxoc7wi8xqjt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284942</id>
      <parentid>284941</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T07:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Coronus Tenebrosius</username>
        <id>31709</id>
      </contributor>
      <comment>/* 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna */</comment>
      <origin>284942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="121864" sha1="3143cn64yxx5v0984s9xwphuv8udayc" xml:space="preserve">[[Coronus Tenebrosius]]

= DE SITU CHROATIAE ALBAE SIVE MAGNAE =


== 1. Introductio ==

Vetustissimus fons historicus, qui de adventu Croatarum in hodiernam patriam deque regione unde profecti sunt narrat, est opus imperatoris Byzantini&lt;ref&gt;
Nomina historiographica Byzantium, Imperium Byzantinum atque Imperium Romanum Orientale
a recentioribus historicis inducta sunt, ut facilius designaretur civitas quae post annum 476
unica pars Imperii Romani superstes mansit, potestate politica, administrativa et militari.
Imperator Constantinus circa annum 330 novam urbem condidit, Constantinopolim,
in loco veteris coloniae Graecae Byzantion, unde etiam nomen Byzantii ortum est.
Civitas fere mille annos (476–1453) exstitit atque regiones hodiernae Graeciae et Asiae Minoris
complexa est. Religio publica orthodoxa erat, et saeculo VII lingua Graeca locum linguae Latinae
tamquam linguae officialis occupavit. Nomen publicum civitatis erat Graece
''Basileia tōn Rhōmaiōn'', Latine autem ''Imperium Romanum''.
&lt;/ref&gt;
Constantini VII Porphyrogeniti (905–959), quod titulo Latino ''De administrando imperio'' inscribitur. Opus Graece primum conscriptum est, sed titulum Latinum ''[https://archive.org/details/porphyrogenitus-1967-dai/page/153/mode/2up De administrando imperio]''
posteriores Europae editores et curatores ei attribuerunt.&lt;ref&gt;
Primum opus ''De administrando imperio'' typis editum Ioannes Meursius anno 1611 curavit. Hic autem textus Latinus hodie ad usus investigationis academicae non adhibetur, cum multas errores atque deviationes contineat.
Vide editionem digitalem:
[https://archive.org/details/constantiniimper00cons ''Constantini Imperatoris Porphyrogeniti De administrando imperio'' (textus Latinus, 1611)].
&lt;/ref&gt;

Imperator Constantinus librum suum commentarium esse voluit atque fidelem notitiarum thesaurum de populis et regnis vicinis, destinatum filio suo minori et heredi Romano (938–963). Ex ipsis testimoniis operis colligitur librum inter annos 948 et 952 compositum esse, unde annus circiter 950 vulgo pro tempore originis ponitur.

Capita tricesimum et tricesimum primum operis ''De administrando imperio'' (breviter: DAI) continent ''origo gentis'' Croaticae, id est narrationem de origine populi. Croatae non sunt solus populus Slavicus qui traditionem de “terra unde venerunt” ad sedes hodiernas conservat.&lt;ref&gt;
Traditio Bohemica quoque narrationes de origine gentium servat (ut in Chronico Dalimiliano,
saeculo XIV conscripto). Nestor, chronicarius Kioviensis (fine saeculi XI et initio XII),
primam historiam de origine Slavorum exhibet. Priscam sedem gentis in regione Danubiana
constituit, unde, secundum eum, Slavi sub pressione Vlahorum sive Volohorum
(forsitan Romanorum, qui ad terras medii et inferioris Danubii advenerunt; attamen fieri potest
ut ad Celtas sive Gallos referatur, quorum expansio saeculo IV a. Chr. n. facta est)
versus septentrionem migraverint, in loca circa Vistulam sita.
Nestor affirmat ex ea migratione ortos esse Ljahos sive Lahi (Lehos), id est
gentes Slavicas Polonicas, atque ex iis Radimicios et Viaticios, populos Slavicos orientales.
&lt;/ref&gt;
Attamen narratio Porphyrogeniti de origine et adventu Croatarum ad Adriaticum, in duabus versionibus exposita, multis differentiis atque contextu historico certo (Avaris, imperatore Heraclio /610–641/) a ceteris huiusmodi traditionibus Slavicarum gentium discrepat.

'''De appellatione “Chroatia Alba sive Magna”
'''

Notio “Chroatia Alba sive Magna”, quae etiam in titulo huius operis posita est, ex ipso Porphyrogeniti libro proficiscitur, ubi in extremo capitis XXXI haec leguntur:

'''''Ὅτι ἣ μεγάλη Χρωβατία, ἣ καὶ ἄσπρη ἐπονομαζομένη, ἀβάπτιστος τυγχάνει μέχρι τῆς σήμερον, καθὼς καὶ οἱ πλησιάζοντες αὐτὴν Σέρβλοι.''

Quod Latine reddi potest:

'''''Quoniam Chroatia Magna, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem abaptista permanet, sicut et Serbli, qui ei proximi sunt.''

Nonnulli auctores atque investigatores, qui Porphyrogeniti textum diligenter tractaverunt, existimant vocem Graecam ἡ μεγάλη praeter sensum proprium “magna” etiam significationem “vetus” habere potuisse, fortasse sub influxu usus Latini vocabuli maior (cuius significatio est: 1. maior, 2. natu maior, id est senior).

Nam in ethnographia Byzantina adiectivum μεγάλη non solum magnitudinem, sed etiam vetustatem significare solet, id est regionem primigeniam et matrem. Hoc sensu cum Latino maior congruit, qui in scriptis geographicis et ethnographicis Romanis frequenter in sensu “antiquior”, “primigenius”, “originarius” adhibetur. Quam ob rem pars investigatorum censet vocem Porphyrogeniti ἡ μεγάλη Χρωβατία interpretandam esse ut “Chroatia primigenia” sive “vetus Chroatia”, non autem necessario ut “magna” in sensu spatii vel amplitudinis.

Hic propositum est, ex iis quae in fontibus historicis continentur (varia documenta, chronica atque annales), locum geographicum Chroatiae Albae sive Magnae determinare. 

Ad hanc rem perficiendam, praeter testimonia de Chroatis 
in documentis et scriptis historiographicis expressa, 
adhibebimus quoque cognitiones ex toponymia, hydronymia, 
anthroponymia, necnon inventa recentioris linguisticae 
atque archaeologiae.&lt;ref&gt;https://hal.science/hal-02902087/file/Kazanski_Archaeology-Slavic%20Migrations_2020.pdf&lt;/ref&gt;


&lt;center&gt;
[[File:Location of White Croatia and White Serbia in 560.jpg|700px
|alt=Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560
|Tabula situs Chroatiae Albae et Serbiae Albae circa annum 560 secundum fontes aevi medii]]
&lt;/center&gt;

== 2. De administrando imperio: Caput XXX (pars de Chroatis) ==


'''Οἱ δὲ Χρωβάτοι κατῴκουν τηνικαῦτα ἐκεῖθεν Βαγιβαρείας, ἔνθα εἰσὶν ἀρτίως οἱ Βελοχρωβάτοι.
'''Μία δὲ γενεὰ διαχωρισθεῖσα ἐξ αὐτῶν, ἤγουν ἀδελφοὶ πέντε, ὁ τε Κλουκᾶς καὶ ὁ Λόβελος καὶ ὁ Κοσέντζης καὶ ὁ Μουχλώ καὶ ὁ Χρωβάτος, καὶ ἀδελφαὶ δύο, ἡ Τούγα καὶ ἡ Βουγά, μετὰ τοῦ λαοῦ αὐτῶν ἦλθον εἰς Δελματίαν, καὶ εὗρον τοὺς Ἀβάρεις κατέχοντας τὴν τοιαύτην γῆν.
'''Ἐπὶ τινὰς οὖν χρόνους πολεμοῦντες ἀλλήλους, ὑπερίσχυσαν οἱ Χρωβάτοι, καὶ τοὺς μὲν τῶν Ἀβάρων κατέσφαξαν, τοὺς δὲ λοιποὺς ὑποταγῆναι κατηνάγκασαν. Ἐκ τοτέ οὖν κατεκρατήθη ἡ τοιαύτη χώρα παρὰ τῶν Χρωβάτων, καὶ εἰσὶν ἀκμὴν ἐν Χρωβατίᾳ ἐκ τῶν Ἀβάρων, καὶ γινώσκονται Ἀβάρεις ὄντες.

'''Οἱ δὲ λοιποὶ Χρωβάτοι ἔμειναν πρὸς Φραγγίαν, καὶ λέγονται ἀρτίως Βελοχρωβάτοι, ἤγουν Ἄσπροι Χρωβάτοι, ἔχοντες ἴδιον ἄρχοντα· ὑπόκεινται δὲ Ὧτῳ, τῷ μεγάλῳ ῥηγὶ Φραγγίας, τῆς καὶ Σαξίας, καὶ ἀβάπτιστοι τυγχάνουσιν, συμπενθερίας μετὰ τοὺς Τούρκους καὶ ἀγάπας ἔχοντες.

'''Ἀπὸ δὲ τῶν Χρωβατῶν, τῶν ἐλθόντων ἐν Δελματίᾳ, διεχωρίσθη μέρος τι, καὶ ἐκράτησεν τὸ Ἰλλυρικὸν καὶ τὴν Παννονίαν· εἶχον δὲ καὶ αὐτοὶ ἄρχοντα αὐτεξούσιον, διαπεμπόμενον καὶ μόνον πρὸς τὸν ἄρχοντα Χρωβατίας κατὰ φιλίαν.
&lt;ref&gt;Editio Graeco‑Anglica: Constantine Porphyrogenitus, De Administrando Imperio, ed. Gyula Moravcsik, vers. Anglica Romilly Jenkins, Dumbarton Oaks Texts I, Washingtoniae, 1967 (repr. 1993).&lt;/ref&gt;

Translatio nova Latina (secundum textum Graecum):&lt;ref&gt;Translatio a Coronō Tenebrōsiō facta.&lt;/ref&gt;

Chroati&lt;ref&gt;Translitteratio Latina. Porphyrogenitus scribit '''Χρωβάτοι''', quod Latine translitteratur ut '''Chrobatoi'''; ob vitacismum autem β ut [v] pronuntiatur, unde lectio ['''Hrovatoi'''], formae Croaticae hodiernae '''Hrvati''' (nom. pl.) proxime respondens. Forma ''Croati'' (nom. pl.) ex antiquiori forma ''Chroati'' orta est (cf. dux Chroatorum in [[Privilegium ducis Tirpimiri]]), quae ipsa a primigenio ''Chrovati'' provenit. Sonus autem /v/ in Latino saepe omittitur in adaptatione vocabulorum externorum, unde transitus '''Chrovati'' → ''Chroati'' → ''Croati'''.

In linguis Slavonicis occidentalibus et orientalibus variae formae radicis occurrunt: in linguis Polonica, Ucrainica, Russica frequentissima est forma '''Horvati''' (radix ''hor-''), dissimilis occidentalibus formis '''hro-, cro-, chro-, kro-''', quae in linguis Germanicis et Romanicis praevalent. Haec permutatio vocalis /o/ explicari potest per phaenomenon phonologicum '''metatheseos liquidae''', quo vocales locum permutare possunt, cum iuxta liquidas /r/ vel /l/ consistant. '''Metathesis liquidae''' fuit communis et actuosa mutatio phonologica in antiquioribus periodis formationis linguarum Slavonicarum.

'''In linguis Slavonicis orientalibus''' (Russica, Ucrainica) '''metathesis liquidae''' nonnumquam ad phaenomenon '''plērophoniae''' (punoglasje) duxit, quo vocalis /o/ duplicatur: ''glova → golova; *gord → gorod → grod''. Quaedam formae in linguis Bohemica et meridiano‑Slavonicis '''ad quantitativam vocalis productionem''' evolverunt, ut in exemplo ''grod → grad''. Eiusmodi leges phonologicae verisimiliter etiam in evolutione ethnonymi '''Horvat → Hrovat → Hr’vat''' operatae sunt.

In regionibus Croatiae septentrionalibus ('''dialectus kajcavicus''') frequens erat forma '''Horvat''', dum in Dalmatia ('''dialectus chakavicus''') forma '''Harvat''' adparebat. Utraque forma ex antiquiori '''H’rvat''' (ubi ’ = semivocalis, ''jer'' in lingua '''paleoslavica''' et in lingua '''Slavica ecclesiastica antiqua''') derivata esse censetur. In lingua Croatica hodierna, intra fines '''dialecti Shtokavicorum''', evoluta est forma hodierna '''Hrvat'''.&lt;/ref&gt; autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt '''Belochrovati''' (Albichroati).
Una autem gens ab eis seiuncta, quinque scilicet fratres Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo et Chrobatos, itemque duae sorores Touga et Bouga&lt;ref&gt;Nomina Croatorum e textu Graeco translitterata sunt: Kloukas, Lobelos, Kosentzes, Mouchlo, Chrobatos, Touga, Bouga.
Proposita lectio ad normam phoneticam: [Klukas, Lovelos, Kosentsis, Muhlo, Hrovatos, Tuga, Buga].&lt;/ref&gt;, cum suo populo ab illis discedentes, in Dalmatiam venerunt ibique Avaros invenerunt terram illam obtinentes.

Cum vero inter se per aliquot annos bellarent, Croatae superiores facti sunt: quosdam Avarorum trucidarunt, reliquos autem ad dicionem redigere coegerunt.
Ex eo igitur tempore ea regio a Chroatis possessa est; suntque adhuc in Chroatia quidam Avarorum posteri, qui Avaricam originem ostendunt.

Reliqui autem Chroatī apud Franciam manserunt, et nuncupantur hodie Belochrovatī, id est Albi Chrovatī, proprium principem habentes. Subiciuntur vero Otoni, magno regi Franciae atque Saxoniae, et inconditi (i.e. nondum baptizati) sunt, affinitates cum Turcis (id est: cum Hungaris) contrahentes atque amicitias cum eis colentes.&lt;ref&gt;Porphyrogenitus vocabulum Turcos ad Hungaros refert (circa annum 950), more Byzantinorum saeculi X, qui gentem Hungarorum nomine ''Τούρκων'' appellare consueverant.&lt;/ref&gt;

Ex Chroatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam; habent autem et ipsi principes suae potestatis, qui tantum ad principem Chroatiae amicitiae causa legatos mittunt.

== 3. Analysis et interpretatio: Quid est Bagibareia? ==

'''Chrovati autem eo tempore habitabant trans Bagibareiam, ubi nunc sunt Belochrovati (Albocroati).

Multi investigatores putant “Bagibareiam” revera esse Bavariam. Alii autem monuerunt “Bagibareiam” Bavariam esse non posse, cum imperator Porphyrogenitus in ceteris operibus suis ad designandam Bavariam alio nomine utatur; in opere ''De thematibus'' Porphyrogenitus pro Bavaria voce Graeca ''Baioure'' utitur; idem monuit etiam Stephanus Krizin Sakač in opere Constantini ''De caerimoniis aulae Byzantinae''.&lt;ref&gt;Sakač, ''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum'', in: Croati usque ad saeculum VII, Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Quoad vocabulum Bagibareia, haec cognoscenda sunt. In lingua Graeca antiqua littera β (Latine translitterata ut B, b) sonum /b/ repraesentabat; sed mutationes phonologicae in Graeco sermone vivo effecerunt ut in aevo Byzantino medio sonus /b/ in vocabulis Graecis ut /v/ pronuntiaretur: quod “vitacismus” appellatur.

Scriptores autem aetatis Byzantinae, cum sonum /b/ in vocabulis externis et nominibus exprimere vellent, littera β adhuc saepe utebantur; demum postea paulatim adhiberi coepit combinatio litterarum mp ad sonum /b/ notandum, ut in exemplo tituli Croatici “ban”, qui Graece ut &quot;mpanos&quot; scribitur.&lt;ref&gt;Kinnamos, secretarius imperatoris Manuelis Comneni (1143–1180), solus praeter Porphyrogenitum est Graecus qui banum memorat; eum scribit ut ''mpanos''. Etiam in lingua Neo‑Graeca sonus /b/ per coniunctionem litterarum &quot;mp&quot; exprimitur.&lt;/ref&gt;

Porphyrogenitus igitur in scriptis suis littera β (B, b) adhuc utitur ad utrumque sonum exprimendum: et ad sonum /v/ et ad sonum /b/. Exemplum huius duplicis usus litterae β est nomen quod pro Croatis scribit: ''Chrobatoi'', quod sane legi debet ut ''Hrovatoi''.

Praeterea altera mutatio phonologica, quae in lingua Graeca aetate Byzantina facta est, fuit conversio veteris Graeci coetus phonici /gi, ge/ in sonum /j/; exempli gratia, vox antiqua ''hagia'' Byzantino tempore pronuntiatur ut [aja]. Itaque etiam in vocabulo ''Bagibareia'' possibilis est lectio [''Bajvaria''].&lt;ref&gt;Praesertim, si monophthongizationem diphthongorum Graecorum veterum consideremus, quae plerumque efficiebatur aequatione valoris phonici ad secundum elementum diphthongi (hoc in casu: ei → /i/). Quare in voce ''Bagibareia'' lectio [''Bajvaria''] ex pronuntiatione orta est.&lt;/ref&gt;

Si possibilitatem consideremus auctorem partis de Chroatis in capite XXX ab auctore capitis XXXI diversum esse, tum fieri potest ut ille secundus auctor alio nomine pro Bavaria usus sit quam ipse Porphyrogenitus, qui in scriptis suis “Baioure” pro Bavaria adhibet. Nihilominus non est necesse omnino de altero auctore aut de interpolatione posteriore cogitare: prorsus fieri potest ut ipse imperator in archivis suis duo diversa relationes scriptas de Chroatis habuerit easque simpliciter transcripserit.

Altera possibilitas significationis nominis “Bagibareia” esset nomen montis “Babja gora” (Graece: Babeia oreia), quod Constantinus, sive scriptor capitis XXX, ad auris perceptionem accommodavit et ita consignavit. In mundo Slavico hodie plures montes nomine Babja gora exstant, quorum unus maior est [https://en.wikipedia.org/wiki/Babia_G%C3%B3ra Babia Góra] in triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae.

&lt;center&gt;
[[File:8maja2006 babiagora 035.jpg|600px|alt=Babia Góra|Babia Góra – conspectus e parte Polonica]]
&lt;/center&gt;

== 4. Thesis de Chroatia Alba in territorio Carinthiae mediaevalis, id est provinciae hodiernae Austriae Kärnten ==

Iam saeculo XIX interpretes et commentatorum Porphyrogeniti, ut Arminius Pavić (1844–1914), existimaverunt ''Bagibareiam'' significare “Babja gora”; Pavić autem putavit eam montem in hodierna Slovenia esse, trans flumen Cupam situm. Ex quo sequeretur Chroatas ante adventum in Dalmatiam in provincia Norico, sive in mediaevali Carantania&lt;ref&gt;Latine: ''Carantania'' sive ''Carentana'' sive ''Carinthia''; lingua Germanica: Kärnten, lingua Croatica: Koruška, in Austria australi.&lt;/ref&gt;, habitasse, ubi testatum est exsistere toponyma nomen Chroatarum continentia, necnon totam regionem latiorem circa oppidum ''Klagenfurt'', quae in veteribus tabulis geographis ''Crowati'' appellatur.&lt;ref&gt; Tabula geographica – Spruner–Menke Atlas (In Nomine Jassa): [https://i0.wp.com/www.jassa.org/wp-content/uploads/2020/07/BRIGHT.png Spruner–Menke Atlas]&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;Pagina de toponymia Slavica in regionibus Bavariae, Austriae, Carinthiae: [https://www.jassa.org/?p=16812]&lt;/ref&gt;

Hoc sententiam Armini Pavić postea quoque secuta est praeclara historica Croatica Nada Klaić, quae putavit ipsam veterem Carantaniam esse “Magna sive Alba Chroatia” de qua opus ''De administrando imperio'' narrat.&lt;ref&gt;Nada Klaić (1920–1988), historica Croatica; vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Nada_Klai%C4%87 paginam Anglice in Vicipaedia].&lt;/ref&gt;

At vero, secundum data in capite XXXI de situ Chroatiae Albae inter Franciam ad occidentem, Hungaros ad meridiem atque Pecenegos ab oriente eos impetentes, necnon de intervallo triginta dierum itineris a mari, Carantania nullo modo his duobus criteriis respondet: proximum enim mare Carinthiae est Hadriaticum, ad quod profecto non sunt triginta dies itineris; item Carantaniam non Pecenegi ab oriente oppugnabant, sed solum Hungari ex eadem parte eam invadere poterant.

'''Haud dubium est nonnullos Croatas in regione Carantaniae veteris consedisse; attamen haec regio nullo modo esse potest “Alba sive Magna Chroatia” Constantini Porphyrogeneti, ut imaginata est Nada Klaić, quare hanc opinionem omnino reiciendam esse censemus.'''

Notandum est migrationem Chroatarum in provinciam Romanam Dalmatiae, quam Porphyrogenitus in capite XXXI ''De administrando imperio'' sub imperio Heraclii (610–641) collocat, tempore congruere cum nonnullis aliis eventibus historicis: cum obsidione Constantinopolis anno 626 ab Avaris, Slavis et Persis frustra tentata, cum morte Baiani kagani, 
necnon cum ortu primae magnae Slavicae formationis politico‑militaris, regni Samonis in media Europa, in regionibus quae hodie Bohemia, Moravia atque terra Lusatiensium Serborum sunt.  

Sub ductu Samonis, is militaris foedus gentium Slavicarum feliciter et contra Francos ad occidentem, et contra Avaros ad orientem pugnavit. Bella Samonis adversus Avares in [[Chronicum (Fredegarius)|Chronico Fredegarii Scholastici Burgundiae]], capitulis XLVIII–XLIX, exponuntur;
bella vero adversus Francos in capitulo LXVIII. 

Num fortuitum est Chroatas, ut Porphyrogenitus tradit, 
eo ipso tempore, circiter annum 630, advenisse, cum potestas Avarorum labefactaretur et regnum Samonis in ascensu esset?

&lt;center&gt;
[[File:Croats, Carantania and Samo's realm after 631 AD.jpg|frame|Tabula ostendit situm Chroatarum et Carantaniae ad regnum Samonis post annum 631.]]
&lt;/center&gt;

Problematica de praesentia Croatarum in Carinthia tractata est in articulo suo [http://periodica.fzf.ukim.edu.mk/godzb/GZ09(1956)/GZ09.04.%20Antoljak,%20S.%20-%20Hrvati%20u%20Karantaniji.pdf Hrvati u Karantaniji] a historico Croatico Stjepano Antoljak.&lt;ref&gt;Stjepan Antoljak (1909–1997), historicus Croaticus; ''Hrvati u Karantaniji'', 1956, Facultas Philosophica Scopii.&lt;/ref&gt; Ex concordantia toponymorum Dalmatiae septentrionalis et Liburniae cum iis Carantaniae veteris, Antoljak statuit Croatas non ex Carantania in Dalmatiam, sed e Dalmatiis postea in Carantaniam venisse.

Problematica de vetere Carantania late et diligenter tractata est a historicis Slovenis: Bogo Grafenauer, Ljudemisl Hauptmann et Milko Kos.&lt;ref&gt;Bogo Grafenauer (1916–1995), historicus Slovenus, de Carantania et Slavis eius regionis multa scripsit: vide [https://en.wikipedia.org/wiki/Bogo_Grafenauer Bogo Grafenauer].&lt;/ref&gt;

'''Kosentzes/Kosenzis ex ''De administrando imperio'' et ordo ''kosezorum'' Carantaniae veteris 

Nomen unius ex quinque fratribus, qui Croatas in meridiem ad Dalmatiam deduxerunt, Kosentzes sive Kosenzis, quod in opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeneti occurrit, cum nomine '''''kosezi''''', ordinis liberorum nobilium bellatorumque Carantaniae veteris coniungi solet.

In Slavica Carantaniae principatu (hodie Austria australis) ab saeculo VIII usque ad XV peculiarem locum obtinebat ordo hominum, qui '''''kosezi''''' vocabantur (item ''kosegi, kasezi '' etc.).

'''''Kosezi''''' proprii erant Carantaniae mediaevalis: nobilitas hereditaria e structura praefeudali, gentilitatis atque territorii orta. Erant liberi bellatores, custodes traditionis electionis principis super '''''lapide Krnensi''''' (Germanice:''Fürstenstein'', Slavice:''Krnski kamen'') in campo, ubi post baptismum ecclesia Sanctae Mariae (Germanice: ''Maria Saal'' / Slavice: ''Gospa Sveta'') prope oppidum hodiernum Klagenfurtum exstitit. 

Hoc momentum habet in investigatione migrationum Croatorum, cum una e regionibus centralibus antiquae ''Carantaniae'' esset '''''pagus Chrowati''''' seu '''''Crouuati'''''. 

Nomen kosezi in lingua Germanica reddi solebat ut ''die Edlen'' seu ''Edlinger'' (''nobilis''). Carantania anno 1335 sub dicionem Habsburgorum venit; illi structuram inventam reformaverunt eamque in ordinem feudalem suum inseruerunt. Electio principis super ''lapide Krnensi'' usque ad saeculum XV mansit, cum Habsburgenses ritum participare recusaverunt. 

Ipsum ritum inaugurationis principis descripsit '''Mavro Orbini''', clericus Ragusinus, in opere Italico '''''Il Regno de gli Slavi''''' (1601).

Etymologia nominis ''Kosenzis'': lectio Slavica ad nomen ''kosenc, kosec, kosac'' (lat. faenator) pertinere potest; item lectio Iranica‑Sarmatica ad nomen Kasag (cf. Kasagoi, ethnonymus Adigeorum/Circassorum) non excluditur.

== 5. Thesis de Chroatia Magna sive Alba, in regione ad septentrionem‑orientem Bavariae posita, id est in Germania orientali hodierna circa flumen Albis ==

Identificatio nominis Bagibareia cum Bavaria Stjepanum Pantelić inter alios impulit, ut in libello suo ''Najstarija povijest Hrvata'' (Latine: ''Historia Chroatorum antiquissima'') (Magontiaci, 1993) “Chroatiam Magnam sive Albam” Constantini Porphyrogeniti ad septentrionem Bavariae quaereret, id est in regione Germaniae orientalis hodiernae circa Albim, cum peculiari attentione ad tractum fluminis Salae inter Lipsiam et Hallam.

Stjepan Pantelić (natus 1942 prope Viroviticam) studium theologiae Magontiaci perfecit, unde solida cognitio linguae Latinae et Germanicae ei accessit, quae facultatem praebuit bibliothecas et archiva per Germaniam, aetate ante interrete, diligenter explorandi.

Pantelićus autem, ut historicus, reprehendi potest quod saepe leviter atque praecipitanter conclusiones ac interpretationes protulit sine vero fundamento in fontibus; sicut, verbi gratia, cum magna occidentalis Slavica tribus Abodritos, item eos quos Franci Vilcos (Welatabos sive Lutitios) vocabant, necnon Rugianos sive Ranienses ex insula Rugia in Baltico, simpliciter omnes — nec plus nec minus — Chroatas appellaverit.
&lt;center&gt;
[[File:Lutizenbund.PNG|thumb|900px|alt=Slaveni uz Labi u 10. i 11. stoljeću|''Slavi ad Albim, saeculis X–XI.'' ]]
&lt;/center&gt;


Tamen Pantelićus laudandus est quod in libello suo haud magno (in summa 97 paginarum) copiose locos Latinos ex fontibus mediaevalibus protulit atque in notis sub pagina adduxit, ab Einhardo usque ad epistulas Caroli Magni ad uxorem missas bello contra Avaros gesto, necnon excerpta ex variis chronicis aliisque documentis.

Praeterea investigationem toponymicam in parte orientali Germaniae peragravit, atque offendit loca ''Gross Korbetha'', ''Klein Korbetha'' et ''Korbetha'' (in fontibus Latinis mediaevalibus: ''Chruvati inferior'', ''Chruvati superior'' et ''Chruvati'') inter urbes Lipsiam et Hallam, item oppidum ''Borna'' in circulo Lipsiensi (Pantelić 1993, pp. 24–25). ''Borna'' enim nomen fuit primi ex fontibus Francicis noti ducis Dalmatiae et Liburniae (annis 817–821). &lt;ref&gt;Borna (dux Guduscanorum, dux Dalmatiae, dux Dalmatiae atque Liburniae) in ''Annales regni Francorum'' annorum 818–821 — textus Latinus: [[Annales regni Francorum]].&lt;/ref&gt;

Pantelićus quoque complura exempla antiquae toponymiae Slavicae in regione Germaniae orientalis collegit, inter quae: ''Corwete, Curuadi, Curewate'' (ex Hersfeldensi decimarum indice in Friesenfeldu, exeunte saeculo IX); ''Chruuati'' (apud Thietmarum episcopum in Chronica, saec. X/XI); deinde: ''Borewe, Bukuwiz, Camenitz [Kamenic], Zebegore, Krolevitz, Deliniz'' (cf. ''Delnice'' in Croatia), ''Dobergast, Dobrilug, Drevenitz'' (cf. ''Drvenik'' in Croatia), ''Glina'' (ut ''Glina'' in Croatia), ''Grizlav, List, Brodizi'' (cf. ''Brod'' in Croatia), ''Plawe, Racowe, Ribnitz, Slavi, Slavia, Strela, Cosence [Kosence], Studenik, Stablo, Sporno'', atque ''Lipci'' (Leipzig), etc.

Indubitata est res quod totus tractus Germaniae orientalis ab Odra et Nissa usque ad Albim (Germanice Elbe) atque Salam a gentibus Slavicis inhabitatus erat, ut fontes testantur, iam a temporibus regis Samae (prima medietas saeculi VII).

Eadem autem Slavicae gentes, in maiores foederationes tribuum coalitae, magnam partem autonomam politicam gerebant: modo socii Francorum contra Saxones (aetate Caroli Magni), modo in bellis adversus Francos ac postea reges Germaniae; donec saeculo XII eorum autonomia politica omnino sublata est eisque impositae sunt christianizatio et germanizatio.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160304131003/http://hbar.phys.msu.ru/gorm/chrons/helmold.htm Helmoldus, *Chronica Slavorum*]&lt;/ref&gt;


Nomina ducum illorum Slavorum inter Odram et Albim indolem quandam communem Slavicam ostendunt: ''Draško/Thrasco, Slavomir, Sedrag, Gostimil, Dobromisl, Dobrimir, Tugomir/Tugumir, Stojnev, Mistivoj, Mistislav, Višedrag, Budivoj, Pribislav, Vratislav, Vislav'', 
etc. 

Quare libellus Stjepani Pantelić ''Najstarija povijest Hrvata'' (''Historia Chroatorum antiquissima'') quasi dux quidam haberi potest per historiam Slavorum Polabensium, quorum solum '''''Lusatici Sorabi''''' usque ad hodiernum diem identitatem et linguam Slavicam servaverunt.

Ut conclusio huius analysis libelli Pantelićiani sumi potest quod haud dubie nonnulli Chroatae in regione circa flumen Salam in Germania consederint; attamen pauca tantum loca minora ibi reperiuntur, quae nullo modo cum illa Porphyrogenetae “Chroatia Magna sive Alba” identificari possunt. Videtur etiam Pantelićus ipse hoc sibi conscius fuisse, quare omnes Slavicos orientalis Germaniae in Chroatas transformare conatus est (quod Chroatomania appellari potest), quamquam ipse fontes mediaevales et locos citatos adducebat qui nomina propria ac peculiaria istarum Slavicarum gentium clare ac indubitanter testantur.&lt;ref&gt;James Westfall Thompson, ''The German Church and the Conversion of the Baltic Slavs'', 
''The American Journal of Theology'', vol. 20, br. 2 (1916), str. 205–230, 
University of Chicago Press. [https://doi.org/10.1086/479673 https://doi.org/10.1086/479673]&lt;/ref&gt;


Addendum quoque est quod et Porphyrogeneta et rex Anglosaxonicus Alfredus Magnus aliique fontes Chroatas Albas in vicinitate immediata Bohemiae collocant (terra Boiki = Bohemia) atque eos ''constanter ad orientem a Serbis Albis ponunt''; quae omnia congruunt cum situ in hodierna Polonia australi atque austro‑occidentali.

== 6. Quaestio de situ ''Illyrici'' Porphyrogeniti ==
=== Caput XXX De administrando imperio: de situ et finibus Chroatiae ceterarumque Sclaviniarum ===

'''''Ex Chrovatīs autem, qui in Delmatis advenerant, pars quaedam seiuncta est, atque occupavit Illyricum et Pannoniam ...''

''Haec Chroatia ceterique Sclavi&lt;ref&gt;Slavi, ut ex scriptis Crnorizci Hrabari, Chronico Nestoris aliisque fontibus apparet, se ipsos Slovene/Slovjene appellabant.
Scriptores autem Byzantini — Procopius, Menander, Theophylactus, Nicephorus aliique — formas Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβηνούς (Sklabenous) et Σκλαβῖνοι (Sklabinoi) adhibent.
Imperator Constantinus Porphyrogenitus in opere suo De administrando imperio tribus formis utitur:
Σκλαβηνοί (Sklabenoi), Σκλαβοί (Sklaboi) et Σκλαβίνιοι (Sklabinioi).&lt;/ref&gt; hoc modo sunt dispositi: Dioclia ad castella Dyrrhachii accedit, videlicet ad Elisum, Helcinium et Antibarem, atque usque ad Catarum porrigitur; in montibus autem Serbiae finitima est.

''A Catara incipit archontia Tribuniensis, quae usque ad Ragusam extenditur, et in montanis Serbiae contermina est.

''A Ragusa vero incipit archontia Zachumliensis, quae usque ad flumen Narentam porrigitur; ad partem maritimam Paganiae accedit, ad montes autem versus septentrionem Chroatiae finitima est, Serbiae autem opposita.

''A flumine Narenta incipit Pagania et usque ad flumen Cetinam extenditur; tres autem županiae habet, nempe Rastoc, Mocro et Dalen. Ex his duae županiae, id est Rastoc et Mocro, ad mare sitae sunt; hae etiam sagenas (naves longas) possident. Dalen vero longe a mari distat, eiusque incolae agriculturae student atque ex ea vivunt.

''Quattuor insulae Paganiae sunt finitimae: Melita, Corcyra Nigra, Bracium et Pharus, pulcherrimae atque uberrimae, sed urbibus desertis et multitudine paludum refertae. Incolae earum pecora alunt atque ex eis vitam sustentant.

''A flumine Cetina incipit terra Chroatiae et per litus usque ad fines Histriae, id est ad urbem Albona, extenditur. In montanis autem thematem Histriensem aliquatenus superat; apud Cetinam et Hlivnum Serbiae accedit, cum terra Serbiae omnibus aliis terris opposita sit, ad septentrionem Chroatiae, ad meridiem vero Bulgariae finitima.

''Ex quo Sclavi praedicti advenerunt, totam Dalmatiam occupaverunt. Romani autem urbes insularum coluerunt atque ex eis vitam agebant. Sed a Paganis (Neretvanis) cotidie in servitutem abducti et necati, insulas reliquerunt, cupientes in continente agrum colere. In quo eos Chroati impediebant, quia tributum eis non dabant; sed omnia quae hodie Sclavis solvunt, stratego (praefecto Romano) olim tribuebant.

''Cum ita vivere non possent, ad Basilium (Basilio I Macedone, annis 867–886) imperatorem gloriosum accesserunt atque omnia supra dicta ei exposuerunt. Hic imperator gloriosus Basilio praecepit ut omnia quae stratego dari solebant, Sclavis darent, ut cum eis pacifice viverent; parum vero aliquid stratego tribuerent, quo ostenderent suam subiectionem erga imperatores Romanos atque eorum strategum.

''Ex eo tempore omnes illi urbes Sclavis tributariae sunt et eis tributum solvunt:
''Spalatum 200 nomismata, Tragurium 100, Iadera 110, Absorus 100, Arba 100, Curicum 100; ita ut 710 nomismata efficiantur, praeter vinum et alia varia, quae praeter nomismata adhuc dabant.

''Ragusium autem inter duas terras, Zachumliam et Tribuniam, situm est; Ragusini vinea sua in utraque regione habent et archonto Zachumliensi 21, archonto Tribuniensi 36 nomismata solvunt.

In opere '''Thomae Archidiaconi''' ''Historia Salonitana'' (circa annum 1250) legitur '''''regno Chroatorum attribui “totam Maroniam et Chulmiae Ducatum”''''', id est totam '''Naroniae '''sive''' Paganiae '''atque''' Chulmiae (Zachlumiae)''' archontiam.
Hoc territorium hodie utramque ripam fluminis Narentae complectitur.

&lt;center&gt;
[[File:Pagania Zahumlje Travunia Duklja.png|600px|alt=Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum saeculo IX|Tabula regionum Chroatiae et Sclaviniarum in saeculo IX]]
&lt;/center&gt;


'''Gregorius Barsensis''', notior nomine ''Pop Dukljanin'' ('''Presbyter Diocliae''') , in opere suo Latine conscripto '''''Sclavorum Regnum''''' (saeculo XII) omnes quattuor archontias — '''Diocliam, Tribuniam, Chulmum et Paganian sive Naroniam''', quas memorat Constantinus Porphyrogenitus (saeculo X medio), communi nomine '''''Croatia rubea''''' appellat.&lt;ref&gt;Eduard Peričić, ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog /Ljetopis popa Dukljanina'' (''Sclavorum Regnum Gregorii Barsensis / Chronicon Presbyteri Diocliae''), editio “Kršćanska sadašnjost”, Zagrabiae, 1991.&lt;/ref&gt;

Unus ex antiquissimis locis, ubi nomina '''''Croatia alba''''' et '''''Croatia rubea''''' ad Chroatos Adriaticos referuntur, invenitur in opere chronographi Venetiani saeculi XIV, Andreae Dandolo.
Videtur ille textum ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis (saeculi XII) sequi, sed etiam nonnullas additiones proprias inserere.

''Chronica Chroatica'' idiomate chakavico conscripta, quam '''Marcus Marulus''' anno 1500 Latine vertit, solam ''Croatiam Albam'' memorat: “''ab Dalma usque ad Valdeminum Chroatos Albos appellavit, qui sunt Dalmatini Inferiores…''”.

'''Maurus Orbinus''' Ragusinus circa annum 1600, in opere suo panslavistico lingua Italica conscripto, item in quadam versione Gregorii Barsensis innititur atque ''Croatiam Rubram et Croatiam Albam'' nominat.

Ragusinus '''Restius''' quoque, in paginis 25 et 43, nomina “Croazia Bianca, Croazia Rossa” refert.

A libro ''Sclavorum Regnum'' Gregorii Barsensis saeculo XII conscripto (quem Eduardus Peričić cum archiepiscopo Gregorio, persona historice bene documentata, quae archiepiscopus urbis Antibaris fuit — hoc nomine a Bari Italico distinguitur — identificare solet) usque ad opera omnium auctorum posteriorum hic memoratorum, vocabula ''Croatia Alba'' et ''Croatia Rubea'' ad solum Chroatiae Adriaticae spatium referuntur,
non autem ad ''Croatiam Albam'' in Europa septentrionali sitam.

'''''Croatia Alba''''' ad tractum maritimum Chroatiae hodiernae usque ad flumen Cetinam pertinet
(locus ''Dalma'', id est ''Delminium'', caput Delmatorum antiquitus, hodie ''Duvno''), cum '''''Croatia Rubea''''' ad regiones ad meridiem fluminum Cetinae et Narentae sitas referatur, incluso territorio antiquae ''Diocliae'' sive ''Docleae'' (vulgo: ''Duklja''), quod nunc est ''Res Publica Montis Nigri'' (vulgo: ''Crna Gora'' sive ''Montenegro'').

Itaque, secundum relationem Presbyteri Diocliae saeculo XII conscriptam, regiones quae hodie '''Rem Publicam Montis Nigri''' constituunt eo tempore nomine '''Croatiae Rubeae''' appellabantur.

=== Illyricum Porphyrogeniti = Croatia Rubea? === 

Porphyrogenitus narrat partem Chroatorum in Dalmatiam advenientium se segregasse atque Illyrico et Pannonia potitam esse. Quaeri potest utrum hic Porphyrogeniti vocabulum Illyricum ad regionem Croatiae Rubeae pertinere possit, quae in aetate sero‑Romana, a Diocletiano imperatore, nomine Praevalis sive Prevalitana appellabatur.

Nomen ''Illyricum'' per tempora Imperii Romani, ab Octaviano Augusto usque porro, suum ambitum geographicum legitime mutavit. Romani enim sciebant ''Illyrios proprie dictos'' eos esse qui in regionibus hodiernae Montis Nigri atque Albaniae septentrionalis habitabant, contra quorum civitatem bella gesserunt exeunte saeculo III et ineunte saeculo II a.Chr.n.

At vero, Romanorum incursu in terras Delmatorum, Iapodum et Liburnorum, deinde etiam ad septentrionem circa Segesticam (bella Octaviani in Illyrico annis 36/35 a.Chr.n.), totus ille tractus in provinciam Illyricum constitutus est.

Post rebellionem duorum Batonum (annis 6–9 p.Chr.n.) pristinum Illyricum in duas provincias diviserunt: Pannoniam et Illyricum, cuius pars Dalmatia erat.

&lt;center&gt;
[[File:Ancient balkans 4thcentury.png|800px
|alt=Tabula totius Illyrici Romani saeculo IV
|Tabula totius Illyrici Romani in saeculo IV]]
&lt;/center&gt;


Regio mediaevalis Carantaniae, in qua quoque Chroati inter Dravam superiorem et Muram in Austria meridionali hodierna in chartis et documentis memorantur,&lt;ref&gt;Otto I in diplomate anni 954 formulam “in pago Crouuati” adhibet;
Otto II anno 979 scribit “pago Chruuat”, et similia.
Cf. Gluhak, 1990.&lt;/ref&gt;
aetate Romana provincia Noricum fuit, numquam Illyricum;
solummodo reformatione Diocletiani Noricum in praefecturam Illyrici adscriptum est, sed ea partitio administrativa nomina ipsarum provinciarum minime mutavit.

Quare plane excludendum est eos ''Chroatos Carantaniae'', qui sub nominibus ''Crowati'' etc. testantur, Porphyrogeniti Chroatos fuisse qui “in Illyricum” venerint.&lt;ref&gt;S. Antoljak, Lj. Hauptmann et B. Grafenauer putaverunt Porphyrogenitum vocabulo “Illyrici” ipsam Carantaniam intellexisse, quasi pars Chroatorum a Dalmatiae Chroatis secessisset atque ad septentrionem migrasset.
Nos autem tali interpretationi non assentimur.&lt;/ref&gt;

Hic statuimus vocabulum “Illyricum” apud Porphyrogenitum intellegendum esse illud Illyricum quod ad meridiem veteris provinciae Romanae Dalmatiae (sensu strictiore) situm est, id est regiones ad meridiem fluminis Narentae, illum verum et antiquum Illyricum, ubi ''Illyrii propriae dicti'' habitabant.

Hoc territorium saeculo IV administrative ''Praevalitana'' appellabatur, atque in aevo medio ''Dioclia'' imperatoris Porphyrogeniti (saec. X)
et ''Doclea'' Gregorii Barsensis (saec. XII) vocabatur, quod hodie ''Res Publica Montis Nigri'' est.

Ex relatione de situ geographicο archontiarum Slavicarum (quattuor earum ad meridiem ipsius Chroatiae positarum) in capite XXX apparet Chroatos in provinciam Dalmatiae advenisse atque quattuor illis principatibus dominatum imposuisse: Diocliae, Tribuniae, Zachumliae et Paganiae (Neretvanorum).

Tertia vero pars Chroatorum, ut in eodem capite dicitur, ''Pannoniae'' potita est, id est illius partis Pannoniae inter Dravam et Savam sitae, quae est Chroatia septentrionalis hodierna, aetate Romana nomine Pannoniae Saviae nota.

Sunt etiam nonnulli interpretes qui putent Porphyrogenitum, aut scriptorem qui caput XXX composuit vel auxit, vocabulo Illyrici significare regiones hodiernae Liciae aut fortasse interiores Bosnae et Hercegovinae, cum in capite XXX — quod notandum est — terra Bosna (a flumine Bosna dicta) omnino non commemoratur.

At nos hic existimamus scriptorem capitis XXX, ex indiciis geographicis archontiarum Slavicarum, territorium veteris Bosnae strictiore sensu (secundum cursum ipsius fluminis Bosnae) fortasse ut partem Serbiae intellexisse, cum eam nullo nomine designet neque omnino in hoc capite memorare videatur. Porphyrogenitus enim affirmat Chroatiam ad Serbiam accedere apud Cetinam et Hlivnum, in montibus, quod significare potest Chroatiam et Serbiam fortasse ad septentrionem Narentae confinis fuisse, circumvectis principatibus Neretvanorum et Zachumliae.

Regio hodiernae Liciae vix ullo modo pro Illyrico Porphyrogeniti haberi potest, cum totus ille tractus post rebellionem Delmatorum et Pannonum in provinciam Dalmatiae cum Liburnia inclusus sit.

Quapropter hic concludimus unum tantum Illyricum fuisse, praeter Dalmatiae et Pannoniae dominationem, quod Chroati obtinere potuerint: nempe Praevalitanam aetatis sero‑Romanae, quam Gregorius Barsensis, id est Presbyter Diocliae, nomine “Croatiae rubeae” designat.

== 7. De administrando imperio: Caput XXXI (loca ad Albam Chroatiam et ad migrationem Chroatorum pertinentia) ==

''Chroatae, qui nunc Dalmatiam incolunt, oriundi sunt ex Chroatis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur.
Hi trans Turcos (Ungaros) sunt, prope Franciam habitant, finitimi Slavinis, id est Serbis inbaptizatis.

''Isti Chroatae confugerunt ad imperatorem Heraclium priusquam idem facerent Serbi, eo tempore quo Avari Romanos inde expulerunt.

''Cum Romani eodem tempore ab Avaris depulsi essent, terrae eorum vacuae manebant. Iussu igitur imperatoris Heraclii isti Chroatae, arreptis armis, Avaros inde expulerunt atque, secundum imperatoris ordinationem, in terra Avarorum consederunt, in qua nunc habitant.

''Eo tempore Chroatae habebant archontem patrem Porgae. Imperator autem Heraclius misit ex urbe Roma sacerdotes, ex quibus fecit archiepiscopum, episcopos, presbyteros et diaconos, atque Chroatas baptizavit.

''Isti Chroatae habebant illo tempore archontem Porgam.

''Magna Chroatia, quae etiam Alba appellatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi.

''Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Turcis (Ungaris) et Pechenegis assidue depraedatur.

''Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest.

''A terra eorum ad mare sunt triginta dierum itinera; mare autem quod triginta dierum itinere distat, vocatur Mare Nigrum.

Ad Chroatas spectat etiam locus in '''capite XXXII''', cui titulus est “'''De Serbis et terra quam nunc incolunt”''', ubi legitur:


[[File:Sorbian Polity under Dervan.jpg|center|400px|alt=Karta sorbskog političkog prostora pod Dervanom|''Mappa ditionis Dervani ducis Sorabum (saec. VII).'' ]]


''Serbi, qui nunc eam terram incolunt, oriundi sunt ex Serbis inbaptizatis, qui etiam Albi vocantur, qui domi sunt trans Turcos (Ungaros), in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia, illa inbaptizata et Alba dicta.

== 8. Analysis et interpretatio capitis XXXI ==

In hoc capite situs Chroatiae Albae ita definitur: trans Ungariam (quae eo tempore primae dimidiae saeculi X etiam Slovaciam complectebatur), prope Franciam, finitima Serbis inbaptizatis. Chroatia Alba a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur, et mare ad quod descendunt triginta dierum itinere distat.

Ex capite XXXII discimus Serbos Albos domi esse trans Ungaros, in regione quae Boiki appellatur, ubi Franciae fines contingunt, sicut et Magna Chroatia.

Quid igitur de situ Chroatiae Albae ex his omnibus colligi potest? 

Chroati Albi finitimi erant Serbis Albis inbaptizatis.
Initio adtendebamus ad interpretationem secundum quam regio Boiki prope Ungariam ad Boikos Ucrainae referri posset, qui hodie in limitibus Ucrainae ad Slovaciam et Ungariam habitant, sicut olim putavit historicus Vjekoslav Klaić. Verumtamen locutio “ubi Franciae fines contingunt” (quae ad tempus compositionis DAI, circa annum 950, pertinet) nos ab tali expositione removit.

Nam Franciae regnum, id est Germania regis ac postea imperatoris Ottonis I (936–976), numquam ad Carpatas pervenit neque cum eis confinia habuit; quare nomen Boiki ad Boikos Ucrainae referri non potest.

Proinde Boiki Constantini Porphyrogeniti intellegenda est Bohemia, id est regio Cechorum; et notum est Sorabos sive Serbos Lusaticos etiam hodie ad septentrionem Bohemiae consistere.

''“A Chroatis ad mare sunt triginta dierum itinera.”

Ultimus de Chroatis Albis locus in capite XXXI ita habet:

''Magna Chroatia, quae etiam Alba vocatur, usque in hodiernum diem inbaptizata est, sicut et finitimi Serbi. Item minus equitum et peditum producit quam Chroatia baptizata, quia a Francis, Ungaris et Pechenegis continenter depraedatur. Nec saginas nec conduras nec naves mercatorias habent, quod mare longe abest. A Chroatis autem ad mare sunt triginta dierum itinera; mare vero quod triginta dierum itinere distat, Pontus Nigrum appellatur.”

Mare quod regioni Lipsiensi proximum est Balticum; ad illud autem non plus quam quadringenti chiliometrae sunt. Si ponamus coetum hominum pedibus et equis oneratis mediocriter triginta chiliometra per diem conficere, iter quadringentorum chiliometrorum per tredecim dies absolveretur, quod longe ab illis triginta diebus, quos Porphyrogenitus memorat, abest.

At vero iter a triquetro Poloniae, Bohemiae et Slovaciae (ad meridiem et occidentem Cracoviae situm), si cursum Vislae fluminis fere sequatur, ad mare Balticum non excedit octingentos chiliometros; quod, si per triginta chiliometra singulis diebus dividatur, circiter viginti sex dies itineris efficit.

Maior tamen est distantia a Cracovia per Dniestrum ad Pontum Euxinum, quae profecto iter fere triginta dierum praebet. Certe nobis hodie paene impossibile est exacte computare quantum temporis iter a Cracovia ad Balticum vel ad Pontum Euxinum primae dimidiae saeculi X occuparet, cum plerique huiusmodi itineris parametri ignoti sint (pericula viae, semitae mercatorum illius aetatis, et cetera).

Praeterea, interpretes huius loci in litteris historicis non consentiunt ad quod mare Porphyrogenitus precise referat cum dicit “nigrum” vel “obscurum”: utrum ad Balticum an ad Pontum Euxinum. 

Lingüista atque etymologus '''Alemko Gluhak''' in libro suo ''De origine nominis Chroati'' (pp. 120–121) censet “mare nigrum”, ad quod triginta dierum iter esse dicitur, revera Balticum mare significare.

Nam Byzantini mare, quod nos hodie ''Mare Nigrum'' appellamus, secundum traditionem linguae Graecae  ''Pontos Eukseinos'' (''Mare Hospitale'') vocabant. Exsistit autem possibilitas commercii atque transmissionis culturalis, qua ipsum nomen Graecum ''Pontos Eukseinos'', quod olim ''Pontos Akseinos'' (Mare Inhospitale) erat, cuius forma ex voce Iranica ''äxsin'' derivata esse potuerit, postea vero a Graecis in ''Eukseinos'' mutata est.&lt;ref&gt;Vocabulum Osseticum äxsin phonetice [æxˈsin], Avesticum axšaena [axʃaːˈena] profertur; sonus “x” in utroque fricativus velaris surdus est, Croatico /h/ posteriori simillimus.&lt;/ref&gt; Etenim Avesticum ''axšaena'', Osseticum ''äxsin''&lt;ref&gt;radix in lingua palaeoslavica: *''sin’j’'', Croatice: sinje, ut in ''sinje more''&lt;/ref&gt;, quod Latine ''obscurum'' significat, esse potest origo Graeci ''Akseinos''.&lt;ref&gt;Hoc est exemplum quomodo etymologia ex perceptione phonica nasci possit: nam littera transliterata “x” in omnibus linguis Iranicis ut fricativus velaris surdus pronuntiatur (ut Germanice Bach, Scotice loch, Hispanice j in José), numquam vero ut coniunctio /ks/. Graeci autem, audientes Iranicum axšaena vel äxsin, id ad vocem suam áxeinos (“inhospitale, in externos adversum”) adcommodaverunt atque prorsus cum ea consociaverunt.&lt;/ref&gt;

Praeterea notandum est Turcos, qui hodie Minorem Asiam incolunt, mare Mediterraneum more tradito Ak denizi (Mare Album) appellare, quod ad occidentem terrae eorum situm est; illud vero mare, quod in septentrione situm est, Kara deniz (Mare Nigrum) vocant.

Haec indicant Turcos, sicut alios populos stepparum Eurasiarum (inter quos Scythas et Sarmatas Iranicos), colores ad designandos mundi cardines usurpasse: nigrum = septentrio; album = occidens; caeruleum vel viride = oriens; rubrum = meridies.

Ex his igitur sequitur nomen Chroatia Alba “Chroatiam Occidentalem” significare, cum Porphyrogeneti locutio mare nigrum vel obscurum ad Balticum mare referenda sit.&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, Zagreb, 1990, pp. 120–121.&lt;/ref&gt;

Haec omnia nos ad conclusionem ducunt Chroatiam Albam primae dimidiae saeculi X in circulo gentium Slavicarum occidentalium sitam fuisse, id est in vicinitate Boiki sive Bohemiae, prope Serbos in Germania orientali, inter Ugariam illius temporis (quae Slovaciam et Hungariam complectebatur) et Franciam. Ex his omnibus concluditur Chroatiam Albam in hodierna Polonia meridiana locatam esse.

== 9. De differentiis inter capitulum XXX et capitulum XXXI ==

Communia capitulis XXX et XXXI sunt haec: utrumque commemorat adventum Chroatorum ex Chroatia Alba atque proelium Chroatorum contra Avaros, in quo Chroati Avaros superant. In ceteris autem rebus illa duo testimonia inter se discrepant.

In capitulo XXX narratur fabula de quinque fratribus et duabus sororibus, quae in capitulo XXXI non reperitur.

In capitulo XXX describitur saevitia Francorum erga Chroatos et bellum Chroatorum contra Francos quod septem annos duravit; in capitulo XXXI vero nulla fit mentio dominationis Francorum super Chroatos in Dalmatia. Tantum dicitur Chroatiam Albam prope Franciam sitam esse atque Francos (Germanos) Chroatiam Albam depraedari.

Praeterea, in capitulo XXX dicitur Chroatos in Dalmatia se liberasse a potestate Francorum et accepisse baptismum ex Roma tempore archontis Porini; in capitulo XXXI autem dicitur Chroatos in Dalmatiam venisse iussu imperatoris Heraclii (610–641), quod magni momenti est, cum hoc '''sit unica expressa datatio adventus Chroatorum in fontibus (prima igitur dimidia pars saeculi VII)'''.

Item in capitulo XXXI dicitur Chroatos venisse tempore patris Porgae, et tempore ipsius Porgae archontis baptismum ex Roma accepisse. (Duo nomina diversa, sed aliquatenus similia: Porga – Porin.)&lt;ref&gt;Recentior est inclinatio ut in nomine Porin varietas nominis dei Slavici Perun agnoscatur (Polonice: Piorun); cf. Alimov, 2015.&lt;/ref&gt;


In capitulo XXX saepe memorantur Francia, Franci et rex Otto I; contra, in capitulo XXXI memoratur solum imperator Heraclius eiusque munus, nec Franci ibi apparent, nisi quod Chroatia Alba prope Franciam sita esse dicitur.

Nonnulli interpretes existimant capitulum XXX ab alio auctore compositum esse quam capitulum XXXI. Haec sententia de duobus diversis scriptoribus nititur, inter alia, analysi stilistica quae favet opinioni de duobus auctoribus. Saepe etiam dicitur scriptorem capituli XXX aliis fontibus usos esse quam scriptorem capituli XXXI.

Tamen, ut iam diximus, fieri potest ut ipse imperator Constantinus duas diversas relationes de Chroatis in archivis suis habuerit, quas, cum eligere non posset, ambas inserere statuerit, eas simpliciter transcribens. Videtur tamen relatio in capitulo XXX esse aliena et transcripta, cum relatio in capitulo XXXI fortasse ab ipso imperatore consuta sit.

Capitulum XXXI saepe habetur exemplum apertae propagandae Byzantinae (emphasi posita in munere Heraclii in adventu Chroatorum saeculo VII), cum capitulum XXX putetur repraesentare traditionem popularem Chroaticam de adventu atque memoriam de relationibus cum Francis.

In capitulo XXX Franci exhibentur tamquam crudeles occupatores contra quos Chroati pugnant et vincunt; at re vera scimus solum ducem Pannoniae Liudewitum contra Francos pugnavisse, cum dux Dalmatiae et Liburniae Borna socius Francorum fuerit et adversarius Liudewiti Posaviensis.

A temporibus Liudewiti usque ad compositionem additionis capituli XXX circiter 130–140 anni fluxerunt (si capitulum XXX, ut quidam putant, scriptum est annis 960, tempore quo rex Chroatiae Stephanus Držislav titulum patricii a Byzantino imperatore accepit).&lt;ref&gt;Alimov 2015&lt;/ref&gt;

Nihilominus non consentimus cum opinione quod capitulum XXX necessario tradit “puram” traditionem popularem, cum elementa traditionis popularis in utroque capitulo inveniantur.&lt;ref&gt;Margetić 2001, 127-131&lt;/ref&gt;

In capitulo XXX, ubi Franci saepe memorantur, situs Chroatiae Albae definitur secundum Bagibareiam; in capitulo XXXI situs definitur secundum locum Ungarorum.

In capitulo XXX dicitur Chroatos in Chroatia Alba cum Ungaris foedera et amicitias contrahere; capitulum XXXI autem affirmat Ungaros atque Pechenegos Chroatiam Albam depraedari.

== 10. Thesis de situ Chroatiae Albae in regione Cechiae orientalis, sive in ducatu Slavnikiano ==

Secundum traditionem popularem Cechicam, Cechi in terras hodiernas Cechiae a septentrione venerunt, ubi cum Serbis Albis confinia habebant, atque emigraverunt ut dominationem Serbicam evitarent. Una ex illis traditionibus refert protopatrem Cechum origine fuisse Lehum, eumque ex terra Chroatiae venisse, sicut in ''Chronica Dalimiliana'' saeculi XIV scriptum est. (Haud dubie non ex Chroatia Adriatica, sed ex Chroatia Alba septentrionali.)

Per saeculum XX historiographia Cechica existimavit nonnullos Chroatos inter coetus fuisse qui ad ethnogenesim populi Cechici contulerunt.

&lt;center&gt;
[[File:České kmeny.png |thumb|900px
|alt=Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus |''Locus Croaticorum gentium in Bohemia saeculo X positus, sed controversus (coloribus caeruleo et flavo signatus), secundum hypothesin de Bohemicis gentibus iam relictam, prout eam interpretatus est Rudolfus Turek anno 1957.'' ]]
&lt;/center&gt;


Secundum fontes Francicos, in Bohemiae territorio parte altera saeculi IX plures duces regnabant (sex duces Bohemici), inter quos primatum tenebat dux Borivoj e stirpe Přemyslidarum, qui christianitatem accepit. Id erat tempus bellorum crebrorum cum Francis (Germanis).

===Theoria, qua ducatus dynastiae Slavnik in Bohemia orientali pro Chroatia Alba habetur===

In historiographia saeculi XX nonnumquam proposita est sententia, ducatus in Bohemia orientali (ad orientem Pragae), cum sedibus in Libice et apud hodiernam Kutna Hora, cuius fines Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' descripsit, fuisse ducatus Chroatiae Albae.&lt;ref&gt;Cosmas Pragensis (1045–1125), sacerdos et primus chronicarius Bohemus, auctor operis historici Chronica Boemorum.&lt;/ref&gt;

Dux partis orientalis Bohemiae (regio ad orientem Pragae circa Libice et Kutnam Horam) medio saeculo X, secundum fontes historicos, Slavnik vocabatur; unde tota familia dynastia Slavnikovica appellatur. 

Unus e filiis Slavniki, nomine Vojtjech (Adalbertus), brevi tempore episcopus Pragensis fuit; postea autem anno 997 in missione evangelizationis apud paganos Prutenos ad litus Balticum occisus est. Vojtjech iam anno 999 sanctus canonizatus est.

Alter filius Slavniki, Sobjeslav, denarium argenteum cudi iussit in monetaria sui sedis Malin (hodie circa 3 km ad septentrionem‑orientem Kutnae Horae).&lt;ref&gt;Inscriptio nummi argentei Sobjeslavi: Malin civitas.&lt;/ref&gt;

Praecipuum domicilium familiae Slavnikovicae erat oppidum munitum Libice nad Cedlinou. Mense Septembri anni 995, in festo sancti Venceslai, oppidum oppugnatum est, et omnes ibi inventi trucidati sunt, ut Cosmas Pragensis vividissimo sermone refert. Solus Vojtjech, qui tum in Italia versabatur, et frater eius Sobjeslav, qui in Saxonia erat, mortem effugerunt. Sic familia ducalis Slavnikovica e historia Bohemica evanuit.

Cosmas autem in sua ''Chronica Boemorum'' numquam aperte affirmat Slavnikum ortu ex Chroatis Albis fuisse. Quare concludendum est sententias de origine dynastiae Slavnik ex Chroatis Albis sine ullo fundamento in fontibus historicis positis.

Redeamus igitur ad quaestionem de situ Chroatiae Albae sive Magnae. Imperator Constantinus Porphyrogenitus, qui opus suum ''De administrando imperio'' circa annum 950 conscripsit, in capite XXXI clare scribit:

''Magna Chroatia, quae et Alba dicitur, necdum usque in hodiernum diem baptizata est.

Hinc sequitur ut Bohemia orientalis, id est ducatus Slavniki, pro Chroatia Alba a Porphyrogenito memorata haberi non possit, cum illa regio tempore quo DAI conscriptum est (circa 950) iam christianitatem recepisset.

Nam et maiores Slavniki, sicut tota Bohemia, per missionem sanctorum fratrum Solunensium, Constantini (Cyrilli) et Methodii, in Ducatum Magnae Moraviae (863–885) evangelizati sunt; cum Bohemia sub duce suo Bořivoj I (circa 852–889) e stirpe Přemyslidarum vasalla Magnae Moraviae fuisset.

Hypothesis saeculis XIX et medio XX exculta, quae nomina atque territoria “gentium Bohemicarum originariarum” retractare conabatur, inter quae etiam sedes Chroatorum in Bohemiam orientalem collocabatur, hodie ob probationum penuriam relicta est. 

Ad ''Encyclopaediam Academicam Historiae Bohemicae'' (2011) historici Dušan Třeštík conclusit Bohemiam aetatis mediaevalis antiquae repraesentatam fuisse a ducibus localibus singulis, qui saepe coniunctim agebant atque fortasse conventus gentiles celebrabant; sed “''quae in fontibus saeculi X et posterioribus pro nominibus gentium habita sunt (Lučané, Lemuzi, Pšowane, Sedličané, Děčané, Litoměřice, Zličané, Hbané aliique nonnulli) nomina sunt regionum, id est appellationes geographicae. Verum nomen gentis est Chroati, sed ii non in Bohemia sedebant, sed alicubi in Silesia''.”&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in: ''Akademická encyklopedie českých dějin'', 
Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

Itaque locum Chroatiae Albae ulterius quaerere oportet, in regionibus ad septentrionem et orientem Bohemiae sitis.

== 11.Documentum de institutione et finibus Episcopatus Pragensis anno 973 ==

Documenta autem in antiqua Cechia orta nonnullis suis testimoniis utilia indicia praebent de situ Chroatorum Alborum. Sic, verbi gratia, diploma Pragensis anni 1086, quod ad fundationem episcopatus Pragensis anno 973 pertinet, tradit in limite septentrionali episcopatus Pragensis habitasse: 

''Psovane, Ghrvvati et altera Chrowati, Slasane ...''&lt;ref&gt;Cosmas Praguensis, ''Chronica Boemorum'', Lib. II., Cap. XXXVII&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Screenshot_iz_Chronica_Boemorum_Lib.II,_Cap.XXXVII.png|800px|alt=Excerptum e Chronica Boemorum, Lib. II, Cap. XXXVII|''Excerptum e Chronica Boemorum (Lib. II, Cap. XXXVII).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati in hoc diplomate Pragensi memorati (Ghrvvati et altera Chrowati) inter gentes Bohemiae septentrionalis numerantur, una cum Psovanis; reliquae autem gentes Silesiae sunt: Slasane (circa Wratislaviam), Trebowane (Trzebnica), Dedosane (Żagań / Szprotawa) atque Bobrane (ad flumen Bóbr), quae omnes in parte meridionali‑occidentali Poloniae inter Odram et montes Sudetos sitae erant. Milciani vero ad occidentem memorati erant gens Sorabum Lusaticorum circa urbem Budyšin (Bautzen).

&lt;center&gt;
[[File:BOGUSŁAWSKI(1861)_Das_Siedlungsgebiet_der_Sorben_vom_7._bis_11._Jahrhundert_in_Mitteldeutschland.jpg |thumb|900px
|alt=Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum |''Tabula de sedibus Sorabum, Chroatorum alborum et gentium Slavicarum (saec. VII–XI).'' ]]
&lt;/center&gt;

Chroati ex diplomate Pragensi (Ghrvvati et altera Chrowati) in ipsa triquetra finium Bohemiae, Poloniae et Germaniae siti erant. Hoc congruit cum assertione imperatoris Constantini Porphyrogeniti, qui refert Chroatiam Albam et Serbiam Albam ad fines terrae Boiki (Bohemiae) attingere, ubi etiam Francorum terminus erat.

In variis codicibus Cosmae Pragensis nomen Chroatorum plurimis formis occurrit: Chrowaci, Chrouuati, Crouati, Crhuati, Hrouati, Chrowati,Ghrouati, Ghrwati,  etc., quae omnes ad ethnonymum Slavicum Hrъvati referuntur.

'''Ex mentione duarum Chroatorum partium in diplomate Pragensi haec concludi possunt: duae gentes Chroatorum in regione Poloniae meridianae certo exstiterunt.

'''Prima pars in confinio Bohemiae et Poloniae, prope Sorabos Lusaticos, habitabat; altera vero orientius sita erat, fortasse in regione Poloniae meridianae circa Cracoviam. 

Cosmas enim solus auctor est qui duplicem Chroatorum praesentiam in spatio Slavico occidentali aperte confirmat.

== 12.Regio Poloniae hodiernae ut area ubi sita erat Chroatia Alba seu Chroatia non baptizata prima parte saeculi X ==

Dissimile a regione Bohemiae, cuius principes iam exeunte saeculo IX fidem christianam acceperunt, annus officialis baptismi Polonorum habetur 966, cum dux Miesco ex gente Piastica principissam Bohemicam Dubravcam in matrimonium duxit. Conditio nuptiarum, quam ipsa principissa (secundum chronicas Polonicas) imposuit, erat ut dux Miesco baptismum susciperet.

Hoc nos ad conclusionem perducit totam regionem Poloniae hodiernae, etiam Poloniam meridionalem atque ducatum Miesconis in Magna Polonia, prima parte saeculi X et adhuc circa annum 950, quo tempore Porphyrogenitus opus suum conscripsit, fuisse non baptizatam. Quapropter haec ipsa regio Poloniae meridionalis et meridio‑occidentalis verisimillimus est locus in quo quaerenda est Porphyrogeniti Chroatia Magna sive Alba.

In altera parte saeculi X regio Poloniae meridionalis (Cracovia) atque meridio‑occidentalis (Silesia) politicae independens erat et extra statum Polonicum Piastidarum. Principes Bohemiae per episcopatum Pragensis conabantur potestatem suam ecclesiasticam, atque eo ipso politicam, in eas terras extendere.

Cosmas, auctor ''Chronicae Boemorum'', aperte tradit provinciam Cracoviensem ab ipso anno 973, quo episcopatus Pragensis conditus est, ad eandem dioecesim pertinuisse, eiusque fines ad orientem usque ad flumina Bug et Stir processisse, deinde ad meridiem versus montes Tatra in hodiernam Slovaciam, quae eo tempore pars Hungariae erat. Iurisdictio ecclesiastica episcopatus Pragensis principibus Bohemicis e gente Přemyslidarum diuturnam auctoritatem politicam pollicebatur, necnon facultatem amplificandi statum circa Cracoviam. Hi autem consilia circa annum 990 corruerunt, cum Miesco I Cracoviam et Silesiam armis occupavit, quo facto ambitiones Bohemicas in Polonia meridionali interclusit.

Dux Miesco I (960–992) anno 966 baptizatus est, et prima dioecesis in Polonia demum anno 1000 in urbe Gneznensi condita est. 

Etiam saeculo XIV custodes urbani Cracovienses vocabantur Charwat.

Initio saeculi XX milia hominum ex regione Cracoviensi in Civitates Foederatas emigrantium in documentis publicis se professi sunt Albos Chroatos (Anglice: White Croats).

Nonnulli investigatores existimant Albos Chroatos latere sub nomine in fontibus tradito Vistulani (Vislani), quod ad plebem in Polonia meridionali circa Cracoviam pertinere videtur, quam memorat Geographus Bavarus.&lt;ref&gt;Janusz Bogacz, Czy jesteśmy Chorwatami? Muzeum Okręgowe w Tarnowie (Tarnów Regional Museum). Dostupno preko Wayback Machine: https://web.archive.org/web/20110717071759/http://www.muzeum.tarnow.pl/wydawnictwa/czytelnia/artykuly/kroacja.htm&lt;/ref&gt;

&lt;center&gt;
[[File:Polska 960 - 992.png|500px|alt=Polonia tempore Miesconis I.|''Polonia tempore Miesconis I (960–992).'' ]]
&lt;/center&gt;

== 13. Alfredus Magnus (circa 890) et Geographus Bavarus (circa 845). ==

Rex Anglo‑Saxonicus Alfredus Magnus in opere quod Geographiam Europae inscribitur (annis 888–893), Orosio innixus, ita scripsit:

''Ad septentrionem et orientem a Moravianis sunt Dalamensae; ad orientem Dalamensarum sunt Horithi (Chroati), ad septentrionem vero Dalamensarum sunt Serviani (Serbi); ad occidentem Silesiani. Ad septentrionem autem Horithorum est Mazovia …

Hic animadvertendum est: si Mazovia (Polonice Mazowsze) ad septentrionem a Chroatis posita est, Chroati igitur in regione Poloniae hodiernae ad meridiem et orientem vergente collocandi sunt.

Alii fontes ibi ponunt coetus qui Vistulani (Vislani) circa Cracoviam appellantur, atque in parte meridio‑orientali Lendiani (Lenđani); utrumque nomen ex locorum indiciis deductum est: Vistulani a flumine, Lendiani (Polonice ''Lędzianie'') a voce Slavica antiqua ''lęda'' (Croatice: ''ledina''), quae significat lētam, id est terram incultam post silvarum excisionem et incendium, ut terras ad culturam pararent.

Fons qui varia Slavorum genera et sedes enumerat, vulgo dictus ''Geographus Bavarus'' (circa 845), Lendizi memorat. Imperator Constantinus Porphyrogenitus eos quoque commemorat sub nomine Lendzanenoi.

Investigatores Polonici, inter quos Tadeusz Lehr‑Spławiński (annis 1950), putaverunt nomen horum Lendianorum originem esse vocabulorum Leh, Lah (pluraliter Polonice Lachowie). Territorium Lendianorum aestimatur ad orientem Vistulae fluminis protendi, circa flumen San, deinde ad Wieprz atque ad Bug.

Nomen fluminis Bug fortasse fontem praebet nomini unius sororum in capite XXX: Buga. Ex fontibus medii aevi noti sunt Buzani (Slavice:Bužani) ut pars Volinianorum, in confinio Poloniae et Ucrainae.&lt;ref&gt;Vjekoslav Klaić: Crvena Hrvatska i Crvena Rusija; Hrvatsko Kolo, Matica hrvatska, Zagreb 1927., str 127-130.&lt;/ref&gt;

In Croatia, in regione Licensi, medio aevo extabat ''pagus Buzka (Bužka)'' sive ''Bužani''; item in Hercegovina ''Buško blato'' (Buzko palus) ad meridiem campi Livaniensis.

== 14. ''Lingones'' in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi Spalatensis (circa 1250) ==

Ex nomine Lendianorum verisimile est derivari etiam vocabulum Hungaricum pro Polono: Lengyel, unde proficiscitur nomen quod in opere ''Historia Salonitana'' Thomae Archidiaconi (circa 1250) invenitur: Lingones, in ea parte ubi Thoma scribit de septem vel octo generosa genera ex regionibus Poloniae, ex illis Lingonibus, in Dalmatiam venisse.

Notandum est Thomam Archidiaconum Spalatensem saeculi XIII medio verisimiliter linguam Graecam ignorasse neque opus Constantini Porphyrogeniti (saeculi X) ad manum habuisse; quapropter eius relatio de septem vel octo generosis generibus ex Polonia oriundis testimonium est independens, quod confirmat narrationem de quinque fratribus et duabus sororibus in capite XXX operis ''De Administrando Imperio'' Constantini Porphyrogeniti.

Differentia autem praecipua est quod Thoma Archidiaconus adventum illorum septem vel octo generum coniungit cum aetate regis Ostrogothorum Totilae, qui in prima parte saeculi VI vixit, cum Porphyrogenitus in capite XXXI adventum Chroatorum in primam partem saeculi VII datet.

Notandum praeterea est quod etiam hodie in Polonia meridionali exstant toponyma quae nomen Chroaticum continent, ut ''Chorwatówka, Chorwatowa'', etc.; in Polonia meridionali invenitur etiam flumen ''Tugaj'', cuius nomen memoriam ''sororis Tugae'' ex capite XXX DAI refert. In Polonia vero orientali-meridionali flumen ''Cetynia'' reperitur, quod ad ''Cetinam'' in Croatia refert, dum hydronymum ''San'' ad flumen ''Sana'' alludit.

== 15. Chroati in Nestoris Chronica ==

Opus ''Historia annalium praeteritorum'', sive ''[[Nestoris  Chronica]]'', quod exeunte saeculo XI et ineunte XII a monacho Kioviensi Nestore (+1116) lingua Slavica ecclesiastica conscriptum est, unum ex fontibus gravissimis habetur qui clara testimonia praebent de sedibus magnae gentis Chroatorum in regione quae hodie occidentalis Ucraina est.

''[[Nestoris Chronica]]'', sive Annales, fons praecipuus est ad historiam primam gentium Slavicarum orientalium; attamen idem Chronica simul est una ex fontibus historicis in historiographia Croatica maxime neglectis.&lt;ref&gt;
Plurimae chronicae et annales in terris Slavicis conservatae saeculo XII ortum habent. 
Antiquissima est ''Povest’ vremenych let'' sive ''Nestoris chronica'', Nestoro monacho Kioviensi (mortuo ante annos 1116 vel 1119) adscripta, lingua Slavonica ecclesiastica antiqua conscripta, quae in nonnullis posterioribus exemplaribus et recensionibus servata est.

Vetustissima chronica Polonica est ''Gesta principum Polonorum'' (1112–1118), Latine scripta et Gallo Anonymo tributa. Alter scriptor Polonicus post Gallum fuit Wincenty Kadłubek, qui suam ''Chronicam'' (1190–1208) composuit.

Prima chronica Bohemica Latine conscripta est ''Chronica Boemorum'', a presbytero Cosma Pragensi (1045–1125) redacta.

Inter meridionales Slavos antiquissimum opus conservatum est ''Sclavorum Regnum'', 
Latine scriptum, vulgo ''Ljetopis popa Dukljanina''. A sacerdote catholico ex urbe Baro (hodie in Montenegro) conscriptum est, qui se ipse nomine “Gregorius presbyter Diocleas” profitetur. Opus plerumque ad medium saeculum XII refertur; nonnulli tamen 
investigatores censent id circa annos 1170–1190 compositum esse atque a tunc temporis archiepiscopo Barensi scriptum, de quo plura documenta supersunt, inter quae epistulae et testamentum, quo dona monasterio ''S. Chrysogoni'' Iadertino legavit. Ex his Eduardus Peričić (in: ''Sclavorum Regnum Grgura Barskog'', Zagreb, Kršćanska sadašnjost, 1990.) concludit Gregorium archiepiscopum Diocleae et Barensis ortu Iadertinum fuisse, ibique in dicto monasterio vitam finivisse.

Historici existimant hoc opus fide dignum esse tantum pro rebus a saeculo X incipientibus; quae vero ad priora saecula pertinent aut ficticia aut semi‑legendaria habentur, sicut celeberrima narratio de magno conventu in campo Duvaniensi sub rege Svetopeleco exeunte saeculo IX secundum ipsius operis chronologiam. Opus praeterea incipit indice mythico regum Gothicorum, qui ab saeculo V regiones Balcanicas occidentales tenuisse dicuntur; quodam autem loco Goti simpliciter in Slavos transformantur.

Influentia ''Sclavorum Regni'' magna fuit in chronicis a saeculo XIII usque ad initium saeculi XVII. Videtur hoc opus cognovisse etiam Thomam Archidiaconum Spalatensem (saeculi XIII medii), qui initia praesentiae Slavicae in Dalmatia et Illyrico cum 
rege Gothorum Totila (saeculi VI prima parte) coniunxit; qui tamen, ut constat, Slavos ex Polonia deducere non potuit, cum in Italia natus, vixerit et mortuus sit.

Praestantissimus chronicus Venetiarum saeculi XIV, Andreas Dandolo, opus ''Sclavorum Regnum'' quoque cognovisse videtur, quod ex mentione Chroatiae Albae et Rubrae apparet. Notandum est vocabula “Chroatia Alba” et “Chroatia Rubra” (in ''Sclavorum Regno'' et 
postea apud alios scriptores occurrentia) ad divisionem territorialem Chroatiae Adriaticae pertinere, non ad veterem “Chroatiam Albam” in regionibus Poloniae.

Denique opus ''Sclavorum Regnum'' magnum habuit momentum in opere Mavri Orbinii Ragusini, qui magnum librum historicum ''Il Regno de gli Sclavi'', ideis panslavisticis imbutum, Italice conscripsit et anno 1601 edidit.
&lt;/ref&gt;


Ex historicis Croatis notioribus solus Vjekoslavus Klaić ''Nestoris Chronicam'' diligentius tractavit, quod eius articuli in commentario ''Hrvatsko Kolo'' annis 1927 editis testantur. Ex recentioribus historicis Croatis Neven Budak ''Nestoris Chronicam'' tantum obiter memorat in uno ex libris suis recentioribus. Denique, ''[[Nestoris Chronica]]'' necdum in linguam Croaticam conversa est, nec exstat editio critica huius fontis historici.

In hoc opere exponitur historia rerum gestarum in regionibus quas gentes Slavicae orientales incolebant: a sinu Finnico, lacu Ilmen et Novogardia ad septentrionem, per vallem fluminis Dnepr usque ad Pontum Euxinum. Pars historica Chronicae eventus a saeculo IX deinceps persequitur in regione ubi vasta civitas Slavica sub ducibus dynastiae Rurik, origine Scandinavis, formari coepit. Haec civitas centrum suum principale habebat in urbe Kiovia ad Dneprum, venam quasi vitalem illius partis Europae, atque in historiographia nota facta est nomine Russia Kioviensis.

Nestor enumerat gentes Slavicas quae in illis amplissimis regionibus habitabant. Inter octo gentes quae territorium Ucrainae hodiernae incolebant, etiam Chroatos memorat. Chroati in regione Ucrainae tribus vicibus in opere Nestoris commemorantur: in parte generali capitis IX, ubi dicit… 

''[...] vivebant igitur concordes '''et Polani et Severi et Radimici et Vjatici et Chorvati.''' (2) Dulebi vero habitabant secundum Bugum, ubi nunc Volinienses habitant; Uglici et Tiverci secundum Danastrim habitantes Danubium adtingebant;

bis enim memoratur, ad bella pertinens: in capite XXI de expeditione ducis Kioviensis Olegi in Graecos et Constantinopolim annorum 904–907, ita scriptum est:

''(2) Anno 6415. Igore Kioviae relicto, Oleg magna cum multitudine Varaegorum, Tiudorum, Crivitioruin, Merorum, Polanorum, Severorum, Drevlanorum, '''Radimitiorum, Chorvatorum, Duliborum, Tivertiorum''', de quibus supra mentio est facta quique omnes Scythia magna appellantur, in Graecos profectus est, hos omnes Oleg partim in equis, partim in navibus, quarum duo millia erant, secum duxit; ubi Constantinopolim advectus est, Graeci fretum urbemque clauserunt.

In capite XLV de bellis ducis Kioviensis Vladimiri scriptum est:

''Anno 6501. '''Vladimir contra Chorvatos''' profectus est; cum e '''bello Chorvatico''' reversus esset, Pecenegi ex altera Sulae ripa venerunt.

De his rebus historicus Vjekoslavus Klaić scripsit:

''Haec tria loca in annalibus Nestoris aperte testantur iam multo ante annum 862, deinde per totum saeculum decimum, gentem quandam Slavonicam Chroatorum vixisse; eamque gentem saeculo X magis minusve sub potestate principum Russicorum Kioviensium fuisse, donec sanctus Vladimirus anno 993 bellum Chroaticum in eos movit.

Nestor Chroatos plerumque ante Dulebos (Volinianos), post Radimicos memorat; unde colligitur eos habitasse in vicinia Duleborum sive Volinianorum, id est in parte occidentali hodiernae Ucrainae circa fontes fluminis Bug et superiorem cursum Dniestri, in regione urbium Leopolis, Rohatyn, Halicia et Ternopolia.

&lt;center&gt;
[[File:East Slavic tribes peoples 8th 9th century.jpg|frame|600px|alt=Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX|''Tabula de tribubus Slavicis orientalibus saeculis VIII–IX.'']]
&lt;/center&gt;

Tabula tribuum Slavicorum orientalium saeculorum VIII–IX.

== 16. Archaeologica investigationes in Ucraina occidentali ==
 
Opera archaeologorum Ucrainensium ab annis 1960 incohata, atque praesertim per decennia recentiora, in regione superioris Podnestrovia, id est ad ripas Tyratis (circa Dniestrum), reliquias complurium habitationum et castellorum detexerunt, quae ad periodum a saeculo VI usque ad saeculum X pertinent. Effossa archaeologica in Ucraina occidentali annis 1981–1995 facta loca urbium primorum medii aevi in regione trans‑Carpathiae et Podolia occidentali patefecerunt, quae ad saecula IX–XI sunt relata.

Agitur de oppidis munitis variarum dimensionum: 65% eorum superficiem circiter 0,2 hectariorum habebant; 20% circiter 2 hectaria; et circiter 15% superficiem plus quam 2 hectaria.

In regione Prikarpatiae et Podolia occidentali plus quam XXXV urbes repertae sunt, quarum maiores in locis hodie notis ut Plisnesk, Stilsko, Terebovlia, Halicius, Revno, Leopolis, Lukovišče, Rokitne, atque in regione Roztočia sitae erant. Ex his urbibus tantum XII usque ad saeculum XIV supervixerunt.&lt;ref&gt;Cf. Korčinskij, Orest: Bijeli Hrvati i problem formiranja države u Prikarpatju, in: Bijeli Hrvati I, Rijeka 2006 (Latine: De Chroatis Albis et quaestione formationis civitatis in Prikarpatia).&lt;/ref&gt;

UNESCO in opere tutelae hereditatis culturalis atque historicae ''Wooden Tserkvas of the Carpathian Region in Poland and Ukraine'' memorat inventa duorum magnorum “oppidorum”, quorum reliquiae repertae sunt apud vicos hodiernos Pidhoroddya (Latine: Subcastellum) ) et Lykovyšče prope urbem hodiernam Rohatyn, quae ad periodum inter saecula VI–VIII sunt relata, atque cum Chroatis coniunguntur.&lt;ref&gt;Warsaw-Kiew 2011 https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1424.pdf&lt;/ref&gt;

Chroatis tribuuntur duo “goroda” (Ucrainice horody) insolitarum dimensionum, in quibus decem milia hominum habitare potuerunt: Plisnesk, amplitudine circiter 450 hectariorum, cum arce et centro cultus pagani, omnibus circumdatum septem lineis defensionis longis et complexis necnon pluribus minoribus vicis in vicinia; inventi sunt etiam plus quam CXLII tumuli (kurgani) qui utrumque genus sepulturae continent: et cremationes et inhumationes.

Locus Plisnesk situs est prope vicum Pidhirtsi, atque ab anno 2015 ut “Reservatum historicum et culturalis” (Ancient Plisnesk) conservatur.&lt;ref&gt;https://www.exarc.org/oam/ancient-plisnesk&lt;/ref&gt;

Locus Stilsko&lt;ref&gt;https://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=60576&lt;/ref&gt;, amplitudine 250 hectariorum, cum arce 15 hectariorum, lineis defensionis decem chiliometrorum longitudinis, situs est ad flumen Kolodnica, tributarium Tyratis (Dniestri). Ibi reperti sunt rari exempla architecturae religiosa Slavicae prae‑christianae; quidam coniungunt inventum sacellum cum deo fortasse nomine Hors, qui in quibusdam scriptis mediaevalibus memoratur.

Usque ad annum 2008 in regione Stilsko repertae sunt reliquiae et vestigia plus quam L vicorum aperti generis (sine munitionibus), qui ad periodum inter saecula VIII–X referuntur; item inventi sunt circa CC tumuli (kurgani).

Archaeologi et historici ex his inventis existimant in ea parte Ucrainae ortum esse seriem urbium‑civitatum, similium polis antiquae Graeciae aliisque locis, unde de Chroatis in illa regione loquuntur tamquam de proto‑natione polycentrica, quae in unam maiorem rem publicam non coaluit.

Praeterea ad constitutionem cuiusdam unitariae civitatis Chroaticae in Podnestrovia perveniri non potuit, quod multi loci cinere operti inventi sunt cum manifestis vestigiis magni incendii, quod ad finem saeculi X refertur atque coniungitur cum eventu apud Nestoris chronicon memorato ut “expeditio Chroatica” ducis Volodimeri anno 993.

Eodem tempore, exeunte saeculo X et ineunte XI, Stilsko et Plisnesk desinere coeperunt exsistere. Attamen meminisse oportet hoc tempus esse frequentium bellorum: post mortem ducis Volodimeri (1015) illam regionem Boleslaus Chrobry (992 - 1025), dux Poloniae, invasit atque adiunxit.
&lt;ref&gt;Boleslaus Chrobry ab anno 992 usque ad 1025 Poloniae dux fuit, atque anno 1025 coronatus est rex Poloniae, sed eodem anno obiit.&lt;/ref&gt;

Post hanc autem destructionis aetatem, per saeculum XI in nonnullis locis iterum apparuerunt habitationes quae paulatim creverunt in centra regionalia, sicut iam memoratum Halicium (Galicium), ex quo postea, aetate Austro‑Hungarica, totus ille tractus nomen Galicia accepit.

== 17. Chroati in Ucraina (Russia Kioviensi) et Albichroati in Polonia meridiana — duae gentes separatae atque distinctae? ==

Hic concludi potest atque ex fontibus scriptis (Chronicon Nestoris exeunte saeculo XI et ineunte XII compositum) itemque ex archaeologicis testimoniis praebere de exsistentia gentis nomine Chroatorum in Ucraina per medium aevum antiquum, verisimiliter iam a saeculo VI usque ad eorum inclusionem in Ducatum Russiae Kioviensis saeculo X. 

Confirmationem additicam praebet relatio statistica de incolis Russiae imperialis anno 1861 confecta, in qua legitur in regione Volhinia 17 228 homines se ad gentem Horvatorum pertinere professos esse.&lt;ref&gt;Gluhak 1990. pag. 145; Incertum est utrum hic numerus ad solos viros pertineat an etiam feminas et pueros includat.&lt;/ref&gt;

Documentum quod '''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' anno 1086 confectum est pars est operis Chronica Boemorum (lib.II, capit.XXXVII), a presbytero et historico '''Cosma Pragensi''' exeunte saeculo XI et ineunte XII conscripti. In hoc privilegio refertur de '''fundatione episcopatus Pragensis anno 973 facta''' atque describuntur fines eiusdem ex tempore fundationis, enumeratis omnibus regionibus limitaneis ac gentibus in finibus Episcopatus Pragensis habitantibus. A parte occidentali incipiens, ad septentrionem procedit, deinde ad orientem, ubi affirmatur episcopatum complecti totam regionem ac provinciam circa urbem Cracoviam, atque protendi ad flumina Bug et Stir ad orientem; postea ad meridiem versus Hungaros declinare, ad vertices montium Tatra pervenire, inde Moraviam includere, ac demum ad meridiem cum Bavaria confinia habere (hodierna Austria Inferior, quae illo tempore pars Bavariae erat).

'''''Privilegium Episcopatus Pragensis''''' documentum est quod, independenter a opere ''De administrando imperio'' Constantini Porphyrogeniti, '''confirmat exsistentiam duarum coetuum Chroatorum (Chruuati et altera Chrowati) ad septentrionem Bohemiae in altera parte saeculi X.'''

Chroati in “''Privilegio Episcopatus Pragensis''” memorantur post Psouanos, gentem in septentrionali parte Bohemiae, et in consortio gentium Silesiacarum: Slasanorum (Silesianorum), Boboranorum — gentis circa flumen Bobor (''Bóbr'') in Polonia meridionali-occidentali, Trebowanorum; item commemorantur Milciani, una ex gentibus ''Serborum Lusaticorum'', in hodierna Germania orientali ad triplicem finium contactum Germaniae, Poloniae et Bohemiae.

Locus Chroatorum, quos ''Privilegium Episcopatus Pragensis'' memorat describens fines episcopatus ex anno 973, magna ex parte '''congruit cum descriptione Porphyrogeneti''' (circa annum 950) de situ Chroatiae Albae in capitulis XXX, XXXI et XXXII: '''iuxta terram Boiki (Bohemiam), ubi vicini sunt Albii sive non baptizati Serbi, atque ubi fines attingunt Franciam (Germaniam).'''

''Privilegium'' duas Chroatorum gentes (Chruuati/Ghrwati et altera Chrowati) memorat inter Psovanos et Slasanos positis, quod implicare videtur has duas Chroatorum partes sibi invicem proximas fuisse. Verumtamen id, quod simul commemorantur, fortasse ex ratione mnemotechnica conscriptionis ortum habuit: cum de coetibus eiusdem nominis ageretur, scriptor eos coniunxit, quia ita facilius meminisse poterat. Haud improbabile est inter utramque gentem Chroatorum alia quoque tribus interposita fuisse.

Ita aperitur facultas ut hi “altera Chrowati” orientem versus collocentur, in Polonia meridionali circa superiorem Vistulam et Cracoviam, vel in regione meridionali Poloniae prope triplicem finium contactum Poloniae, Slovaciae et Bohemiae. Talis collocatio huius secundae partis Chroatorum in Polonia meridionali congrueret cum iis quae Porphyrogenitus refert, ubi in capite XXX dicit Albichroatos cum Hungaris amicitia et compaternitate coniunctos esse, atque in capite XXXI eos a Francis, Hungaris et Pecenegis depraedari.

Constat nomades et equestris gentes, quales Hungari et Pecenegi, celeribus ac repentinis incursibus etiam loca satis remota petivisse: meminisse licet ingentes Hungarorum irruptiones in Italiam septentrionalem, ubi exercitum imperiale deleverunt, item in Germaniam (proelium apud Augustam Vindelicorum anno 955) atque usque in Franciam et Burgundiam. Similem equestris impetus rationem, cum direptione et vastatione coniunctam, eo tempore Pecenegi adhibebant. Haud dubium est Pecenegos in quibusdam excursionibus Poloniam meridionalem circa Cracoviam attingere potuisse; attamen primi, qui eis obviam fierent, fuissent Chroati in Ucraina occidentali circa superiorem Dniestrum.

Si Bagibareia in capite XXX De administrando imperio pro Bavaria accipitur (ubi dicitur Albichroatos ultra Bagibareiam habitare), atque si consideretur quod medio saeculo X tota Austria necnon Slovenia sub potestate Bavariae politica erat, tum ex prospectu physico e civitatibus Dalmatiae — verbi gratia ex Iadera — ubi informator Porphyrogeneti de Chroatis habitare potuerit, Chroatia Alba re vera ultra Bavariam sita videbatur.

Ex prospectu autem et situ spectantis Constantinopoli, Chroatia Alba ultra Hungariam posita erat, ut in capite XXXI de Chroatis scribitur, praesertim cum meminerimus Slovaciam hodiernam eo tempore sub ditione Hungarorum fuisse, et fines inter Poloniam meridionalem et Slovaciam montium Tatra iuga constituere.

Omnia quae Porphyrogenitus tradit, una cum testimoniis ''Privilegii Pragensis'', eo ducunt ut Albichroati memorati in amplis regionibus Poloniae meridianae atque meridiano-occidentalis habitasse videantur. Item indicia ostendunt non de uno coetu Chroatorum monolithico agi, sed de pluribus coetibus inter se distinctis.

In documentis publicis gubernii Civitatum Foederatarum, ''United States Congress Joint Immigration Commission'' anno 1911 editis, legitur de milibus immigrantium Polonicorum ibidem natorum circa Cracoviam identitatem ethnicam saepius declarare nomine Bielochrovat (“White Croats”).

'''Existimamus vocabulum “Albichroati” proprie ad eos Chroatos pertinere qui in Polonia meridionali habitabant, occidentalius collocati quam Chroati Ucrainae.

In regionibus ad meridiem Cracoviae situs est numerus hydronymorum et toponymorum vocabulum “albus” continens: flumen ''Biała'', urbs ''Bielsko‑Biała'', aliaque. Accedit quoque sententia de coloribus, qui in quibusdam culturis ad designationem partium mundi adhibentur: albus in culturis nomadum Eurasiae cum parte occidentali coniungitur, niger cum septentrione, ruber cum meridie, caeruleus vel viridis cum oriente. Haec ratio apud gentes Turcicas observata est, sed etiam in scriptis Sinensibus: oriens = viridis vel caerulea (arbor, ver), septentrio = niger (aqua, hiems), occidens = albus (metallum, autumnus), meridies = ruber (ignis et sol).

Neque in mundo Slavico praetermittendum est exemplum nominis ''Belarus'', quod ad litteram significat ''Albarussia'', id est ''Russiam Albam'', quod quoque confirmat rectitudinem sententiae de designatione partium mundi per colores.

Praeterea in lingua Polonica hodierna pro parte mundi “septentrione” non adhibetur vocabulum commune Slavicum (sever / sjever), sed “północ”, quod ad litteram “media nox” significat, id est cum tenebris et obscuritate, nigra colore, coniungitur. Item verbum pro meridie in lingua Polonica est “południe”, ad litteram “media dies”, quod calorem, lucem atque denique colorem rubrum suggerit.

In his exemplis — praesertim ''Bjelohrvati'' sive ''Albichroatorum'' et hodiernae ''Belarus'' sive ''Albarussiae'' — adiectivum “albus” ut signum spatiale‑semanticum orientationis intra orbem Slavicum fungitur, &quot;occidentem&quot; designans.

Quamvis Nestor in sua chronica ''Povest’ vremenyh let'' Chroatos in finibus hodiernae Ucrainae clare memoret, eos tamen epithetis “albos” non designat. 
Attamen uno in loco vocabulum Albichroati adhibet, sed tum eos una cum Serbis et Chorutanis (Karantanis) in eodem coetu recenset: 

“''Post multos vero annos consederunt Slaveni circa Danubium, ubi nunc est terra Hungarorum et Bulgarorum. Ex his Slavenis diffusi sunt per terras […]. Hi sunt ipsi Slaveni: Chroati albi, Serbi et Chorutani.''”

Manifestum est agi de coetibus extra spatium historicum ''Russiae Kioviensis'' sitis, id est ad occidentem eius locatis. Haec distinctio confirmat Chroatos ad Dniestrum, ab Haliciensi regione usque in Podoliam, ut entitatem Slavicam localem perceptos esse, cum nomen ''Albichroati'' ad eas partes spectaret quae occidentalius positae erant — in Polonia meridiana et meridiano‑occidentali: ''Chruuati et altera Chrowati'' ex ''Privilegio Pragensi'', quod Cosmas Pragensis in ''Chronica Boemorum'' (Lib. II, Cap. XXXVII) tradit.

Iam antea, in capite de Bohemia, commemoravimus historicos Bohemos recentiores existimare Chroatos in ''Privilegio Pragensi'' memoratos verisimiliter in finibus Silesiae historicae, in Polonia meridiano‑occidentali, habitasse.&lt;ref&gt;Dušan Třeštík, «České kmeny», in ''Akademická encyklopedie českých dějin'', Historický ústav Academiae Scientiarum Reipublicae Bohemicae, Pragae 2011, pp. 69–70.&lt;/ref&gt;

== 18. Adiectum: Avaricum Khaganatum et adventus Chroatorum ==

'''''Contextus chronologicus et historicus de prima sedimentatione Chroatorum in Dalmatia''

Circa annum 567 nova unda Asiatica in regiones Pannonicas irrupit: Avari. &lt;ref&gt;Menander Protector, Excerpta de legationibus.&lt;/ref&gt;
Eorum ruina et interitus gradatim facta sunt. Bella Francica sub Carolo Magno annis 791–796 potestatem Avarorum deleverunt, ut in Annalibus Regni Francorum atque in epistulis Caroli Magni describitur.&lt;ref&gt;Annales Regni Francorum, a. 791–796.&lt;/ref&gt; Ex his fontibus discimus '''ducem Woinomirum Sclavum''' cum suis primum ad principalia Avarorum “anulos” pervenisse. Ille praecipua munimenta Avarica occupavit. Ex documentis Francicis intellegitur hoc factum esse antequam exercitus Francicus maior spatium inter Danubium et Tissam attingeret.

Francis nuntium audientibus, iter suum acceleraverunt, metuentes ne Woinomirus, quamvis socius et vassallus Francorum, aurum argentumque ex anulis Avaricis direptis sibi occultaret. Post cladem militarem, Avari superstites fidem suam Carolo Magno dederunt, et iteratis legationibus petebant ut Franci eis novas possessiones in occidente concederent. Causa erat quod, post deletionem potentiae militaris, gentes Slavicae circumvicinae eos invadere coeperant atque exstinguere cupiebant. Qui heri domini fuerant, hodie odium subire coeperunt.

Quaestio Avarici Khaganatus cum nonnullis quaestionibus fundamentalibus historiae Chroaticae arcte coniungitur. Secundum opus ''De administrando imperio'', circa annum 950 a Constantino Porphyrogenneto conscriptum, societas Chroatorum in provinciam Dalmatiae pervenit tempore Heraclii imperatoris (610–641). Haec est sola notitia explicita in fontibus historicis de tempore migrationis Chroatorum in regiones Dinaricas et Adriaticas. 
Porphyrogennetos scribit Heraclium Chroatos invitasse ut in Dalmatia advenirent, Avaros expellerent, atque ita civitatibus maritimis et insulis Adriaticis, quae adhuc Romanis habitabantur, auxilium ferrent. Chroatos contra Avaros aliquamdiu pugnasse in Dalmatia (provincia Romana multo amplior quam Dalmatia hodierna, partes magnas Bosniae et Hercegovinae complectens), et tandem vicisse: quosdam Avaros occidisse, alios potestatem Chroaticam agnovisse.

Memorandum est narrationem Porphyrogenneti de adventu Chroatorum congruere cum aliis eventibus eiusdem aetatis, etiam ad Khaganatum Avaricum pertinentibus. In regionibus ad occidentem Avarorum, circa annum 622, gentes Slavicae sub ductu Samonis seriem felicium expeditionum contra Avaros inceperunt.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 48–50.&lt;/ref&gt; Eodem tempore societas Slavica Samonis quotannis incursiones in terras Francorum faciebat, Thuringiam et Saxoniam depraedans. In proelio ''Vogastisburgensi'', Slavi sub Samone totum exercitum regium Francorum deleverunt, ex variis regionibus Francicis congregatum: ex Alemannia, Suevia, Saxonia et Francia propria.&lt;ref&gt;Fredegarius, Chronicon, IV, 68.&lt;/ref&gt;

Anno 626, Avari ad orientem conversi sunt et magnum impetum in Constantinopolim facere conati sunt, Slavicis vassallis et Persis cooperantibus. Conatus urbem imperialem occupandi in cladem desiit.&lt;ref&gt;Chronicon Paschale, a. 626.&lt;/ref&gt; Paulo post Baianus khaganus mortuus est, et potestas Avarorum post annum 630 diminuta est.&lt;ref&gt;Theophylactus Simocatta, Historiae.&lt;/ref&gt;

Hoc ipso tempore Porphyrogennetos adventum Chroatorum in Dalmatia ex septentrione collocat, tempore Heraclii (610–641).&lt;ref&gt;Constantinus Porphyrogenitus, De administrando imperio, c. 31.&lt;/ref&gt; Itaque in eodem ambitu chronologico invenimus:

* cladem Avaro‑Slavico‑Persicam apud Constantinopolim (626),

* ortum regni Slavici Samonis in occidente et clades Avaricas in Moravia, Bohemia et regionibus vicinis,

* defectionem Serborum sub Dervano ad societatem Samonis,

* mortem Baiani khagani,

* adventum Chroatorum in Dalmatia (in capitulis XXX et XXXI DAI descriptum, quae duas relationes praebent, sed conveniunt in eo quod Croati adversus Avaros venerunt).

Annis 1970, alii historici Croatici (Lujo Margetić, Nada Klaić) theoriam alternativam proposuerunt de tempore quo Chroati in Dalmatia apparuerunt. Secundum eorum opinionem, Chroati qui ethnonymon '''Hrvati''' attulerunt non prima parte saeculi VII (ut in ''DAI'' cap. XXXI), sed in extremo saeculo VIII, bellis Franco‑Avaricis gerentibus, socii et vassalli Francorum, venerunt. Hoc sensu dux Woinomirus, in documentis Francicis memoratus ut victor principalis Avarici “anuli”, unus ex ducibus Croatorum fuisse putatur.

Historici Austriaci Karlus Kronstein&lt;ref&gt;Karlus Kronstein, Die Slawen und die Awaren, Vindobonae, 1936.&lt;/ref&gt; et Walterus Pohl&lt;ref&gt;Walterus Pohl, Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822, Vindobonae, 1988 (editio altera 1996).&lt;/ref&gt; putaverunt Chroatos fuisse nomen ordinis militaris limitanei intra Avaricum Khaganatum, qui fines khaganatus custodiebat. Constat Chroatos apparere “prope” fines Avarici imperii (Ucraina occidentalis, Polonia meridionalis, Carantania in Austria meridionali, Dalmatia), sed extra lineas interiores eiusdem imperii.

Lingüista Alemko Gluhak in libro suo ''Porijeklo imena Hrvat'' (''De origine nominis Chroati'')  affirmavit illud gentium nomen (ex septem, secundum fabulam origo gentis in DAI, cap. 30) quod Chroati vocabatur, consedisse in regione a monte Velebitio meridiano, a flumine Zrmania usque ad flumen Cetinam, deinde ad Campum Duvani (antiquum Delminium, sedes veterum Delmatarum).&lt;ref&gt;Alemko Gluhak, Porijeklo imena Hrvat, 1990, pp. 222–223.&lt;/ref&gt;

Hoc spatium, universim spectatum, complectitur partes hodiernae Dalmatiae septentrionalis et mediae atque Hercegovinae occidentalis. Constat prima centra regni Chroatici mediaevalis sita fuisse in regione ab urbe Nona (Croatice: Nin), prope Iadram (Croatice: Zadar), ad litus maris, usque ad Cninam in interioribus, tum ad Clissam (Croatice: Klis) et Solinum (antiqua Salona) haud longe ab Spalato.

Regio est saxosa, ubi catenae montium parallelae secundum litus Adriaticum se extendunt, et inter hos montium scopulos parvae valles fertiles iacent. Maxima area terrae arabilis sunt Ravni Kotari, post Nonae (Nin) et Iadri (Zadar) fines, in interioribus regionibus.


&lt;center&gt;
[[File:Eastern Adriatic 1089.svg|700px|alt=Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089|Tabula regionis Adriaticae orientalis anno 1089]]
&lt;/center&gt;


Unum e primis sedibus civitatis Chroatorum ad litus maris Hadriatici fuit oppidum Nin (antiqua Aenona, mediaevalis Nona), XVII chiliometris ad septentrionem et occidentem ab Iadera situm. Primum fuit habitatio gentis Liburnorum, atque ab saeculo I municipii Romani dignitatem obtinuit. Medio saeculo IX ibi condita est episcopatus Nonensis (863/867), in quo tunc sedebat »episcopus Chroatorum«, cui iurisdictio super totam civitatem Chroatorum tributa est. Episcopatus anno 928 abolitus est, anno 1075 restitutus, denique anno 1828 omnino sublatus. 

Omnes monumenti epigraphici, qui hucusque in territorio Chroatiae ad saeculum IX pertinentes reperti sunt, Latine scripti sunt. '''Lingua Latina fuit sermo officialis (cancellariae et liturgiae) civitatis Chroatorum usque ad annum 1847, cum Senatus Chroaticus decreto suo sermonem Chroaticum in usum publicum introduxit.'''

== 19. Adiectum: Etymologia ethnonymi Chroatus (''Hrvat'') ==

Plurimi linguistae, qui per ultimum saeculum quaestionem originis nominis ''Chroatus'' sive ''Croatus'' , Croatice:''Hrvat'' (plur. ''Hrvati'') tractaverunt, consentiunt hoc nomen non esse Slavicae originis. In eodem tempore maxima auctoritas in circulis linguisticis tributa est sententiae qua radices nominis ''Hrvat'' in circulo Indo‑Iranico subfamiliae Indoeuropaeae quaerendae sunt. Id praecipue factum est ob inventum duarum tabularum lapidearum repertarum medio saeculo XIX in excavationibus reliquiarum urbis Graeco‑Sarmaticae '''Tanais''', ad ostium fluminis Don (antiqui: Tanais) in Mare Azoviense (antiquum: Maeotis Palus) sitae,&lt;ref&gt;Tabulas inscriptionibus Graecis inscriptas detexit philologus classicus et historicus Russicus Pavel Mihajlovič Leontjev anno 1853.&lt;/ref&gt;quibus nomen ''Hrvat'' ab initio saeculi XX saepius cum ramo Iranico linguarum Indo‑Iranicarum coniungi coepit.

[[File:Ancient Greek Colonies of N Black Sea.png|center|800px]]


===19.1 Tabulae Tanaiticae ===

Agitur de duabus tabulis marmoreis inscriptiones Graecas longiores continentes, quae secundum indicia intra ipsum textum circa annum CC (200) p. Chr. n. sunt positae. Tabulae nomina regis urbis Tanais et civium publicas functiones gerentium enumerant. Notandum est has inscriptiones publicas esse, non sepulcrales.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Dimidia pars nominum Graeca est, altera vero pars ad linguas Iranicas pertinet, ut nomina ''Farnarak, Ardarak, Meuak, Nauak, Niblobor, Sandarz'', etc. Inter haec nomina investigatores moverunt nomina propria '''''Horoathos''''' et '''''Horouathos''''' (Χορούαθ[ος], Χορόαθος), quae cum ethnonymo moderno ''Hrvati'' comparata sunt. Primus relationem inter nomina ''Horouathos'' et ''Horoathos'' et ethnonymum ''Chroatus'' (Croatice:''Hrvat'', in lingua Russica forma:Хорват: Horvát) proposuit linguista Russicus '''Alexander L. Pogodin''' anno MCMII (1902). Huius coniunctionis fautores fuerunt multi historici et linguistae Europaei, inter quos František Dvornik, Max Vasmer, Oleg N. Trubačev.

===TABULA TANAITICA A===

'''Tabula A''' maior est et antiquior inscriptio, ad annos 175–211 p. Chr. n. referenda, quae ad tempus pertinet quo Tiberius Iulius Sauromates II (175–211) regnum Bosporanum rexit.
Tabula marmorea, 0.92 m × 0.73 m × 0.09 m metiens, verisimile est graviter laesa fuisse etiam ante excavationem. Triginta duo versus ex triginta fragmentis servati sunt.

In inscriptione publica memorantur rex, synodus sive coetus devotionalis, praefectura eiusdem coetus, atque sodales ordinarii, numero paulo infra quadraginta.
Versus quartus finitur mentione patris synodi, Horoúathi (Χορούαθος), qui versu quinto nominatim iterum occurrit; inter alios etiam vir ignotus, qui dicitur filius Horoáthi (Χοροάθου), commemoratur.

Inscriptio fine clauditur data, ex qua servata est tantum appellatio mensis Graeco‑Macedonici, qui Iulio aut Augusto respondet.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae A&lt;ref&gt;CIRB 1277, cf. IosPE II 445; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 173–211 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/184019&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	   Θεῷ Ὑψί̣σ̣τῳ.                    ἀγαθῆι τύχηι.
βασιλεύοντος βασιλέως ∙ Τιβ(ερίου) ∙ Ἰουλ(ίου) ∙ Σαυρομάτου
φιλοκαίσαρ[ος κα]ὶ φιλο[ρ]ωμαίου, εὐσεβοῦς, ἡ σύνοδος
ἡ περὶ ∙ ἱ[ερέα Ἰού]λ̣ιον̣ Ῥ̣αλ̣χάδου καὶ πατέρα σ[υ]νόδου
5	'''Χορούαθ̣'''[ον — —]ο[— —] καὶ συναγωγὸν Ἀρδά[ρα]κον
[Σ]υ̣νεγδήμ̣[ου καὶ φιλ]ά̣γ[αθ]ον Δίαι[ο]ν̣ Κ̣ε̣ρ̣δ̣ω̣ν̣άκο̣υ̣? καὶ
[π]αραφιλάγαθο̣[ν — — —]ιον Φοργαβάκ̣[ου] καὶ [νεα]ν̣ισ-
[κ]ά̣ρχην Δημήτ̣[ριον Ἀπο]λ̣λωνίου καὶ γυμ[ν]ασιά[ρχην] Βα-
[σι]λείδ̣ην Θεον̣[είκ]ο[υ καὶ Ἄ]τ̣τα̣ν Ἡρακλείδου φίλο̣[ν]? τ̣ῆ̣ς
10	[συ]ν̣όδου [καὶ] οἱ λο̣[ιπο]ὶ [θια]σῖτ̣αι· Ἀρδά̣ρα̣κος Ζια̣-
[— —]ου, Δη[μήτ]ριος [— — —]ου, Λείμανος Φίδ̣α̣,
[Μί]δαχ̣ο̣ς? [— — —]άνου, Ἀ[σκ]ληπιάδης  Οὐαλε̣[ρ]ί̣ου,
[․․]γ?όδαν[ο]ς [Δημητ?]ρίου, [Μ]ενέστρατος Λυκίσ[κο]υ
[— — —]ικάχο[υ], Διό̣φαντ[ος] Δείου, Πόπλ[ιο]ς
15	[— — — —]δα, Ἡρακλείδ[ης] Ἐπιγόνου, Ἰα̣ρ̣δο-
[— — — — Δ]η̣μητρίου, Ἀ[φ]ροδείσιος  Χρυσέ-
[ρωτος, Φαλ]δά[ρα]νος Ἀπολλωνίου, Φίλιπ-
[πος — — — —]ν̣ο[υ], Καλοῦς Ἀθηνίου, Κόφαρνος
[— — — — — — — — — Τ]ρ̣ύφων Ἀνδρομ[έν]ους,
20	ο̣[— — — — — —] '''Χοροάθου''', Θεότειμος  Ψυχα-
ρίων̣[ος, — —]δίβαλος Φαρ[νάκου], Ε̣ὔιος Ῥό-
δων[ος, Ἡρα]κλείδης Ἄττ̣[α, — — — — Ἀρισ]-
τοδ[ήμου, Σ]ύ̣μ̣μ̣αχος Σα[— — — — — — — —]
κος [— — — — — — — — — — — — — — — —]
25	φιλο[— — — — — — — — — — — — — — — —]
ορανσ̣[— — — Ζωρθῖ?]ν̣ος  Βε[λλικοῦ? — — —]
Ῥ̣α̣δάμ̣[ειστος? — —] Φαδινά[μου — — — — —]
Μύ̣ρ̣[ων? — — — — —] Μαστοῦ̣ [— — — — —]
πο[— — — — — — — —]ος Ἀρδα[ράκου? — — —]
30	Φιδ[α— — — — — — —]νος̣ Χαρί[των — — — Ἀ]-
ράθι[— — — — — — — — — — — — — — — — —]
                                    vacat
32	 ἐν τ[ῶι — — ἔτει καὶ μη]νὶ Λῴ̣[ωι — — — — —]
&lt;/poem&gt;


===TABULA TANAITICA B===

Tabula B minor est inscriptio, mensuris 1,053 m × 0,71 m × 0,08 m, ad annum CC p. Chr. n. relata (517 secundum computationem temporis Bosporanam). Haec inscriptio recentior est, quod apparet ex mentione Tiberii Iulii Rhescuporis III, filii Sauromatis II. Minus detrimenti accepit: in quattuor partes fracta est et satis bene legi potest. In ea incisæ sunt viginti lineæ litteris Graecis capitalibus monumentalibus. In lineis VI, VII, VIII et IX commemorantur, una cum nominibus patrum, quattuor principes civitatis Tanaeitis eo tempore quo hoc monumentum erectum est (Hofarno, Babos, Niblobor, Horoathos). Monumentum positum est ob renovationem fori centralis urbis Tanaeitis.

== Textus Graecus Tabulae Tanaiticae B&lt;ref&gt;CIRB 1245; cf. IosPE II 430; textus Graecus ex editione digitali PHI (Packard Humanities Institute), Tanais, 220 p. Chr. n., adhibito loco: https://epigraphy.packhum.org/text/183985
.&lt;/ref&gt; ==

&lt;poem&gt;
1	 ἀγαθῆι  τύχηι.
ἐπὶ βασιλεῖ Ῥησκουπόριδι, υἱῷ
μεγάλου βασιλέως Σαυρομάτου, κα̣[ὶ]
Ζήνων Φάννεως πρεσβευτῇ βα-
5	σιλέως Ῥησκουπόριδος #⁵⁶ καὶ Χο-
φάρνου Σα̣νδαρζίου #⁵⁶ Βάβος Βαιο-
ράσπου #⁵⁶ Νιβλόβωρος Δοσυμοξάρ-
θου #⁵⁶ '''Χορόαθος''' Σανδαρζίου ἄρχον-
τες Ταναειτῶν #⁵⁶ Χόφραζμος Φοργα-
10	βά̣κου, Βασιλείδης Θεονείκου ἑλ-
ληνάρχης ἐξαρτίσας τὴν ἀγορὰν̣
ἐκ τῶν ἰδίων ἀναλωμάτων ἀπεκα-
τέστησ̣α̣ τῇ πόλει καὶ τοῖς ἐμπό-
ρ̣ο̣ι̣ς̣ δ̣ιὰ ἐπιμελητῶν Ζήνωνα Φά[ν]-
15	[ν]ε̣ως #⁵⁶ Φαρνόξαρθος Ταυρέου,
Φαλδάρανος Ἀπολλωνίου καὶ
[ἀρ]χιτεκτόνων Διοφάντου Νε-
οπόλου κα[ὶ] Αὐρηλίου Ἀντωνε[ί]-
νου, Ναύακος Μευάκου.
20	   ἐν τῷ ζ̣ιφʹ.
&lt;/poem&gt;

[[File:Horovathos.jpg|thumb|center|800px|Nomen Χοροάθος in Tabula Tanaitica B]]


=== De tabulis Tanaiticis: historia receptionis et aestimatio hodierna ===

Per magnam partem saeculi XX, cum Chroatia pars Iugoslaviae esset, historici Chroatici tabulas Tanaiticas aut tacebant aut exemplum negativum proponebant, dicentes similitudinem onomasticam casu fortuito ortam esse, non argumentum ad originem gentis deducendam.&lt;ref&gt;Ante Škegro: [https://hrcak.srce.hr/22484 Two Public Inscriptions from the Greek Colony of Tanais at the Mouth of the Don River on the Sea of Azov, Review of Croatian History 1/1 (2005), 9–28.]&lt;/ref&gt;

Hodie tabulae Tanaiticae in studiis linguisticis cautissime tantum ut possibile '''testimonium ad etymologiam ethnonymi''' illustrandam accipiuntur, nullo modo autem ut argumentum ad originem biologicam (geneticam) gentis Chroaticae ex Sarmatis Iranophonis deducendam.&lt;ref&gt;Heršak, Emil; Nikšić, Boris (2007), [Hrvatska etnogeneza: pregled komponentnih etapa i interpretacija (s naglaskom na euroazijske/nomadske sadržaje), Migration and Ethnic Themes 23 (3).]&lt;/ref&gt;

Necesse est distinguere inter originem nominis ''Hrvat'' et originem ipsius populi Chroatici, cum omnis gens per processus ethnogeneticos complures et saeculares formetur, in quibus elementa genetica, linguistica et civilizatoria inter se miscentur.

=== 19.2 Contextus historicus translationis nominis Sarmatici ''Horvata'' in Slavicas communitates inter Borysthenem et Tyrum ===

Chroati lingua sua indubitanter ad gentes Slavicas pertinent, et plerumque maior pars minoritatem linguistice absorbet. Nota sunt exempla Bulgarorum Turcicorum in Bulgaria, Francorum Germanicorum in Gallia, qui nomen suum maiori populo reliquerunt, sed linguam eius paulatim acceperunt; item Normanni Scandinavi in Gallia septentrionali, qui intra unum saeculum linguam Francogallicam receperunt eamque postea in Britanniam Anglosaxonicam transtulerunt.

His analogiis congruit opinio secundum quam quaedam cohors Sarmatica nomine ''Horvata'' vel ''Horoata'' ex regionibus circa Maeotidem Paludem et flumen Don (antiqui: Tanais) '''ad occidentem migravit, fortasse sub impetu Hunnorum''', una cum multis coetibus Sarmaticis, inter quos Alani eminentissimi erant.

'''Formam *''Horvata'' reconstruere conatus sum ex voce ''Horvat'' (forma nominativi singularis), quae in orbe Slavico latissime diffunditur atque inscriptionibus Tanaidis ut forma ''Horouathos'' confirmatur. Ablato suffixo Graeco ‑os obtinetur ''Horvat[h]'', cui, secundum leges morphologicas Sarmaticas, suffixum ''‑ta‑'' adiungitur, ut in ''Sarmata'' et ''Sauromata'', unde provenit forma ''Horvata''. Structura radicum ''Sar‑m‑ata'' et ''Hor‑v‑ata'' congruit, cum suffixum Scytho‑Sarmaticum ''‑ta‑'', quod est suffixum pluralitatis Sarmaticae, etiam in Ossetico ut ''‑tä'' exsistat. Quare probabilis videtur forma antiqui ethnonymi Sarmatici ''Horvata'' sive ''Horoata''.

Hi Sarmatae, qui ''Horvata'' vocabantur, in regione quae nunc Ucraina est cum gentibus Slavicis consederunt atque eis nomen suum tradiderunt. Hac theoria explicatur ortus Hrvati ut coetuum Slavicorum nomen Sarmaticum ferentium. Ex ''Horvata'' Ucrainae partes se separaverunt atque ulterius ad occidentem profectae sunt, in regionibus hodiernae Poloniae meridianae considentes; quod confirmatur ''Privilegium Episcopatus Pragensis saeculi XI'', necnon traditionibus de adventu ''Hrvati'' ex partibus Poloniae ad Adriaticum, quae apud Constantinum Porphyrogenitum reperiuntur, sed etiam apud alios chronistas, ut in opere Thomae Archidiaconi ''Historia Salonitana'', ubi narratur septem vel octo genealogias ex regione Poloniae in Dalmatiam se collocasse.

Europa antiquae serae et medii aevi prioris regio erat mobilitatis demographicae insignis. Coetus sine finibus politicis stabilibus, sine identitatibus territorialibus firmis, saepe sine consilio diuturno movebantur, necessitatibus, periculis et occasionibus subito ortis respondentibus.

Incursus alicuius gentis transeuntis aut fama de bonis condicionibus in regione ignota eos in motum ponere poterat. Notae sunt historiae de itineribus Ostrogothorum et Visigothorum, de Rugicis Germanicis, de bello Odacri contra Rugicos cum exercitu Alanorum, de migrationibus Vandalorum et Alanorum usque in Africam septentrionalem, de fato Herulorum, de itineribus Langobardorum qui terras multarum gentium transierunt, inter quas ''Anthib'', de pugna cum “Amazonibus”, etc.

== 20. Reconstructiones linguisticae et hypotheseon de etymologia ethnonymi Chroati ==

Ad rationem identitariam autoperceptionis gentis magni momenti est ''mythus originis'' sive ''fabula fundationis''. In hoc autem capite quaestionibus ethnogeneseos Chroatorum non tractabimus, neque duabus eius partibus principalibus: parte historico‑identitaria nec parte genetico‑biologica. Hic enim solummodo de etymologia nominis Chroati agimus, id est de origine ipsius vocabuli, non de origine gentis. Hoc praecipue monendum est, cum etiam historici professione haud raro in errorem incidant confundendi varias theses de origine gentis cum thesibus de origine nominis.

'''Reconstructio linguistica''' per se ipsa non est probatio. Ea enim repraesentat praesumptionem, id est coniecturam in certis regulis ac formis linguisticis fundatam. Quam ob rem quamlibet huiusmodi reconstructionem rectissime hypothesin appellare oportet.

'''Hypothesis''' praesumptionem significat quae mutari potest; in regularitatibus quidem nititur, sed probatione directa caret.
'''Thesis''', contra, sententiam designat quam auctor quidam tuetur; haec sententia etiam falsa esse potest, sed ut “positio” quaedam formata est. Hoc vocabulum adhibetur cum ostendere volumus aliquem interpretationem quandam defendisse.
'''Theoria, sensu stricte scientifico''' (in sensu stricto), systema explicationis probationibus confirmatum denotat. Cum reconstructiones linguisticae probationes directas non habeant, expositiones quae ex eis praecipue oriuntur nullo modo vocabulo theoriae scientificae contineri possunt.

Antequam varias hypotheses de etymologia ethnonymi Chroati lectori proponamus, necessarium ducimus hanc terminologiam supra memoratam explanare, quae in litteris linguisticis et historiographicis saepius occurrit. Id facimus ex cautela critica, cum non pauci auctores hypotheses suas in reconstructionibus fundatas fere ut veritatem scientificam indubitatam exhibeant, id est ut “argumentum irrefragabile” thesis quam tuentur. Talis ratio methodologica — proclivitas scilicet ut hypothesis pro veritate definitiva proponatur — omnino erronea est.

=== 20.1 Etymologiae ethnonymi Chroati ex linguis Iranicis ===

Maximus Vasmer, celeberrimus linguista Germanicus et slavista, primum proposuit etymologiam ex veteri Iranico ''(fšu)-haurvata'' = “pastor”, secundum formam Avesticam ''haurvaiti'' = “pascit”; postea autem derivationem suadebat ex veteri Iranico ''hu‑urvatha'' = “amicus”.

Stephanus Krizin Sakač, historicus Croaticus e Societate Iesu, nomen Chroati cum veteri Iranico ''Harahvaiti'' coniunxit, quod tempore dynastiae Achaemenidarum (Cyri Senioris et Darii), sed etiam in antiquioribus textibus Avesticis, regionem designabat partim in territorio hodierni Afganistaniae sitam. &lt;ref&gt;Sakač: ''O kavkasko-iranskom podrijetlu Hrvata''(''De origine Caucasico‑Iranica Croatorum''), in: ''Hrvati do stoljeća VII.'' (''Croati usque ad saeculum VII''), Zagrabiae 2000.&lt;/ref&gt;

Haec regio in scriptis Avesticis ''Harahvaiti'' appellabatur, in veteri Persico ''Harahuvatis'', quod postea in Graecum translatum est ut ''Arakhosia/Arachosia''. Hoc nomen respondet Sanscritico ''sarasvati'', quod significat “aquarum copia abundans”. Regio est in valle fluminis ''Hilmend'', in parte meridiana Afganistaniae hodiernae (V. Oranskij 1988: 127).

Alemko Gluhak, linguista etymologus Croaticus, affirmat formam Harahvaiti secundum regulas linguisticas solum formas dare posse:

* ''*Xorъšedi, *Xorъšedja'', vel fortasse ''*Xъrošedi'', quae non congruunt cum forma reconstructa paleoslavica:

* ''*Xъrvat(in)ъ''.&lt;ref&gt;Gluhak 1990: 296–299&lt;/ref&gt;

P. Tedesco nomen Chroat ex Iranico ''huravant'' = “solaris” derivare conatus est.

Alemko Gluhak (1990), in opere ''Porijeklo imena Hrvat'' (Latine: ''De origine nominis Chroatus'') , ad hypothesin etymologicam Olegii N. Trubačev se inclinavit.

In primis Trubačevi hypothesibus annorum 1960, proponebat nomen a veteri Iranico ''*harvata'' vel ''*haurvata'' ortum esse, quod cum nominibus ''Sarmatai'' et ''Sauromatai'' comparabat, ubi suffixum Sarmaticum‑Scythicum pluralis ''‑ta'' inveniebat, quod etiam in Ossetico forma ''‑tä'' exstat.
Deinde formam *haurvata cum voce Avestica ''haurvatat'' = “integritas, totalitas, sanitas” comparavit.

Postea, annis 1980, Trubačev alias etymologias proposuit: nomen Chroati ex Iranico adiectivo ''*har‑va(n)t‑'' ortum esse, quod significat “feminei, ii quibus feminae sunt”, idque coniungebat cum matriarchatu, qui secundum eum in regionibus circa Pontum Euxinum et Caucasum olim exstitisse putabatur, cum mulieribus bellatricibus apud Sarmatas quas iam Herodotus memorat, atque cum Amazonibus fabularum Graecarum (Trubačev 1981: 151).

Trubačev praeterea etymologiam nominis quod Graeci ''Sarmatai'' scribebant ita explicat: id a forma Indo‑Arica ''*sar‑ma(n)t'' = “ii quibus feminae sunt, feminei” derivari; pars prior nominis est Indo‑Aricum ''*sar‑'' = “mulier”, quod in linguis Iranicis dat ''*har‑''.
Secundum Trubačevum et Gluhakum, qui hanc hypothesin sequitur, hoc confirmatur etiam locutione in litteris Graecis reperta: ''Sarmatai Gynaikokratoumenoi'' = “Sarmatae quibus feminae imperant”.

In regione Sinda, prope Mare Azoviense, inter gentes Iranicas aetate Romana etiam quaedam coetus Indo‑Arici habitabant, ubi reperta sunt nomina feminea Graece scripta: ''Saria'' (sar = mulier) et ''Maiosara''.
Regina Sindica Bospori vocabatur ''Kamasaryē'', quod explicatur ut ''*kama‑sar'' = “mulier amata”.

Apud modernos Ossetas servatus est vetus epos de gente heroica ''Narta''; unus e personis centralibus est ''Satana'', mater sapientissima gentis, educatrix iuvenum heroum (Abaev 1965: 84; 1979: 39–40).
Praeter Ossetas, qui habentur posteri Sarmaticorum Alanorum, epos ''Nartarum'' pars est traditionis aliorum populorum Caucasicorum: Adigeorum, Kabardinorum, Abazorum, Tschetschenorum, etc.
Putatur nucleum huius carminis ad tempora Scythica pertinere.

Oleg N. Trubačev concludit nomen Chroati primitus ab aliqua gente Iranice loquente portatum esse, quae postea slavicizata sit (Gluhak 1990: 305).

Linguista Ranko Matasović ethnonymum ''Hrvat'' e radice Iranica derivari putat, quamquam plures origines Iranicae proponuntur nec ulla omnino certa est. Inter eas probabilissima videtur esse forma Ossetica (Alanicā) *''xurvæt'', significatione “custos”, quae legibus phonologicis et morphologicis cum forma Slavica congruit.&lt;ref&gt;Ranko Matasović, &quot;Ime Hrvata&quot;, in: Jezik 66 (2019), 81–97.&lt;/ref&gt;


=== 20.2 Aliae hypotheses de etymologia ethnonymi Chroatus (Hrvat) ===

Praeter varias hypotheses Iranicas et reconstructiones etymologicas nominis ''Hrvat'', iam inde a media aetate comparuerunt aliae quoque interpretationes. Imperator Constantinus VII Porphyrogenitus, in opere suo ''De administrando imperio'' medio saeculo X conscripto, primam talem etymologiam proposuit, ubi nomen Chrobatoi (lege: Hrovatoi) deducebat a voce Graeca ''khōra/chōra'' = “terra”, videlicet per formam alternativam Chorbatoi (lege: Horvatoi), cum expositione quod “Chroati in lingua Slavonica interpretantur eos qui multas terras possident” .&lt;ref&gt;Gluhak 1990 : 294&lt;/ref&gt;

Thomas Archidiaconus (saec. XIII) Spalatensis, in opere ''Historia Salonitana'', protulit opinionem nomen Chroatae pertinere ad nomen incolarum insulae Curictae, quod, ut aiebat, antiquitus fuisse ''Curetes'' vel ''Curibantes''. Historicus Croaticus Georgius Rattkay (saec. XVII) putavit nomen ''Hrvat'' cum verbo Croatico ''hrvati se'' = &quot;colluctari&quot; coniungi.&lt;ref&gt;Baro nobilis Georgius Rattkay (1612–1666) primam historiam systematicam regni Croatiae composuit: ''Memoria regum et banorum Dalmatiae, Croatiae et Slavoniae'', Vindobonae, 1652.&lt;/ref&gt;

Hae interpretationes antiquiores plerumque aestimari possunt ut ingeniosae sed “popularis” indolis, non vero scientificae.

Missionarius Hungaricus Timon (saec. XVIII) nomen Hrvat deducebat ab appellatione ducis Bulgarici ''Kuvrat''. Tales conatus derivandi nomen Hrvat a nomine Kuvrati iterum in saeculo XX apparuerunt.

Saeculo XIX ortae sunt multae aliae etymologiae:
K. Zeuss putavit nomen ex vocabulo Germanico ''haru'' = “gladius”  derivari putavit  (quod in Polonico, ut aiebat, exstitisset ''karwat'' = “gladius brevis”, cum revera in Polonico saec. XIV nota sit vocabulum ''charwat'' significans “custodem urbanum” Cracoviae).
S. Mikucki coniunxit nomen ''Hrvat'' cum radice Sanscritica ''śarv-'' = “ferire”.
P. J. Šafařik comparavit ''Hrvat'' cum formis ''xr'b't'', ''xrib't'', ''xrib'', quia Rutheni et Ucraini montes Carpaticos vocant ''Horby'', id est ''Chrby'', unde secundum eius interpretationem nomen ''Hrvati'' cum nomine Carpatum cohaereret.
F. von Miklosich deducebat nomen ex ''hruv/hr’v'' = “saltatio”.
L. Geitler proposuit nexum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” et ''śarvuotas'' = “loricatus”.
F. A. Braun in nomine ''Harvate'' vidit formam Germanicam nominis Carpatum: ''Harfaða fjöll''.
R. Much coniunxit nomen ''Hrvat'' cum forma Germanica ''hruvat'' = “cornutus”.&lt;ref&gt;De etymologiis saec. XIX vide: Šišić 1990 : 236–238.&lt;/ref&gt;
A. Brückner nomen comparavit cum Slovaco ''charvati se'' = “resistere”, idque cum radice Slavonica ''*sk’rv- / x’rv-'' coniunxit, quod iterum cum Lituanico ''śarvas'' = “lorica” comparavit.
Otto Kronsteiner nomen ''Hrvat'' per linguas Tataricas et Baschkiricas ad vocem Turcicam ''xərvata'' = “milites liberi” referebat, quod cum magno influxu Avarorum in ethnogenesin Croaticam coniungere conabatur.

Attamen nulla harum etymologiarum, sive linguistice sive historice, satis probabilis iudicari potest.

=== 20.3 Etymologia nominum quinque fratrum et duarum sororum (''DAI'', cap. XXX) ===

== 21. De distributione cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna ==

Aestate anni MMXX investigationem per rete perfeci de existentia et distributione cognominis ''Horvat'' in Foederatione Russica atque in regionibus finitimis. Inquisitionem institui inspectione registrorum cognominum in indicibus telephonicis publicis. Cognomen ''Horvat'' in Foederatione Russica circiter ducentos quinquaginta homines in talibus registris repertos praebuit. Ex conspectu distributionis cognominis ''Horvat'' in tabula geographica Foederationis Russicae hunc ordinem geographicae dispersionis observavi: praeter paucos homines in regionibus urbium maximarum, ut Moscuae et Vladivostoki, plerique alii hoc cognomine inscripti collocati erant in spatio geographico inter Pontum Euxinum et Mare Caspium (directione occidente‑oriente), cum maxima frequentia in septentrione circa urbem Casani ad Volgam in Tatarstania, et cum altera maxima frequentia in meridie, in regione Reipublicae Kabardinensis in Caucaso.

'''Quod ad distributionem cognominis ex ethnonymo derivati attinet, regula observata est quae docet cognomina ex nomine gentis dominantis vel indigeni in ipsa regione illius gentis raro exsistere; maxima vero frequentia talium cognominum plerumque invenitur in regionibus et terris finitimis.

Haec regula in ipsa Croatia confirmatur: in ora Adriatica cognomen Horvat fere nusquam occurrit in regione pristinae Croatiae, in Dalmatia, Liburnia et in occidentalibus partibus Bosniae et Hercegovinae; contra vero in Croatia septentrionali, in terris mediaevalis Slavoniae, ubi multi profugi ex parte meridiana Croatiae (a Turcis Osmanlis fugientes) se receperunt, cognomen ''Horvat'' frequentissimum est. Praeterea, praeter Slavoniam veterem, cognomen Horvat est frequentissimum in Slovenia hodierna, deinde in Hungaria atque in aliis regionibus vicinis, quo Croatae saeculis XV et XVI migraverunt hostibus Osmanlis effugientes.

His rebus ad distributionem cognominis Horvat in Foederatione Russica hodierna relatis, quaestionem ponere licet: quos inde exitus colligere possumus? Emanat conclusio cognomen ''Horvat'' hodie frequentissimum esse in regionibus quae margines, peripherias et vicinitates terrarum antiquorum Sarmatarum et Alanorum repraesentant, scilicet — ut supra dictum est — in regione Tatarstaniae ad Volgam in septentrione (cuius centrum est urbs Casania) et in regione Reipublicae Kabardinensis in meridie. Ipsa distributio cognominis ''Horvat'' in his regionibus, cum quadam “vacuitate” in medio, casu tribui non potest. '''Agitur enim de cognomine ex ethnonymo quodam Sarmatico derivato, verisimiliter ex forma ''Horvata'' (nominativo plurali in linguis Sarmaticis).

===21.1 De regno Alaniae aetate media et de Ossetibus hodiernis ===

Praeterea notum est regnum Alaniae aetate media situm fuisse in spatio inter Pontum Euxinum ad occidentem, Mare Caspium ad orientem et Caucasum ad meridiem. Quare non est mirum cognomen Sarmaticum ''Horvat'' frequentissimum apparere in regionibus vicinis illi territorio.

Regnum Alaniae et militariter et demographice magna ex parte deletum est tempore incursioni Mongolicae saeculo XIII. Osseti hodierni habentur posteri Alanorum, quod lingua hodierna Ossetica demonstrat, quae ad ramum linguarum Iranicarum orientalium pertinet atque multa archaica elementa servat, praesertim in phonologia et morphologia. Propter haec conservativa et archaica proprietates lingua Ossetica hodierna una est ex proximis cognatis linguae Avesticae antiquae, qua conscriptae sunt sacrae litterae Avesta, fundamentum religionis Zoroastrianae (propheta Zarathustra). Notandum est linguam Avesticam ad ramum Iranicum orientalem pertinere, dum lingua Persica antiqua ad ramum Iranicum occidentalem refertur.

Item memorare oportet nomina Osseti et Osseticus esse exonyma internationaliter recepta, ex lingua Georgiana derivata, ad post‑Alanicos loquentes designandos. Nomina autem propria quibus Osseti se ipsos et linguam suam appellant sunt Iron et Digor.

=== 21.2 De investigationibus geneticis Ossetorum ===

Recentissima investigationes geneticae ostendunt Ossetos hodiernos esse posteros Alanorum antiquorum praecipue per lineas femineas (mtDNA), cum lineae masculae (Y‑chromosoma) magna ex parte ad haplogrupos masculos Caucasi indigenos hodie pertineant. Quod, collatum cum inventis archaeogeneticis e.g. ex urbe Tanaide ad Tanaim, id est, ex tempore ante incursionem Mongolicam (saec. XIII) et ante incursionem Hunnicam (circa annum CCCLXX p.Chr.n.), suadet magnam partem originariae populationis Sarmatico‑Alanicae masculinae evanuisse: sive migratione sive cladibus bellicis. Verum tamen videtur feminas Alanicas satis autonomia et constantia praeditas fuisse — fortasse exemplo Amazonum Sarmaticarum — ut identitatem Sarmaticam per traditiones et linguam servarent.

Agitur hic de una ex quaestionibus maxime curiosis in archaeogenetica Iranica: de discontinuitate linearum mascularum et de continuitate linearum feminearum apud Alanos. Hoc congruit cum studiis recentissimis (2019–2024), quae demonstrant Ossetos hodiernos per lineas femineas (mtDNA) continuitatem ostendere cum populis sepulcrorum Sarmaticorum et Alanorum seriorum (haplogrupis H, U, J, T cum eisdem subcladibus), cum conservatione frequentiarum, unde sequitur lineas femineas Osseticas hodiernas praecipue Alanicas esse. Contra vero lineae masculae (Y‑DNA) rupturam manifestam exhibent: Osseti hodierni habent haplogrupos masculos Caucasi indigenos, scilicet G2a, J2, R1b‑L23 Caucasicam, I2c, E1b Caucasicam; cum Alani et Sarmatae antiqui habuerint praecipue R1a‑Z93, R1b‑Z2103, Q1b, J2a, G2a, sed in subcladibus aliis quam haplogrupi Caucasici hodierni.
&lt;ref&gt;
Ad historiam geneticam Sarmatarum, Alanorum atque Ossetorum hodiernorum illustrandam
consulantur hi labores scientifici:
Boulygina et al., ''The Genetic Legacy of the Alans'' (Journal of Human Genetics, 2014);
Kushniarevich et al., ''Genome-wide analysis of medieval Alans'' (Nature Scientific Reports, 2018);
Khokhlov et al., ''Ancient DNA from Tanais'' (Archaeological and Anthropological Sciences, 2019);
Wang et al., ''Ancient DNA from the North Caucasus'' (Current Biology, 2020);
Lazaridis et al., ''The Genetic History of the Caucasus'' (Cell, 2023);
Balanovsky et al., ''The Genetic Structure of Modern Ossetians'' (American Journal of Physical Anthropology, 2012).
&lt;/ref&gt;

= =
== Notae ==
&lt;references/&gt;

== Notae ==
&lt;references/&gt;


[[Categoria:Historia]]
[[Categoria:Geographia]]</text>
      <sha1>3143cn64yxx5v0984s9xwphuv8udayc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/7</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86374</id>
    <revision>
      <id>284900</id>
      <parentid>282569</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284900</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1021" sha1="3pmbwp50y434xwjsr2c9r25n2avzwfp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{larger|P. GASPARIS SCHOTTI}}&lt;br /&gt;REGIS-CURIANI,&lt;br /&gt;{{sc|e societate jesu}}.&lt;br /&gt;Olim in Panormitano Siciliæ, nunc in Herbipolitano&lt;br /&gt;Franconiæ eiusdem SOCIETATIS IESU Gymnasio Matheseos Professoris

{{xxx-larger|'''CURSUS'''}}&lt;br /&gt;{{xx-larger|MATHEMATICUS}},&lt;br /&gt;''Sive''&lt;br /&gt;ABSOLUTA OMNIUM MATHEMATICARUM DISCIPLINARUM.&lt;br /&gt;{{larger|ENCYCLOPÆDIA,}}&lt;br /&gt;{{larger|In LIBROS XXVIII. digesta,}}&lt;br /&gt;Eoque Ordine disposita, ut quivis, vel mediocri præditus ingenio,&lt;br /&gt;totam Mathesin a primis fundamentis proprio Marte addiscere possit. 

''Opus desideratum diu, promissum a multis, a non paucis tentatum, a nullo numeris omnibus absolutum.'' 

Accesserunt in fine&lt;br /&gt;{{x-larger|THEORESES MECHANICÆ}}&lt;br /&gt;{{larger|NOVÆ}}&lt;br /&gt;Additis &amp;nbsp;I N D I C I B U S&amp;nbsp; locupletissimis

[[File:Schott CursusMath 001.png|inline|300px]]

''Cum Privilegio Sacræ Cæsareæ Maiestatis.'' 

BAMBERGÆ,

Sumpt. IOH. MARTINI SCHÖNWETTERI,&lt;br /&gt;Bibliopolæ Francofurtensis. 
{{rule|20em}}
M. DC. LXXVII.
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3pmbwp50y434xwjsr2c9r25n2avzwfp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284902</id>
      <parentid>284900</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284902</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1020" sha1="ay1uvdgd2cssnunpjij3vmnd1vyxu2h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{larger|P. GASPARIS SCHOTTI}}&lt;br /&gt;REGIS-CURIANI,&lt;br /&gt;{{sc|e societate jesu}}.&lt;br /&gt;Olim in Panormitano Siciliæ, nunc in Herbipolitano&lt;br /&gt;Franconiæ eiusdem SOCIETATIS IESU Gymnasio Matheseos Professoris

{{xxx-larger|C U R S U S}}&lt;br /&gt;{{xx-larger|MATHEMATICUS}},&lt;br /&gt;''Sive''&lt;br /&gt;ABSOLUTA OMNIUM MATHEMATICARUM DISCIPLINARUM.&lt;br /&gt;{{larger|ENCYCLOPÆDIA,}}&lt;br /&gt;{{larger|In LIBROS XXVIII. digesta,}}&lt;br /&gt;Eoque Ordine disposita, ut quivis, vel mediocri præditus ingenio,&lt;br /&gt;totam Mathesin a primis fundamentis proprio Marte addiscere possit. 

''Opus desideratum diu, promissum a multis, a non paucis tentatum, a nullo numeris omnibus absolutum.'' 

Accesserunt in fine&lt;br /&gt;{{x-larger|THEORESES MECHANICÆ}}&lt;br /&gt;{{larger|NOVÆ}}&lt;br /&gt;Additis &amp;nbsp;I N D I C I B U S&amp;nbsp; locupletissimis

[[File:Schott CursusMath 001.png|inline|300px]]

''Cum Privilegio Sacræ Cæsareæ Maiestatis.'' 

BAMBERGÆ,

Sumpt. IOH. MARTINI SCHÖNWETTERI,&lt;br /&gt;Bibliopolæ Francofurtensis. 
{{rule|20em}}
M. DC. LXXVII.
}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ay1uvdgd2cssnunpjij3vmnd1vyxu2h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/9</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86377</id>
    <revision>
      <id>284899</id>
      <parentid>282580</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284899</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="l09t0dy1cy8v0h4z5lo0irtjm9z6quw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Schott CursusMath 002.png|center]]

{{c|
{{xxx-larger|LEOPOLDO I.}}&lt;br /&gt;{{x-larger|ROMANORUM}}&lt;br /&gt;{{xx-larger|I M P E R A T O R I}}&lt;br /&gt;{{larger|SEMPER AUGUSTO, PIO,}}&lt;br /&gt;SAPIENTI; 

GERMANIÆ, UNGARIÆ, BOHEMIÆ,&lt;br /&gt;{{smaller|DALMATIÆ}}, CROATIÆ, SCLAVONIÆ,&lt;br /&gt;{{xx-larger|REGI,}}&lt;br /&gt;Encyclopædiam Mathematicam 

''O. D. C.''&lt;br /&gt;CASPARUS SCHOTTUS&lt;br /&gt;{{sc|Soc. Jesu.}}
}}

{{dropinitial|I}}Ngenti fiduciâ, nec minori timore, Mathesis mea Tuo se sistit conspectui, Imperator Augustissime, ac Sapientissime. Fiduciam parit incredibilis illa humanitas, quâ, cùm à felicissima, bonisque omnibus optatissima in Romani Imperii Monarcham inauguratione Francofurto redux, Herbipolim nostram beare Tua præsentia fuisti dignatus, me meaque donaria&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>l09t0dy1cy8v0h4z5lo0irtjm9z6quw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/14</title>
    <ns>104</ns>
    <id>86382</id>
    <revision>
      <id>284898</id>
      <parentid>282586</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284898</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="574" sha1="om4zqnfu7p25c25yq4ou7ekphfa43ae" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Imperator Augustissime, pedibus Tuis advolutam benigno respice obtutu, porrige dexteram, erige, &amp;amp; favore Cæsareo tuere. Hoc si feceris, læta ac secura in omnium conspectum se dabit, nec verebitur vel hoc solo triumphare nomine, quòd tanti Cæsaris nutu concepta, auctoritate parta, favore nutrita, gratiâ ornata, prodeat in lucem. Vale, Sapientissime Imperator, et innumeris trophæis bello ac pace clarus, diutissimè vive Deo, Ecclesiæ, Imperio. Dabam Herbipoli ex Collegio nostro, Die Sexto Anni M DC LXI.

[[File:Schott CursusMath 003.png|center|300px]]
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>om4zqnfu7p25c25yq4ou7ekphfa43ae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/31</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87064</id>
    <revision>
      <id>284901</id>
      <parentid>284299</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284901</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2292" sha1="44eouvekdzhn442c1lhw84ly7sm0mc5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;[[File:Schott CursusMath 006.png|center]]

{{c|
{{xxx-larger|LIBER I.}}&lt;br/&gt;
{{x-larger|ISAGOGE MATHEMATICA,}}&lt;br/&gt;
''Sive''&lt;br/&gt;
{{larger|Brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas.}}

{{xx-larger|PROŒMIUM.}}
}}

{{right sidenote|Alae Mathematicae sunt Arithmetica et Geometria.}} {{dropinitial|D}}''Vo sunt, quae ad Mathematicae adyta penetranda tam sunt necessaria Tyroni, quam avi ad volandum alae, magno etiam Platone adstipulante; Arithmetica scililet, et Geometria, ijs maxime libris, quae Elementa Euclidis appellantur, contenta. Quae duo qui ignoraverit penitus, non solum ad Mathematicae sublimia non pertinget unquam, sed nec passum ullum in ea cum fructu provehetur. Haec igitur ante omnia et mihi pertractanda diligenter, et Tyroni non segniter sunt addiscenda. Sed utrique praemittere'' {{right sidenote|Isagoge mathematica.}} ''placuit sequentem Isagogen, omnibus Mathematicae speciebus, quae plurimae sunt, aeque communem. Quod eo facio libentius, quoniam experientiâ edoctus scio, illam non Tyronibus modo et Mathematicae Candidatis, sed alijs etiam in ea scientia non mediocriter provectis, accidere gratissimam. Adde quod qui non posset, aut non vellet Euclidis Elementa, de qubus lib 3. agetur, addiscere, et tamen aliqualem saltem progressum in reliquis subsequentibus facere; necessario scire debet quae hujus Isogoges continentur cap. 3 et 4. Accedit et hoc commodi, quod in Euclidis Elementis tradendis non erit necessarium, terminorum et praxium explicationes interserere, et Auctoris textum interrumpere. Quatuor autem capita continebit Isagoge: in primo disseretur brevissme de Mathematicae natura et objecto: in secundo variae Mathematicarum disciplinarum divisiones adsignabuntur: in tertio explicabuntur Termini seu vocabula in Mathematicis scientiis usitatiora et frequentius occurrentia: in quarto Praxes nonnullae Mathematicae magis necessariae, et saepius obviae (sine tamen demonstrationibus, quas tertio libro, in quo de Euclidis Elementis, reservo) tradentur. Addi deberent Effata seu Axiomata, apud Mathematicos recepta; sed ea dabimus initio Elementorum Euclidis in Libro 3. sequente. Poterit Tyro prima duo capita omittere; imo et sine reliquis duobus poterit ad Arithmeticam practicam pergere, et posteam ad hanc Isagogen redire.''
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>44eouvekdzhn442c1lhw84ly7sm0mc5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/16</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87070</id>
    <revision>
      <id>284835</id>
      <parentid>284191</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284835</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2527" sha1="93qcx6vg5nv6ozziag5ldxrzoswuuir" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|PROŒMIUM}}&lt;br/&gt;{{x-larger|TOTIUS OPERIS}}
''§. I. Præloquium Auctoris.''
}}

{{dropinitial|Q}}Vod me posse negavi semper, quod facere recusavi diu, ingenti nunc animo, divina fretus gratia, multorum precibus impulsus, Cæsareo animatus favore, tandem aggredior. Cursum Mathematicum, seu Mathematicam Exncyclopœdiam, quæ generis ejus Disciplinas omnes uno comprehendat ambitu, nec adeò magno concludat Volumine, scribere tento; Opus multorum votis diu expetitum; promissum à multis; à nonnullis quoque non semel inchoatum, à nullo, si Alstedium &amp;amp; Herigonum, doctissimos Viros, excipias, absolutum: quorum uterque ut multum in ea re effecit, discentium ac scire cupientium desiderio non omnino satisfecit; brevitate quippe nimiâ uterque, postremus etiam obscuritate affectata, ac pænè hieroglyphica, paccavit. Quid ego, horum secutus exemplum præstare debeam, video; qui præstare id valeam, vix dispicio. Omnia tradere, quæ universo Matheseos ambitu continentur, ac multa nihilominus omittere, nè nimiam in molem excrescat Opus, jubeor; Tyronibus ac primis Mathematicæ candidatis verborum claritate, rerum tractandarum methodo ac dispositione, dicendorum copia simul ac brevitate, facere satis, nec siplicere, tamen doctis, amp; in erudito illo pulvere exercitatis, &amp;amp; debeo, &amp;amp; cupio; quorum altera quàm difficilia sint, altera tantùm non impossibilia, hac præsertim tempestate, qua tanta carpendi aliena grassatur libido, nemo non videt qui aliquid videt. Quid ergo faciam? Quod potero, præstabo libens, quod posse me autumant qui onus humeris meis imposuerunt, efficere conabor: si voluntati &amp;amp; conatui effectus responderit, soli {{sc|Deo}}, cujus fretus auxilio humeros submisi, referâ grates; si oneri succubuero, contaum non in laude hominum, sed in præmio apud remuneratorem munisicentissimum {{sc|Deum}} reponam. 

Encyclopœdiam igitur Mathematicam, {{sc|Lector Benevole}}, conscribam, hoc est, Mathematicas Disciplinas omnes, tot hactenus conscriptis eruditè libris comprehensas, uno concludam non adeo magno Volumine, non solum ut simul habeant Mathematicæ Disciplinas, modum quo addiscere easdem sine confusione debeant. Hoc meum præcipuum est consilium. Quod si non assecutus omnino videbor, considera {{sc|Lector}}, non me hibisco gracili, vel scirpo fiscellam contexere, sed numeris, schematibus, &amp;amp; apodixibus Mathematicis, quæ nec Natura, nec Ars protulit sine nodis ac spinis. En Operis ideam, ac secuturorum librorum seriem, serieique causam.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>93qcx6vg5nv6ozziag5ldxrzoswuuir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284837</id>
      <parentid>284835</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:28:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284837</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2531" sha1="jlncbuy6sffifbagtdvxunffk0rrmxd" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|PROŒMIUM}}&lt;br/&gt;{{x-larger|TOTIUS OPERIS}}
''§. I. Præloquium Auctoris.''
}}

{{dropinitial|Q}}Vod me posse negavi semper, quod facere recusavi diu, ingenti nunc animo, divinâ fretus gratiâ, multorum precibus impulsus, Cæsareo animatus favore, tandem aggredior. Cursum Mathematicum, seu Mathematicam Encyclopœdiam, quæ generis ejus Disciplinas omnes uno comprehendat ambitu, nec adeò magno concludat Volumine, scribere tento; Opus multorum votis diu expetitum; promissum à multis; à nonnullis quoque non semel inchoatum, à nullo, si Alstedium &amp;amp; Herigonum, doctissimos Viros, excipias, absolutum: quorum uterque ut multum in ea re effecit, discentium ac scire cupientium desiderio non omnino satisfecit; brevitate quippe nimiâ uterque, postremus etiam obscuritate affectata, ac pænè hieroglyphica, paccavit. Quid ego, horum secutus exemplum præstare debeam, video; quî præstare id valeam, vix dispicio. Omnia tradere, quæ universo Matheseos ambitu continentur, ac multa nihilominus omittere, nè nimiam in molem excrescat Opus, jubeor; Tyronibus ac primis Mathematicæ candidatis verborum claritate, rerum tractandarum methodo ac dispositione, dicendorum copia simul ac brevitate, facere satis, nec displicere, tamen doctis, &amp;amp; in erudito illo pulvere exercitatis, &amp;amp; debeo, &amp;amp; cupio; quorum altera quàm difficilia sint, altera tantùm non impossibilia, hac præsertim tempestate, qua tanta carpendi aliena grassatur libido, nemo non videt qui aliquid videt. Quid ergo faciam? Quod potero, præstabo libens, quod posse me autumant qui onus humeris meis imposuerunt, efficere conabor: si voluntati &amp;amp; conatur effectus responderit, soli {{sc|Deo}}, cujus fretus auxilio humeros submisi, referâ grates; si oneri succubuero, conatum non in laude hominum, sed in præmio apud remuneratorem munificentissimum {{sc|Deum}} reponam. 

Encyclopœdiam igitur Mathematicam, {{sc|Lector Benevole}}, conscribam, hoc est, Mathematicas Disciplinas omnes, tot hactenus conscriptis eruditè libris comprehensas, uno concludam non adeo magno Volumine, non solum ut simul habeant Mathematicæ Disciplinas, modum quo addiscere easdem sine confusione debeant. Hoc meum præcipuum est consilium. Quod si non assecutus omnino videbor, considera {{sc|Lector}}, non me hibisco gracili, vel scirpo fiscellam contexere, sed numeris, schematibus, &amp;amp; apodixibus Mathematicis, quæ nec Natura, nec Ars protulit sine nodis ac spinis. En Operis ideam, ac secuturorum librorum seriem, serieique causam.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jlncbuy6sffifbagtdvxunffk0rrmxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/17</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87071</id>
    <revision>
      <id>284869</id>
      <parentid>284192</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:05:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284869</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2982" sha1="hxa23fakyanavciqmblsxho3od4sc9w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Synopss Operis.
§. II. Synopsis Operis.

Scio varias à variis afferi Mathematicarum scientiarum partitiones, squarum nonnullas sequenti primo libro affero; aliam verò novâ ac prolixam libro ultimo. Ego, quia Tyronibus scribo, &amp; Mathematicae Candidatis iter arduum, ac spinis obstitutum explano; non Naturae, sed doctrinæ ordinem ubique servo, illâq; primo, illa secundo ac tertio po- no loco, qua primâ, qua deinde, qua postremâ addiscèda eïse, propriâ non sine temporis dispendio addidici experientiâ. I taque

I. Liber erit Isagogicâ; in quo ubi breviter de Mathematicâ etymo, objecto, natura, ac divisione egero, explicabo primû terminos varios, dein praxes varias ac faciles, ad lineas, superficies, &amp; corpora spectantes, &amp; toto sequenti Operâ, atq. adeo in Mathesi universâ frequentius occurrentes. Consili mi caulam libri ejusdem proœmium aperiet.

II. Liber erit Arithmeticus; in quo de Arithmetica Practica agetur, tam generali, quàm speciali. Generalis Canones tradet seu Regulas de usu numerorum ab omnibus rebus separatórum, tam integrati, quàm fractorum, ut vocant. Specialis exhibebit Canones de eo undâ numerorù usu certis rebus applicato, generalesq; regulas specialibâ modis ac praxibus numerâdi seu supputandi adaptabit. Habebis itaq; Arithme- ticam, Geometricam, Astronomicam, Politicam seu Civilem, Rabdô- logicam Neperi, Calcularem, &amp; Divinatoriam. Militarem damus in Polemica; alias alibi. Divinam Algebraem, quoniam nec paucis tradi potest, nec si multis tradatur, ad Mathematicas scientias capessendas necessaria est, in finem Operis rejicimus. Toti Mathesi Arithmeticam præmittimus, quoniam totiancillatur.

III. Liber erit Geometricus Elementaris, continebitque Elementorum geometricorum Euclidis sex priores libros, brevibus quidem, sed dilucidis tamè ac facilibus (ni quârâ me fallit) demonstrationibus roboratos. Hæc Euclidea elementa Mathesi universalâ fuit adeo non solum utilâ, sed necessaria etiam, ut qui sine illis Mathematicas adgreditur Disciplinas, non majori fructu laboret, quàm qui sine litterarum elementis Grammaticam, sine hac Philosophiam, aliamve quamcunque subtiliorem adgreditur scientiam. Merito ergo Arithmeticæ hunc subjungimus librum.

IV. Liber erit Trigonometricus Elementaris, agetque de Doctrina Siunuum, Tangentium, &amp; Secantium, unà cum Canone triangulorum, ejusque structura, &amp; usû. Logarithrorum naturam &amp; usum in fine Operis explicamus, nè praceptorum multitudine nimiâ hoc loco Tyrones obruamus.

V. Liber erit Trigonometricus Practicus, tradetque Canones ad triangulorum dimensionem, seu, ut loquuntur, resolutionem spe- ciantes; primâ quidem planorum seu rectilincorum, deinde sphari- corum seu curvilineorum. Hic, cum præcedenti libro, quoniam &amp; antecedentium cognitionem uliamque depositum, &amp; subsequentibâ ferè omnibus facem præferunt, merito hunc fortiti funt locum. Ad- dimus in fine Libri compendium Trigonometriae Practicae doctum &amp; elegans, ab erudita elaboratum manu.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hxa23fakyanavciqmblsxho3od4sc9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/18</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87072</id>
    <revision>
      <id>284870</id>
      <parentid>284193</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:05:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284870</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3096" sha1="nnbcivnwjf94pmp26dlqrjted51pa73" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;VI. Liber erit Geometricus Practicus, continebitque nobilissimam acutilissimam dimetiendi Artem, non terram tantum, sed quidquid uspian sub mensuram cadit. Agemus in eo de Euthymetria, Epipedometria, Stereometria, Geodæia; de vasorum, aliorumque concavorum corporum mensuratione, quam nuncupant; deque magnitudinem ab una in aliam figurâ transformatione, quam nuncupant. In his omnibus clucebii Arithmeticae, Elementaris Geometriæ, ac Trigonometriæ utilitas, atque necessitas; qua de causa illis subjungitur. Et his quidem sex libris explicatur Mathesis pura, ac velut abstracta à materia; sequent b°, materiæ cœcteta, cœlesti primum, deinde aliis.

VII. Liber erit Astronomicus Elementaris, agetque de Sphæra Mundii, illisque omnibus, quæ Sphærae Scriptores traçtare solent, &amp; sunt veluti Elementa ac Introductio in sublimiorum Astronomiam: cujusmodi sunt Mundii figura, ac Sphærae circuli, stellarum motus, ortus &amp; occasus, hisque similia, ad motum praecipue Primum, omnibusq; cœlestibus corporibus communem explicandum, ac per Organum Sphærae armillaris, aut Globi cœlestis oculis subjiciendum spectantia.

VIII. Liber erit Astronomicus Theoricus, agetque de Planetarium Theorica; hoc est, Hypothesibus ad Motuum Secundorum ratione explicandam, apparentemque anomaliam eorum adæquandam aptis. Non novas quidem cudemus, non omnes omnium proponeamus, sed paucas ac facilest ab aliis excogitatas, firmislimisque rationibus ex intimis Geometriæ penetralibus desumptis, stante phænomenorum ac observationum veritate, stabilitas.

IX. Liber erit Astronomicus Practicus, variaque resolveret Problematæ Astronomica, faciliora tamen, magisque necessaria, iis praesertim, quæ subsequentibus Libris tradentur. Problematum porrò resolutio vel Organica erit per usum sphærae armillaris, &amp; Globi Astronomici; vel Geometrica per Trigonometriam.

X. Liber erit Astrologicus, agetque de judiciis ac praedictionibus ex astris, astrorumque qualitatibus, motibus, congresibus, aspectibus, aliasque similibus accidentibus, non tam ex propriâ, quam ex Astrologorum sententia. Tametsi enim Astrologiam omnem aut vanam ac fallacem judicem, aut penitus incertam, ideoque omnino prætermittendam; ut tamen videant Tyriones, quibus fundamentis nitantur Astrologiæ, paucula saltem dare non pigebit.

XI. Liber erit Chronographicus, agetque de ratione temporis Astronomici, Politici, &amp; Ecclesiastici distinguendi, ordinandi, ac supputandi; nec non de Computu, ut vocant, Ecclesiastico, Rectè autem Astronomiae subjungitur, quoniam altra praeter usus alios, in hunc etiam finem à Deo fuit condita, ut divident diem ac noctem, eS fini in signa, eS tempora, eS dies, eS annos, Genef. 1.

XII. Liber erit Geographicus, agetque de Terraquei globi, inter Mundana corpora quæ Astronomus considerat, non postremi constitutione, divisione, descriptione, dimensione, representatione, aliisq; affectionib ut sciat Mathematic. Tyro quæ sit illius non solum figura, loci, &amp; magnitudo (quod ex Astronomia didicit) sed quæ cotinente quoq; regna, provinciæ, insulae, cherfonesi, isthmi, mottes, promotoria;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>nnbcivnwjf94pmp26dlqrjted51pa73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/19</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87073</id>
    <revision>
      <id>284871</id>
      <parentid>284194</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:06:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284871</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2917" sha1="r9tqs9jotjdk5yekebke3gb7e22h12f" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;quae maria, fluvii, paludes; quas Oceanus alluat regiones; quae &amp; quot climata, paralleli, Zona, cardines; ubi terrarum ac marium ascii, amphiscii, periscii, heteroscii, antoci, perioci, antipodes, aliaque multa.

XIII. Liber erit Hydrographicus, agetque breviter, &amp; persumma tantum capita, de Limeneuritica, &amp; Histiodromica, hoc est, de Arte portum inveniendi, deque via seu cursu navis ad portum: ubide cognitione spatii inter duo loca maritima interjecti, de inventione plagarum Mundi in mari quovis loco ac tempore, de pyxide seu compasso nautico, de situ locorum ad quae dirigenda est navis ex loco dato, de via seu linea per quam navis ab uno loco in alium dirigenda est, aliisque similibus.

XIV. Liber erit Horographicus, in quo, praemissâ Apparatu hortographicâ, succinctè, &amp; sine demonstrationum parergis (nè à praefixa brevitate deflectamus) dilucide tamen ac summa varietate propomemus modos varios omnis generis horologia construendi; idque geometricè per lineas, arithmetice per numeros; organicè per varia instrumenta; in superficiebus planis, concavis, convexis, mixtis, stabilibus, pendulis; radio directo, reflexo, refracto.

XV. Liber erit Mechanicus, in eoque; praemissâ Definitionibus, Axiomatis. Hypothesibus, ac fundamentalibus Propositionibus ad Mechanicam spectantibus, explicabuntur quinque Machinae fundamentales, Vetricis, Axis in peritrochio, Trochlea, Cuneus, &amp; Cochlea, quibus potentia seu vis motrix jutatur ad pondera, quæ alioquin vires potentiæ longè superant, movenda; ac insuper proportio inter vires motrices &amp; pondera, uti &amp; inter tempus in quo, ac spatium per quod fit motus per Machinas, nec non machinalium motionum caula inquietur, ac pro viribus explanabitur. Accedent in fine Theoreæ Mechanicæ Physico-Mathematicæ novæ, à docto Mathematico conscriptæ.

XVI. Liber erit Staticus, ipfamque Staticam, hoc est, gravium ponderandorum scientiam, sed breviter, explicabit. Continebit itaque primò Statica Elementa, secundò Statica seu Ponderatoria Instrumenta, tertìò Staticas praxes.

XVII. Liber erit Hydrostaticus, &amp; artem docebit seu Scientiam, tam liquida librandi, quam solida in liquido ponderandi. Continebit primo Hydrostatica Elementa, secundò Hydrostatica Theorema ta ab aliis demonstrata, tertìò Hydrostatica Problemata.

XVIII. Liber erit Hydrotechnicus, agetque de illis Machinis aquaticis, quae aquæ &amp; spiritus ope construuntur, ideoque Hydraulico-pneumaticæ appellantur. Explicabuntur breviter quatuor dictarum Machinarum principia, alibi fusiùs à nobis explicata; quae sunt, Vis Attractiva, Vis Expulsiva, Vis Rarefactiva, &amp; Fluxus aquæ naturalis. Varia deinde technica matura, ex dictis principiis constructa, in medium proferentur.

XIX. Liber erit Opticus, ubi postquam de oculi structura &amp; partibus, de ejusdem objecto &amp; objecti radiatione, de visione &amp; modo videndi, de Opticis Hypothesibus egerimus; brevissimè de organica re-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r9tqs9jotjdk5yekebke3gb7e22h12f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/20</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87074</id>
    <revision>
      <id>284872</id>
      <parentid>284195</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284872</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2735" sha1="c4a5pe4ls6sx9cmkzzvak816czuywvw" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;rum delineatione secundùm Opticae Practicæ praescripta tractabimus; geometricam verò delineacionem, quoniam paucis tradi non potest, in alium differamus locum.

XX. Liber erit Catoptricus, tradetque catoptricas Definitiones, atque Hypotheses: varias speculorum proprietates, tum omnibus communes, tum planis, sphaericis, cylindricis, conicis, peculiares. Non pauca etiam de causticis speculis habebit, tam sphaericis, quam parabolicis, ac etiam planis.

XXI. Liber erit Dioptricus, ac præter Dioptricas Definitiones, atque Hypotheses, vitrorum refringentium figuras ac proprietates explicabit, variasque rerum per radios refractos in aquis, &amp; vitris, repraesentationes insinuabit, alibi à nobis pertractatas

XXII. Liber erit Architectonicus, &amp; Architecturam Militarem continebit, non universam, sed modernam: non de novo conscriptam, sed ex optimis Auctoribus collectam. Agetur in ea de munimentorum tam regularium, quam irregularium, delineatione, ortographia, ichnographia, in campus extructione, de Operibus externis, aliisque similibus.

XXIII. Liber erit Polemicus, &amp; exhibebit breviter Polemicam Offensivam ac Defensivam, hoc est, modum hodie usitatum urbes obsidendi, oppugnandi, ac defendendi, nec non tormenta bellica, quorum in obfidence, oppugnatione, ac defensione urbium praecipuus est usus, dirigendi.

XXIV. Liber erit Taeticus, ac primò Taeticae castrorum, seu Castramentationem; deinde Taeticae acierum, seu aciei instructionem tradet; utramque breviter, &amp; prout hac nostra estate in usu est.

XXV. Liber erit Musicus, brevissimamque introductionem in Musicae, tum veterem Graecorum, tum modernam Latinorum continebit, cum regulis nonnullis in Melopoeia servandis.

XXVI. Liber erit Algebraicus, tradetque breviter, ac pro Tyronum etiam captudilucidè. Ac primò quidem exhibebit Algebrae Elementa in numeris rationalibus: secundo, explicationem Regulae Algebrae, omniumque ejus partium: tertio, Exercitationem Algebraicam, hoc est, variorum ænigmatum algebraicorum solutionem, in gratiam Tyronum: quarto, Elementa Algebrae numeris irrationalibus: quintò denique Exercitationem aliam Algebraicam tam in numeris irrationalibus, quam rationalibus.

XXVII. Liber erit Logarithmicus, &amp; breviter explicabit primò naturam ac genesis Logarithmorum, eorumque Proprietates varias: deinde Tabularum Logarithmicarum, quæ apud varios Auctores existant, iplorumque Logarithmorum usum, tum in Trigonometria, tum alibi.

XXVIII. Liber erit Synopticus, &amp; continebit novam atque elegantiem omnium Mathematicarum Disciplinarum non tam enumeratorem, ac partitionem, quam Synopsin seu Breviarium, à Viro quodam doctissimo conscriptum. Quod ne intereat, ac multis aliis profisit, huic Operi nostro ad jungendum duximus.
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c4a5pe4ls6sx9cmkzzvak816czuywvw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/21</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87075</id>
    <revision>
      <id>284873</id>
      <parentid>284196</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284873</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3163" sha1="pbyv9jvy9a0bs4u6ff41a0ti3b0oe4c" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;§. III. INSTRUCTIO PRO TYRONI BUS.

Hae series est Librorum Curtus nostri Mathematici; hic ordo scribendi. Quem si legendo queque servaverit Tyro Mathematicus, in hisce studiis quantumvis rudis &amp; holpes, nec ad subsequen- tia gradum fecerit prius, quam intellexerit, mediocriter saltem, ante- cedentia; spondeo audacter, eximios in Mathesi progressus factu- rum tempore exiguo: si neglexerit, si temere hinc inde velut canis è Nilo lambendo aliquid decerperit; discet fortasse ac sciet ex omnibus aliiquid, sed ex toto nihil, ut veteri jactatur paræmia. Antiqua est multorum, nec de trivio tantum homuncionum, sed de sublimioribus quoque subfelliis Virorum quælera, Mathematicorum libros adeo videri obfcuros, adeo ut cum diu multumque legeris, tan- tum scias in fine, quantum initio noveras. Sit ita, mi hominibus; at vitium et hoc non Mathematicorum Libris peculiare, sed omnibus omnium Scriptorum monumentis commune, si Elementorum rudis accedas, ac insuper sine ordine legas. Da Historicum facilem, ac clara- rum, &amp; vel ipfo Livio, Tacitove, aut quovis alio elegantissimo elegantiore; accedat qui litteras quidem noscat optimè, at in syllabas ac dictiones ordinare nec fiat; quid intelliget? Da Philosophum stylo, ordine, subtilitate, claritateque omnibus, quotquot haec tenus cum laude descripere, superiorem; accedat summus Grammaticus, at Grammaticus tantum, Summularum autem, ut vocant, Terminorumque apud Philosophos usitatorum rudis; quid postquam ad naufem usque legerit, tandem sciet? Idem intellige de aliarum facultatum monumentis, si sine dictiounum ac locutionum in illis usitata- rum sufficienti notitia, ac sine ordine evolvantur. Quodergo Mathematicorum libri obscuri, quod videtur multis, non scribentur, sed legentiun cest vitium. Disce prius Mathematicas voces, non illas quidem omne initio, sed frequentius occurrentes: lege qua primo, qua secundo, ac tertio legenda sunt loco; &amp; tuumnon invitus damnabis errorem. Ordo est mater, non spiritus tantum, hoc est, in spirituali vita profectus, ut Accetici teftantur Scriptores, sed scientiae quoque &amp; eruditionis. Utaliae igitur scientiae omnes, ita Mathematicæ sunt cum ordine addicenda. Atquo ordine, inquis? Qui doctis probatur, &amp; hocce in studio exercitatus. Hic autem non unus est omnium sensus, sed totuplex ferè, quot ea de re scripto sententiam suam exprèsire, ut partim ex primo sequenti Libro, partim exultimo constabit. Ut alibi plerumque, ita hic quoque suum cuique videtur pulcherrimum. Ego paulo antè in Operis Synopsis exhibitum ordi- nem Tyronibus Mathematicis ut servent, auctor sum, non quod omnium pulcherrimû &amp; optimum, sed quod dicentium captui com- módissimum existimè. Caufam §. i. exposui.

Igitur mi Tyro, si me audis, lege ac disce que commodo tuo scripsi, eo proprò ordine ac methodo, quâ scripsi, nisi fortasse Logarithmica cu Trigonometria, hoc est, Librû penultimi cum quarto &amp; quinto conjungere malis. A primo ergo Libro, quâ lagogen Mathematici, inscribim'lectionem auspicare, utante omnia cade faltem ac superficia- lem Methemat. Terminorum nanciscâre cognitionem. Tum perge ad secundum, &amp; qua prima ejus Parte tradimus, penitus addifce; reli-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pbyv9jvy9a0bs4u6ff41a0ti3b0oe4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/22</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87076</id>
    <revision>
      <id>284874</id>
      <parentid>284197</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284874</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1429" sha1="lcdrh84nl5vufsi263h5fukbkhry1w0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;qua, situnc minus atrident, qui aminus necessearia, in tempus aliud differ. Magno deinde animo, si docti ac veri Mathematici nomen ambis, aggredere Librum tertium, hoc est, Elementorum Euclidis libros priores sex; nec ullam transili aut Definitionem, aut Postulatum, aut Axioma, aut Propositionem ullam, quin intelligas. Intelligesautem, mihi crede, si ingenium afferas non nullum, accedulum laborem. Intellexit totum Euclidem non multo labore D. Augustinus, nullo docente, ut de seipso in Confessionum Libris satetur: intellect Christophorus Clavius, admodum juvenis, dum Logicæ operam daret, ut alibi füse referam, &amp; insinuatur à Christophoro Grienbergero in Praoloquio ad Euclidis Commentariolum, intelleximus non mediocri licet ingenio praediti: intellexere ali multi quos novimus. Superatis Euclidearum Demonstrationum finis (rosas debeam dicere) nulla difficultate reliquos evolves libros, praesertim ordine praefcripto lecitatos; &amp; magno tuo gudio teipsum miraberis ac salutabis Mathematicum. Quod si Euclidæorum Librorum difficultates vincere aut ingenii, aut laboris atque industriæ defectus non permettet, ne tamen animum desponde, sed reliquis Libros ordine adgredere, occurrentesque inter legendum Demonstrationes omitte, dabit labor improbus, ut si non optimus, evadas tamen Mathematicus. Sed antequam manum operi admovere, lege, obsecro, sequentes Paræneses, commodo tuo adscriptas.
{{nop}}

{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lcdrh84nl5vufsi263h5fukbkhry1w0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284897</id>
      <parentid>284874</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284897</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1460" sha1="0i6vx4b266ddjajdhdvp91u509gls8x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;qua, situnc minus atrident, qui aminus necessearia, in tempus aliud differ. Magno deinde animo, si docti ac veri Mathematici nomen ambis, aggredere Librum tertium, hoc est, Elementorum Euclidis libros priores sex; nec ullam transili aut Definitionem, aut Postulatum, aut Axioma, aut Propositionem ullam, quin intelligas. Intelligesautem, mihi crede, si ingenium afferas non nullum, accedulum laborem. Intellexit totum Euclidem non multo labore D. Augustinus, nullo docente, ut de seipso in Confessionum Libris satetur: intellect Christophorus Clavius, admodum juvenis, dum Logicæ operam daret, ut alibi füse referam, &amp; insinuatur à Christophoro Grienbergero in Praoloquio ad Euclidis Commentariolum, intelleximus non mediocri licet ingenio praediti: intellexere ali multi quos novimus. Superatis Euclidearum Demonstrationum finis (rosas debeam dicere) nulla difficultate reliquos evolves libros, praesertim ordine praefcripto lecitatos; &amp; magno tuo gudio teipsum miraberis ac salutabis Mathematicum. Quod si Euclidæorum Librorum difficultates vincere aut ingenii, aut laboris atque industriæ defectus non permettet, ne tamen animum desponde, sed reliquis Libros ordine adgredere, occurrentesque inter legendum Demonstrationes omitte, dabit labor improbus, ut si non optimus, evadas tamen Mathematicus. Sed antequam manum operi admovere, lege, obsecro, sequentes Paræneses, commodo tuo adscriptas.


[[File:Schott CursusMath 004.png|center|300px]]
{{nop}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>0i6vx4b266ddjajdhdvp91u509gls8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/23</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87077</id>
    <revision>
      <id>284875</id>
      <parentid>284198</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:09:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284875</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="gs683h7inddopdbdyni2on46ygzm7ct" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;PARÆNESES
VIRORUM DOCTORUM
In Cursum Mathematicum.

PRO O E M I U M.

{{dropinitial|C}}Vm &amp; antequam praesenti Operi manum admovisset, &amp; postquam jam saven- te Numine ad finem pervadisset, confilium meum atque consensum cum Virid adeutissimis communicassem, misse ad nonnullos vel Operi idea, vel librorum syllage, quae eorum experierit judicium; dicer vix posse, quantopque vel aximi propositum approbaret, vel dilandarim Operi confectum. Illici igitur Roma, Vienna, Pragia, Lutetia, Dilinga, Clagenfurtio, Monachio, Moguntia, aliique locis aduolarunt aut gratulatoriae, aut parantica Epistolae numero complures, urgentium, ac parem importunae exstimulationis, inchoatum ut Opera maturaret, ac perfectam prato acturam subjicerem: sse fata, non gratum modo auge acceptum omnibus, sed usile quoque Republicae Litterariae futurum. Harum Epistolarum unam aut alteram hic exhibere placuit, non alio consilio, quam ad Tyrorum animos, quorum postfinitum causaribendi laborem suscepi, excitandos, auge ad studia acuenda. Quae estiam causae, cur iste in Mathematicarum Disciplina- rum commendationem, pro more aliorum, in Operas vestibula non excurram, nec ad fedulam ac studiosam lectio nem ejusdem incitem Tyrones. Atres tuas si audes ipse, non raro visceunt; si alius, pretium acquirunt, si modo laus eis sincera, &amp; suco adulatione minimè infesta.

R.P.ATHANASII KIRCHERI
E SOCIETATE JESU

PARÆNESIS
AD TYRONES MATHEMATICOS.

Aecliades Socratem vero vivoque colore in Symposio suo exprèsurus, cum pharmacopæi pyxidem non in congrue dixit. Pyxidem certe si extra videas, deformi corporis habitudine ridiculum cernis; intus si penetres, heroicas etque divinis dotibus refertam deprehendis. Pharmacopæi officinam ingressus, pyxides, urnas, ampullas, vasaque omni- genarum varietate instructa intueris quidem; at quaespectatorem externâ facie suâ ad risum potius, quam ad seriam rerum intus laten- tiun considerationem alliciant, dumnil adeo consideratione dig- num se obtutui exhibet. Vides hic Harpyas monströsâ corporis metamorphosi ridiculas; illic Satyriscos hædins cruribus exasperatos: alibi Dracones tortuosos cervis stipatos aligeris, Pegafos diceres: An- feres quoque frænis lorisque instructos, in concha nescio quam Dea- strantrahentes; innumera deniquealia spectas Naturæ monstra titi ridicula, ita humanae imaginationis, quae prius reideas, quàm videos, ludibria. Intus verò si penetras erit quod quæras; quæris erit quod ames; amas erit quod ingenti precio coëmas, balsama, ambram, muschum, gemmas, unionesque, &amp; pretiosa qualibet tum ad præservan-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>gs683h7inddopdbdyni2on46ygzm7ct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/24</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87078</id>
    <revision>
      <id>284876</id>
      <parentid>284199</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284876</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3160" sha1="pxnhcgaxpzs92q8lacd4xczx5jw2jwx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dam sanitatem, tum ad sanandum hominem; qualicumque tandem infirmitate detentum. Cujusmodi officinam meliori sane similitudine Mathematicum studio, quam qua Socratem expressit Alcibiades, comparandam duxi. Nonnulli eorum qui prima Mathematicae palætra limina subeunt, dum librostot exoticis deformatos figuris, tot barbaris insignitos nominibus, totinsolitis characterum formis, circulis, lineis, triangulis, parallelogrammis, rhombis ac rhomboidibus implexos intricatosque, tot schematismorum Astronomicorum portentis depictos intuentur; ea omnia vel cum risu excipientes, mox propudiofum illud, cum bono, occinunt; vel, quod pejus est, sañis chinnitiq; imperitâ quadam censoriævirgula licentia immertio excrentur, abominanturque. Alii contra, neglectâ externa rerum facie, uti otiosum minimè putant esse, quod tanto figurarum apparatu insignitum cernunt; ita quoque intimis mentis oculis in ea, qua sub iis latent pretiosissimarum rerum cimelia defixi, abjectâ cortice medullam sectantur, tantò majorei exploranda veritatis desiderio, quantò majores inde sibi scientiæ thesauros pollicentur. Talem tibi officinam praesens hoc Opus, Lector, exhibet; in quo quot Libri, tot pyxides sunt. In quibus primâ quidem fronte tot schematum tricis, tot insolitornum nominum monstris te tertiernolim, nec penetrandi difficultate ac labore vinci. Duri cortices involucra indefessâstudio perfringe; ac deteges tandem, quod ingenii humani inquietudo &amp; vota nullo non tempore adeo ardenter ambiérunt, artium &amp; scientiarum thesauros inexhaustos, inaccesâque scientiâ adytâ reclusa, tanta rerum varietate instructa, tantà arcanorum sociata multitudine &amp; copiâ, ut nulla sit tam studiósae affectata oratio, nullum tam eruditæ pennæ robur, quae eorum aut pretium, aut magnitudinem sufficien- tiadumbratione describat.

Fuit jam dudum à Republica Mathematica desideratus Vir imperterriti pectoris, qui superatis difficultatum scopulis, tum in Republicâ Litterariorum bonum, tum ad Tyronum exsultimationem, Herculeos subdens oneri humeros, Curium conderet Mathematicum, quo universam Matheseos Encyclopaediam in certas classes redactam, methodo facili &amp; expedita comprehenderet. Praestitit id tandem pro ea, qua pollet, ingenii amplitudine &amp; capacitate P. Gaspar Schottus, qui frequentibus tumultis non ame tantum, &amp; ab iis quorum directi- oni subeft, sed vel ab ipfa Caefarea Majestate, cujus imperio recalcitra- renefas erat, sollicitatus, tandem Opus aggressus tanta felicitate con- fecit, quantam bonarii artium studiosi deliderare poterant. Ad divisionem Operis quod attinet, continet id viginti octo libros, quibus singularis ordinis progressu omnem Matheseos ambitum ita conclu- fit, ut quid ei addas, quid demas, difficere vix valeas. Ordini stylium junxit didacticum, &amp; Scholis appositâadaptatum, quo Arithmetica Geometricis, utraque Astronomicis, hæc Opticis, Staticisque ita pul- chrè, licite, &amp; eleganter connexuit, ut quemadmodum in catena he- racleotica annulus annulum, ita compositis ritè argumentis unum alterum pulchro sane confluxu ultrò ad feallicere, &amp;attrahere, attrac- tum occultis modis in unionem alterius nescio quo magnetismo&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>pxnhcgaxpzs92q8lacd4xczx5jw2jwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/25</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87079</id>
    <revision>
      <id>284877</id>
      <parentid>284200</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:09:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284877</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3144" sha1="5dkb9ky349kz34vrvm7d5b6qwb43tfo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;conjugere videatur. Invenient hic Mathecos Tyrones, quo sitibunda uberrimis fontium venis labra proluant, proficiantque non tam ordinis ratione, quam Disciplinarum tradituarum luculentà methodo, doctrina exquisita, facili, clarà, &amp; vel ipsì durioribus in geniis haud impervià. Nil dico hic de summis emolumentiis, quae ex hujus lectione Operis, veluti ex cornu quodam Copiae redundabunt: silce utilitates, quas sacra Mathesis, hoc Opere contenta, nullo non hominum statui consert: prætereo intemeratae voluptatis uberratem, qua suos sibi deditos Alumnos eadem demulcet. Quae major voluptas &amp; delectatio homini ad celum aspiciendum contemplandumque nato esse potestilla, quae ex coelestium rerum cognitione &amp; scientia percipitur? Quid scire non aveat, qua ratione tantæ astralium corporum inole, tot raris immutabilibusque cursibus in æthere permeabili circumagitentur? quanta corundem corporum magnitudo, &amp; à se invicem atque à terra distantià? qui coelestium virtutum influxus? Hae, atque his similia, non nisi divinum Mathecos studium docet. Ea etenim sola coelos penetrat, atque ad altissimos astrorum exercitus, eodem quo ipsa motu cursuque agitata, pertingens, non cuncta dumtaxat pervadit, &amp; veluti manibus attrectat, ac veratur, sed tantarum rerum ordinem, numerum, motum, magnitudines, intervalla, brevibus dimensia circumscriptionibus, infallibili numerorum calculo definita, angusto orbis spatio comprehensa, coelo demissa hominibus desert; luminarium, Solis dico; Lunæque deliquia, suis quandoque futura temporibus, summo mortalium stupore &amp; admiratione non exhibet solum, sed &amp; mirâ ingenii sagacitate &amp; solertia demonstrat. Terris vero reddita, regiones omnes, cuncta perlustrat maria; Oceanumque pervagata, strictis exigua chartæ anguitis omnem nobis Geocofmi distributionem ob oculos ponit, &amp; quantis singula à singulis distent intervallis, mira quadam proportionis evidencia ostendit: ut nihil jam quo labefactari tanta ejus contentio queat, interrumpe posse videatur, non strata super terræ superficiem maria; non saxorum asperitates; non impendentium montium altitudines, immensitateque camporum; non ille, quisfus prope immensa coelorum confinia aer, ejusdem velocitati moram ac tarditatem affert, quin minus cuncta perlufret, ac perfectè descripta, dimensaque, ut dissentiri non possis, objicit. Hae (ut innumerabilia praeterea) in tanta opinionum discrepantia, in tanto contrariantium placitorum conflictu, in summa rerum ignoratione, in tectæ veritatis revelatione selevi veluti arbi:ram quandam, tutamque ducem ac magistrum constituit, &amp; interponit, dum, Pythagorà testé, ad summum humanæ cognitionis fastigium tutum parat aditum, lenemque struit accepsum. Hae naturæ obscuritate involutas rerum causas, &amp; inaccessa Mundi Sacramenta, veluti profunda quadam obvelata caligine, mentis acumine non attingit tantum, sed è tenebris, quibus obtecta jacebant, evoluta, abditarum rerum indagine tandem in lucem educit. Quid tam singulare, &amp; propè divinum, quàm vulgi posse stuperorem &amp; admirationem eludere; &amp; raptas vana formidine mentes imperitorum, ratione soli sibi percepts disolvere, torpentesque ad&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5dkb9ky349kz34vrvm7d5b6qwb43tfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/26</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87080</id>
    <revision>
      <id>284878</id>
      <parentid>284201</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:10:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284878</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2709" sha1="se3jnmccucqytuh02dt9diw5t65kjws" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;spem rursus &amp; fiduciam excitare? Sunt haec divinae Matheseos miracula; adeo ut nihil inter humanae mentis repertum sit tam rarum, mirum, insolitum, paradoxum, quod Mathesis non exabditis Arithmeticae, Geometricae, Musicae, Astronomicae, Opticae, Mechanicae, Staticeque officinis, miro quodam Artis &amp; Naturae conjugio produxit. Sine hac omne deficit militaris disciplinae studium; languescit in urbibus qua defendendis, qua oppugnandis, militibusque in aciem ritè disponendis, vigor omnis, atque industria. Haec temporum Magistra; haec aequi bonique, justi atque injusti arbitra, dum vitii poenas, virtutibusque praemia, unicumque quod suum est, ad Geometricae, Arithmeticae, atque Harmonicae proportionis leges, quibus Reipublicae salus, atque humani generis, quin vel ipsius Mundi conservatio subsistit, unicè decernit, &amp; aptè distribuit.

Quare si nihil vobis, Tyrone, ad delectationem jucundius, nihil ad existimationem honestius, nihil ad vitae fructum optabilius, ad rerum cognitionem aptius, ad Rempublicam administrandum utilius, &amp; denique ad vitae beatitudinem falubrius posse accidere; quis non operam, curam, studiumque omne in hisce Disciplinis omnium maximis addicendis sibi impendendum esse putavent? Auge itaque, officinam amè vobis descriptam jam legitimis, pyxidum arcanaspectatus: nihil ponò vobis restat, nisi ut quae hujus Operis argumentum in se continet, voluptatum cimento, umbrorumque ubertate refertum, magno animo, ad divini Numinis gloriam, in Republica, atq; adeo in vetstra propria commoda &amp; utilitates depromatis; memores illius:

{{Greek|οἱ θεῖοι παρὰ τὴν πάνη μουσικήν.}}
Dii omnia laboribus vendunt.

R. P. BALTHASARIS CONRADI
E SOCIETATE JESU,
In Pragensi, Graecensi, &amp; Uratislaviensi ejusdem SOCIETATIS
Collegii Mathematicae Professoris

PARÆNESIS
AD AUCTOREM CURSUS MATHEMATICI.
Reverende in Christo Pater, Pax Christi.
Vod pridem optaveram, ut efler quis è Societate nostrâ, qui etiam, quod Philosophis haèterus ab aliquo tempore in usu fuit, cursum aliquem Mathematicum conciperet; id ego cum magna animi mei voluptate intelligo Reverentiam Vetram meditari. Res est, fateor, opera nec parvae, nec brevis. Inprimis enim ipfa materies, quam ambitu suo complectitur Mathesis, quam illalatè diffusa sit, optimè novit R.ª V.ª. Certè solæ ejusdem partes, eàque non paucæ, si pro dignitate debeant tractari, integros Tomos requirunt. Quidquò summaduntaxat rerum capita Patri Hugoni Sempilio Codicem bene magnum peperint? &amp; tamen sola illa re- censuit; non deduxit; nondemonstravit. Quid ergo si deducantur? Si, ut debet, demonstretur: Credam, ergo citius Reverentiam Vetram &amp; vires &amp; vitam defeceturam, quam omnes Matheseos partes,&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>se3jnmccucqytuh02dt9diw5t65kjws</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/27</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87081</id>
    <revision>
      <id>284879</id>
      <parentid>284202</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284879</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3021" sha1="rwskbma11ef4n97d53mg8dnfv7lot38" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;quamque pro dignitate sua, explicit, &amp; deducat. Quod si vel velit contrahere, nec ita late se committere alto; facile intelliget R. R., quantum ipsi laborandum sit, ut res tam naturâ suâ diffusas breviter quidem, sed clare, nec summatim solûm, sed fundatè etiam &amp; cum demonstrationibus complectatur. Nec sat scio, quomodo se Oceanus ingens in cochlear finat contrahi. Et cum multa dicuntur breviter, plura tacentur. Ars summa sit, nec redundare in tanta copia, nec deficere in necessariis. Et quid fiet Elementis veterum Geometrarum? Supponetne illa aliunde cognita? tum ursus non erit integer. Aut simul edet: quam autem tum non ex crescet moles; Autilla contraheret: quam vero hoc impossibile?

Quam deinde multa adhuc sunt in tota sparsim Mathesi, quae sum nondum perfectionem attigerunt? Nota ea sunt R. V., ut proinde recensere opus non sit. Nisi autem ea perfecta edat R. V., Cursus erit mancus, &amp; multa laude privabitur. Ut potius praestare videatur, unam aliquam materiam ad umbilicum deducere, quam omnes coligere, &amp; contrahere.

Verum haec neuti quam eò dico, ut absterream Reverentiam Vestràm à proposito tam laudabilis; sed potius (si mihi tamen tam multum sumere audcam) ad cursum incitem atque adhorter. Cum enim Reverentia Veftra &amp; ex disciplina incomparabilis illius Viri Athanasii Kircheri prodierit, &amp; ejufdem poftea consortio Romæ diutius frui ta, cundem poenè aequis passibus consequatur, insuper tot jam annos in docendis hisce scientiis versata sit: nemo ambigere potest, quin omnes materias ad fundum usque penetravit: cumque &amp; mirè facilis in scribendo sit, &amp; summa cum claritate ac brevitate res obscurissimas ac fusissimas, uti iam Orbi notum est, proponere posset; in eam veni sententiam, posse Reverentiam Veftram, li quem alium, omnes totius Matheseos partes scribendo complecti, ecque compendio propone re, ut nemo queri possit aut obtrum fe multitudine, aut necesse fariis scitur privarum esse. Id quod mihi quidem ad integrum Matheseos Cursum cum laude Orbi proponendum satis esse videtur; licet interim nec Elementa addantur Geometrica, &amp; multa sint quae nec dum ad summam sint deducta perfectionem quam si expectaret velle mus, nimis diu cum Cursu foret exspectandum: &amp; Cursus ipsi Philosophici non ii sunt, quibus ultima sit addita manus; imò fortè non dum satis prima.

Sed nec actum acturam existimem Reverentiam Vestràm. Licet enim jam nuper Petrus Herigonius integrum Cursum hoc etiam titulo ediderit; &amp; ante ipsum quadraginta circiter annis hoc idem in refeccit Simon Stevinus (ut aliorum taceam Systemata) purarem tamen non ita eos cucurrisse, ut omnè posteris, ac inprimis Reverentiae Veftra palmam præripuerint. Erunt &amp; in iis quae corrigantur, addan tur, demantur: crunt quae clarius, quae ordinatus proponantur. Non unis Auctoribus laudem omnem adstrinxit Deus.

Accedit quòd idipsum non nisi gratissimum accidere posset nostris hominibus, qui optant, ac desiderant, ut aliquis methodo styloque nobis familiarior e totam, quam latè patet, mathematicam compen-&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rwskbma11ef4n97d53mg8dnfv7lot38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/28</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87082</id>
    <revision>
      <id>284880</id>
      <parentid>284203</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284880</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="907" sha1="lycyue6ty1rfgfcsat3c7m90vaulnad" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dio, quo ficti potest, complectatur. Quorum votis ac desideriis servisse, satis magnum erit operæ pretium.

Quapropter cùm &amp;amp; utile futurum opus sit, &amp;amp; multorum votis exoptatu; nec sit quod ab ea cogitatione ac consilio Reverentiam Vestram absterrere possit: imò multa sint quæ invitent, alliciant, &amp;amp; pænè pertrahant: accedat insuper impulsus haud dubiè divinus, qui operum laborumque nostrorum optimus pro cujusque viribus diribitor est: magno velim animo ac ardore meditatum Opus &amp;amp; aggrediatur, si nondum aggressa est: &amp;amp; urgeat, ac ad metam perducat. Pro quo faventiorem è cœlis auram, &amp;amp; specialem Numinis adsistentiam ex animo precor: meque &lt;sup&gt;tiæ&lt;/sup&gt;. V&lt;sup&gt;æ&lt;/sup&gt;. sanctissimis sacrificiis ac precibus enixè commendo, Uratis laviæ 12. Decembris 1658.

''Reverentia Vestra''

{{right|
''Servus in Christo''

{{x-larger|Balthasar Conradus.}}
}}

{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lycyue6ty1rfgfcsat3c7m90vaulnad</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284881</id>
      <parentid>284880</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284881</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="3u67ypjnm80umfeib1c64pp9466poqb" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dio, quo ficti potest, complectatur. Quorum votis ac desideriis servisse, satis magnum erit operæ pretium.

Quapropter cùm &amp;amp; utile futurum opus sit, &amp;amp; multorum votis exoptatu; nec sit quod ab ea cogitatione ac consilio Reverentiam Vestram absterrere possit: imò multa sint quæ invitent, alliciant, &amp;amp; pænè pertrahant: accedat insuper impulsus haud dubiè divinus, qui operum laborumque nostrorum optimus pro cujusque viribus diribitor est: magno velim animo ac ardore meditatum Opus &amp;amp; aggrediatur, si nondum aggressa est: &amp;amp; urgeat, ac ad metam perducat. Pro quo faventiorem è cœlis auram, &amp;amp; specialem Numinis adsistentiam ex animo precor: meque R&lt;sup&gt;tiæ&lt;/sup&gt;. V&lt;sup&gt;æ&lt;/sup&gt;. sanctissimis sacrificiis ac precibus enixè commendo, Uratis laviæ 12. Decembris 1658.

''Reverentia Vestra''

{{right|
''Servus in Christo''

{{x-larger|Balthasar Conradus.}}
}}

{{missing image}}&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3u67ypjnm80umfeib1c64pp9466poqb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284895</id>
      <parentid>284881</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:25:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284895</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="kppuzpw3qr1o7vp9fs1h1q6wglxt9zo" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dio, quo fieri potest, complectatur. Quorum votis ac desideriis servisse, satis magnum erit operæ pretium.

Quapropter cùm &amp;amp; utile futurum opus sit, &amp;amp; multorum votis exoptatum; nec sit quod ab ea cogitatione ac consilio Reverentiam Vestram absterrere possit: imò multa sint quæ invitent, alliciant, &amp;amp; pænè pertrahant: accedat insuper impulsus haud dubiè divinus, qui operum laborumque nostrorum optimus pro cujusque viribus diribitor est: magno velim animo ac ardore meditatum Opus &amp;amp; aggrediatur, si nondum aggressa est: &amp;amp; urgeat, ac ad metam perducat. Pro quo faventiorem è cœlis auram, &amp;amp; specialem Numinis adsistentiam ex animo precor: meque R&lt;sup&gt;tiæ&lt;/sup&gt;. V&lt;sup&gt;æ&lt;/sup&gt;. sanctissimis sacrificiis ac precibus enixè commendo, Uratis laviæ 12. Decembris 1658.

''Reverentia Vestra''

{{right|
''Servus in Christo''

{{x-larger|Balthasar Conradus.}}
}}

[[File:Schott_CursusMath_004.png|center|300px]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kppuzpw3qr1o7vp9fs1h1q6wglxt9zo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284896</id>
      <parentid>284895</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284896</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="938" sha1="tvo9gegik3hbf7s6go86tpzksvssbi3" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;dio, quo fieri potest, complectatur. Quorum votis ac desideriis servisse, satis magnum erit operæ pretium.

Quapropter cùm &amp;amp; utile futurum opus sit, &amp;amp; multorum votis exoptatum; nec sit quod ab ea cogitatione ac consilio Reverentiam Vestram absterrere possit: imò multa sint quæ invitent, alliciant, &amp;amp; pænè pertrahant: accedat insuper impulsus haud dubiè divinus, qui operum laborumque nostrorum optimus pro cujusque viribus diribitor est: magno velim animo ac ardore meditatum Opus &amp;amp; aggrediatur, si nondum aggressa est: &amp;amp; urgeat, ac ad metam perducat. Pro quo faventiorem è cœlis auram, &amp;amp; specialem Numinis adsistentiam ex animo precor: meque R&lt;sup&gt;tiæ&lt;/sup&gt;. V&lt;sup&gt;æ&lt;/sup&gt;. sanctissimis sacrificiis ac precibus enixè commendo, Uratislaviæ 12. Decembris 1658.

''Reverentia Vestra''

{{right|
''Servus in Christo''

{{x-larger|Balthasar Conradus.}}
}}

[[File:Schott_CursusMath_004.png|center|300px]]&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tvo9gegik3hbf7s6go86tpzksvssbi3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/29</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87083</id>
    <revision>
      <id>284883</id>
      <parentid>284204</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:42:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284883</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3368" sha1="lby4cz5kh9npo7twwipzviq122xjsdx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Mathematicæ Posteritati
M. Adamus Adamandus Kochánnski Polono-Dobriniacus è Soc. {{sc|Jesu}}, Matheseos in Alma Universitate Moguntina Professor, Eruditum id Mathematum Stadium decursuræ his numeris prælusit.

&lt;poem&gt;
''Arcana Pando. Cui generosior''
''Ad magna mens est, nec popularibus''
''Arctare votis, sed recenter''
''Progenita novitate gaudes,''
''Prensasquerarum: seu tibi regios''
''Fortuna fasces, seu rigidum feri''
''Mavortis ensem, seu sacrati''
''Iura pedi, veteresque Ceras''
''Indulsit; huc si fortè reconditas''
''Venaris Artes, acrior indole,''
''Scientiarum, Curiosi''
''Si quis AMOR studiumque VERI,''
''Adesto! soli name tibi Lechico''
''Horatianum carmine barbyton''
''Affligo, quò sic innocantes''
''Vera canant documenta Choræ.''
''Frustra nefastæ Poma per arboris''
''BEATIORIS furta SCIENTIÆ''
''Moliris Adam, tuque vanos''
''Progenies imitaris ausus.''
''Haud damno mentem; non malè quuæritur''
''Inter retrusas clausa Scientias''
''BEATITVDO; sola tantis''
''Poma latent alimenta aspebus.''
''An illa fulvis Hesperidum tibi''
''Quærenda ramis? per vigil horridi''
''Draconis hortum cura servat,''
''Ni medica subigatur herba.''
''An quæ loquacis mala famelicum''
''Ludunt palatum Punica Tantali?''
''Vel fascinatus fraudulentæ''
''Fert Paris in Veneris favorem?''
''POMVM sit ORBIS; quo Deus unico''
''Quacunque speres abdidit omnia:''
''Felicitatis expetitas''
''Hinc liceat cumulare gazas.''
''O quis diserti carmina barbyti,''
''Raramque Suade grandioloquentiam''
''Accommodabit, pomi formis''
''Abdita dinumerare Mundi!''
''Huc tu Supremi Magna Geometra,''
''Et Architecti Filia Numinis,''
''Descende Regnatrix MATHESIS,''
''Et liquidum sine nube nobis''
''Effare VERVM, nempe quod assoles;''
''Effareque is name quòtve DECEMPEDIS''
''Dimensa quodam es ordientem,''
''PONDERIBVS NVMERISQVE''
''Mundum?''
''Vt qua latentum parte recessum''
''Rudique mundus cortice melleam''
''Nobis recondat Faustitatem,''
''Sit facili reperire censu.''
''Descendit: Io, currite præpetes:''
''Descendit, en jam fulgurat eminus''
''Induta stellas, dexterâque''
''Gemmi ferum moderante Sceptrum,''
''Corona peplo sidit janthino;''
''Vt vultus ipsum vulnerat æthera''
''Fulgore lucis, quàm pudicum''
''Erubuit labiis corallum,''
''Quamqu innocentes hinc adamantina''
''Castasque vibrent lumina flammulas,''
''Illinc verecundis decentes''
''Lenè fluant humeris capilli!''
''Iam jam rotatis volvitur aureus''
''Temone ducto Currus in Orbibus:''
''Commune frenum cum feroce''
''Ursa ferox subiit Leone. ''
''Et TV latentis verior Arbitra''
''Virago Salve LVMINIS: ô Pharos''
''FELICITATIS, cui petendæ''
''Dædaleas simul addis alas''
''Emancipatis mentibus; Abdita''
''Evolve Mundi: protinùs attinens''
''Delineatos illa cursus,''
''Id roseo dedit ore carmen,''
''NON constat auro, nec lates ultimis''
''Evisceratæ montibus Indiæ,''
''Regnique sub fines Eoi''
''Hesperiis spatiatur Hortis''
''Queiscunque terris Incola Faustitas:''
''Sub Sole quovis nata, domesticos''
''Inter penates otiosus''
''Vernatuas Here velit aures.''
''Exile magnis turget, &amp;amp; obvie''
''Natura gaudet: tu facis arduum''
''Mortale vulgus, quod minori''
''Fas fuerat cumulare sumptu.''
''Afflata pango: Quid quid amabili''
''Suspiriorum vota Favonie''
''Captatis, &amp;amp; partem beatæ''
''Expetitis numerare vitæ,''
''Compendioso, credite, munere''
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lby4cz5kh9npo7twwipzviq122xjsdx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284886</id>
      <parentid>284883</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:04:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284886</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3573" sha1="i4x4odqid3ci9ppymligd320e8x9sq4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{c|
{{xx-larger|MATHEMATICÆ POSTERITATI}}&lt;br/&gt;
{{x-larger|M. Adamus Adamandus Kochánnski Polono-}}&lt;br/&gt;Dobriniacus è Soc. {{sc|Jesu}}, Matheseos in Alma Universitate Moguntina Professor, Eruditum id Mathematum Stadium decursuræ his numeris prælusit.
}}

&lt;poem&gt;
{{dropinitial|A}}''RCANA PANDO. Cui generosior''
''Ad magna mens est, nec popularibus''
   ''Arctare votis, sed recenter''
   ''Progenita novitate gaudes,''
''Prensasquerarum: seu tibi regios''
''Fortuna fasces, seu rigidum feri''
   ''Mavortis ensem, seu sacrati''
   ''Iura pedi, veteresque Ceras''
''Indulsit; huc si fortè reconditas''
''Venaris Artes, acrior indole,''
   ''Scientiarum, Curiosi''
   ''Si quis AMOR studiumque VERI,''
''Adesto! soli name tibi Lechico''
''Horatianum carmine barbyton''
   ''Affligo, quò sic innocantes''
   ''Vera canant documenta Choræ.''
''Frustra nefastæ Poma per arboris''
''BEATIORIS furta SCIENTIÆ''
   ''Moliris Adam, tuque vanos''
   ''Progenies imitaris ausus.''
''Haud damno mentem; non malè quuæritur''
''Inter retrusas clausa Scientias''
   ''BEATITVDO; sola tantis''
   ''Poma latent alimenta aspebus.''
''An illa fulvis Hesperidum tibi''
''Quærenda ramis? per vigil horridi''
   ''Draconis hortum cura servat,''
   ''Ni medica subigatur herba.''
''An quæ loquacis mala famelicum''
''Ludunt palatum Punica Tantali?''
   ''Vel fascinatus fraudulentæ''
   ''Fert Paris in Veneris favorem?''
''POMVM sit ORBIS; quo Deus unico''
''Quacunque speres abdidit omnia:''
   ''Felicitatis expetitas''
   ''Hinc liceat cumulare gazas.''
''O quis diserti carmina barbyti,''
''Raramque Suade grandioloquentiam''
   ''Accommodabit, pomi formis''
   ''Abdita dinumerare Mundi!''
''Huc tu Supremi Magna Geometra,''
''Et Architecti Filia Numinis,''
   ''Descende Regnatrix MATHESIS,''
   ''Et liquidum sine nube nobis''
''Effare VERVM, nempe quod assoles;''
''Effareque is name quòtve DECEMPEDIS''
   ''Dimensa quodam es ordientem,''
   ''PONDERIBVS NVMERISQVE''
      ''Mundum?''
''Vt qua latentum parte recessum''
''Rudique mundus cortice melleam''
   ''Nobis recondat Faustitatem,''
   ''Sit facili reperire censu.''
''Descendit: Io, currite præpetes:''
''Descendit, en jam fulgurat eminus''
   ''Induta stellas, dexterâque''
   ''Gemmi ferum moderante Sceptrum,''
''Corona peplo sidit janthino;''
''Vt vultus ipsum vulnerat æthera''
   ''Fulgore lucis, quàm pudicum''
   ''Erubuit labiis corallum,''
''Quamqu innocentes hinc adamantina''
''Castasque vibrent lumina flammulas,''
   ''Illinc verecundis decentes''
   ''Lenè fluant humeris capilli!''
''Iam jam rotatis volvitur aureus''
''Temone ducto Currus in Orbibus:''
   ''Commune frenum cum feroce''
   ''Ursa ferox subiit Leone. ''
''Et TV latentis verior Arbitra''
''Virago Salve LVMINIS: ô Pharos''
   ''FELICITATIS, cui petendæ''
   ''Dædaleas simul addis alas''
''Emancipatis mentibus; Abdita''
''Evolve Mundi: protinùs attinens''
   ''Delineatos illa cursus,''
   ''Id roseo dedit ore carmen,''
''NON constat auro, nec lates ultimis''
''Evisceratæ montibus Indiæ,''
   ''Regnique sub fines Eoi''
   ''Hesperiis spatiatur Hortis''
''Queiscunque terris Incola Faustitas:''
''Sub Sole quovis nata, domesticos''
   ''Inter penates otiosus''
   ''Vernatuas Here velit aures.''
''Exile magnis turget, &amp;amp; obvie''
''Natura gaudet: tu facis arduum''
   ''Mortale vulgus, quod minori''
   ''Fas fuerat cumulare sumptu.''
''Afflata pango: Quid quid amabili''
''Suspiriorum vota Favonie''
   ''Captatis, &amp;amp; partem beatæ''
   ''Expetitis numerare vitæ,''
''Compendioso, credite, munere''
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>i4x4odqid3ci9ppymligd320e8x9sq4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Schott Gaspar CursusMathematicus 1677 Bambergae.djvu/30</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87084</id>
    <revision>
      <id>284884</id>
      <parentid>284205</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:59:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284884</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="b9c46hjmu6hlkpiy4841gzme5w2xfd8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
''Tradam Mathesis, pluribus unicum''
''Æque valebit SCIRE, pleno''
''Dilapidans sua dona cornu.''
''Fucata nescit stare Beatitas:''
''Diffibulatam prætereuntiam''
''Vertigo rerum dissipabit,''
''SCIRE senes patietus annos.''
''An multa census millia divitis''
''Felicitati sufficiunt tuæ?''
''Quàm plura suspirabit ignis''
''Ignibus intepefactus auri!''
''At me Magistrâ promptior artifex''
''Felicitatem quisuque faber tuam''
''Parabis, &amp;amp; de FONTEVERI''
''Nectareis satiatus undis,''
''Fastidientis lege supercilî''
''Damnabis omnem quam sequitur rude''
''Vulgus voluptam; jam volucris''
''Regna super populosque mentis''
''Subvectus alis, altior æthere''
''Transnavigato, despicies NIHIL''
''Telluris &amp;amp; deforme PVNCTVM.''
''Ipsa tuis minor esse pennis''
''Decircinati concameratio''
''Carcerque Mundi Sphæra videbitur;''
''Vt major arcto pullus ovo''
''Cæruleum ferias putamen.''
''Quod si severæ Scitæ Scientiæ''
''Non mitiores allubeant joci''
''Exercitatiuncularum,''
''Haud tenues generabit Artes,''
''MENSVRA PONDVS cum NVMERO, tria''
''Felicitatis materies tuæ''
''Intende nervos hîc, decoræ''
''Quisquis amas monumenta Famæ,''
''Et arduorum, fortis ut Hercules,''
''Terrore lætus, difficiles nisi''
''Victoriarum quæris herbas,''
''Magnanimus domitor pericli.''
''His his QVADRANDI Principium Cycli,''
''His Artefactum Continuò MOVENS,''
''His constat æternumque DVRANS,''
''Hæc reliquas moderantur Artes.''
''Hæc volve, quisquis grandia concipis''
''Inventa Mundi: me vocat, urbium''
''Franco tuarum prima, terve''
''Herbipolis dominata Mœno:''
''Vbi mearum prodigus Artium''
''KIRCHERIANO lumine nobilis''
''SCHOTTVS vagabundis supremum''
''CVRSIBVS amplificare Circum,''
''Metasque tentat ponere. Olympicis''
''Fortasse gaudes? Pantathlus omnia''
''Certare gestis? Si perennis''
''Multa sedet tibi cura Laudis,''
''Audeto CVRSVM. Quid tibi munieris''
''Poëta noster? cætera respuis,''
''En lyncis istud perspicacis''
''Hoc capies Adamande Vitrum.''
''Quæ forma rerum? quæ facis soli?''
''Quæ monstra cœlo? quis color ætheris?''
''Cœlùmne visitare terras,''
''Annè polo propiare Tellus?''
''Novusne sæcli fabula poshumi''
''Hermes Deorum nuntius, æthera''
''Talarium conduplicatis''
''Trajicio revelatus alis?''
''O vasta Mundi cærula vitrei!''
''O Solis aurum commemorabile,''
''Argenteoque Lunda disco,''
''Et reliqui vaga monstra cœli,''
''Mendàxne vana ludit imagine''
''Crystallus auri? Vellere Colchico''
''Effulgurans comparet Agnus''
''Stelliferas vagus inter herbas.''
''Et auspicatam cornibus aureis''
''Dispensat Orbi Veris originem.''
''Hinc ardet effulgen obryzo''
''Ecce Leo Nemeæus auro. ''
''Illinc Tonanti providus Armiger''
''Defert ab altis fulmina nubibus''
''Hæc terna cœli signa nostram''
''Præ reliquis feriunt Dioptram.''
''Hæc (Curiosos abdita si movent)''
''Lustrent acutis Astronomi Tubis.''
''INFERNA CONCORDANT SVPERNIS,''
''Atque Polo sua sponsa Tellus''
''Dum semisectam porrigit Iridem,''
''Connubiali jungitur annulo,''
''Et auream MVNDI CATENAM''
''Qui fuerit paranymphus, offert.''
''Hanc linque Sphyngem barbytos Oedipo;''
''Vatumque sacro percitus entheo''
''Futura prædic. HIC PERENNES''
''CVRSVS AGET TITI SCHOTTE''
''LAVDES.''
''''
''Perpend-''
''DICVLVM.''
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b9c46hjmu6hlkpiy4841gzme5w2xfd8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284885</id>
      <parentid>284884</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T16:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284885</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3271" sha1="m03iop9c5donheqp4ks1ppfbxhv4bde" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
''Tradam Mathesis, pluribus unicum''
''Æque valebit SCIRE, pleno''
''Dilapidans sua dona cornu.''
''Fucata nescit stare Beatitas:''
''Diffibulatam prætereuntiam''
''Vertigo rerum dissipabit,''
''SCIRE senes patietus annos.''
''An multa census millia divitis''
''Felicitati sufficiunt tuæ?''
''Quàm plura suspirabit ignis''
''Ignibus intepefactus auri!''
''At me Magistrâ promptior artifex''
''Felicitatem quisuque faber tuam''
''Parabis, &amp;amp; de FONTEVERI''
''Nectareis satiatus undis,''
''Fastidientis lege supercilî''
''Damnabis omnem quam sequitur rude''
''Vulgus voluptam; jam volucris''
''Regna super populosque mentis''
''Subvectus alis, altior æthere''
''Transnavigato, despicies NIHIL''
''Telluris &amp;amp; deforme PVNCTVM.''
''Ipsa tuis minor esse pennis''
''Decircinati concameratio''
''Carcerque Mundi Sphæra videbitur;''
''Vt major arcto pullus ovo''
''Cæruleum ferias putamen.''
''Quod si severæ Scitæ Scientiæ''
''Non mitiores allubeant joci''
''Exercitatiuncularum,''
''Haud tenues generabit Artes,''
''MENSVRA PONDVS cum NVMERO, tria''
''Felicitatis materies tuæ''
''Intende nervos hîc, decoræ''
''Quisquis amas monumenta Famæ,''
''Et arduorum, fortis ut Hercules,''
''Terrore lætus, difficiles nisi''
''Victoriarum quæris herbas,''
''Magnanimus domitor pericli.''
''His his QVADRANDI Principium Cycli,''
''His Artefactum Continuò MOVENS,''
''His constat æternumque DVRANS,''
''Hæc reliquas moderantur Artes.''
''Hæc volve, quisquis grandia concipis''
''Inventa Mundi: me vocat, urbium''
''Franco tuarum prima, terve''
''Herbipolis dominata Mœno:''
''Vbi mearum prodigus Artium''
''KIRCHERIANO lumine nobilis''
''SCHOTTVS vagabundis supremum''
''CVRSIBVS amplificare Circum,''
''Metasque tentat ponere. Olympicis''
''Fortasse gaudes? Pantathlus omnia''
''Certare gestis? Si perennis''
''Multa sedet tibi cura Laudis,''
''Audeto CVRSVM. Quid tibi munieris''
''Poëta noster? cætera respuis,''
''En lyncis istud perspicacis''
''Hoc capies Adamande Vitrum.''
''Quæ forma rerum? quæ facis soli?''
''Quæ monstra cœlo? quis color ætheris?''
''Cœlùmne visitare terras,''
''Annè polo propiare Tellus?''
''Novusne sæcli fabula poshumi''
''Hermes Deorum nuntius, æthera''
''Talarium conduplicatis''
''Trajicio revelatus alis?''
''O vasta Mundi cærula vitrei!''
''O Solis aurum commemorabile,''
''Argenteoque Lunda disco,''
''Et reliqui vaga monstra cœli,''
''Mendàxne vana ludit imagine''
''Crystallus auri? Vellere Colchico''
''Effulgurans comparet Agnus''
''Stelliferas vagus inter herbas.''
''Et auspicatam cornibus aureis''
''Dispensat Orbi Veris originem.''
''Hinc ardet effulgen obryzo''
''Ecce Leo Nemeæus auro. ''
''Illinc Tonanti providus Armiger''
''Defert ab altis fulmina nubibus''
''Hæc terna cœli signa nostram''
''Præ reliquis feriunt Dioptram.''
''Hæc (Curiosos abdita si movent)''
''Lustrent acutis Astronomi Tubis.''
''INFERNA CONCORDANT SVPERNIS,''
''Atque Polo sua sponsa Tellus''
''Dum semisectam porrigit Iridem,''
''Connubiali jungitur annulo,''
''Et auream MVNDI CATENAM''
''Qui fuerit paranymphus, offert.''
''Hanc linque Sphyngem barbytos Oedipo;''
''Vatumque sacro percitus entheo''
''Futura prædic. HIC PERENNES''
''CVRSVS AGET TITI SCHOTTE''
''LAVDES.''

''Perpend-''
''DICVLVM.''
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>m03iop9c5donheqp4ks1ppfbxhv4bde</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284887</id>
      <parentid>284885</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284887</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3441" sha1="rq5ce56uey62g27qj4342j6f8x77wro" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Sjgallagher2&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;&lt;poem&gt;
''Tradam Mathesis, pluribus unicum''
   ''Æque valebit SCIRE, pleno''
   ''Dilapidans sua dona cornu.''
''Fucata nescit stare Beatitas:''
''Diffibulatam prætereuntiam''
   ''Vertigo rerum dissipabit,''
   ''SCIRE senes patietus annos.''
''An multa census millia divitis''
''Felicitati sufficiunt tuæ?''
   ''Quàm plura suspirabit ignis''
   ''Ignibus intepefactus auri!''
''At me Magistrâ promptior artifex''
''Felicitatem quisuque faber tuam''
   ''Parabis, &amp;amp; de FONTEVERI''
   ''Nectareis satiatus undis,''
''Fastidientis lege supercilî''
''Damnabis omnem quam sequitur rude''
   ''Vulgus voluptam; jam volucris''
   ''Regna super populosque mentis''
''Subvectus alis, altior æthere''
''Transnavigato, despicies NIHIL''
   ''Telluris &amp;amp; deforme PVNCTVM.''
   ''Ipsa tuis minor esse pennis''
''Decircinati concameratio''
''Carcerque Mundi Sphæra videbitur;''
   ''Vt major arcto pullus ovo''
   ''Cæruleum ferias putamen.''
''Quod si severæ Scitæ Scientiæ''
''Non mitiores allubeant joci''
   ''Exercitatiuncularum,''
   ''Haud tenues generabit Artes,''
''MENSVRA PONDVS cum NVMERO, tria''
''Felicitatis materies tuæ''
   ''Intende nervos hîc, decoræ''
   ''Quisquis amas monumenta Famæ,''
''Et arduorum, fortis ut Hercules,''
''Terrore lætus, difficiles nisi''
   ''Victoriarum quæris herbas,''
   ''Magnanimus domitor pericli.''
''His his QVADRANDI Principium Cycli,''
''His Artefactum Continuò MOVENS,''
   ''His constat æternumque DVRANS,''
   ''Hæc reliquas moderantur Artes.''
''Hæc volve, quisquis grandia concipis''
''Inventa Mundi: me vocat, urbium''
   ''Franco tuarum prima, terve''
   ''Herbipolis dominata Mœno:''
''Vbi mearum prodigus Artium''
''KIRCHERIANO lumine nobilis''
   ''SCHOTTVS vagabundis supremum''
   ''CVRSIBVS amplificare Circum,''
''Metasque tentat ponere. Olympicis''
''Fortasse gaudes? Pantathlus omnia''
   ''Certare gestis? Si perennis''
   ''Multa sedet tibi cura Laudis,''
''Audeto CVRSVM. Quid tibi munieris''
''Poëta noster? cætera respuis,''
   ''En lyncis istud perspicacis''
   ''Hoc capies Adamande Vitrum.''
''Quæ forma rerum? quæ facis soli?''
''Quæ monstra cœlo? quis color ætheris?''
   ''Cœlùmne visitare terras,''
   ''Annè polo propiare Tellus?''
''Novusne sæcli fabula poshumi''
''Hermes Deorum nuntius, æthera''
   ''Talarium conduplicatis''
   ''Trajicio revelatus alis?''
''O vasta Mundi cærula vitrei!''
''O Solis aurum commemorabile,''
   ''Argenteoque Lunda disco,''
   ''Et reliqui vaga monstra cœli,''
''Mendàxne vana ludit imagine''
''Crystallus auri? Vellere Colchico''
   ''Effulgurans comparet Agnus''
   ''Stelliferas vagus inter herbas.''
''Et auspicatam cornibus aureis''
''Dispensat Orbi Veris originem.''
   ''Hinc ardet effulgen obryzo''
   ''Ecce Leo Nemeæus auro. ''
''Illinc Tonanti providus Armiger''
''Defert ab altis fulmina nubibus''
   ''Hæc terna cœli signa nostram''
   ''Præ reliquis feriunt Dioptram.''
''Hæc (Curiosos abdita si movent)''
''Lustrent acutis Astronomi Tubis.''
   ''INFERNA CONCORDANT SVPERNIS,''
   ''Atque Polo sua sponsa Tellus''
''Dum semisectam porrigit Iridem,''
''Connubiali jungitur annulo,''
   ''Et auream MVNDI CATENAM''
   ''Qui fuerit paranymphus, offert.''
''Hanc linque Sphyngem barbytos Oedipo;''
''Vatumque sacro percitus entheo''
   ''Futura prædic. HIC PERENNES''
   ''CVRSVS AGET TITI SCHOTTE''
              ''LAVDES.''

      ''Perpend-''
      ''DICVLVM.''
&lt;/poem&gt;&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rq5ce56uey62g27qj4342j6f8x77wro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87139</id>
    <revision>
      <id>284890</id>
      <parentid>284304</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8003" sha1="0ep1el0nw16n2f07498afbbk809u4a0" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|Annus= 1677
|SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit.
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}


{{liber
|Post=Epistola ad Leopoldum I
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=5 to =5 /&gt;


&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=7 to =7 /&gt;

== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematics/Carmen|Carmen]]

== [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] ==
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis
* Caput IV. De praxibus Mathematicis

== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]==
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]===
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]===
* Caput I. De Arithmetica Geometrica
* Caput II. De Arithmetica Astronomica
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria

== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena
* Euclidis Elementum I.
* Euclidis Elementum II.
* Euclidis Elementum III.
* Euclidis Elementum IV.
* Euclidis Elementum V.
* Euclidis Elementum VI.

== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368)
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)


{{rule}}

''Transcription by Reinhard Gruhl, adapted from [https://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/schott.html CAMENA].''</text>
      <sha1>0ep1el0nw16n2f07498afbbk809u4a0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284893</id>
      <parentid>284890</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8012" sha1="7j9rudvhq31jjv2qs5xdpr8sarrteg7" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|Annus= 1677
|SubTitulus=Sive Absoluta Omnium Mathematicarum Disciplinarum Encyclopaedia, in Libros XXVII Digesta, Eoque Ordine Disposita, Ut Quivis, Vel Mediocri Praeditus Ingenio, Totam Mathesin a Primis Fundamentis Proprio Marte Addiscere Possit.
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}


{{liber
|Post=Epistola ad Leopoldum I
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=5 to =5 /&gt;


&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=7 to =7 /&gt;

== Index. ==
* [[Cursus Mathematicus/Epistola ad Leopoldum I|Epistola ad Leopoldum I.]]
* [[Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta|Facultates Auctori Facta]]
* [[Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis|Proemium Totius Operis]]
* [[Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum|Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum]]
* [[Cursus Mathematics/Carmen|Carmen]]

== [[Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica|Liber I. Isagoge Mathematica, sive brevis Introductio in omnes Mathematicas Disciplinas]] ==
* Caput I. De Etymo, Obiecto, et Natura Mathematicae
* Caput II. De variis Mathematicarum Disciplinarum divisionibus
* Caput III. De terminis seu Vocabulis Mathematicis
* Caput IV. De praxibus Mathematicis

== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Liber II. De Arithmetica Practica Generali ac Speciali]]==
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars I|Pars I. De Arithmetica Practica Generali]]===
* Caput I. De Elementis numerorum integrorum
* Caput II. De Elementis numerorum fractorum
* Caput III. De Regulis nonnullis Arithmeticae Practicae
=== [[Cursus Mathematicus/Liber II De Arithmetica Practica Generali ac Speciali Pars II|Pars II. De Arithmetica Practica Speciali]]===
* Caput I. De Arithmetica Geometrica
* Caput II. De Arithmetica Astronomica
* Caput III. De Arithmetica Politica seu Civili
* Caput IV. De Arithmetica Rabdologica Neperi
* Caput V. De Arithmetica Calculari, seu Lineari
* Caput VI. De Arithmetica Divinatoria

== Liber III. De Geometria Elementari, sive Elementorum geometricorum Euclidis sex libri primi ==
* Prolegomena
* Euclidis Elementum I.
* Euclidis Elementum II.
* Euclidis Elementum III.
* Euclidis Elementum IV.
* Euclidis Elementum V.
* Euclidis Elementum VI.

== Liber IV. Trigonometria Elementaris ==
* Caput I. De Definitionibus, seu Terminis in Trigonometria Elementari usitatis (p. 110) 
* Caput II. De ordine ac dispositione tabularum Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 110) 
* Tabulae Sinuum, Tangentium et Secantium (p. 114)
* Caput III. De structura tabularum sinuum, tangentium et secantium (p. 159)
* Caput IV. De Usu Canonis triangulorum, seu Tabularum Sinuum, Tangentium, et Secantium (p. 161)

== Liber V. De Trigonometria Practica, sive Canones ad triangulorum dimensionem spectantes ==
* Caput I. Notantur nonnulla ad Trigonometriam Practicam necessaria (p. 164)
* Caput II. De Trigonometria rectangulorum (p. 164)
* Caput III. De Trigonometria obliquangulorum triangulorum (p. 167)
* Caput IV. De dimensione triangulorum Sphaericorum (p. 169)
* Compendium Brevissimum Trigonometriae Elementaris ac Practicae (p. 176)
* Caput I. Definitiones ad Trigonometriam necessariae (p. 177)
* Caput II. Postulata, et Axiomata ad sequentes demonstrationes necessaria (p. 178)
* Caput III. Problemata ad Trigonometriam necessaria (p. 178)
* Caput IV. Theoremata quindecim ad Trigonometriam necessaria (p. 179)
* Caput V. De resolutione triangulorum planorum (p. 183)

== Liber VI. De Geometria Practica ==
* Pars I. De Longimetria, seu linearum rectarum dimensione (p. 190)
* Caput I. De nonnullis Geometricis Instrumentis ad longimetriam necessariis (p. 190)
* Caput II. De dimensione latitudinum (p. 192)
* Caput III. De dimensione altitudinum verticalium (p. 195)
* Caput IV. De dimensione profunditatum (p. 198)
* Caput V. De dimensione distantiarum diametralium (p. 198)
* Caput VI. De usu Quadrati et Quadrantis penduli (p. 200)
* Caput VII. De variis dimetiendi modis (p. 201)
* Pars II. De Planimetria, seu superficierum dimensione (p. 204)
* Pars III. De Stereometria, seu solidorum dimensionibus (p. 209)
* Pars IV. De Caelometria, seu concavorum dimensionibus (p. 212)
* Pars V. De Geodaesia, seu superficierum divisionibus (p. 218)
* Pars VI. De Metamorphosi seu transformatione planorum corporum (p. 222)
* Pars VII. De Ichnographia, seu plantarum delineationibus, et locorum planorum descriptionibus (p. 228)

== Liber VII. De Astronomia Elementari, sive de Sphaera Mundi ==
* Pars I. De Sphaera Mundi in communi (p. 234)
* Pars II. De sphaera Elementari (p. 240)
* Pars III. De Sphaera Caelesti (p. 245)

== Liber VIII. De Astronomia Theorica ==

== Liber IX. De Astronomia Practica ==
* Pars I. De organica problematum astronomicorum resolutione per usum Sphaerae armillaris, Globi astronomici ac Geographici (p. 282)
* Pars II. De Geometrica problematum astronomicorum resolutione (p. 288)

== Liber X. De Astrologia ==

== Liber XI. De Chronographia, seu Temporum ratione ==

== Liber XII. De Geographia ==
* Pars I. De Terraquei Globi Divisione (p. 321)
* Pars II. De Terraquei Globi Descriptione (p. 326)
* Sectio I. Terraquei Globi totius, maiorumque ipsius partium descriptio generalis (p. 326)
* Sectio II. Europaearum Regionum peculiaris descriptio (p. 332)
* Sectio III. Regionum Asiaticarum descriptio (p. 354)
* Sectio IV. Regionum Africanarum, Americanarum, Borealium, et Australium peculiaris descriptio (p. 363)
* Pars III. De Terraquei Globi Dimensione (p. 363)
* Pars IV. De Terraquei Globi Repraesentatione (p. 368)
* Appendix: De Latitudine ac Longitudine praecipuarum Civitatum Orbis Terrarum (p. 375) - Catalogus (p. 376)

== Liber XIII. De Hydrographia ==
* Pars I. De Limeneuritica (p. 380)
* Pars II. De Histiodromica (p. 384)

== Liber XIV. De Horographia ==
* Pars I. Apparatus Horographicus (p. 390)
* Pars II. De Horologiis planis Geometrice describendis (p. 392)
* Pars III. De Horologiis planis Arithmetice describendis (p. 403)
* Pars IV. De Horologiis organice describendis (p. 405)
* Pars V. De Horologiis ope Quadrantis, et Regulae horographicae describendis (p. 408)
* Pars VI. De Horologiis Portalibus (p. 410)
* Pars VII. De Horologiis Reflexis (p. 423)

== Liber XV. De Mechanica ==

== Liber XVI. De Statica ==

== Liber XVII. De Hydrostatica ==

== Liber XVIII. De Hydrotechnia, sive de Machinis Hydraulicis ==

== Liber XIX. De Optica ==

== Liber XX. De Catoptrica ==

== Liber XXI. De Dioptrica ==

== Liber XXII. De Architectura Militari ==

== Liber XXIII. De Polemica Offensiva ac Defensiva ==

== Liber XXIV. De Tactica hodierna, sive de Castrametatione, et acierum Instructione ==

== Liber XXV. De Harmonia, seu Musica ==

== Liber XXVI. De Algebra ==
* Pars I. De Elementis Algebrae in numeris rationalibus (p. 527)
* Pars II.De Regula Algebrae, eiusque partibus (p. 537)
* Pars III. De Exercitatione Algebraica; in qua per variorum aenigmatum solutionem, Algebrae usus ostenditur (p. 551)
* Pars IV. De Elementis Algebrae in numeris irrationalibus (p. 563)
* Pars V. Exercitationes Algebraicae, in numeris rationalibus et irrationalibus (p. 570)
* Pars VI. Specimen Algebrae speciosae (p. 575)

== Liber XXVII. De Logarithmis ==

== Liber XXVIII. Divisio nova Mathematicarum Disciplinarum, sive earundem Scientiarum Synopsis ==

== Index ==
* Adam A. Kochanski SJ: Analecta Mathematica, sive Theoreses Mechanicae Novae. De natura quinque fundamentalium; et de novo motionum machinalium Principio Universali et unico; nec non de Motus artificialis perpetui possibilitate (p. 621)
* Caelum Stellatum Christianum Julii Schilleri (p. 658)
* Epilogus (p. 660)


{{rule}}

''Original transcription by Reinhard Gruhl, adapted from [https://mateo.uni-mannheim.de/camenaref/schott.html CAMENA].''</text>
      <sha1>7j9rudvhq31jjv2qs5xdpr8sarrteg7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/597</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87210</id>
    <revision>
      <id>284849</id>
      <parentid>284423</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284849</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2315" sha1="kjp96fo3mxapwacjqhm0t31nip44l7q" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
in condito essent, Imperator interrogavit partem
legatarii quaerendi causa; pone, inquit, in condito
centies aureorum esse, quae in usum sumi solerent, diceres totum, quod esset relictum in arca,deberi? Et placuit, recte appellasse. A parte legatarii suggestum est, quaedam a colonis post mortem patrisfamiliae exacta, respondit, hoc, quod post mortem exactum fuisset, reddendum esse legatario.

'''98. [97. V. 96. H.]''' IDEM ''libro singulari de
forma testamenti''.—Si plures gradus sint heredum, et scriptum sit: «heres meus dato», ad omnes gradushic sermo pertinet, sicuti haec verba: «quisquis mihi heres erit». Itaque si quis velit non omnes heredes legatorum praestatione onerare, sed aliquos ex his, nominatim damnare debet.

'''99. [98. V. 97. H.]''' IDEM ''libro singulari de instrumenti significatione''.-Servis urbanis legatis quidam urbana mancipia non loco, sed opere separant, ut, licet in praediis rusticis sint, tamen, si opus rusticum non faciant, urbana videantur &lt;ref&gt;Hal.; urbani videntur, el códice Fl.&lt;/ref&gt;. Dicendum autem est, quod urbani intelligendi sunt, quos paterfamilias inter urbanos adnumerare solitus sit; quod maxime ex libellis familiae, item cibariis deprehendi poterit.

§ 1.-Venatores et aucupes utrum in urbanis, an in rusticis contineantur, potest dubitari; sed dicendum est, ubi paterfamilias moraretur, et hos alebat, ibi eos numerari.

§ 2.-Muliones de urbano ministerio sunt, nisi propter opus rurestre testator cos destinatos habebat.

§ 3.-Eum , qui natus est ex ancilla urbana, et missus in villam nutriendus, interim in neutris esse quidam putant, videamus, ne in urbanis esse intelligatur; quod magis placet.

§ 4. Servis lecticariis legatis, si idem lecticarius sit et coquus, accedet legato.

§ 5. Si alii vernae, alii cursores , legati sunt, si quidam et vernae, et cursores sint, cursoribus cedent; semper enim species generi derogat. Si in specie aut in genere utrique sint, plerumque communicabuntur.

'''100. [99. V. 98. H.]''' IAVOLENUS ''libro II. ex
Posterioribus Labeonis''.- «Heres meus damnas esto Lucio Titio Stichum servum meum reddere», vel ita: «illum servum meum illi reddito»; Cascellius ait, deberi; neque id Labeo improbat, quia qui reddere iubetur, simul et dare iubetur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>kjp96fo3mxapwacjqhm0t31nip44l7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/598</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87224</id>
    <revision>
      <id>284851</id>
      <parentid>284447</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284851</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3464" sha1="6b5egir2bl2h47l3vjfyhdt9xub0yp5" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;§ 1. -Duae statuae marmoreae cuidam nominatim, item omne marmor erat legatum; nullam statuam marmoream praeter duas , Cascellius putat, deberi ; Ofilius, Trebatius contra; Labeo Cascellii
sententiam probat; quod verum puto, quia duas statuas legando potest videri non putasse in marmore se &lt;ref&gt;sed, por se, Hal.&lt;/ref&gt; statuas legare.

§ 2.-«Uxori meae vestem, mundum muliebrem, ornamenta omnia, aurum, argentum , quod eius causa factum paratumque est &lt;ref&gt;Hal.: esset, el códice Fl&lt;/ref&gt;, omne do lego»; Trebatius haec verba: «quod eius causa factum paratumque est», ad aurum et argentum duntaxat referri putat; Proculus ad omnia , quod et verum est.

§ 3.-Cui Corinthia vasa legata essent, et såσεις&lt;ref&gt;Taur.; ενβασεις, la escritura original, Br.; ἐν βασοις, corrección del códice Fl. por et βάσεις; essent, huic abaces quoque, Hal.&lt;/ref&gt;[fundamenta] quoque eorum vasorum collocandorum causa paratas deberi, Trebatius respondit. Labeo autem id non probat, si eas βάσεις &lt;ref&gt;si eas abaces, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; testator numero vasorum habuit; Proculus vero recte ait, si aeneae quidem sint, non autem Corinthiae, non deberi.

§ 4. Cui testudinea legata essent, ei lectos testudincos pedibus inargentatos deberi, Labeo, Trebatius responderunt; quod verum est.

'''101. [100. V. 99. H.]''' SCAEVOLA ''libro XVI. Digestorum''.-Qui habebat in provincia, ex qua oriundus erat, propria praedia, et alia pignori sibi data ob debita, codicillis ita scripsit: τῇ γλυκυτάτη μου πατρίδι βόυλομαι εἰς τὰ μέρη αὐτῆς δοθῆναι, ἀφορίζω αὐτῇ χωρία πάντα, ὅσα ἐν Συρίᾳ κέκτημαι, σὺν πᾶσιν τοῖς ἐνοῦσιν βοσκήμασιν, δούλοις, καρποῖς ἀποθέτοις, κατασκευαῖς πάσαις· [Suavissimae patriae meae volo in partem suam dari, et ipsi separatim adiudico praedia omnia, quaecunque in Syria possideo, cum omnibus in iis existentibus, et pecoribus, et servis, et fructibus , reconditis &lt;ref&gt;Hal.: et fructibus, et usu consumtibilibus, la Vulg.&lt;/ref&gt; et apparatu omni;] &lt;ref&gt;Versión vulgar.&lt;/ref&gt; quaesitum est, an etiam praedia, quae pignori habuit testator, patriae suae reliquisse videatur. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, non videri relicta, si modo in proprium patrimonium, quod fere cessante debitore sit, non sint redacta.

§ 1.-«Peto, fundum meum ita, uti est, alumnae meae dari»; quaesitum est, an fundo &lt;ref&gt;fundus, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; et reliqua colonorum, et mancipia, si qua mortis tempore in eo fundo fuerint, debeantur. Respondit, reliqua quidem colonorum non esse legata, cetera vero videri illis verbis «ita, uti est», data.

'''102. [101. V. 100. H.]''' IDEM ''libro XVII. Digestorum''.-His verbis legavit: «uxori meae lateralia &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; lateraria , el códice Fl.&lt;/ref&gt; mea viatoria, et quidquid in his conditum erit, quae membranulis mea manu scriptis continebuntur, nec ea sint exacta &lt;ref&gt;neque exacta erunt, Hal.&lt;/ref&gt;, quum moriar, licet in rationes meas translata sint, et cautiones ad actorem meum transtulerim»; hic chirographa debitorum, et pecuniam, quum esset profecturus in urbem, in lateralibus condidit; et tam &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; tam, omitela el códice Fl.
&lt;/ref&gt; chirographis exactis, quam pecunia erogata, reversus in patriam post biennium alia chirographa prae-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6b5egir2bl2h47l3vjfyhdt9xub0yp5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/599</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87237</id>
    <revision>
      <id>284862</id>
      <parentid>284464</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284862</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2625" sha1="r6x7efyewwoua8jetz6lcnvbm8mvpya" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;diorum, quae postea comparaverat, et pecuniam in lateralia condidit; quaesitum est, an ea tantum videatur nomina ei legasse, quae postea reversus in iisdem lateralibus condidit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, non deberi , quae mortis tempore in his lateralibus essent, et membranis manu eius scriptis continerentur . Idem quaesiit, an, quum emtiones praediorum in iisdem lateralibus condiderat, praedia quoque legato cedant. Respondit, non quidem manifeste apparere,
quid de praediis sensisset, verum si ea mente emtiones ibi haberet, ut his legatariae datis proprietas praediorum praestaretur, posse defendi, praedia quoque deberi.

§ 1.-Paterfamilias ita legavit: «lances numero duas leves, quas de sigillaribus emi, dari volo»; is de sigillaribus leves quidem non emerat, lances autem emtas habebat, et dictaverat testamentum ante triduum, quam moreretur; quaesitum est, an hae lances, quas emtas de sigillaribus habuit, legato cederent, quum nullas alias de sigillaribus emerit, nec legaverit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, deberi eas, quas de sigillaribus emisset.

§ 2.-Alumno praecepit militiam &lt;ref&gt;emi, inserta la Vulg.&lt;/ref&gt; his verbis: «Sempronio, alumno meo, illud et illud; et quum per aetatem licebit, militiam illam cum introitu comparari volo; huic quoque omnia integra»; quaesitum est, si Sempronius eam militiam sibi comparaverit, an pretium eius, sed et id, quod pro introitu erogari solet, ex causa fideicommissi ab heredibus consequi possit. Respondit, secundum ea, quae proponerentur, posse.

§ 3.-Idem testator liberto militiam his verbis legavit: «Seio, liberto meo, militiam do lego illam», quam militiam et testator habuit; quaesitum est, an onera omnia, et introitus militiae, ab herede sint danda. Respondit, danda.

'''103. [102. V. 101. H.]''' IDEM ''libro singulari Quaestionum publice tractatarum''.-Si pater exheredato filio substituit heredem extraneum, deinde ille extraneus hunc filium heredem instituit, et heres factus intra pubertatem decedat, puto, a substituto ei filio omnino legata praestari non debere, quia non directo, sed per successionem ad filium hereditas patris pervenit.

§ 1.-Plus ego in fratre, qui, quum heres extitisset patri, exheredatum fratrem heredem instituit, accepi, substitutum eius legatum non debere, ac ne quidem si intestato fratri &lt;ref&gt;Hal.:fatre. el códice Fl.&lt;/ref&gt; successerit, quia non principaliter, sed per successionem bona
fratris ad eum pervenerunt.

§ 2.-Si filius ex uncia heres institutus sit, et ab eo legata data sint, habeat et substitutum, deinde&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>r6x7efyewwoua8jetz6lcnvbm8mvpya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/601</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87251</id>
    <revision>
      <id>284863</id>
      <parentid>284483</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:10:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284863</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2744" sha1="9v5gst03l3t9miax1x31b566tvcj475" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;tratu», hoc sequemur, ut pro positione patrimonii sine vexatione et incommodo heredis fiat.

§ 4.-Quid si ita: «pensionibus, quas putaverit legatarius», an totum petere possit, videamus. Et puto, totum non petendum simul, sicut et in heredis electione; fieri enim pensiones debere testator voluit, quantitates duntaxat pensionum in arbitrio heredis aut legatarii contulit.

§ 5.-Sed si ita sit legatum: «heres meus Titio decem trima die dato», utrum pensionibus, an vero post triennium debeatur? Et puto sic accipiendum, quasi paterfamilias de annua, bima, trima die sensisse proponatur.

§ 6.-Si cui certa quantitas legetur, et quoad praestetur, in singulos annos certum aliquid, velut usuras, iusserit testator praestari, legatum valet; sed in usuris hactenus debet valere, quatenus modum probabilem usurarum non excedit.

'''4.''' PAULUS ''libro LXII. ad Edictum''.-Si in singulos annos alicui legatum sit, Sabinus, cuius sententia vera est, plura legata esse ait, et primi anni purum, sequentium conditionale; videri enim hanc inesse conditionem, «si vivat», et ideo mortuo eo ad heredem legatum non transire.

'''5.''' MODESTINUS ''libro X. Responsorum''.-«A vobis quoque, ceteri heredes, peto, ut uxori meae praestetis , quoad vivet &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; viveret, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, annuos decem aureos»; uxor supervixit marito quinquennio et quatuor mensibus; quaero, an heredibus eius sexti anni legatum integrum debeatur. Modestinus respondit, integri sexti anni legatum deberi.

'''6.''' IDEM ''libro XI. Responsorum''.-Annuam pecuniam ad ludos civitati reliquit, quibus praesidere heredes voluit; successores heredum negant se debere, quasi testator tamdiu praestari voluisset, quamdiu praesiderent heredes; quaero igitur, an, quum praesidendi mentionem fecerit, ad tempus fideicommissum, an perpetuo praestari voluerit. Modestinus respondit, fideicommissum quotannis in perpetuum Reipublicae praestandum esse.

'''7.''' POMPONIUS ''libro VIII''. &lt;ref&gt;XIII., Hal.&lt;/ref&gt; ad Quintum Mucium.-Quintus Mucius ait, si quis in testamento ita scripsit: «filii filiaeque meae ibi sunto, ubi eos mater sua esse volet, iisque heres meus in annos singulos, inque pueros puellasque singulas damnas esto dare cibarii nomine aureos decem»; si tutores eam pecuniam dare nolunt ei, apud quem pueri atque puellae sunt, nihil est, quod ex testamento agere possit; nam ea res eo pertinet , uti tutores sciant , quae voluntas testatoris fuerit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; fuit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, uti possint eam pecuniam sine periculo dare. Pomponius: in testamentis quaedam scribuntur, quae ad auctoritatem duntaxat scribentis referuntur, nec obligationem pariunt. Haec autem talia sunt, si te&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>9v5gst03l3t9miax1x31b566tvcj475</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/602</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87259</id>
    <revision>
      <id>284864</id>
      <parentid>284491</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284864</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2747" sha1="tgyv0hwx53ep4xi2jx4ms7525l563ln" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;heredem solum instituam, et scribam, uti monumentum mihi certa pecunia facias; nullam enim obligationem ea scriptura recipit, sed ad auctoritatem meam conservandam poteris, si velis, facere; aliter atque si coherede tibi dato idem scripsero; nam sive te solum damnavero, uti monumentum facias, coheres tuus agere tecum poterit familiae ercirscundae, uti facias, quoniam interest illius. Quin etiam si utrique iussi estis hoc facere, invicem actionem habebitis. Ad auctoritatem scribentis hoc quoque pertinet, quum quis iussit in municipio imagines poni; nam si non honoris municipii gratia id fecisset, sed sua, actio eo nomine nulli competit. Itaque haec Quinti Mucii scriptura: «liberi mei ibi sunto, ubi eos mater sua esse volet», nullam obligationem parit, sed ad auctoritatem defuncti conservandam id pertinebit, ut, ubi iusserit, ibi sint. Nec tamen semper voluntas eius aut iussum conservari debet, veluti Praetor doctus sit, non expedire pupillum eo morari, ubi pater &lt;ref&gt;mater, Hal.&lt;/ref&gt; iusserit, propter vitium, quod pater forte ignoravit in iis personis esse, apud quas morari iussit. Si autem pro cibariis eorum in annos singulos aurei decem relicti sint, sive hoc sermone significantur, apud quos morari mater pupillos voluerit, sive ita acceperimus hunc sermonem, ut ipsis filiis id legatum debeatur, utile erit; et magis enim est, ut providentia filiorum suorum hoc fecisse videatur. Et in omnibus, ubi auctoritas sola testatoris est, neque omnimodo spernenda, neque omnimodo observanda est, sed interventu iudicis haec omnia debent, si non ad turpem causam feruntur, ad effectum perduci.

'''8.''' GAIUS ''libro V. ad legem Iuliam et Papiam''.-In singulos annos relictum legatum simile est usuifructui, quum morte finiatur; sane capitis deminutione non finitur, quum ususfructus finiatur; et ususfructus ita legari potest: «Titio usumfructum fundi lego, et quotiesque capite minutus erit, eundem usumfructum ei do». Illud certe amplius est in hoc legato, quod in &lt;ref&gt;El códice Fl., Br.; in, omitela Taur.&lt;/ref&gt; ingressu cuiuslibet anni, si decesserit legatarius , eius anni legatum heredi suo relinquit, quod in usufructu non ita est, quum fructuarius , etiamsi maturis fructibus, nondum tamen perceptis decesserit, heredi suo eos fructus non relinquet.

'''9'''. PAPINIANUS ''libro VII. Responsorum''.-Fundus, quem paterfamilias libertis legatorum nomine, quae in annos singulos reliquit &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl., Br.; relinquit, Taur. según la escritura original.&lt;/ref&gt;, pignus esse voluit, ex causa fideicommissi rei servandae gratia recte petetur. Paulus notat: hoc admittendum est et in aliis rebus hereditariis, ut et in eas legatarius mittatur.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tgyv0hwx53ep4xi2jx4ms7525l563ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/603</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87269</id>
    <revision>
      <id>284867</id>
      <parentid>284502</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T15:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284867</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="ppkdycf7ytgq8amcauh3tr6rs71pxnu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
'''10.''' IDEM ''libro VIII. Responsorum''.-«Seio amico fidelissimo, si voluerit, sicut meis negotiis interveniebat, eodem modo filiorum meorum intervenire, annuos senos aureos, et habitationem, qua utitur, praestari volo»; non ideo minus annua Seio pro parte hereditaria viventis filiae deberi placuit, quod ex tribus filiis Titiae &lt;ref&gt;testatricis, la Vulg.&lt;/ref&gt; duo aliis heredibus institutis vita decesserunt, quum tam labor, quam pecunia divisionem reciperent.

§ 1.-«Medico Sempronio quae viva &lt;ref&gt;vivus, la Vulg.&lt;/ref&gt; praestabam, dari volo»; ea videntur relicta, quae certam formam erogationis annuae, non incertam liberalitatis voluntatem habuerunt.

§ 2.-«Uxori praeter id, quod a me vivo &lt;ref&gt;a Maevio, por a me vivo, Hal.&lt;/ref&gt; annui nomine accipiebat, aureos centum dari volo»; annuum videtur, et semel centum aureos reliquisse.

§ 3.-Libertis dari volo, quae viva praestabam »; et habitatio praestabitur; sumtus iumentorum non debebitur, quem actori domina praestare solita fuit utilitatis suae causa. Ideo nec sumtum medicamentorum medicus libertus recte petet, quem, ut patronam eiusque familiam curaret, acceptabat.

'''11.''' PAULUS ''libro XXI. Quaestionum''.- Quum in annos singulos legatur, plura legata esse placet, et per singula legata ius capiendi inspicietur. Idem in servo inspiciendum est ex persona dominorum.

'''12.''' IDEM ''libro XIII. Responsorum''.-Caius Seius praedia diversis pagis Maeviae et Seiae legavit, et ita cavit: «praestari autem volo ex praediis Potitianis praediis Lutatianis &lt;ref&gt;Potitianis, ex praediis Luctatianis, Hat.&lt;/ref&gt; annua arundinis millia trecena &lt;ref&gt;trecenta, Hal. Vulg.&lt;/ref&gt; et salicis mundae annua librarum singula millia»; quaero, an id legatum defuncta legataria extinctum sit. Paulus respondit, servitutem iure constitutam non videri, neque in personam, neque in rem; sed fideicommissi petitionem competiisse ei , cui praedia Lutatiana &lt;ref&gt;Luctatiana, Hal.&lt;/ref&gt; legata sunt; et ideo, quum annua legata fuerint, mortua legataria finitum legatum videri:

'''13.''' SCAEVOLA ''libro IV. Responsorum''.-Maevia nepotem ex Maevio puberem heredem instituit, et Lucio Titio ita legavit: «Lucio Titio, viro bono, cuius obsequio gratias ago, dari volo annuos, quamdiu vivat aureos decem , si rebus nepotis mei interveniat, omnemque administrationem rerum nepotis mei ad sollicitudinem suam revocaverit»; quaero, quum Lucius Titius aliquo tempore Maevii negotia gesserit, et per eum non stet, quominus gerat, Publius autem Maevius nollet eum administrare, an fideicommissum praestari debeat. Respondit, si non propter fraudem aliamve quam iustam causam improbandae operae causa remotus esset a negotiis, quae administrare secundum defuncti voluntatem vellet, percepturum legatum.

§ 1. Uxore herede scripta ita cavit: «libertis&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ppkdycf7ytgq8amcauh3tr6rs71pxnu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/546</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87353</id>
    <revision>
      <id>284848</id>
      <parentid>284637</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:05:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284848</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2623" sha1="s4gpucdgdzfnjdkxurkwth8paiz128w" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;singulis annis voluit, alia scriptura se declaraturum promisit, ac postea morte praeventus non
fecit.

'''78. [80.]''' IDEM ''libro IX. Responsorum''.- Qui solidum fideicommissum frustra petebat herede Falcidiam obiiciente, si partem interim solvi sibi desideraverit, neque acceperit, in ea &lt;ref&gt;Hal.; eam, el códice Fl.&lt;/ref&gt; moram passus intelligitur.

§ 1.-Quum post mortem emtoris venditionem Reipublicaepraediorum optimus maximusque Princeps noster Severus Augustus rescindi heredibus pretio restituto iussisset, de pecunia legatario, cui
praedium emtor ex ea possessione legaverat, coniectura voluntatis pro modo aestimationis partem solvendam esse respondi.

§ 2.-Etiam Respublica fideicommissi post moram usuras praestare cogitur, sed damnum, si quod ex ea re fuerit secutum, ab his sarciendum erit, qui post dictam sententiam iudicatum solvere supersederunt. Nec aliud servabitur in litis sumtibus, si ratio litigandi non fuit; ignaviam etenim praetendentes audiri non oportere; quod in tutoribus quoque probatur.

§ 3.-Praedium pater de familia liberorum alienari verbis fideicommissi prohibuit; supremus ex liberis, qui fideicommissum petere potuit, non idcirco minus actionem in bonis suis reliquisse visus est, quod heredem extrarium &lt;ref&gt;Taur. según la escritura original; extraneum, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt; sine liberis decedens habuit.

§ 4.-Si creditor ab eo, qui testamentum fecit, domum acceptam iure pignoris vendidit, contra emtorem fideicommissi causa, tametsi voluntatem defuncti non ignoravit, nihil decernetur.

'''79. [81.]''' IDEM ''libro XI. Responsorum''.- Quae fideicommissa moriens libertis viri debuit, corundem praediorum suis quoque libertis fructum reliquit, iuris ignoratione lapsi, qui petere praedia ex mariti testamento debuerunt, secundum fideicommissum inter ceteros longo tempore perceperunt; non ideo peremtam videri petitionem prioris fideicommissi constitit.

'''80. [82.]''' IDEM ''libro I. Definitionum''.-Legatum ita dominium rei legatarii facit, ut hereditas heredis res singulas; quod eo pertinet, ut, si pure res relicta sit, et legatarius non repudiavit defuneti voluntatem, recta via dominium, quod hereditatis fuit, ad legatarium transeat, nunquam factum heredis.

'''81. [83.]''' PAULUS ''libro IX. Quaestionum''.-Si quis testamento facto a filiis suis, quos heredes instituisset, fideicommissa reliquisset, non ut a legitimis heredibus, sed ut a scriptis, et testamentum aliquo casu irritum factum sit, filii ab intestato venientes fideicommissa ex testamento praestare compelli non possunt.&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s4gpucdgdzfnjdkxurkwth8paiz128w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/545</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87358</id>
    <revision>
      <id>284846</id>
      <parentid>284642</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284846</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2774" sha1="bnnhde961gd6hrinis5bj1qj2v3om8t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;vero tardius vendidit, ei, qui non vendidit, in superiorum partibus fecisse partem intelligitur; at si nemo vendiderit, et novissimus sine liberis vita decesserit , fideicommissi petitio non supererit.

§ 28.-Quum inter libertos ad praedii legatum liberta quoque fuisset admissa, quod patronus petiit &lt;ref&gt;Hal.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ut de nomine familiae non exiret, heredem libertae filium partem praedii, quam mater accepit, retinere visum est.

§ 29.-Quum existimaret ad solam consobrinam suam bona perventura, codicillis ad eam &lt;ref&gt;Taur. al margen; ab ea, en el texto.&lt;/ref&gt; factis pluribus fideicommissa reliquerat; iure successionis ad duos eiusdem gradus possessione devoluta rationibus aequitatis et perpetui Edicti exemplo
pro parte dimidia mulierem relevandam respondi, sed libertates ab ea praestandas, quas intercidere damni causa durum videbatur.

§ 30.-Pater, qui filio semissem dederat, et sororibus eius impuberibus quadrantes, quibus fratrem tutorem dedit, ita fuerat locutus: «fili , conteutus eris pro tuo semisse aureis ducentis, et vos, filiae, pro vestris quadrantibus centenis aureis» ;
vice mutua liberis fideicommissum hereditatis reliquisse non videbatur, sed aestimationem, ut a parentibus frugi fieri solet, patrimonii sui fecisse, nec idcirco fratrem iudicio tutelae bonae fidei rationes quandoque praescriptione demonstratae
quantitatis exclusurum.

§ 31.-Titio fratri suo Maevius hereditatem Seii, a quo heres institutus erat, post mortem suam restituere rogatus, eodem Titio herede scripto , petit &lt;ref&gt;Véanse las notas 8. de la página 588., y 1. de esta.&lt;/ref&gt;, ut moriens Titius tam suam, quam Seii hereditatem Sempronio restitueret; quum ex fructibus medio tempore perceptis fideicommissi debitam quantitatem Titius percepisset, aeris alieni loco non esse deducendum fideicommissum respondi, quoniam ratione compensationis percepisse debitum videbatur. Plane si ea lege Maevius Titium
heredem instituat, ne fideicommissum ex testamento Seii retineat, Falcidiam compensationi sufficere, sed iniquitatem &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; iniquitate, el códice Fl.&lt;/ref&gt; ocurrerre; prudentius autem fecerit, si ex testamento fratris hereditatem repudiaverit, et intestati possessionem acceperit; nec videbitur dolo fecisse, quum fraudem excluserit.

§ 32.-A te peto, marite, si quid liberorum habueris, illis praedia relinquas, vel si non habueris, tuis, sive meis propinquis, aut etiam libertis nostris » ; non esse datam electionem, sed ordinem scripturae factum substitutioni, respondi.

§ 33.-Vicos civitati relictos, qui proprios fines habebant, ex causa fideicommissi non ideo minus deberi placuit, quod testator fines eorum significaturum, et certaminis formam, quam celebrari&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>bnnhde961gd6hrinis5bj1qj2v3om8t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/544</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87369</id>
    <revision>
      <id>284845</id>
      <parentid>284655</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:55:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284845</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2868" sha1="4oyuwsd3ttwf4o44ynaxevr30zf7ntx" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;quorum sedandis prospexerit, quas materia communionis solet excitare.

§ 21.-Pater pluribus filiis heredibus institutis moriens claves et annulum, custodiae causa, maiori natu filiae tradidit, et libertum eidem filiae, qui praesens erat, res, quas sub cura sua habuit, assignare iussit; commune filiorum negotium gestum intelligebatur, nec ob eam rem apud arbitrum divisionis praecipuam causam filiae fore.

§ 22.-Quum imperfecta scriptura invenitur, ita demum verbum legati vel fideicommissi , quod praecedit, vel sequitur, ad communionem assumitur, si dicto scriptum congruat.

§ 23.-Filius matrem heredem scripserat, et fideicommissatabulisdata cum iurisiurandi religione praestari rogaverat, quum testamentum nullo iure factum esset; nihilominus matrem legitimam heredem cogendam praestare fideicommissa, respondi, nam enixae voluntatis preces ad omnem successionis speciem porrectae videbantur.

§ 24.-«Mando filiae meae pro salute sollicitus ipsius, ut, quoad liberos tollat, testamentum non faciat; ita enim poterit sine periculo vivere»; fideicommissariam hereditatem sorori coheredi non videri relictam, apparuit, quod non de pecunia sua testari, sed obtentu consilii derogare iuri, testamentum fieri prohibendo, voluit &lt;ref&gt;perhibendo, noluit., Hal.&lt;/ref&gt;.

§ 25.-Rogo, filia, bona tua quandoque distribuas liberis tuis, ut quisque de te meruerit»; videtur omnibus liberis, etsi non aequaliter promeruerint, fideicommissum relictum; quibus matris electione cessante sufficiet, si nou offenderint, eos autem, quos mater elegerit, fore potiores, si soli promeruissent, existimavi; quodsi neminem elegerit, eos solos non admitti, qui offenderunt.

§ 26.-Donationis praediorum epistolam ignorante filio mater in aede sacra verbis fideicommissi non subuixam deposuit, et literas tales ad aedituum misit: «instrumentum voluntatis meae post mortem meam filio meo tradi volo»; quum pluribus heredibus intestato diem suum obiisset, intelligi fideicommissum filio relictum, respondi; non enim quaeri oportet, cum quo de supremis quis loquatur, sed in quem voluntatis intentio dirigatur &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl.; dirigetur, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;.

§ 27.-Libertis praedium reliquit, ac petiit &lt;ref&gt;Hal.; petit, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, ne id alienarent, utque in familia libertorum retinerent. Si excepto uno ceteri partes suas vendiderint, qui non vendidit, ceterorum partes, quibus non dedit alienandi voluntatem, integras petet;
eos enim ad fideicommissum videtur invitasse, qui iudicio paruerunt, alioquin perabsurdum erit, vice mutua petitionem induci, scilicet ut ab altero partem alienatam quis petat, quum partem suam alienando perdiderit. Sed hoc ita procedere potest, si pariter alienaverint; ceterum prout quisque prior alienaverit, partem posterioribus non faciet, qui&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4oyuwsd3ttwf4o44ynaxevr30zf7ntx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/539</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87380</id>
    <revision>
      <id>284836</id>
      <parentid>284667</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284836</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2748" sha1="184gcifnjxqm6aiud90q41yzdaagqcy" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;
pretio rerum venditarum alias comparat, deminuisse, quae vendidit, non videtur;

'''71. [73.]''' IDEM ''libro VIII. Responsorum''.—sed
quod inde comparatum est, vice permutati dominii restitueretur.

'''72. [74.]''' IDEM ''libro XX. Quaestionum''.- Idem servandum erit, et si proprios creditores ex ea pecunia dimiserit; non enim absumitur, quod in corpore patrimonii retinetur.

'''73. [75.]''' IDEM ''libro XXIII. &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; XX., la escritura original, Br.&lt;/ref&gt; Quaestionum''.—Si, quod ex Pamphila nascetur, legatum mihi fuerit, et ego Pamphilam emam, eaque apud me sit enixa, ratione summa responsum est, non ex
causa lucrativa partum intelligi meum factum;
ideoque petendum ex testamento, tanquam istum
emissem , ut scilicet pretii contributione facta consequar tantum, quanti puerum deducta matris aestimatione constitisse mihi, iudex in causa legati
datus aestimaverit.

'''74. [76.]''' IDEM ''libro XXVII. Quaestionum''.—«Titio centum aureos heres praesens &lt;ref&gt;praesenti, Hal.; praesenti die, la Vulg.&lt;/ref&gt; dato,
deinde protulit diem legatorum; non est verum,
quod Alfenus retulit, centum praesenti deberi , quia diem proprium habuerunt.

'''75. [77.]''' IDEM ''libro VI. Responsorum''.—Miles ad sororem epistolam, quam post mortem suam aperiri mandavit, talem scripsit: «scire te volo, donare me tibi aureos octingentos;» fideicommissum deberi sorori constitit, nec aliud probandum in cuiuslibet suprema voluntate; placet enim consistere fideicommissum, et &lt;ref&gt;La escritura original, Br.; ac, Taur. según corrección del codice Fl.&lt;/ref&gt; si defunctus cum eo loquatur, quem precario remuneratur.

§ 1.—Pro parte heres institutus , cui praeceptiones erant relictae, post diem legatorum cedentem,
ante aditam hereditatem vita decessit; partem hereditatis ad coheredes substitutos pertinere placuit, praeceptionum autem portiones, quae pro parte coheredum constiterunt, ad heredes eius transmitti.

'''76. [ 78.]''' IDEM ''libro VII. Responsorum.—Quum filius divisis &lt;ref&gt;diversis, la Vulg.&lt;/ref&gt; tribunalibus actionem inofficiosi testamenti matris pertulisset, atque ita variae sententiae iudicum extitissent, heredem, qui filium vicerat, pro partibus , quas aliis coheredibus abstulit filius, non habiturum praeceptiones sibi datas, non magis, quam ceteros legatarios actiones, constitit; sed libertates ex testamento competere placuit, quum pro parte filius de testamento matris litigasset. Quod non erit trahendum ad servitutes, quae pro parte minui non possunt; plane petetur integra servitus ab eo, qui filium vicit, partis autem aestimatio praestabitur &lt;ref&gt;Taur. al margen; praestituitur, en el texto&lt;/ref&gt;, aut, si paratus&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>184gcifnjxqm6aiud90q41yzdaagqcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/543</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87397</id>
    <revision>
      <id>284843</id>
      <parentid>284684</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:49:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284843</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2749" sha1="ks864tt9wkku24nfgpvc68r28lvo9ux" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;ta &lt;ref&gt;relegata, Hal.&lt;/ref&gt; retinebitur, quoniam reddi potius videtur, quam dari.

§ 13.-Volo praedia dari libertis meis; quodsi quis eorum sine liberis vita decesserit, partes eorum ad reliquos pertinere volo» ; collibertum patris eundemque filium ex voluntate substitutionem excludere, placuit.

§ 14.-Curatoris suis frustra fidei commisisse videbatur, ut heredi fratri negotiorum gestorum rationem redderet; quamquam igitur testamento cautum esset, ut, quam ad statum suum frater
pervenisset, ei demum solveretur, tamen sub curatore alio fratrem agentem, recte placuit, actionem inferre, quum illis verbis fratri potius consultum videretur, quam solutio, quae iuste fieri potuit, dilata.

§ 15.-Ab instituto extraneo praedia libertis, quum moreretur, verbis fideicommissi reliquerat, et petierat, ne ex nomine familiae alienarentur; substitutum ea praedia debere ex defuncti voluntate, respondi, sed utrum confestim, an sub eadem conditione, voluntatis esse quaestionem; sed coniectura ex voluntate testatoris capienda mors instituti exspectanda est.

§ 16.-Mensae negotium ex causa fideicommissi cum indemnitate heredum per cautionem susceptum emtioni simile videtur, et ideo non erit quaerendum, an plus &lt;ref&gt;Taur.; amplus, el códice Fl., Br.; amplius, Hal.&lt;/ref&gt; in aere alieno sit, quam in quaestu.

§ 17.-Pater filiae mancipia, quae nubenti dedit, verbis fideicommissi praestari voluit; partus susceptos, etsi matres ante testamentum mortuae fuissent, ex causa fideicommissi praestandos respondi; nec aliud in uxore confirmatis donationibus pridem observatum est.

§ 18.-Hereditatem post mortem suam rogati restituere nominum periculo, quae per divisionem obtigerunt, inter coheredes interpositis delegationibus non adstringuntur, non magis, quam praediorum, quum permutatio rerum discernens communionem intervenit &lt;ref&gt;Según corrección del códice Fl.; interveniet, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;.

§ 19.-«Filia mea praecipiat sibique habeat, volo, rem matris suae » ; fructus, quos medio tempore pater percepit &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; percipiet, el códice Fl.&lt;/ref&gt;, nec in separato habuit, sed absumsit, vel in suum patrimonium convertit, non videntur filiae relicti.

§ 20.-«Dulcissimis fratribus meis, avunculis autem tuis, quaecunque mihi supersunt in Pamphilia, Lycia &lt;ref&gt;Syria, la Vulg.&lt;/ref&gt;, vel ubicunque de maternis bonis, concedi volo, ne quam cum his controversiam habeas»; omnia corpora maternae hereditatis , quae in eadem causa dominii manserunt, ad voluntatem fideicommissi pertinent. Ex iisdem igitur facultatibus percepta pecunia,et in corpus proprii patrimonii versa, item iure divisionis res propriae factae non praestabuntur, quum discordiis propin-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ks864tt9wkku24nfgpvc68r28lvo9ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/542</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87424</id>
    <revision>
      <id>284842</id>
      <parentid>284715</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284842</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2742" sha1="s1522xecwzlcmmiroptypqex370odej" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;vita decessisse, Maevius pecuniam dedisset, non
esse liberationem secutam, constitit; nec, si Maevius solvendo non esset, in Titium actionem solidi, vel iure Falcidiae dandam esse, quia mortis causa cepisse non videretur. Diversum probandum foret, si Maevius ignorans, dominum vita decessisse,
pecuniam errore lapsus dedisset; tunc enim portio iure Falcidiae revocaretur.

§ 7.-Quum pater fideicommissum praediorum ex testamento matris filiae deberet, eandem pro parte ita heredem instituit , ut hereditatem fideicommisso compensaret, eademque praedia filio exheredato dati voluit; quamquam filia patris hereditatem suscipere noluisset, fideicommissum tamen ab heredibus esse filio praestandum, ad quos hereditatis portio, quam accepit filia, redierat, placuit; quodsi alium filiae substituisset, eum oportere filio &lt;ref&gt;filiae, Hal.&lt;/ref&gt; fideicommissum reddere.

§ 8.-Evictis praediis, quae pater, qui se dominum esse crediderit, verbis fideicommissi filio reliquit, nulla cum fratribus et coheredibus actio erit; si tamen inter filios divisionem fecit, arbiter coheredibus praelegatas restituere, nisi parati fuerint et ipsi patris iudicium fratri conservare &lt;ref&gt;Hal. Vulg.; conservari, el códice Fl.&lt;/ref&gt;.

§ 9.-Pater certam pecuniam exheredatae filiae verbis fideicommissi reliquit, eamque nupturae dotis nomine dari voluit filio dotem stipulante; quum filius minorem dotem dedisset, superfluum esse filiae reddendum constabat. Divortio quoque secuto fideicommissum filiam recte petituram, ut actio stipulationis sibi praestaretur, quoniam verisimile non erat, patrem interponi stipulationem voluisse, quo filia post primas nuptias indotata constitueretur; ceterum si postea nuberet, ad secundas nuptias cautionem extendi non oportere.

§ 10.-A filia pater petierat, ut, cui vellet ex liberis suis, praedia, quum moreretur, restitueret, uni ex liberis praedia fideicommissi viva donavit; non esse electionem propter incertum diem fideicommissi certae donationis videbatur; nam in eum destinatio dirigi potest &lt;ref&gt;nam in unum etiamnum destinatio dirigi potuit,Hal.&lt;/ref&gt;, qui fideicommissum inter ceteros habiturus est, remota matris electione.

§ 11.-«Fidei heredum meorum committo, ne fundum Tusculanum alienent , et ne de familia nominis mei exeat » ; secundum voluntatem eos quoque invitatos intelligendum est, quibus heredes extranei fideicommissam libertatem reddiderunt.

§ 12.-Fidei tuae committo, uxor, ut des, ut restituas filiae meae, quum morieris, quidquid ad te quoquo nomine de bonis meis pervenerit» ; etiam ea, quae postea codicillis uxori dedit, fideicommisso continebuntur; nam ordo scripturae non impedit causam iuris ac voluntatis, sed dos praelega-&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s1522xecwzlcmmiroptypqex370odej</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/541</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87427</id>
    <revision>
      <id>284840</id>
      <parentid>284727</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284840</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2493" sha1="qprdnkx8wjc4wt0f153qza3j4unongp" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;si iam &lt;ref&gt;Taur, al márgen; a, en el texto.&lt;/ref&gt; legatis solutis crimen perduellionis illatum est.

'''77. [79.]''' IDEM ''libro VIII. Responsorum''.-Quum pater filios eorumque matrem heredes instituisset, ita scripsit: «peto a te, filia, ut acceptis ex hereditate mea in portionem tuam centum aureis et praedio Tusculano, partem hereditatis restituas
matri tuae;» respondi, praedium quidem hereditarium iudicio divisionis de communi filiam habituram, pecuniam autem de parte sua retenturam.

§ 1.-Eorum, quibus mortis causa donatum est, fidei committi quoquo tempore potest; quod fideicommissum heredes &lt;ref&gt;haeredi scilicet salva, Hal.&lt;/ref&gt; salva Falcidiae ratione, quam in his quoque donationibus exemplo legatorum locum habere placuit, praestabunt. Si pars donationis fideicommisso teneatur, fideicommissum quoque munere Falcidiae fungetur; si tamen alimenta praestari voluit, collationis totum onus in residuo donationis esse, respondendum erit ex defuncti voluntate, qui de maiore pecunia praestari non dubie voluit integra.

§ 2.-Mater filiis suis vulgo conceptis dotem suam mortis causa donando stipulari permisit; quum aliis heredibus institutis petiisset a filiis, viro dotem restitui, totum viro fideicomissum dotis deberi , si Falcidiae ratio non intervenerit, ideo retentionem dotis virum habere placuit; alioquin Falcidiae partem heredibus, a filiis ex stipulatu
cum viro agentibus, ex dote esse per in factum actionem reddendam.

§ 3.-Surdo et muto, qui legatum accipit, ut, quum morietur, restituat, recte mandatur; nam et ignorantes adstringuntur fideicommisso, quibus ignorantibus emolumentum ex testamento quaeritur.

§ 4.-Hereditatem filius, quum moreretur, filiis suis , vel cui ex his voluisset, restituere fuerat rogatus; quo interea in insulam deportato eligendi facultatem non esse poena peremtam placuit, nec fideicommissi conditionem ante mortem filii heredis existere, viriles autem inter eos fieri, qui eo tempore vixerint, quum de aliis eligendi potestas non fuerit.

§ 5.-Qui dotale praedium contra legem Iuliam vendidit, uxori legatum dedit, et emtoris fidei commisit, ut amplius ei pretium restituat; emtorem fideicommissi non teneri constabat; si tamen
accepto legato mulier venditionem irritam faceret, eam oblato pretio doli placuit exceptione summoveri.

§ 6.-Maevio debitori suo reus stipulandi mandavit, ut Titio, cui mortis causa donabat, pecuniam debitam solveret. Quum sciens, dominum&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qprdnkx8wjc4wt0f153qza3j4unongp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Cuerpo del derecho civil romano a doble texto (IA cuerpodelderechocivilromanoP1T2).pdf/540</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87438</id>
    <revision>
      <id>284839</id>
      <parentid>284755</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T13:33:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyRoSi</username>
        <id>33144</id>
      </contributor>
      <origin>284839</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2710" sha1="4qtlas30xppfuumc8p2hxht8s6ndjux" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;LilyRoSi&quot; /&gt;{{InitiumBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;erit filius, pretio accepto servitutem praebere &lt;ref&gt;Taur. según corrección del códice Fl.; praevare, la escritura original, Br.&lt;/ref&gt;, doli summovebitur exceptione legatarius, si non offerat partis aestimationem, exemplo scilicet legis Falcidiae.

§ 1.-«Lucio Sempronio lego omnem hereditatem Publii Maevii;» Sempronius ea demum onera suscipiet, quae Maevianae hereditatis fuerunt, et in diem mortis eius, qui heres Maevii extitit, perseveraverunt, sicut vice mutua praestabuntur actiones, quae praestari potuerunt.

§ 2.-Dominus herede fructuario scripto fundum sub conditione legavit; voluntatis ratio non patitur, ut heres ex causa fructus emolumentum retineat; diversum in ceteris praediorum servitutibus, quas heres habuit, responsum est, quoniam fructus
portionis instar obtinet.

§ 3.-«Heres meus Titio dato, quod ex testamento Sempronii debetur mihi; quum iure novationis, quam legatarius, idemque testator ante fecerat, legatum ex testamento non debeatur, placuit, falsam demonstrationem legatario non obesse, nec in
totum falsum videri, quod veritatis primordio adiuvaretur &lt;ref&gt;Taur.; adiuveretur, el códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;.

§ 4.-Servus pure manumissus, cuilibertas propter impedimentum iuris post aditam hereditatem non competit, quod status eius extrinsecus suspenditur, forte propter adulterii quaestionem, ex eodem testamento neque legata, neque fideicommissa pure data separare potest, quia dies inutiliter cedit.

§ 5.-Pater cum filia pro semisse herede instituta sic testamento locutus fuerat: «peto, quum morieris, licet alios quoque filios susceperis, Sempronio nepoti meo plus tribuas in honorem nominis mei;» necessitas quidem restituendi nepotibus viriles partes praecedere videbatur, sed moderandae portionis, quam maiorem in unius nepotis personam conferri voluit, arbitrium filiae datum &lt;ref&gt;Taur, según la escritura original; datur, corrección del códice Fl., Br.&lt;/ref&gt;.

§ 6.-Non iure tutori dato mater legavit; si consentiat, ut decreto Praetoris confirmetur, et Praetor non idoneum existimet, actio legati non denegabitur.

§ 7.-Qui Mucianam cautionem alicuius non faciendi causa interposuit, si postea fecerit, fructus quoque legatorum, quos principio promitti necesse est, restituere debet.

§ 8.-Variis actionibus legatorum simul legatarius uti non potest, quia legatum datum in partes dividi non potest; non enim ea mente datum est legatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior iis agendi facultas sit, ex una interim, quae fuerat
electa, legatum petere.

§ 9.-Repetendorum legatorum facultas ex eo testamento solutorum danda est, quod irritum esse post defuncti memoriam damnatam apparuit, modo&lt;noinclude&gt;{{ExitusBilinguis|s|lg=es}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4qtlas30xppfuumc8p2hxht8s6ndjux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/481</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87449</id>
    <revision>
      <id>284894</id>
      <parentid>284788</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>284894</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3143" sha1="6yai48odojnofy8zdy8do2m8vvzli3t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|471|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;die eft peccatum in moralibus, etiam olim
fuiffe peccatum in V. T. Neque enim moralia
ratione temporum, locorum, perfonarum
ita funt comparata, ut quæ jam &amp; hic, &amp;

nunc, fint turpia, in oculis Dei, alio loco
&amp; tempore &amp; apud alias nationes ita poffint
mutari, ut naturam honeftorum &amp; jufto-
rum induant.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T81&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T82&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXI|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 82.png|left|95px|N]]E tamen quicquam no{{ls}}tro di{{ls}}cur{{ls}}ui dee{{ls}}{{ls}}e videatur, etiam illis {{ls}}atisfaciemus, {{ls}}ed tamen brevi{{ls}}{{ls}}imè, qui ex Novo T. Polygamiam oppugnant, Præcipuus autem locus ubi cau{{ls}}æ {{ls}}uæ arcem ponunt, e{{ls}}t Matth. 19. ubi commode u{{ls}}urpari po{{ls}}{{ls}}it illud, quod ad Eliam dicit Obadia 1 Reg. 18. 10: Nulla fuit natio nec regnum, quo non mi{{ls}}erit Rex meus te quæ{{ls}}itum, &amp; dicendo non e{{ls}}t hic &amp;c. Ita etiam ho{{ls}}tes Polygamias in omnibus locis Scripturæ Polygynæcias prohibitionem quæ{{ls}}iverunt, {{ls}}ed nu{{ls}}piam invenerunt.
{{nop}}
Salvator quidem no{{ls}}ter Matth. v. &amp; in aliis locis totum decalogum &amp; {{ls}}ingula præcepta, de honorandis parentibus, de proximo neque manu neque animo neque ge{{ls}}tibus neque verbis lædendo de ''adulterio neque actu neque cogitatione committendo'' egregie enuclearat, {{ls}}ed ''nullam u{{ls}}piam Polygamias'' facit mentionem. Narrat alias Clari{{ls}}{{ls}}. ''Gisbertus Voetius'' in Polit. Eccl. Amicus meus {{ls}}ingulari{{ls}}{{ls}}imus, quod Ju{{ls}}tus Meur{{ls}}ius per 16. annos Pa{{ls}}tor in Indià Orientali ip{{ls}}i retulerit, viros quo{{ls}}dam Indos {{ls}}acra Chri{{ls}}tiana frequentantes petii{{ls}}{{ls}}e ab illo, ne caput 5. Matthæi lingua Malaccicà anteà {{ls}}æpe prælectum amplius prælegeretur, quod uxores audito illo in{{ls}}urgerent in ip{{ls}}orum concubinas, quas extra Domum &amp; familiam minori aut majori numero pro facultatibus alebant, &amp; ex quibus plures liberos procreabant, quarum operà in re agrarià &amp; pi{{ls}}catorià, uti prætendebant, carere non poterant. Verum enim verò {{ls}}i accuratius, ip{{ls}}um caput pen{{ls}}itamus, nil quicquam contra Polygamiam e{{ls}}{{ls}}e inveniemus. Sicuti nec hujus capitis Commentarius, ui ita dicam, vel locus Parallelus caput nempe 19. no{{ls}}træ {{ls}}ententiæ præjudicat.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. De Adulterio neque actu neque cogita-
tiene committende. Salvator nofter non
tantum actuale fed etiam cordiale, quod cor-
de &amp; cogitatione interne admittitur, adul-
terium verum effe æquè ac externum illud
craffum, docet Matth. 5. v. 28. quicunque
afpicit, inquiens, uxorem ad concupifcendum

eam, ille jamdum moeebabus eft cum eá in
corde fuo. Scilicet ut Græci dixerunt ix
og tea ex afpectn nafcitur amor, ideo Jo-
bus c. 31. v. 1. dicit fe feedus pepigiffe cum
oculis fuis, ne afpiciant virgines. Chriftoph
Gerfon in Talmud. p. 24. refert de antiquis
quibufdam Pharifais, dictis Talpæ, quod&lt;noinclude&gt;{{right|præ}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6yai48odojnofy8zdy8do2m8vvzli3t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/45</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87456</id>
    <revision>
      <id>284833</id>
      <timestamp>2026-10-18T13:05:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284833</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5572" sha1="k5cywncnz5q0oesyc9it1h2nol8kszh" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. II.}}|27}}

&lt;section begin=&quot;IX&quot;/&gt;quod valide corroborat {{et}} digerit. Non exiguo quoque commodo Paracenthe{{s}}is, qu{{ae}} maxime a{{s}}citi convenit, {{s}}olet in{{s}}titui, idque ex lege Magni Pr{{ae}}ceptoris, ubi {{s}}exto Epidemion. ''Aquo{{s}}os cito {{s}}ecari debere pr{{ae}}cepit.'' Quod per epicra{{s}}in ter quaterve uno die, mediantibus perpetuis corroborantibus fit. Sin minus ob virium jacturam licuerit, pedibus ex leucophlegmatia tumentibus, cutis {{s}}upra {{et}} infra talos, inciditur. Plurimi ex ulcere in crure, modo {{s}}ponte orto, modo igne comparato, curantur. Multis denique profuit navigatio, vomitu{{s}}que à motu aliquoties concitatus mediante Pharmacia {{et}} di{{ae}}ta convenienti, aëri{{s}}que {{s}}iccitate perpetua.

C{{ae}}terum Herni{{ae}} in ventrem inferiorem, pr{{ae}}cipue vero in {{s}}crotum de{{s}}cendentes, non raro hydropum comites {{s}}unt. In expeditionibus per a{{s}}pera {{et}} confrago{{s}}a loca milites armati iter facientes hanc calamitatem incurrunt: mox fracti, toto corpore {{ae}}{{s}}tuantes, frigidi{{s}}{{s}}imam re{{s}}tinguendo calori affluentius hauriunt; {{s}}omnumque {{s}}ub aperto Jove capiunt. Hinc flatus generantur, {{et}} periton{{ae}}um nonnunquam rumpitur. Ratio vero curandi eadem qu{{ae}} in Europa, fomentis {{s}}cilicet, inunctionibus, ligaturis {{et}} {{s}}imilibus.
&lt;section end=&quot;IX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;X&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. X.}}}}
{{c|{{larger|''De Lumbricis.''}}}}

{{Is|Q}}Uam nihil in hac orbis parte à putredine {{s}}it liberum, omnes quicunque {{s}}ub zona torrida vivunt experiuntur. Unde in{{s}}ectorum, maxime vero vermium tantus proventus, ut nihil propemodum intactum ab iis relinquatur. Eodem modo cum Microco{{s}}mo {{s}}e res habet, quem non minus quam totum hoc univer{{s}}um, varii generis vermes identidem exagitant, tamque vi{{s}}cera intus puerorum juxta ac adultorum; quam forin{{s}}ecus vulnera atque ulcera, à calido {{et}} humido ambiente, miris modis infe{{s}}tant. Hi Chirurgorum opera, qu{{ae}}que vulnera {{et}} ulcera mundificant, profligantur; illorum curationem perficere, totque latentes ho{{s}}tes exturbare, leve non e{{s}}t, propter ingentem concept{{ae}} putredinis propagationem. Hinc febres graves, ne dicam {{et}} malign{{ae}}, generantur, aliaque {{s}}ymptomata {{s}}ub{{s}}equuntur. Quippe non {{s}}olum ano {{et}} inte{{s}}tinis familiares, {{s}}ed {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime quoque ventriculo reliqui{{s}}que vi{{s}}ceribus nobilioribus vermiculos inna{{s}}ci, anatome notum fecit. Qui cardialgias, deliquia animi, palpitationes cordis, {{s}}tridores dentium {{et}} horrores nocturnos inferunt. Unde fit, ut his malis divexati, cachexia, multoque halitus f{{oe}}tore, viva veluti cadavera, vix mortem effugiant, ni{{s}}i forte ip{{s}}o morbi initio {{s}}ummum {{s}}tudium adhibeatur. Theriacam, non infim{{ae}} alias dignitatis, ob febrium incendia raro admittendam cen{{s}}ent. Barbarorum {{ae}}que ac no{{s}}trorum u{{s}}itati{{s}}{{s}}ima ac pr{{ae}}cipua remedia {{s}}unt, recentes fructus acidi{{s}}{{s}}imi ''Caraguata'' dicti, eorumque liquor de{{s}}tillatus, idque exigua quantitate cochleari exhibitus, ob vehementiam addito mellis {{s}}ilve{{s}}tris parum. Semina citriorum recentia ex {{s}}yrupo Arantiorum {{et}} ''Caraguata'' propinata, multum pro{{s}}unt. Olei arantiorum {{et}} Citriorum pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imi, quod ex corticibus per alembicum elicitur, guttul{{ae}} quinque vel {{s}}ex cum dictis {{s}}yrupis, vermibus tum cardialgiis venti{{s}}que torminibus contrariantur. Laridum recens ano immi{{s}}{{s}}um, {{s}}i lumbrici in inte{{s}}tinis inferioribus h{{ae}}reant, eos expellit. Dein nuces arboris ''Angelyn'' ab indocta multitudine valde commendantur; {{s}}ed quia nullam in hoc efficaci{{s}}{{s}}imo remedio ob{{s}}ervant Do{{s}}in, {{s}}imul cum lumbricis, vitam infantibus aliquando intuli{{s}}{{s}}e memini. Licet autem à quibu{{s}}dam animantibus in{{s}}tinctu naturali, ut {{et}} ab Indis {{et}} ru{{s}}ticis validioribus atque {{ae}}tate provectioribus tuto contra h{{ae}}c {{et}} alia mala expetatur, tamen, ob indomitam vim, ju{{s}}ta do{{s}}is ac pr{{ae}}paratio requiritur. Nimium {{s}}iquidem e{{s}}t, quod dimidium {{s}}crupuli excedit, {{s}}icut po{{s}}tea {{s}}uo loco latius demon{{s}}trabitur.
&lt;section end=&quot;X&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XI.}}}}
{{c|{{larger|''De Ventris Fluxibus.''}}}}

{{Is|V}}I{{s}}cera naturalia oppilata, ac toties ab humoribus qualitate {{et}} quantitate peccantibus lace{{s}}{{s}}ita, tandem exonerationem moliuntur. Et tunc quidem fluxus varii pro diver{{s}}itate partis affect{{ae}} {{et}} natur{{ae}} humoris vel bene vel male morati, {{s}}equuntur. Unde vel critici, vel {{s}}ymptomatici judicantur. Sicut enim ex intemperie ventriculi {{et}} chylificationis fru{{s}}tratione, {{s}}ymptoma Lienteri{{ae}} {{s}}e prodit, {{et}} fluxum hepaticum l{{ae}}{{s}}a hepatis {{s}}ub{{s}}tantia {{et}} venarum me{{s}}araicarum regurgitatio profert: Pr{{ae}}terea {{s}}icut inte{{s}}tinorum eorumque venarum ero{{s}}io, ulcus dy{{s}}entericum; ita ani exe{{s}}io inflammationem {{et}} putredinem cau{{s}}atur, qu{{ae}} ''Bicho'' Lu{{s}}itanis dicitur. Adh{{ae}}c orga{{s}}mus acerrimi humoris ex aëre {{et}} fructibus calidis {{et}} humidis prognatus, choleram, multa{{s}}que colicas pa{{s}}{{s}}iones producit. Horum omnium proxim{{ae}} {{et}} immediat{{ae}} cau{{s}}{{ae}} impedit{{ae}} tran{{s}}pirationes vel ob{{s}}tructiones non {{s}}unt; {{s}}ed illorum&lt;noinclude&gt; poti{{s}}{{s}}i-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||D 2|mum}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>k5cywncnz5q0oesyc9it1h2nol8kszh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/46</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87457</id>
    <revision>
      <id>284838</id>
      <timestamp>2026-10-18T13:28:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284838</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6255" sha1="ngxfcplj3bcu0v9w27795cl026y753z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|28|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XI&quot;/&gt;{{pt|mum|poti{{s}}{{s}}imum}} qui diarrh{{ae}} {{et}} fluxus alvi vocantur. Sin vero ab aliqua acrimonia {{et}} malignitate materi{{ae}} morbific{{ae}}, vel atonia partium incidant tales, qui Dy{{s}}enteri{{ae}} fluxus hepatici vel choler{{ae}} appellantur, {{s}}ymptomatici habentur. Diarrh{{ae}}a {{s}}implex, vel ex arte, vel per {{s}}e facile {{et}} cito curationem recipit; {{s}}in minus in pejores fluxus degenerat, qui vel ex calida aut frigida materia oriuntur. Qui ex frigida, album alvi profluvium {{s}}ine febre vocatur (excipitur autem ille quem Galenus ab adipe, à calore igneo liquefacto profici{{s}}ci te{{s}}tatur) quando nimirum crudus ac pituito{{s}}us humor perpetuo delabitur, {{ae}}grumque ab{{s}}que magno dolore paulatim langue{{s}}cere facit. Atque hic quidem fluxus omnem promi{{s}}cue {{ae}}tatem, hyberno potius quam {{ae}}{{s}}tivo tempore infe{{s}}tans, ad multos {{s}}{{ae}}pe men{{s}}es, nonnunquam ad annum durat. Tamet{{s}}i {{s}}ine febre minusque lethalis {{s}}it quam c{{ae}}teri, non inter eos cen{{s}}eri debet tamen, quem Hipp. in pr{{ae}}dict. l. 2. f. 2. mitem {{et}} parum durabilem e{{s}}{{s}}e tradit; quod hic diuturnus {{et}} difficilis admodum deprehendatur. Cum hujus mali cau{{s}}a {{s}}it cruditas pituito{{s}}a redundans ex frigore, qu{{ae}} tran{{s}}pirationem {{et}} circulationem impediat, collecta, {{et}} à pr{{ae}}cipuis corporis partibus ad inte{{s}}tina abeat, curatio primo à cly{{s}}teribus ab{{s}}tergentibus qui mel {{s}}ilve{{s}}tre imprimis recipiant, incipit. Interim corpus {{s}}yrupis aliquandiu {{s}}imilibus pr{{ae}}paratur. Dehinc ad radicem ''Ipecacuanha'', tanquam ad {{s}}acram anchoram, confugiendum, qua nullum pr{{ae}}{{s}}tantius aut tutius, cum in hoc, tum in pleri{{s}}que aliis, cum vel {{s}}ine {{s}}anguine, fluxibus compe{{s}}cendis, natura excogitavit remedium. Quippe pr{{ae}}terquam quod tuto {{et}} efficaciter tenaci{{s}}{{s}}imos quo{{s}}que humores per ip{{s}}am alvum, {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime autem per vomitum ejiciat, {{et}} à parte affecta derivet, vim quoque a{{s}}trictivam po{{s}}t {{s}}e relinquit. Non enim vomitus {{s}}olum {{s}}ponte {{s}}uperveniens, ut ait Hipp. Aph. 15. l. 6. {{s}}ed {{et}} arte concitatus, {{s}}ub eodem Aphori{{s}}mo comprehendi pote{{s}}t. Illud vero hoc modo perficitur. Dragm{{ae}} du{{ae}} Radicis ''Ipecacuanha'' in ℥iiij. vini coct{{ae}}, vel per noctem macerat{{ae}}, cujus infu{{s}}um cum vel {{s}}ine oxymelis ℥j. exhibetur. Po{{s}}tridie {{s}}emel atque iterum pro re nata, {{s}}ecunda imo tertia ejus decoctio repetenda, tam quod {{ae}}gri debiliores eam facilius ferant; quam quod a{{s}}trictoria ejus vis tunc magis efficax appareat. C{{ae}}terum nuces ''Pinhonis'' (quibus vulgus imperitum non tam utitur quam abutitur) cum vehementer per vomitum {{et}} fece{{s}}{{s}}um exturbent, {{s}}i ex pr{{ae}}{{s}}cripto exhibeantur, haud exiguum commodum pr{{ae}}{{s}}tant. Rec. nucleos {{s}}ex vel {{s}}eptem, ablata tam interiori quam exteriori tunica, conterantur amygdalarum in{{s}}tar pro emul{{s}}ione, addito momento {{s}}acchari {{et}} fol. {{s}}en. ℥j. vel ℥jß. {{s}}eminis anisi ʒß. in pulverem trita misceantur, fiatque pa{{s}}tillus in furno {{s}}iccandus. Sic nuces ''Anda'', quarum nuclei quam ''Pinhonis'' pr{{ae}}dicti benigniores, etiam citra ullam pr{{ae}}parationem, dignitate illis non cedunt. Dein ol. de ''Copaiba'' gutt{{ae}} aliquot {{s}}accharo di{{s}}{{s}}olut{{ae}}, ori ex ovo {{s}}orbili, {{s}}ive ano per cly{{s}}terem immittuntur. Quod {{s}}i remedia h{{ae}}c enarrata, forte non in promptu {{s}}int, eorum locum Mechaocanna, vel pugillus {{s}}eminis Ricini Americani in {{s}}piritu vini macerati, {{s}}upplere {{s}}olent: hoc {{s}}iquidem humorem vitio{{s}}um ac redundantem fortius, illud vero benignius educit. Non parum quoque hoc morbo exhau{{s}}tos reficit decoctum ligni ''Cacaranda'' {{et}} Sa{{s}}{{s}}afras indigenum. Accedant ju{{s}}cula gallinarum addito aromatum momento ovi vitello, atque imprimis croco terre{{s}}tri ''Vrucu'', qu{{ae}} virtute {{et}} tinctura ip{{s}}o croco non multum inferior. Empla{{s}}trum {{s}}uper ventriculo imponatur ex Gummi ''Icicariiba'', bal{{s}}amo de ''Cabureiba'' {{et}} ''Copaiba'', vel ex pa{{s}}ta de ''Tipioca'', vino de ''Acaju'', pulpa item prunorum ''Araca'', flore ''Nhambu'', atque duobus ovorum vitellis. Adh{{ae}}c to{{s}}ta potius quam liquida aut frixa alimenta eligat, idque {{s}}{{ae}}pe {{et}} parum. Vinum non aquam bibat, eique indantur guttul{{ae}} aliquot olei cort. arant. pr{{ae}}cipue tum, cum ventris cruciatus in{{s}}tar colici, ad{{s}}it, quem ve{{s}}parum quoque (''Maripo{{s}}as'' Hi{{s}}panis dict{{ae}}) nidus ex vino potus, vel ventri impo{{s}}itus, clementer mitigat. Idem feliciter pr{{ae}}{{s}}tant Herb{{ae}} ca{{s}}t{{ae}} {{s}}ive mimo{{s}}{{ae}} in aceto frix{{ae}}. Quando nece{{s}}{{s}}itas ad magis corroborantia {{et}} a{{s}}tringentia compellit, his {{et}} {{s}}imilibus remediis qu{{ae}} Bra{{s}}ilia profert, utendum Summitates fructuum ''Bacoba'' aut ''Banana'' {{s}}emito{{s}}ta aut arefacta ex vino rubello vel vino de ''Acaju'' {{et}} immaturo pomo ''Ianipaba''. Te{{s}}t{{ae}} te{{s}}tudinis fluviatilis to{{s}}t{{ae}} ra{{s}}uram {{et}} corallum album maritimum omnes incol{{ae}} in hoc fluxus genere, felici{{s}}{{s}}ime propinant, quod valide a{{s}}tringant. Idem pr{{ae}}{{s}}tant jecur capre{{ae}} to{{s}}tum {{et}} ex arte exhibitum; {{et}} ca{{s}}tanea celeberrim{{ae}} arboris Cedri Bra{{s}}ilien{{s}}is.
&lt;section end=&quot;XI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XII.}}}}
{{c|{{larger|''De Tene{{s}}mo.''}}}}

{{Is|C}}Um omnia qu{{ae}} ad ventris fluxiones {{s}}pectant, in examen revoca{{s}}{{s}}e nece{{s}}{{s}}um {{s}}it, oper{{ae}}pretium duxi, ea qu{{ae}} circa Tene{{s}}mum, (Belgis {{Gothica|Diunploop}}/ Lu{{s}}itanis ''Pucho'' dictum) cottidie ob{{s}}ervavi paucis exhibere. Morbus nimium familiaris {{et}} merito formidabilis pr{{ae}}gnantibus, quod f{{oe}}tum {{s}}imul cum f{{oe}}ta, mi{{s}}ere extinguat. Irritus enim hic conatus ex quovis acri {{et}} ulcerifero humore ano adh{{ae}}re{{s}}cente natus, nullam aliquando ni{{s}}i {{s}}pum{{ae}} vel&lt;noinclude&gt; {{s}}an-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||guinis}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngxfcplj3bcu0v9w27795cl026y753z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284853</id>
      <parentid>284838</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284853</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6254" sha1="fy6rt60v10of1m9zaiu5apeygd1wto0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|28|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;X&quot;/&gt;{{pt|mum|poti{{s}}{{s}}imum}} qui diarrh{{ae}} {{et}} fluxus alvi vocantur. Sin vero ab aliqua acrimonia {{et}} malignitate materi{{ae}} morbific{{ae}}, vel atonia partium incidant tales, qui Dy{{s}}enteri{{ae}} fluxus hepatici vel choler{{ae}} appellantur, {{s}}ymptomatici habentur. Diarrh{{ae}}a {{s}}implex, vel ex arte, vel per {{s}}e facile {{et}} cito curationem recipit; {{s}}in minus in pejores fluxus degenerat, qui vel ex calida aut frigida materia oriuntur. Qui ex frigida, album alvi profluvium {{s}}ine febre vocatur (excipitur autem ille quem Galenus ab adipe, à calore igneo liquefacto profici{{s}}ci te{{s}}tatur) quando nimirum crudus ac pituito{{s}}us humor perpetuo delabitur, {{ae}}grumque ab{{s}}que magno dolore paulatim langue{{s}}cere facit. Atque hic quidem fluxus omnem promi{{s}}cue {{ae}}tatem, hyberno potius quam {{ae}}{{s}}tivo tempore infe{{s}}tans, ad multos {{s}}{{ae}}pe men{{s}}es, nonnunquam ad annum durat. Tamet{{s}}i {{s}}ine febre minusque lethalis {{s}}it quam c{{ae}}teri, non inter eos cen{{s}}eri debet tamen, quem Hipp. in pr{{ae}}dict. l. 2. f. 2. mitem {{et}} parum durabilem e{{s}}{{s}}e tradit; quod hic diuturnus {{et}} difficilis admodum deprehendatur. Cum hujus mali cau{{s}}a {{s}}it cruditas pituito{{s}}a redundans ex frigore, qu{{ae}} tran{{s}}pirationem {{et}} circulationem impediat, collecta, {{et}} à pr{{ae}}cipuis corporis partibus ad inte{{s}}tina abeat, curatio primo à cly{{s}}teribus ab{{s}}tergentibus qui mel {{s}}ilve{{s}}tre imprimis recipiant, incipit. Interim corpus {{s}}yrupis aliquandiu {{s}}imilibus pr{{ae}}paratur. Dehinc ad radicem ''Ipecacuanha'', tanquam ad {{s}}acram anchoram, confugiendum, qua nullum pr{{ae}}{{s}}tantius aut tutius, cum in hoc, tum in pleri{{s}}que aliis, cum vel {{s}}ine {{s}}anguine, fluxibus compe{{s}}cendis, natura excogitavit remedium. Quippe pr{{ae}}terquam quod tuto {{et}} efficaciter tenaci{{s}}{{s}}imos quo{{s}}que humores per ip{{s}}am alvum, {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime autem per vomitum ejiciat, {{et}} à parte affecta derivet, vim quoque a{{s}}trictivam po{{s}}t {{s}}e relinquit. Non enim vomitus {{s}}olum {{s}}ponte {{s}}uperveniens, ut ait Hipp. Aph. 15. l. 6. {{s}}ed {{et}} arte concitatus, {{s}}ub eodem Aphori{{s}}mo comprehendi pote{{s}}t. Illud vero hoc modo perficitur. Dragm{{ae}} du{{ae}} Radicis ''Ipecacuanha'' in ℥iiij. vini coct{{ae}}, vel per noctem macerat{{ae}}, cujus infu{{s}}um cum vel {{s}}ine oxymelis ℥j. exhibetur. Po{{s}}tridie {{s}}emel atque iterum pro re nata, {{s}}ecunda imo tertia ejus decoctio repetenda, tam quod {{ae}}gri debiliores eam facilius ferant; quam quod a{{s}}trictoria ejus vis tunc magis efficax appareat. C{{ae}}terum nuces ''Pinhonis'' (quibus vulgus imperitum non tam utitur quam abutitur) cum vehementer per vomitum {{et}} fece{{s}}{{s}}um exturbent, {{s}}i ex pr{{ae}}{{s}}cripto exhibeantur, haud exiguum commodum pr{{ae}}{{s}}tant. Rec. nucleos {{s}}ex vel {{s}}eptem, ablata tam interiori quam exteriori tunica, conterantur amygdalarum in{{s}}tar pro emul{{s}}ione, addito momento {{s}}acchari {{et}} fol. {{s}}en. ℥j. vel ℥jß. {{s}}eminis anisi ʒß. in pulverem trita misceantur, fiatque pa{{s}}tillus in furno {{s}}iccandus. Sic nuces ''Anda'', quarum nuclei quam ''Pinhonis'' pr{{ae}}dicti benigniores, etiam citra ullam pr{{ae}}parationem, dignitate illis non cedunt. Dein ol. de ''Copaiba'' gutt{{ae}} aliquot {{s}}accharo di{{s}}{{s}}olut{{ae}}, ori ex ovo {{s}}orbili, {{s}}ive ano per cly{{s}}terem immittuntur. Quod {{s}}i remedia h{{ae}}c enarrata, forte non in promptu {{s}}int, eorum locum Mechaocanna, vel pugillus {{s}}eminis Ricini Americani in {{s}}piritu vini macerati, {{s}}upplere {{s}}olent: hoc {{s}}iquidem humorem vitio{{s}}um ac redundantem fortius, illud vero benignius educit. Non parum quoque hoc morbo exhau{{s}}tos reficit decoctum ligni ''Cacaranda'' {{et}} Sa{{s}}{{s}}afras indigenum. Accedant ju{{s}}cula gallinarum addito aromatum momento ovi vitello, atque imprimis croco terre{{s}}tri ''Vrucu'', qu{{ae}} virtute {{et}} tinctura ip{{s}}o croco non multum inferior. Empla{{s}}trum {{s}}uper ventriculo imponatur ex Gummi ''Icicariiba'', bal{{s}}amo de ''Cabureiba'' {{et}} ''Copaiba'', vel ex pa{{s}}ta de ''Tipioca'', vino de ''Acaju'', pulpa item prunorum ''Araca'', flore ''Nhambu'', atque duobus ovorum vitellis. Adh{{ae}}c to{{s}}ta potius quam liquida aut frixa alimenta eligat, idque {{s}}{{ae}}pe {{et}} parum. Vinum non aquam bibat, eique indantur guttul{{ae}} aliquot olei cort. arant. pr{{ae}}cipue tum, cum ventris cruciatus in{{s}}tar colici, ad{{s}}it, quem ve{{s}}parum quoque (''Maripo{{s}}as'' Hi{{s}}panis dict{{ae}}) nidus ex vino potus, vel ventri impo{{s}}itus, clementer mitigat. Idem feliciter pr{{ae}}{{s}}tant Herb{{ae}} ca{{s}}t{{ae}} {{s}}ive mimo{{s}}{{ae}} in aceto frix{{ae}}. Quando nece{{s}}{{s}}itas ad magis corroborantia {{et}} a{{s}}tringentia compellit, his {{et}} {{s}}imilibus remediis qu{{ae}} Bra{{s}}ilia profert, utendum Summitates fructuum ''Bacoba'' aut ''Banana'' {{s}}emito{{s}}ta aut arefacta ex vino rubello vel vino de ''Acaju'' {{et}} immaturo pomo ''Ianipaba''. Te{{s}}t{{ae}} te{{s}}tudinis fluviatilis to{{s}}t{{ae}} ra{{s}}uram {{et}} corallum album maritimum omnes incol{{ae}} in hoc fluxus genere, felici{{s}}{{s}}ime propinant, quod valide a{{s}}tringant. Idem pr{{ae}}{{s}}tant jecur capre{{ae}} to{{s}}tum {{et}} ex arte exhibitum; {{et}} ca{{s}}tanea celeberrim{{ae}} arboris Cedri Bra{{s}}ilien{{s}}is.
&lt;section end=&quot;XI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XII.}}}}
{{c|{{larger|''De Tene{{s}}mo.''}}}}

{{Is|C}}Um omnia qu{{ae}} ad ventris fluxiones {{s}}pectant, in examen revoca{{s}}{{s}}e nece{{s}}{{s}}um {{s}}it, oper{{ae}}pretium duxi, ea qu{{ae}} circa Tene{{s}}mum, (Belgis {{Gothica|Diunploop}}/ Lu{{s}}itanis ''Pucho'' dictum) cottidie ob{{s}}ervavi paucis exhibere. Morbus nimium familiaris {{et}} merito formidabilis pr{{ae}}gnantibus, quod f{{oe}}tum {{s}}imul cum f{{oe}}ta, mi{{s}}ere extinguat. Irritus enim hic conatus ex quovis acri {{et}} ulcerifero humore ano adh{{ae}}re{{s}}cente natus, nullam aliquando ni{{s}}i {{s}}pum{{ae}} vel&lt;noinclude&gt; {{s}}an-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||guinis}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fy6rt60v10of1m9zaiu5apeygd1wto0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284854</id>
      <parentid>284853</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T14:39:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Abrogans recensionem [[Special:Diff/284853|284853]] ab usore [[Special:Contributions/EnaldoSS|EnaldoSS]] ([[User talk:EnaldoSS|Disputatio]])</comment>
      <origin>284854</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6255" sha1="ngxfcplj3bcu0v9w27795cl026y753z" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|28|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XI&quot;/&gt;{{pt|mum|poti{{s}}{{s}}imum}} qui diarrh{{ae}} {{et}} fluxus alvi vocantur. Sin vero ab aliqua acrimonia {{et}} malignitate materi{{ae}} morbific{{ae}}, vel atonia partium incidant tales, qui Dy{{s}}enteri{{ae}} fluxus hepatici vel choler{{ae}} appellantur, {{s}}ymptomatici habentur. Diarrh{{ae}}a {{s}}implex, vel ex arte, vel per {{s}}e facile {{et}} cito curationem recipit; {{s}}in minus in pejores fluxus degenerat, qui vel ex calida aut frigida materia oriuntur. Qui ex frigida, album alvi profluvium {{s}}ine febre vocatur (excipitur autem ille quem Galenus ab adipe, à calore igneo liquefacto profici{{s}}ci te{{s}}tatur) quando nimirum crudus ac pituito{{s}}us humor perpetuo delabitur, {{ae}}grumque ab{{s}}que magno dolore paulatim langue{{s}}cere facit. Atque hic quidem fluxus omnem promi{{s}}cue {{ae}}tatem, hyberno potius quam {{ae}}{{s}}tivo tempore infe{{s}}tans, ad multos {{s}}{{ae}}pe men{{s}}es, nonnunquam ad annum durat. Tamet{{s}}i {{s}}ine febre minusque lethalis {{s}}it quam c{{ae}}teri, non inter eos cen{{s}}eri debet tamen, quem Hipp. in pr{{ae}}dict. l. 2. f. 2. mitem {{et}} parum durabilem e{{s}}{{s}}e tradit; quod hic diuturnus {{et}} difficilis admodum deprehendatur. Cum hujus mali cau{{s}}a {{s}}it cruditas pituito{{s}}a redundans ex frigore, qu{{ae}} tran{{s}}pirationem {{et}} circulationem impediat, collecta, {{et}} à pr{{ae}}cipuis corporis partibus ad inte{{s}}tina abeat, curatio primo à cly{{s}}teribus ab{{s}}tergentibus qui mel {{s}}ilve{{s}}tre imprimis recipiant, incipit. Interim corpus {{s}}yrupis aliquandiu {{s}}imilibus pr{{ae}}paratur. Dehinc ad radicem ''Ipecacuanha'', tanquam ad {{s}}acram anchoram, confugiendum, qua nullum pr{{ae}}{{s}}tantius aut tutius, cum in hoc, tum in pleri{{s}}que aliis, cum vel {{s}}ine {{s}}anguine, fluxibus compe{{s}}cendis, natura excogitavit remedium. Quippe pr{{ae}}terquam quod tuto {{et}} efficaciter tenaci{{s}}{{s}}imos quo{{s}}que humores per ip{{s}}am alvum, {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime autem per vomitum ejiciat, {{et}} à parte affecta derivet, vim quoque a{{s}}trictivam po{{s}}t {{s}}e relinquit. Non enim vomitus {{s}}olum {{s}}ponte {{s}}uperveniens, ut ait Hipp. Aph. 15. l. 6. {{s}}ed {{et}} arte concitatus, {{s}}ub eodem Aphori{{s}}mo comprehendi pote{{s}}t. Illud vero hoc modo perficitur. Dragm{{ae}} du{{ae}} Radicis ''Ipecacuanha'' in ℥iiij. vini coct{{ae}}, vel per noctem macerat{{ae}}, cujus infu{{s}}um cum vel {{s}}ine oxymelis ℥j. exhibetur. Po{{s}}tridie {{s}}emel atque iterum pro re nata, {{s}}ecunda imo tertia ejus decoctio repetenda, tam quod {{ae}}gri debiliores eam facilius ferant; quam quod a{{s}}trictoria ejus vis tunc magis efficax appareat. C{{ae}}terum nuces ''Pinhonis'' (quibus vulgus imperitum non tam utitur quam abutitur) cum vehementer per vomitum {{et}} fece{{s}}{{s}}um exturbent, {{s}}i ex pr{{ae}}{{s}}cripto exhibeantur, haud exiguum commodum pr{{ae}}{{s}}tant. Rec. nucleos {{s}}ex vel {{s}}eptem, ablata tam interiori quam exteriori tunica, conterantur amygdalarum in{{s}}tar pro emul{{s}}ione, addito momento {{s}}acchari {{et}} fol. {{s}}en. ℥j. vel ℥jß. {{s}}eminis anisi ʒß. in pulverem trita misceantur, fiatque pa{{s}}tillus in furno {{s}}iccandus. Sic nuces ''Anda'', quarum nuclei quam ''Pinhonis'' pr{{ae}}dicti benigniores, etiam citra ullam pr{{ae}}parationem, dignitate illis non cedunt. Dein ol. de ''Copaiba'' gutt{{ae}} aliquot {{s}}accharo di{{s}}{{s}}olut{{ae}}, ori ex ovo {{s}}orbili, {{s}}ive ano per cly{{s}}terem immittuntur. Quod {{s}}i remedia h{{ae}}c enarrata, forte non in promptu {{s}}int, eorum locum Mechaocanna, vel pugillus {{s}}eminis Ricini Americani in {{s}}piritu vini macerati, {{s}}upplere {{s}}olent: hoc {{s}}iquidem humorem vitio{{s}}um ac redundantem fortius, illud vero benignius educit. Non parum quoque hoc morbo exhau{{s}}tos reficit decoctum ligni ''Cacaranda'' {{et}} Sa{{s}}{{s}}afras indigenum. Accedant ju{{s}}cula gallinarum addito aromatum momento ovi vitello, atque imprimis croco terre{{s}}tri ''Vrucu'', qu{{ae}} virtute {{et}} tinctura ip{{s}}o croco non multum inferior. Empla{{s}}trum {{s}}uper ventriculo imponatur ex Gummi ''Icicariiba'', bal{{s}}amo de ''Cabureiba'' {{et}} ''Copaiba'', vel ex pa{{s}}ta de ''Tipioca'', vino de ''Acaju'', pulpa item prunorum ''Araca'', flore ''Nhambu'', atque duobus ovorum vitellis. Adh{{ae}}c to{{s}}ta potius quam liquida aut frixa alimenta eligat, idque {{s}}{{ae}}pe {{et}} parum. Vinum non aquam bibat, eique indantur guttul{{ae}} aliquot olei cort. arant. pr{{ae}}cipue tum, cum ventris cruciatus in{{s}}tar colici, ad{{s}}it, quem ve{{s}}parum quoque (''Maripo{{s}}as'' Hi{{s}}panis dict{{ae}}) nidus ex vino potus, vel ventri impo{{s}}itus, clementer mitigat. Idem feliciter pr{{ae}}{{s}}tant Herb{{ae}} ca{{s}}t{{ae}} {{s}}ive mimo{{s}}{{ae}} in aceto frix{{ae}}. Quando nece{{s}}{{s}}itas ad magis corroborantia {{et}} a{{s}}tringentia compellit, his {{et}} {{s}}imilibus remediis qu{{ae}} Bra{{s}}ilia profert, utendum Summitates fructuum ''Bacoba'' aut ''Banana'' {{s}}emito{{s}}ta aut arefacta ex vino rubello vel vino de ''Acaju'' {{et}} immaturo pomo ''Ianipaba''. Te{{s}}t{{ae}} te{{s}}tudinis fluviatilis to{{s}}t{{ae}} ra{{s}}uram {{et}} corallum album maritimum omnes incol{{ae}} in hoc fluxus genere, felici{{s}}{{s}}ime propinant, quod valide a{{s}}tringant. Idem pr{{ae}}{{s}}tant jecur capre{{ae}} to{{s}}tum {{et}} ex arte exhibitum; {{et}} ca{{s}}tanea celeberrim{{ae}} arboris Cedri Bra{{s}}ilien{{s}}is.
&lt;section end=&quot;XI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XII.}}}}
{{c|{{larger|''De Tene{{s}}mo.''}}}}

{{Is|C}}Um omnia qu{{ae}} ad ventris fluxiones {{s}}pectant, in examen revoca{{s}}{{s}}e nece{{s}}{{s}}um {{s}}it, oper{{ae}}pretium duxi, ea qu{{ae}} circa Tene{{s}}mum, (Belgis {{Gothica|Diunploop}}/ Lu{{s}}itanis ''Pucho'' dictum) cottidie ob{{s}}ervavi paucis exhibere. Morbus nimium familiaris {{et}} merito formidabilis pr{{ae}}gnantibus, quod f{{oe}}tum {{s}}imul cum f{{oe}}ta, mi{{s}}ere extinguat. Irritus enim hic conatus ex quovis acri {{et}} ulcerifero humore ano adh{{ae}}re{{s}}cente natus, nullam aliquando ni{{s}}i {{s}}pum{{ae}} vel&lt;noinclude&gt; {{s}}an-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||guinis}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ngxfcplj3bcu0v9w27795cl026y753z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284920</id>
      <parentid>284854</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284920</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6255" sha1="alm5hyz9p32mjx9fd03sgnynn30ge6o" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|28|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XI&quot;/&gt;{{pt|mum|poti{{s}}{{s}}imum}} qui diarrh{{ae}} {{et}} fluxus alvi vocantur. Sin vero ab aliqua acrimonia {{et}} malignitate materi{{ae}} morbific{{ae}}, vel atonia partium incidant tales, qui Dy{{s}}enteri{{ae}} fluxus hepatici vel choler{{ae}} appellantur, {{s}}ymptomatici habentur. Diarrh{{ae}}a {{s}}implex, vel ex arte, vel per {{s}}e facile {{et}} cito curationem recipit; {{s}}in minus in pejores fluxus degenerat, qui vel ex calida aut frigida materia oriuntur. Qui ex frigida, album alvi profluvium {{s}}ine febre vocatur (excipitur autem ille quem Galenus ab adipe, à calore igneo liquefacto profici{{s}}ci te{{s}}tatur) quando nimirum crudus ac pituito{{s}}us humor perpetuo delabitur, {{ae}}grumque ab{{s}}que magno dolore paulatim langue{{s}}cere facit. Atque hic quidem fluxus omnem promi{{s}}cue {{ae}}tatem, hyberno potius quam {{ae}}{{s}}tivo tempore infe{{s}}tans, ad multos {{s}}{{ae}}pe men{{s}}es, nonnunquam ad annum durat. Tamet{{s}}i {{s}}ine febre minusque lethalis {{s}}it quam c{{ae}}teri, non inter eos cen{{s}}eri debet tamen, quem Hipp. in pr{{ae}}dict. l. 2. f. 2. mitem {{et}} parum durabilem e{{s}}{{s}}e tradit; quod hic diuturnus {{et}} difficilis admodum deprehendatur. Cum hujus mali cau{{s}}a {{s}}it cruditas pituito{{s}}a redundans ex frigore, qu{{ae}} tran{{s}}pirationem {{et}} circulationem impediat, collecta, {{et}} à pr{{ae}}cipuis corporis partibus ad inte{{s}}tina abeat, curatio primo à cly{{s}}teribus ab{{s}}tergentibus qui mel {{s}}ilve{{s}}tre imprimis recipiant, incipit. Interim corpus {{s}}yrupis aliquandiu {{s}}imilibus pr{{ae}}paratur. Dehinc ad radicem ''Ipecacuanha'', tanquam ad {{s}}acram anchoram, confugiendum, qua nullum pr{{ae}}{{s}}tantius aut tutius, cum in hoc, tum in pleri{{s}}que aliis, cum vel {{s}}ine {{s}}anguine, fluxibus compe{{s}}cendis, natura excogitavit remedium. Quippe pr{{ae}}terquam quod tuto {{et}} efficaciter tenaci{{s}}{{s}}imos quo{{s}}que humores per ip{{s}}am alvum, {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime autem per vomitum ejiciat, {{et}} à parte affecta derivet, vim quoque a{{s}}trictivam po{{s}}t {{s}}e relinquit. Non enim vomitus {{s}}olum {{s}}ponte {{s}}uperveniens, ut ait Hipp. Aph. 15. l. 6. {{s}}ed {{et}} arte concitatus, {{s}}ub eodem Aphori{{s}}mo comprehendi pote{{s}}t. Illud vero hoc modo perficitur. Dragm{{ae}} du{{ae}} Radicis ''Ipecacuanha'' in ℥iiij. vini coct{{ae}}, vel per noctem macerat{{ae}}, cujus infu{{s}}um cum vel {{s}}ine oxymelis ℥j. exhibetur. Po{{s}}tridie {{s}}emel atque iterum pro re nata, {{s}}ecunda imo tertia ejus decoctio repetenda, tam quod {{ae}}gri debiliores eam facilius ferant; quam quod a{{s}}trictoria ejus vis tunc magis efficax appareat. C{{ae}}terum nuces ''Pinhonis'' (quibus vulgus imperitum non tam utitur quam abutitur) cum vehementer per vomitum {{et}} fece{{s}}{{s}}um exturbent, {{s}}i ex pr{{ae}}{{s}}cripto exhibeantur, haud exiguum commodum pr{{ae}}{{s}}tant. Rec. nucleos {{s}}ex vel {{s}}eptem, ablata tam interiori quam exteriori tunica, conterantur amygdalarum in{{s}}tar pro emul{{s}}ione, addito momento {{s}}acchari {{et}} fol. {{s}}en. ℥j. vel ℥jß. {{s}}eminis anisi ʒß. in pulverem trita misceantur, fiatque pa{{s}}tillus in furno {{s}}iccandus. Sic nuces ''Anda'', quarum nuclei quam ''Pinhonis'' pr{{ae}}dicti benigniores, etiam citra ullam pr{{ae}}parationem, dignitate illis non cedunt. Dein ol. de ''Copaiba'' gutt{{ae}} aliquot {{s}}accharo di{{s}}{{s}}olut{{ae}}, ori ex ovo {{s}}orbili, {{s}}ive ano per cly{{s}}terem immittuntur. Quod {{s}}i remedia h{{ae}}c enarrata, forte non in promptu {{s}}int, eorum locum Mechaocanna, vel pugillus {{s}}eminis Ricini Americani in {{s}}piritu vini macerati, {{s}}upplere {{s}}olent: hoc {{s}}iquidem humorem vitio{{s}}um ac redundantem fortius, illud vero benignius educit. Non parum quoque hoc morbo exhau{{s}}tos reficit decoctum ligni ''Cacaranda'' {{et}} Sa{{s}}{{s}}afras indigenum. Accedant ju{{s}}cula gallinarum addito aromatum momento ovi vitello, atque imprimis croco terre{{s}}tri ''Vrucu'', qu{{ae}} virtute {{et}} tinctura ip{{s}}o croco non multum inferior. Empla{{s}}trum {{s}}uper ventriculo imponatur ex Gummi ''Icicariiba'', bal{{s}}amo de ''Cabureiba'' {{et}} ''Copaiba'', vel ex pa{{s}}ta de ''Tipioca'', vino de ''Acaju'', pulpa item prunorum ''Araca'', flore ''Nhambu'', atque duobus ovorum vitellis. Adh{{ae}}c to{{s}}ta potius quam liquida aut frixa alimenta eligat, idque {{s}}{{ae}}pe {{et}} parum. Vinum non aquam bibat, eique indantur guttul{{ae}} aliquot olei cort. arant. pr{{ae}}cipue tum, cum ventris cruciatus in{{s}}tar colici, ad{{s}}it, quem ve{{s}}parum quoque (''Maripo{{s}}as'' Hi{{s}}panis dict{{ae}}) nidus ex vino potus, vel ventri impo{{s}}itus, clementer mitigat. Idem feliciter pr{{ae}}{{s}}tant Herb{{ae}} ca{{s}}t{{ae}} {{s}}ive mimo{{s}}{{ae}} in aceto frix{{ae}}. Quando nece{{s}}{{s}}itas ad magis corroborantia {{et}} a{{s}}tringentia compellit, his {{et}} {{s}}imilibus remediis qu{{ae}} Bra{{s}}ilia profert, utendum Summitates fructuum ''Bacoba'' aut ''Banana'' {{s}}emito{{s}}ta aut arefacta ex vino rubello vel vino de ''Acaju'' {{et}} immaturo pomo ''Ianipaba''. Te{{s}}t{{ae}} te{{s}}tudinis fluviatilis to{{s}}t{{ae}} ra{{s}}uram {{et}} corallum album maritimum omnes incol{{ae}} in hoc fluxus genere, felici{{s}}{{s}}ime propinant, quod valide a{{s}}tringant. Idem pr{{ae}}{{s}}tant jecur capre{{ae}} to{{s}}tum {{et}} ex arte exhibitum; {{et}} ca{{s}}tanea celeberrim{{ae}} arboris Cedri Bra{{s}}ilien{{s}}is.
&lt;section end=&quot;XI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XII.}}}}
{{c|{{larger|''De Tene{{s}}mo.''}}}}

{{Is|C}}Um omnia qu{{ae}} ad ventris fluxiones {{s}}pectant, in examen revoca{{s}}{{s}}e nece{{s}}{{s}}um {{s}}it, oper{{ae}}pretium duxi, ea qu{{ae}} circa Tene{{s}}mum, (Belgis {{Gothica|Drunploop}}/ Lu{{s}}itanis ''Pucho'' dictum) cottidie ob{{s}}ervavi paucis exhibere. Morbus nimium familiaris {{et}} merito formidabilis pr{{ae}}gnantibus, quod f{{oe}}tum {{s}}imul cum f{{oe}}ta, mi{{s}}ere extinguat. Irritus enim hic conatus ex quovis acri {{et}} ulcerifero humore ano adh{{ae}}re{{s}}cente natus, nullam aliquando ni{{s}}i {{s}}pum{{ae}} vel&lt;noinclude&gt; {{s}}an-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||guinis}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>alm5hyz9p32mjx9fd03sgnynn30ge6o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/47</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87458</id>
    <revision>
      <id>284841</id>
      <timestamp>2026-10-18T13:41:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284841</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6164" sha1="hfy8yyl6ncf039og0h9ixxbydbf6e5i" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. II.}}|29}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XII&quot;/&gt;{{pt|guinis|{{s}}anguinis}} aut puris excretionem comitem habet. Quibus, {{s}}i oculi nictantes, inquietudines, cruciatus, long{{ae}} vigili{{ae}} atque excubi{{ae}} nocturn{{ae}} accedant, tunc {{ae}}gre finiri {{s}}olet. Ex aliis {{s}}ubinde dy{{s}}entericis fluxionibus na{{s}}citur hic morbus, quibus medetur ac finem imponit, curatuque tunc e{{s}}t facilior, cum tantum {{s}}int reliqui{{ae}} {{et}} {{s}}anies ulceris inte{{s}}tini recti. Interdum vero ex pituita acida {{et}} bile mordaci dy{{s}}enteriam pr{{ae}}cedit, qu{{ae}} {{s}}i non exturbatur, eam lethalem efficit. Quemadmodum enim omnes morbos {{s}}ucce{{s}}{{s}}ione deteriores fieri con{{s}}tat, ita pr{{ae}}cipue hunc ob jacturam virium {{et}} dolores progre{{s}}{{s}}os. Quando ex {{s}}uperioribus ventris partibus, videlicet ventriculo, me{{s}}enterio {{et}} inte{{s}}tinis materia cruda delabitur; pr{{ae}}ter ince{{s}}{{s}}iones {{et}} reliqua qu{{ae}} anum re{{s}}piciunt, cau{{s}}a fovens revul{{s}}ione per vomitum tollenda, idque pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imo atque u{{s}}itati{{s}}{{s}}imo illo remedio, Radice ''Ipepacuanha''. Eadem porro curandi ratio fere circa externa, qu{{ae}} e{{s}}t in {{s}}anguinis profluvio, eaque humidis {{s}}uffimentis {{et}} fomentis a{{s}}tringentibus tepefactis ex foliis arboris ''Aroeira, Araca, Acaja'' {{et}} {{s}}imilibus, {{s}}i protuberet aut hiet anus; {{s}}i ulcus ad{{s}}it, {{s}}acculis ex lacte, {{s}}emine p{{s}}yllii {{et}} cydoniorum, ''Ba{{s}}oure'' {{s}}ummitatibus ac malv{{ae}} floribus, in{{s}}tituitur. His enim, tum intus tum foris continue admotis, multum promovetur; quippe quod {{s}}ymptoma ip{{s}}umque adeo morbum tollunt. Allium quoque a{{s}}{{s}}atum, {{s}}i cau{{s}}a plane frigida, cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u admovetur. Somnus qua fieri pote{{s}}t, concilietur; primo pultibus ex ''Carima'' {{et}} hordeo. Quibus {{s}}i minus provocetur, lenocinia {{s}}oporifera addenda {{s}}unt, interponendo cly{{s}}teres ab{{s}}tergentes. A motu quoque {{et}} exercitio corporis ab{{s}}tinendum, quo {{s}}pectat illud Cel{{s}}i con{{s}}ilium haudquaquam negligendum: ''Cum in omni fluore ventris, tum in hoc pr{{ae}}cipue tene{{s}}mo, nece{{s}}{{s}}e e{{s}}t, non quoties libet de{{s}}idere, {{s}}ed quoties oportet, ut h{{ae}}c ip{{s}}a mora in con{{s}}uetudinem ferendi oneris inte{{s}}tina deducat.'' Si tandem a{{s}}tringentibus remediis internis fluxibilitalem humorum cohibere conducat, pr{{ae}}ter {{s}}uccum {{s}}tillatitium pomi ''Ianipaba'' immaturi, ra{{s}}ura in{{s}}uper ligni {{s}}ancti Bra{{s}}ilien{{s}}is, alias ''Iacaranda'', ut {{et}} nuclei fructus ''Gueticaroi'' triti {{et}} jejune ex convenienti liquore hau{{s}}ti, eximie pro{{s}}unt.
&lt;section end=&quot;XII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Cholera.''}}}}

{{Is|P}}Erniciosus nec infrequens his quoque regionibus e{{s}}t fluxus ille qui Cholera dicitur. Morbus {{s}}emper {{s}}ymptomaticus {{et}} vere acutus, ab aëre calido {{et}} humido, corpus perpetuo ambiente, immodicoque fructuum fugacium {{et}} horariorum e{{s}}u profici{{s}}cens. Omnem {{ae}}tatem omni anni tempore infe{{s}}tat. {{AE}}{{s}}tate tamen ab {{ae}}rugino{{s}}a porracea atque {{ae}}{{s}}tuante bile, potu calido intempe{{s}}tive accedente, juventutem vehementius exercet, cum {{s}}ubita quadam {{s}}pirituum effu{{s}}ione ac lypothymia ex tetris {{et}} fuligino{{s}}is vaporibus orta; adeo, ut {{s}}i ante viginti quatuor horas non evadant, {{s}}uccumbant. Quod ex manife{{s}}ta diagno{{s}}i con{{s}}tabit, {{s}}i nimirum pul{{s}}us debilior, aut impedita re{{s}}piratio, exteriorum membrorum, tum {{s}}udorum frigiditas, {{s}}ummum interiorum circa cor incendium, convul{{s}}ione{{s}}que interveniant. Hunc humorem efferum {{et}} qua{{s}}i orga{{s}}mo ad {{s}}uperiora {{et}} inferiora delatum compe{{s}}cere, res profecto haud exigu{{ae}} difficultatis e{{s}}t. Primum ad ea remedia qu{{ae}} cor, ventriculum ac inte{{s}}tina modice refrigerando {{et}} a{{s}}tringendo corroborant {{et}} furorem acerrim{{ae}} bilis retundunt, confugiendum. Corpus enim evacuare (etiam invita Plethora {{et}} Cacochymia) quamvis benigne, periculo non caret; tum quod vires collap{{s}}{{ae}} atque exhau{{s}}t{{ae}}, ulteriori irritatione reformidand{{ae}} {{s}}int. Ultra Tamarindos, quos h{{ae}}c terra producit, qu{{ae}}que bilio{{s}}os {{et}} accen{{s}}os humores refr{{ae}}nant nihil tentandum; {{s}}ed {{s}}yrupis potius {{et}} conditis de ''Murucuja, Ianipapa'', limoniis, arantiis, ''Araca, Guajaba''; ut {{et}} Ficubus Indicis, Ubapitanga, Murecy, imprimis Tipioca uteris, c{{ae}}teri{{s}}que medicamentis roborantibus, {{et}} refrigerantibus ex Tipioca. Externis quoque {{s}}equentibus in{{s}}i{{s}}tes. Fomenta {{et}} inunctiones {{s}}int ex a{{s}}tringentibus {{et}} refrigerantibus. Tum catapla{{s}}mata ex portulaca recentis plantaginis, myrto, ''Araca'', oculis arboris ''Imbaiba'' confecta, qu{{ae}} cum aceto pr{{ae}}parata rite {{ae}}groto impo{{s}}ita, pr{{ae}}cordia fovent, ventremque ac anum afflictum demulcent. Cly{{s}}teres eju{{s}}dem generis (modo tantillum temporis {{s}}uper{{s}}it) requiruntur, c{{ae}}teraque remedia in capite de dy{{s}}enteria {{et}} inflammatione ani prolixe enarrata. Verum, quemadmodum h{{ae}}c {{s}}{{ae}}pe auxilio {{s}}unt, non raro con{{s}}ulto ob temporis angu{{s}}tiam {{et}} morbi {{s}}{{ae}}vitiem, omittuntur, confe{{s}}timque ad {{s}}oporifera devenitur. Qu{{ae}} duo poti{{s}}{{s}}ime {{s}}unt decantata illa {{s}}uperius tradita. Extractum Croci Bontii, {{et}} conditum no{{s}}trum magi{{s}}trale, tam in anum per cly{{s}}terem, quam in os per potionem exhibita. Linimenta denique opiata, capiti {{et}} pectori admovere convenit. Adeo nihil tutum ni{{s}}i {{s}}omnum omni indu{{s}}tria concilies. Cholera {{s}}icca ei{{s}}dem remediis fere curatur, maxime {{s}}i regione hepatis corne{{ae}} cucurbitul{{ae}} applicentur, qu{{ae}} cum potenti{{s}}{{s}}ime per {{s}}uctionem operentur, merito de iis hoc te{{s}}tor, quod Galenus de Europ{{ae}}is, quas in colico affectu incantamenti in{{s}}tar operari tradidit.&lt;noinclude&gt;{{rh||D 3|{{sc|Cap.}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hfy8yyl6ncf039og0h9ixxbydbf6e5i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/48</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87459</id>
    <revision>
      <id>284844</id>
      <timestamp>2026-10-18T13:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284844</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6257" sha1="5l4sk36t9floibfg6iq6lutava1k065" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|30|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}
{{dhr}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XIV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XIV.}}}}
{{c|{{larger|''De Dy{{s}}enteria.''}}}}

{{Is|S}}Equuntur fluxus cum febre {{et}} {{s}}anguine, ut {{s}}unt Dy{{s}}enteria, fluxus hepaticus {{et}} inflammatio ani, Lu{{s}}itanis ''Bicho'' abu{{s}}ive dicta. Affectus Dy{{s}}entericus nimium his terris e{{s}}t familiaris. Oritur poti{{s}}{{s}}imum ex {{s}}udoribus vi frigoris nocturni ac venti mediterranei {{s}}ubito admi{{s}}{{s}}i retroactis; tum fructuum fugacium {{et}} f{{ae}}culenti potus immoderato u{{s}}u, accedente aëre calido {{et}} humido. H{{ae}}c excretio {{s}}anguinolenta licet pari vehementia per omnes Indias {{s}}{{ae}}viat, numquam tamen in Bra{{s}}ilia morbi Epidemici in{{s}}tar gra{{s}}{{s}}atam, alioque per contagium migra{{s}}{{s}}e, con{{s}}tat. Quo non parum conferre videtur in{{s}}ignis aëris {{s}}erenitas {{et}} motus, {{s}}iquidem à {{s}}olis {{et}} venti orientalis a{{s}}{{s}}idua illu{{s}}tratione atque agitatione, {{s}}emina qua{{s}}i contagii di{{s}}pelluntur ac prohibentur. Ita ut perpetuo nobis {{s}}poradica {{et}} popularis, nunquam vero Epidemia exi{{s}}tat Dy{{s}}enteria: cum alias pertinaci{{s}}{{s}}ima aliquando malignitas, {{s}}i in alio quopiam, in hoc morbo imprimis apparet. Quibus excretio bilio{{s}}a, adu{{s}}ta {{et}} {{s}}pumo{{s}}a, ut in juvenibus {{s}}{{ae}}pe videre e{{s}}t, merito ab Hippocrate habetur calamito{{s}}a atq; fune{{s}}ta; quippe qu{{ae}} nullis remediis cedat, licet h{{ae}}c tellus, nobili{{s}}{{s}}ima minimaque vulgaria auxilia medica producat contra malum tam familiare, {{et}} pr{{ae}}{{s}}tantiora indu{{s}}tria ac {{s}}olertia hominum indies {{s}}u{{s}}citentur. Verum mi{{s}}{{s}}is iis, qu{{ae}} {{s}}atis {{s}}uperque jam ante ab aliis de natura {{et}} curatione Dy{{s}}enteri{{ae}} dicta {{s}}unt, ea tantum pro{{s}}equar, quibus poti{{s}}{{s}}imum differant ab iis fluxibus qui in Europa gra{{s}}{{s}}antur. Affectui huic (pr{{ae}}{{s}}ertim {{s}}i multa cacochymia ad{{s}}it) tot {{s}}imul {{s}}olent {{s}}upervenire Symptomata, tamque horridi cruciatus, ut {{s}}{{ae}}pi{{s}}{{s}}ime angu{{s}}tia rei {{et}} temporis legitimam methodum remorentur. Hac itaque nece{{s}}{{s}}itate exigente, venam tundere, haud con{{s}}ultum habent (ni{{s}}i ip{{s}}o quidem principio, aut febre atque hepate affecto id maxime po{{s}}tulantibus) quoniam, etiam{{s}}i revellendi indicationi forte {{s}}atisfactum eatur; malignitati tamen materi{{ae}} morbific{{ae}} {{et}} virium inopi{{ae}} male fit, quod raro occa{{s}}io deperditum re{{s}}arciendi, ad{{s}}it. Porro, vel {{s}}olo Rheo, vel laxativo quovis benigni{{s}}{{s}}imo mordacem humorem provoca{{s}}{{s}}e, parti{{s}}que affect{{ae}} cruciatus ingemina{{s}}{{s}}e, {{ae}}gro perniciem nonnunquam attulit. Si quando tamen evacuationi locus, radicem ''Ipecacuanha'', exqui{{s}}iti{{s}}{{s}}imum natur{{ae}} munus, {{s}}yrupis laxantibus, c{{ae}}teri{{s}}que remediis pr{{ae}}ferre conducit: quamvis ingenue fatear, omnes pariter incolas ad {{s}}udorifera {{et}} cordialia, quam ad purgantia, benigniora licet, inclinare, etiam tunc cum {{ae}}que magna cacochymi{{ae}} quam ulcerationis {{s}}igna appareant. Interim morbo durante pr{{ae}}ter con{{s}}olidantes, ab{{s}}tergentes {{et}} refrigerantes cly{{s}}teres, nutrimentis {{et}} anodynis ex ju{{s}}culo gallinarum hordeaceo aut furfuraceo, lacte caprino chalybeato {{et}} {{s}}imilibus in{{s}}i{{s}}tendum. Pr{{ae}} c{{ae}}teris pulmento ex Tipioca {{et}} emul{{s}}ionibus inde factis, quod multis indicationibus {{s}}atisfaciant, utendum per inferiora {{ae}}que ac {{s}}uperiora, quippe mirifice con{{s}}olidante {{et}} refrigerante qualitate partes afflictas demulcent, fluxiones quoque ruentes compe{{s}}cunt atque coagulant {{et}} orificia venarum claudunt. Quod {{s}}i nece{{s}}{{s}}itas ulterius in{{s}}urgat, viribus corroborandis {{et}} {{s}}i{{s}}tendis fluxibus, hoc electuarium magi{{s}}trale opiatum à ℥ß ad ℥j. identidem exhibere {{s}}oleo. Rec. pulp{{ae}} {{s}}eu carnis cydon. ℥vj. Con{{s}}. ro{{s}}. rubr. de ''Araca'' {{et}} ''Guajab.'' à ℥iiij. Dia{{s}}cord. Fraca{{s}}t. ℥iij. Confect. Alkerm. Diacinth. an. ʒij. Trochi{{s}}c. De terra {{s}}igillat. De carabe an ʒiij. Coral rubr. pp. lap. harmatit. pp. an. ℈iiij. ambr. gri{{s}}. Bra{{s}}il. ℈ij. ß {{s}}ang. dracon. laud. opiat. an. ʒiij. Bol. Armen. ℈iiij {{s}}pec. Diamargar. frig. ʒij requies Nicolai ʒj. Rob. fruct. Mureci {{et}} Murucuja an. ℥ij. Syrup. Granat. Diamor. Araca-goacu an. q. {{s}}. F. Electuarium. Vel optimam illam Bontii opiatam. Rec. opii elect. {{s}}ang. Drac. Benzoin. Croc. Oriental. an. p. e. ambr{{ae}} nigr{{ae}} partem tertiam, conjice in vas vitreum oblongum {{et}} collo angu{{s}}to, affunde aceti è vino forti{{s}}{{s}}imi tantum, ut ma{{s}}{{s}}am {{s}}uperemineat in fundo tres aut quatuor digitos. Vitrum bene clau{{s}}um {{et}} obturatum, radiis {{s}}olaribus expone. H{{ae}}c omnia hoc modo colata, fortiter exprimantur, expre{{s}}{{s}}a vi {{s}}olis conden{{s}}entur, inque con{{s}}i{{s}}tentiam extracti cogantur. Hujus do{{s}}is à gr. {{s}}ex ad novem, in formam catapotii coacta vel in cochleari convenienti liquore di{{s}}{{s}}oluta, porrigantur, maxime noctu, quod {{s}}ummopere tunc inte{{s}}tinorum mala exa{{s}}perari {{s}}olent. Ea quoque qu{{ae}} lumborum, ventris {{et}} jecinoris refrigerio {{et}} roboris {{s}}unt, neutiquam intermittenda. Pr{{ae}}terea {{s}}ingulis vicibus, quibus alvus dejicitur, fomentis tepidis, ii{{s}}que qu{{ae}} con{{s}}olidant, immi{{s}}{{s}}is, putredines {{et}} calores, vel pr{{ae}}{{s}}entes, vel futuri avertantur. De quibus latius dicetur in capite de inflammatione ani. Potus quo {{ae}}ger utatur, pti{{s}}ana {{s}}it, ex decocto de ''Carima''. Ovum quoque {{s}}orbile cum tribus quatuorve guttulis olei Copaiba admodum conducit, quod confortando {{s}}imul partes l{{ae}}{{s}}as con{{s}}olidet, ac proinde totidem guttul{{ae}} cum albumine ovi ex bombace ano indit{{ae}} vel per Cly{{s}}terem inject{{ae}} {{s}}olamen adferunt. A{{s}}{{s}}ata elixatis pr{{ae}}ferantur. ''Pacoba'' {{et}} ''Banana'' {{s}}emito{{s}}tas, {{s}}{{ae}}pe pro alimento medicamento{{s}}o accipiat. Iidem quoque fructus&lt;noinclude&gt; di{{s}}-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{s}}ecan-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5l4sk36t9floibfg6iq6lutava1k065</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/49</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87460</id>
    <revision>
      <id>284847</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:03:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284847</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5650" sha1="rb64izgcctvvampzhecq1m05plt1pah" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. II.}}|31}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XIV&quot;/&gt;{{pt|{{s}}ecantur|di{{s}}ecantur}} {{et}} in {{s}}ole {{s}}iccantur, atque in ma{{s}}{{s}}am, addendo aceti momento, coguntur loco panis. His accedunt plurima alia remedia nativa, a{{s}}tringendi {{s}}imul {{et}} refrigerandi qualitate pollentia, qu{{ae}} primi incol{{ae}} partim ut arcana celant, {{s}}ecumque interire cupiunt, partim innotuere {{et}} in tractatu de {{s}}implicibus tradita {{s}}unt.
&lt;section end=&quot;XIV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XV.}}}}
{{c|{{larger|''De Fluxu alvi Hepatico.''}}}}

{{Is|A}}Nno 1638. urbe ''Salvador'' in ''Bahia'', men{{s}}ibus admodum pluviis ob{{s}}e{{s}}{{s}}a, nulla clades {{ae}}que exercitum no{{s}}trum attrivit, quam fluxus {{s}}anguineus, {{s}}ignis {{et}} curatione nonnihil à Dy{{s}}enteria diver{{s}}us (vide de hujus morbi cau{{s}}a Platerum {{et}} Sennertum) qui, licet non minus quam illa pernicio{{s}}us, {{s}}ymptomatibus tamen longe minoribus comitari {{s}}olet. S{{ae}}pe enim ad finem u{{s}}que, ab{{s}}que ullis torminibus, cruciatibus, exulcerationibus, cumque facili excernendi modo, exi{{s}}tit. Dejectio autem h{{ae}}c e{{s}}t, vel puri {{s}}anguinis, vel cum grumis vel lotur{{ae}} carnis {{s}}imilis; idque dupliciter fit: vel ab atonia hepatis, qu{{ae}} licet curata, ad pri{{s}}tinam cruditatem redit: vel à quantitate ex venis me{{s}}araicis atque inte{{s}}tinis regurgitante, qu{{ae}} plus timoris quam detrimenti inferat, {{et}} juventutem maxime infe{{s}}tet. Quippe tales excretiones aliquando febrium acutarum critic{{ae}} habentur, exque eutonia jecinoris, non inte{{s}}tinorum exulceratione cau{{s}}at{{ae}} {{s}}unt. Fit demum hic fluxus ex qualitate {{s}}imul, orificia venarum corrodente {{et}} re{{s}}erante. Atque tunc quidem Dy{{s}}enteriam propter ulcus {{et}} dolores inte{{s}}tinorum mentitur. Ea qu{{ae}} ex hepate profluxio fit, iis remediis oppugnanda, qu{{ae}} confirmando jecinori {{s}}uam operam tam intrin{{s}}ecus quam extrin{{s}}ecus dicarunt. Raro in principio {{s}}olamen ullum à cly{{s}}teribus con{{s}}olidantibus aut anodynis accedere videas. Ven{{ae}}{{s}}ectio, tamet{{s}}i in reliquis {{s}}anguinis profluviis vix admittatur, in hoc tamen à veteranis incolis laudabilis habetur: no{{s}}tratibus vero utique mollioribus, inten{{s}}iorique calori non a{{s}}{{s}}uetis, cautius ac parcius in{{s}}tituenda e{{s}}t. Immo in cucurbitulis revellentibus, lumbis ac natibus impo{{s}}itis, aliquando {{s}}ub{{s}}i{{s}}tendum. Reliqua qu{{ae}} tractu temporis ex{{s}}urgunt circa curationem, quum Dy{{s}}entericis affectibus magis communia {{s}}unt, ii{{s}}dem remediis, in capite de Dy{{s}}enteria mon{{s}}tratis, propul{{s}}antur. Ad eum autem fluxum qu{{ae}} ex atonia hepatis na{{s}}citur, compe{{s}}cendum, irriti, ut plurimum, curandi fiunt conatus, ita ut pr{{ae}} virium lap{{s}}u ne quidem Rhabarb. myrobal. aliaque {{s}}imilia adhibere con{{s}}ultum {{s}}it, ac proinde ad opiata {{s}}{{ae}}pe numero confugiendum. Ut {{s}}unt imprimis Extract. illud Bontii, no{{s}}trumque conditum magi{{s}}trale {{s}}uperius tradita. Quod {{s}}i ex acrimonia malum profluxerit, ad {{s}}emina frigida recentia accedendum. Tum ad ea omnia qu{{ae}} urinam benigne provocant, ut {{s}}unt, decoctum ''Iuripeba'' maris, radicis ''Araca'', fructus Alkekengi, rad. liquirit. ''Erva moira'', ''Erva de Capitaon'' {{et}} ''Pagimirioba'', atque {{s}}imilium qu{{ae}} hepatis {{et}} venarum me{{s}}araicarum ardores mitigant, {{et}} orificia demulcent. Horum pr{{ae}} c{{ae}}teris palmam obtinent Emul{{s}}iones {{et}} pultes qu{{ae}} ''Carima'' dict{{ae}} ex ''Tipioca'' de ''mandihoca''. Inter fructus in pretio habentur, ''Ianipaba'', ''Murucuja'', ''Guajaba'', ''Araca'' minor {{et}} major, qu{{ae}} pyra {{et}} pruna {{s}}unt Granaten{{s}}ia. Aqua quoque {{s}}tillatitia ex canna {{s}}accharea {{et}} flore ''Guabiraba'' cum albumine ovi pota, addito momento {{s}}ucci aurantiorum. Denique catapla{{s}}mata ex portulaca {{et}} ''Erva moira'' cum aceto temperata, dor{{s}}o {{et}} ventri applicata, mirifice intemperiem hepatis {{s}}olantur, fluxumque inordinatum compe{{s}}cunt.
&lt;section end=&quot;XV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XVI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XVI.}}}}
{{c|{{larger|''De Vlcere {{et}} Inflammatione Ani.''}}}}

{{Is|Q}}U{{ae}} à Barbaris meaque longa experientia circa rationem {{et}} curationem tam fune{{s}}ti {{et}} lamentabilis mali con{{s}}ecutus {{s}}um, in medium proferam. Hunc affectum Lu{{s}}itani ''Bicho del Culo'' abu{{s}}ive vocant, vel quod dolor pruriens principio {{s}}entiatur, vel quod gangr{{ae}}nam, {{ae}}que ac pedum illi vermiculi, inferat. U{{s}}quam terrarum adeo quam in Bra{{s}}ilia hoc malum gra{{s}}{{s}}ari à nemine ob{{s}}ervatum memini. Nil autem aliud e{{s}}t, quam incendium {{et}} corruptio ani cum ulcere depa{{s}}cente, {{s}}ine vel cum {{s}}anguinis fluxu dolorifico. Hunc morbum, aut pr{{ae}}cedunt fluxiones Dy{{s}}entric{{ae}} cum inte{{s}}tinorum caloribus; aut per {{s}}e, {{et}} citra ullum morbum pr{{ae}}vium ingruit. Cum Dy{{s}}enteriam pr{{ae}}cedentem habet, {{et}} ob medicinam adhibitam Symptomata excretione{{s}}que ce{{s}}{{s}}ant, non nimium fidendum e{{s}}t: ni{{s}}i forte {{s}}udor calidus {{et}} multus pul{{s}}u{{s}}que ac c{{ae}}tera omnia re{{s}}pondeant. Detenta {{s}}iquidem materia acerrima, à calore nimio jam accen{{s}}a, maximeque à {{s}}quallente {{et}} {{s}}ordida corporis colluvie intus alta, magnum putredinis gradum, cum tam atroci dolore {{et}} inflammatione acquirit, ut mu{{s}}culum {{s}}phincterem atque ora venarum h{{ae}}morrhoidalium {{s}}tatim exedat. Unde fluxus cruentus exoritur,&lt;noinclude&gt;{{rh|||alti-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rb64izgcctvvampzhecq1m05plt1pah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284937</id>
      <parentid>284847</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T03:28:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284937</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5650" sha1="1o5aa83zaccqw3fm7pabqo7fs4gud82" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. II.}}|31}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XIV&quot;/&gt;{{pt|{{s}}ecantur|di{{s}}ecantur}} {{et}} in {{s}}ole {{s}}iccantur, atque in ma{{s}}{{s}}am, addendo aceti momento, coguntur loco panis. His accedunt plurima alia remedia nativa, a{{s}}tringendi {{s}}imul {{et}} refrigerandi qualitate pollentia, qu{{ae}} primi incol{{ae}} partim ut arcana celant, {{s}}ecumque interire cupiunt, partim innotuere {{et}} in tractatu de {{s}}implicibus tradita {{s}}unt.
&lt;section end=&quot;XIV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XV&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XV.}}}}
{{c|{{larger|''De Fluxu alvi Hepatico.''}}}}

{{Is|A}}Nno 1638. urbe ''Salvador'' in ''Bahia'', men{{s}}ibus admodum pluviis ob{{s}}e{{s}}{{s}}a, nulla clades {{ae}}que exercitum no{{s}}trum attrivit, quam fluxus {{s}}anguineus, {{s}}ignis {{et}} curatione nonnihil à Dy{{s}}enteria diver{{s}}us (vide de hujus morbi cau{{s}}a Platerum {{et}} Sennertum) qui, licet non minus quam illa pernicio{{s}}us, {{s}}ymptomatibus tamen longe minoribus comitari {{s}}olet. S{{ae}}pe enim ad finem u{{s}}que, ab{{s}}que ullis torminibus, cruciatibus, exulcerationibus, cumque facili excernendi modo, exi{{s}}tit. Dejectio autem h{{ae}}c e{{s}}t, vel puri {{s}}anguinis, vel cum grumis vel lotur{{ae}} carnis {{s}}imilis; idque dupliciter fit: vel ab atonia hepatis, qu{{ae}} licet curata, ad pri{{s}}tinam cruditatem redit: vel à quantitate ex venis me{{s}}araicis atque inte{{s}}tinis regurgitante, qu{{ae}} plus timoris quam detrimenti inferat, {{et}} juventutem maxime infe{{s}}tet. Quippe tales excretiones aliquando febrium acutarum critic{{ae}} habentur, exque eutonia jecinoris, non inte{{s}}tinorum exulceratione cau{{s}}at{{ae}} {{s}}unt. Fit demum hic fluxus ex qualitate {{s}}imul, orificia venarum corrodente {{et}} re{{s}}erante. Atque tunc quidem Dy{{s}}enteriam propter ulcus {{et}} dolores inte{{s}}tinorum mentitur. Ea qu{{ae}} ex hepate profluxio fit, iis remediis oppugnanda, qu{{ae}} confirmando jecinori {{s}}uam operam tam intrin{{s}}ecus quam extrin{{s}}ecus dicarunt. Raro in principio {{s}}olamen ullum à cly{{s}}teribus con{{s}}olidantibus aut anodynis accedere videas. Ven{{ae}}{{s}}ectio, tamet{{s}}i in reliquis {{s}}anguinis profluviis vix admittatur, in hoc tamen à veteranis incolis laudabilis habetur: no{{s}}tratibus vero utique mollioribus, inten{{s}}iorique calori non a{{s}}{{s}}uetis, cautius ac parcius in{{s}}tituenda e{{s}}t. Immo in cucurbitulis revellentibus, lumbis ac natibus impo{{s}}itis, aliquando {{s}}ub{{s}}i{{s}}tendum. Reliqua qu{{ae}} tractu temporis ex{{s}}urgunt circa curationem, quum Dy{{s}}entericis affectibus magis communia {{s}}unt, ii{{s}}dem remediis, in capite de Dy{{s}}enteria mon{{s}}tratis, propul{{s}}antur. Ad eum autem fluxum qu{{ae}} ex atonia hepatis na{{s}}citur, compe{{s}}cendum, irriti, ut plurimum, curandi fiunt conatus, ita ut pr{{ae}} virium lap{{s}}u ne quidem Rhabarb. myrobal. aliaque {{s}}imilia adhibere con{{s}}ultum {{s}}it, ac proinde ad opiata {{s}}{{ae}}pe numero confugiendum. Ut {{s}}unt imprimis Extract. illud Bontii, no{{s}}trumque conditum magi{{s}}trale {{s}}uperius tradita. Quod {{s}}i ex acrimonia malum profluxerit, ad {{s}}emina frigida recentia accedendum. Tum ad ea omnia qu{{ae}} urinam benigne provocant, ut {{s}}unt, decoctum ''Iuripeba'' maris, radicis ''Araca'', fructus Alkekengi, rad. liquirit. ''Erva moira'', ''Erva de Capitaon'' {{et}} ''Pagimirioba'', atque {{s}}imilium qu{{ae}} hepatis {{et}} venarum me{{s}}araicarum ardores mitigant, {{et}} orificia demulcent. Horum pr{{ae}} c{{ae}}teris palmam obtinent Emul{{s}}iones {{et}} pultes qu{{ae}} ''Carima'' dict{{ae}} ex ''Tipioca'' de ''mandihoca''. Inter fructus in pretio habentur, ''Ianipaba'', ''Murucuja'', ''Guajaba'', ''Araca'' minor {{et}} major, qu{{ae}} pyra {{et}} pruna {{s}}unt Granaten{{s}}ia. Aqua quoque {{s}}tillatitia ex canna {{s}}accharea {{et}} flore ''Guabiraba'' cum albumine ovi pota, addito momento {{s}}ucci aurantiorum. Denique catapla{{s}}mata ex portulaca {{et}} ''Erva moira'' cum aceto temperata, dor{{s}}o {{et}} ventri applicata, mirifice intemperiem hepatis {{s}}olantur, fluxumque inordinatum compe{{s}}cunt.
&lt;section end=&quot;XV&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XVI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XVI.}}}}
{{c|{{larger|''De Ulcere {{et}} Inflammatione Ani.''}}}}

{{Is|Q}}U{{ae}} à Barbaris meaque longa experientia circa rationem {{et}} curationem tam fune{{s}}ti {{et}} lamentabilis mali con{{s}}ecutus {{s}}um, in medium proferam. Hunc affectum Lu{{s}}itani ''Bicho del Culo'' abu{{s}}ive vocant, vel quod dolor pruriens principio {{s}}entiatur, vel quod gangr{{ae}}nam, {{ae}}que ac pedum illi vermiculi, inferat. U{{s}}quam terrarum adeo quam in Bra{{s}}ilia hoc malum gra{{s}}{{s}}ari à nemine ob{{s}}ervatum memini. Nil autem aliud e{{s}}t, quam incendium {{et}} corruptio ani cum ulcere depa{{s}}cente, {{s}}ine vel cum {{s}}anguinis fluxu dolorifico. Hunc morbum, aut pr{{ae}}cedunt fluxiones Dy{{s}}entric{{ae}} cum inte{{s}}tinorum caloribus; aut per {{s}}e, {{et}} citra ullum morbum pr{{ae}}vium ingruit. Cum Dy{{s}}enteriam pr{{ae}}cedentem habet, {{et}} ob medicinam adhibitam Symptomata excretione{{s}}que ce{{s}}{{s}}ant, non nimium fidendum e{{s}}t: ni{{s}}i forte {{s}}udor calidus {{et}} multus pul{{s}}u{{s}}que ac c{{ae}}tera omnia re{{s}}pondeant. Detenta {{s}}iquidem materia acerrima, à calore nimio jam accen{{s}}a, maximeque à {{s}}quallente {{et}} {{s}}ordida corporis colluvie intus alta, magnum putredinis gradum, cum tam atroci dolore {{et}} inflammatione acquirit, ut mu{{s}}culum {{s}}phincterem atque ora venarum h{{ae}}morrhoidalium {{s}}tatim exedat. Unde fluxus cruentus exoritur,&lt;noinclude&gt;{{rh|||alti-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>1o5aa83zaccqw3fm7pabqo7fs4gud82</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/50</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87461</id>
    <revision>
      <id>284850</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:10:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284850</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6208" sha1="cuhurmnaz891b8btfd8grqlxuotk8we" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|32|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XVI&quot;/&gt;altiu{{s}}q; ad inte{{s}}tinorum tunicas a{{s}}cendit, tam deformi a{{s}}pectu, ut anus late diductus cloac{{ae}} in{{s}}tar livido {{et}} plumbeo colore appareat, ac turpiter pate{{s}}cat. Nonnunquam vitium hoc per {{s}}e manife{{s}}tatur, nimirum ex dolore, cum retentione excrementorum, qu{{ae}} jecinoris ac Me{{s}}arei calore arefecta atq; indurata, non {{s}}ine maxima difficultate {{et}} cruciatu egeruntur, ege{{s}}taq; nigricantia apparent. Aliquando vero, ingenti licet conatu, nihil pror{{s}}us ejicitur (ut ip{{s}}e in me quoque expertus {{s}}um) ano multum prominente. Hinc atroces {{s}}{{ae}}pe dolores ex retentis f{{ae}}cibus {{s}}u{{s}}citantur, quos febres po{{s}}tea, la{{s}}{{s}}itudines, vigili{{ae}}, pul{{s}}us vehementes, concitatio {{s}}tomachi, ac capitis imprimis dolores {{et}} ardores {{s}}equuntur. Quamobrem, antequam malum {{s}}erpat ({{s}}erpit autem citi{{s}}{{s}}ime) internis {{et}} externis laxantibus {{et}} refrigerantibus remediis re{{s}}i{{s}}tatur. Cly{{s}}teres eju{{s}}dem generis {{s}}emel atque iterum admoveantur. Suppo{{s}}itoriis, inunctionibus lavacris, balneis, {{s}}uffumigiis perpetuo in{{s}}i{{s}}tendum. Ven{{ae}}{{s}}ectiones pr{{ae}}cipuè non negligantur. Quibus omnibus {{s}}i morbus non brevi cedat, proculdubio in lethiferum degenerabit. Multoties pr{{ae}}terea fieri con{{s}}uevit, ut nullo morbo inte{{s}}tinali, vel quovis alio {{s}}igno pr{{ae}}cedenti, parti minus {{s}}en{{s}}ibili {{s}}eminarium clam in{{s}}inuetur, ip{{s}}umque {{ae}}grum {{et}} medicum in principio lateat. Quod, quoniam gangr{{ae}}nam non raro inferat, incurabile habetur. Si autem prodat {{s}}e malum, pr{{ae}}via utcunque hac diagno{{s}}i fieri {{s}}olet, ut, {{s}}pontanea la{{s}}{{s}}itudine, capitis {{et}} membrorum doloribus, appetenti{{ae}} cibi languore, calida totius corporis intemperie, in{{s}}omniis, pul{{s}}u arteriarum in{{ae}}quali nimi{{s}}que celeri, ab{{s}}que manife{{s}}ta podicis afflictione, ni{{s}}i forte aliquo pruritu aut inani exonerandi alvum de{{s}}iderio. Quamobrem in omni inte{{s}}tinali pr{{ae}}cipue affectu, de ani di{{s}}po{{s}}itione Medici percontari {{s}}olent. Quo incol{{ae}} Empirici non contenti, vi{{s}}u {{et}} tactu explorant podicem, num aliquid pr{{ae}}ternaturale appareat; mox pulp{{ae}} limonum affrictu partes illas tentant {{et}} dolores excitant. Differt autem ab h{{ae}}morrhoidibus hic affectus, {{s}}equentibus poti{{s}}{{s}}imum {{s}}ignis. Gravis capitis dolor ade{{s}}t, ac hiantis late ani o{{s}}tium {{s}}ati{{s}}cit. Dein, ratione progno{{s}}ceos, quod morbus hic ''Bicho'' (ut barbare loquar) nonnunquam mortem {{et}} quidem confe{{s}}tim adferat; h{{ae}}morrhoides autem non item, qu{{ae}} ei{{s}}dem, quibus in Europa medicamentis, imo {{s}}olis hirudinibus Bra{{s}}ilien{{s}}ibus curantur, {{et}} liquore pulp{{ae}} Nucis ''Cocos'' putrefact{{ae}} {{s}}{{ae}}pius admoto, mitigantur. C{{ae}}terum, qui contra hanc labem {{s}}e tueri {{s}}tudet, aqua marina frigida vel tepida {{et}} limoniorum {{s}}ucco recentium, anum, quoties ventrem exonerat, probe abluat. Quando vero ex indiciis {{s}}upra dictis con{{s}}titerit malum inva{{s}}i{{s}}{{s}}e {{et}} {{s}}erpere altius, doloris atrocitas, haud permittit, acribus medicamentis vel per anum, vel per os uti, {{s}}ed blandi{{s}}{{s}}imis. Si lap{{s}}us virium contra indicet ven{{ae}}{{s}}ectioni, cucurbitul{{ae}} infra dor{{s}}um affigantur. Exinde ad cly{{s}}teres refrigerantes, con{{s}}olidantes {{et}} ad{{s}}tringentes, qui anodyna imo {{s}}tupefacientia opiata recipiant, progrediendum. Po{{s}}tea veterum incolarum ritu, aqua {{s}}accharea, gummi tragacanth. amyl. ex ''Tipioca'' de ''Mandihoca'', {{s}}oluta, duobus digitis in{{s}}ertis po{{s}}teriora proluantur. Po{{s}}t h{{ae}}c, dilutum ex ceru{{s}}{{s}}a, aqua ro{{s}}arum {{et}} flor. ''Guabiraba'', {{s}}accharo rubro, ovi albumine {{et}} lacte mulieris cum momento opii concinnandum, in quo t{{ae}}da madefacta, ano profunde immittatur, idque frequenter. Idem fere pr{{ae}}{{s}}tant herb{{ae}} qu{{ae}}dam nativ{{ae}} pr{{ae}} c{{ae}}teris contra hunc morbum recept{{ae}} u{{s}}uque longo comprobat{{ae}}; ut {{s}}unt, folia {{et}} flores utriu{{s}}que ''Pagimirioba'' {{et}} ''Tapia'' arboris longè pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}im{{ae}}, addita ''Erva Moira'', toties in{{s}}erta quoties de{{s}}idendo t{{ae}}d{{ae}} vel {{s}}uppo{{s}}itiora intromi{{s}}{{s}}a removentur. Quod {{s}}i pars afflicta manuum attactum reformidet, {{s}}uffimenta ex emollientibus {{et}} {{s}}iccantibus {{s}}ub{{s}}tituenda {{s}}unt. Porro quantum ad victus rationem, alimentis frigidis {{et}} roborantibus maxime uti convenit, irritantia autem cane pejus {{et}} angue declinanda. Ab{{s}}it motus corporis. Quum vero opii u{{s}}us à multis tantopere extollatur per omnes Indias, ubi morbi acuti{{s}}{{s}}imi, imprimis ventris fluxus maligni, gra{{s}}{{s}}antur, profecto adver{{s}}us hunc ani affectum egregie opitulari, expertus {{s}}um. Convenit ut ventriculo vacuo nec cibis deinde replendo, a{{s}}{{s}}umatur: Tum {{et}} po{{s}}t totius corporis evacuationes; {{s}}ecus enim pectus opprimit ho{{s}}temque introcludit. Si dolor atrox vero ex reliquiis tantum materi{{ae}} calid{{ae}} {{et}} mordacis {{s}}uper{{s}}it, morbum {{s}}imul {{et}} {{s}}ymptoma tollunt opiata. Quod certe aperte propter tria qu{{ae}} ad{{s}}unt hic fieri con{{s}}uevit, nempe in{{s}}omnia, fluxiones contumaces {{et}} virium pro{{s}}trationem ex ingenti dolore.
&lt;section end=&quot;XVI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XVII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XVII.}}}}
{{c|{{larger|''De Morbis Mulieribus {{et}} Infantibus Familiaribus.''}}}}

{{Is|Q}}Uod olim à prima {{s}}tatim hujus regionis inva{{s}}ione Medici Lu{{s}}itani de Mulieribus {{et}} Infantibus, antequam vitia vitare didici{{s}}{{s}}ent, id ego jure de no{{s}}tratibus hodie conqueror. Maxima enim earum pars calamitates incurrit partis i{{s}}tius nobilioris, qua ''{{s}}exum'' digno{{s}}cimus; imprimis quidem frigidam uteri intemperiem, unde c{{ae}}tera mala, tam matri quam infanti ena{{s}}cuntur. In{{s}}uet{{ae}} calori diurno {{et}} frigori nocturno muliercul{{ae}} no{{s}}tr{{ae}} obe{{s}}iores {{et}}&lt;noinclude&gt;{{rh|||{{s}}eden-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>cuhurmnaz891b8btfd8grqlxuotk8we</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IX</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87462</id>
    <revision>
      <id>284852</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:37:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=44 to=45 onlysection=IX header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VIII|Caput VIII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/X|Caput X]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="faa9ksigr19hthfp7abp7fzvuvjb3r9" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=44 to=45 onlysection=IX header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/VIII|Caput VIII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/X|Caput X]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>faa9ksigr19hthfp7abp7fzvuvjb3r9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/X</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87463</id>
    <revision>
      <id>284855</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=45 to=45 onlysection=X header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IX|Caput IX]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XI|Caput XI]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="246" sha1="gibsf3vat08n4dufpcsfaktt7jzpctm" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=45 to=45 onlysection=X header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/IX|Caput IX]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XI|Caput XI]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>gibsf3vat08n4dufpcsfaktt7jzpctm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87464</id>
    <revision>
      <id>284856</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:43:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=45 to=46 onlysection=XI header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/X|Caput X]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XII|Caput XII]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="4qiczdjhwhjgbu7g8z9xumeurqbzoxy" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=45 to=46 onlysection=XI header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/X|Caput X]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XII|Caput XII]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>4qiczdjhwhjgbu7g8z9xumeurqbzoxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87465</id>
    <revision>
      <id>284857</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:44:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=46 to=47 onlysection=XII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XI|Caput XI]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIII|Caput XIII]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="7a9he5j82aiacgzu6ll9j460um9j3n6" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=46 to=47 onlysection=XII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XI|Caput XI]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIII|Caput XIII]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>7a9he5j82aiacgzu6ll9j460um9j3n6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIII</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87466</id>
    <revision>
      <id>284858</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:45:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=47 to=47 onlysection=XIII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XII|Caput XII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIV|Caput XIV]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="253" sha1="sjthh3c8etupwektfqolouo0q91ymi8" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=47 to=47 onlysection=XIII header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XII|Caput XII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIV|Caput XIV]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>sjthh3c8etupwektfqolouo0q91ymi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87467</id>
    <revision>
      <id>284859</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:46:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=48 to=49 onlysection=XIV header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIII|Caput XIII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XV|Caput XV]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="ip70jyj74kk0daeycvixv384yr64ipw" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=48 to=49 onlysection=XIV header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIII|Caput XIII]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XV|Caput XV]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>ip70jyj74kk0daeycvixv384yr64ipw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XV</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87468</id>
    <revision>
      <id>284860</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:47:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=49 to=49 onlysection=XV header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIV|Caput XIV]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVI|Caput XVI]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="251" sha1="1qi182wnvvfn5hld985ku4qvzg9331z" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=49 to=49 onlysection=XV header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XIV|Caput XIV]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVI|Caput XVI]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>1qi182wnvvfn5hld985ku4qvzg9331z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVI</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87469</id>
    <revision>
      <id>284861</id>
      <timestamp>2026-10-18T14:48:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens '&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=49 to=50 onlysection=XVI header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XV|Caput XV]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVII|Caput XVII]]&quot; /&gt;'</comment>
      <origin>284861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="1ml6kk1ddlcrl5a3g2vifotvipdggv6" xml:space="preserve">&lt;pages index=&quot;Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf&quot; from=49 to=50 onlysection=XVI header=1 prev=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XV|Caput XV]]&quot; next=&quot;[[Historia Naturalis Brasiliae/Medicina Brasiliensi/II/XVII|Caput XVII]]&quot; /&gt;</text>
      <sha1>1ml6kk1ddlcrl5a3g2vifotvipdggv6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/51</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87470</id>
    <revision>
      <id>284865</id>
      <timestamp>2026-10-18T15:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284865</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6191" sha1="ivnhq6l7c1d17wll3ps4p2pzhtadknc" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. II.}}|33}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XVII&quot;/&gt;{{s}}edentari{{ae}}, aërem frigidiorem dejectis ve{{s}}tibus ac {{s}}tragulis, captant. Quo fit, ut paulatim noxium hoc {{et}} penetrabile frigus, f{{oe}}cundum illum alias natur{{ae}} agrum, debito {{et}} naturali {{s}}uo calore defraudet, {{s}}terilitatemque, {{s}}i non penitus inducat, tonum tamen uteri dejiciat. Ita ut {{s}}i vitalem, raro tamen long{{ae}}vum f{{oe}}tum edant. Accedit potus ille frigidi{{s}}{{s}}imus, quem domi ex acidi{{s}}{{s}}imis Limoniis conficiunt: tum nimius {{et}} a{{s}}{{s}}iduus fructuum horariorum u{{s}}us. Unde tandem cum ip{{s}}o ventriculo uterus, ob affinitatem mutuam, {{s}}umme refrigeratur, profluviumque {{et}} hydropem patitur; imo propter debilitatem ac laxitatem ligamentorum, ejus aliquando procidentia {{s}}uccedit. Quid mirum {{s}}i generationi de{{s}}tinata matrix ob ortam intemperiem magno illo natur{{ae}} opere de{{s}}tituta, cloac{{ae}} in{{s}}tar tot excrementorum {{et}} cruditatum fiat receptaculum, inque varias calamitates mulieres detrudat. Affirmare au{{s}}im no{{s}}tratium ut {{et}} Jud{{ae}}arum (qu{{ae}} intempe{{s}}tivis balneis ex religione ob{{s}}trict{{ae}}) ne quidem dimidiatam partem profluvia uteri evadere. Quod, vel ex pudore vel negligentia dum occultare {{s}}tudent, pallid{{ae}}, ex{{s}}angues, tri{{s}}tes {{et}} viris ingrat{{ae}}, tanto temporis decur{{s}}u, conduplicare malum {{s}}olent. Hi{{s}}ce morbis, partim ex in{{s}}titutis authorum, partim methodo Incolarum remediis nativis occurrere oportet. Cum enim hic affectus, licet aliquando compo{{s}}itus, ex frigiditate tamen poti{{s}}{{s}}imum natus cen{{s}}eatur, calidis curari po{{s}}tulat. Quamobrem ab{{s}}tinentia {{s}}it à fructibus frigidis, lactucis, potuque omni frigidiore {{et}} crudiore. Ob imbecillitatem corporis {{s}}int coopert{{ae}}, noctu imprimis, loco à mediterraneo vento libero vivant. Ven{{ae}}{{s}}ectiones requi{{s}}it{{ae}} vel ad deplenda va{{s}}a, vel ad humores derivandos, {{s}}uccedant. Purgationes ex ma{{s}}{{s}}a no{{s}}tra Panchymagoga, ad pituito{{s}}am cacochymiam pr{{ae}}parandam {{et}} minuendam in{{s}}tituantur. C{{ae}}tera evacuantia, pr{{ae}}{{s}}ertim tunc, cum profluvia h{{ae}}c modum, tempus {{et}} colorem variant, {{s}}ecūd. Aphori{{s}}m. 36. lib. 5. non negligenda, quibus pr{{ae}}mi{{s}}{{s}}is opiata {{s}}ub{{s}}equantur, quod iis mirum in modum vires re{{s}}tituantur, humore{{s}}que ruentes coagulentur. Decoctum po{{s}}tea Carcaparill. {{et}} radicis ''Vi{{s}}queira'' atque ''Vbiraeé'' ad {{s}}udores {{et}} urinas movendas, quodque robur addant partibus, dies aliquot exhibendum. His alii{{s}}que eju{{s}}cemodi pr{{ae}}mi{{s}}{{s}}is, locus affectus con{{s}}iderandus, cui imprimis conducit mel {{s}}ilve{{s}}tre decantati{{s}}{{s}}imum remedium in hoc {{et}} {{s}}imili affectu, in{{s}}igniter ab{{s}}tergens {{et}} confortans; tum ventriculi {{et}} inte{{s}}tinorum, mox renum {{et}} uteri cruditates {{et}} vi{{s}}ciditates, digerens. Exhibetur jejunis utcunque vel {{s}}implex vel compo{{s}}itum hoc Medicamentum addito vino Hi{{s}}panico {{et}} aromatibus, tum {{et}} c{{ae}}pis {{s}}i nihil impediat, ad con{{s}}i{{s}}tentiam vini coctum. His {{s}}uccedat exercitium. Si nece{{s}}{{s}}itas major urgeat ante dictum potum exhibitum, per {{s}}patium {{s}}emihor{{ae}} circiter ingrediatur balneum ex aqu{{ae}} fontan{{ae}} partibus tribus {{et}} una vini confectum, cum Myrta, artemi{{s}}ia, foliis piperis longi, ''Betele'', ''Malva I{{s}}ca'' Camomel {{s}}ilve{{s}}tris, ''Albahaca'', Menta{{s}}tro, ''Iaborandi'' {{et}} {{s}}imilibus, quas profert Bra{{s}}ilia. H{{ae}}c per duodecim vel quindecim dies pro re nata continuentur, ex quo {{s}}ingulis vicibus probe ab{{s}}ter{{s}}{{ae}}, corpori corroborando aliquid alimenti capiant. Ve{{s}}tit{{ae}} {{s}}edeant, {{et}} {{s}}i de doloribus uteri qu{{ae}}rantur, per infundibilum, {{s}}uffitum ex calefacientibus {{et}} {{s}}iccantibus accipiant, tum {{et}} pe{{s}}{{s}}aria {{s}}yringa{{s}}que, {{s}}i maritat{{ae}} fuerint. Quin minime contemnendum oleum illud ex to{{s}}tis vermibus in palmis viventibus, confectum; quod circa umbilicum illinitum, multum prode{{s}}t. His {{et}} {{s}}imilibus remediis haud vulgares effectus vidi{{s}}{{s}}e contigit, {{et}} qu{{ae}} inter {{s}}teriles habit{{ae}}, {{s}}ibi {{et}} generationi convaluere. Ex impr{{ae}}gnatione magnum {{s}}ub{{s}}idium ob {{s}}iccitatem {{et}} duplicatum calorem {{s}}ub{{s}}equi {{s}}olet. Hactenus de Mulieribus non gravidis. Sed quia uterum ferentes magis di{{s}}{{s}}olutum {{s}}{{ae}}pe modum in{{s}}tituunt, laxatis appetitus habenis, plurima vitia incurrunt: quibus haud facile e{{s}}t applicare medicinam quod vel difficultates pariendi vel abortus promoveant. Infantes enim in lucem editi, vel levi{{s}}{{s}}imo extinguuntur morbo, minorque pars ad pueritiam pervenit. Huc accedit quod pr{{ae}}duris illis ac {{s}}tricti{{s}}{{s}}imis fa{{s}}ciarum involucris non exiguo {{s}}anitatis di{{s}}pendio, con{{s}}tringantur. Cum tamen Indig{{ae}}n{{ae}} ip{{s}}ique quoque Lu{{s}}itani, mi{{s}}{{s}}is iis qu{{ae}} {{s}}ummopere per{{s}}pirationem impediant, ab ip{{s}}a nativitate denudato corpore, capite pr{{ae}}{{s}}ertim, infantes feliciter educari frigidaque eos tempe{{s}}tive lavari {{s}}atius exi{{s}}timant. Nutrices denique Bra{{s}}ilien{{s}}es {{et}} {{AE}}thiopi{{s}}{{s}}{{ae}}, lacte {{s}}uo {{s}}aluberrimo complures no{{s}}tratium infantes enutriunt; cum Europ{{ae}}is mulierculis lactis vires ingenit{{ae}}, ob {{s}}upradictum vivendi genus, non raro depraventur aut extinguantur. Pr{{ae}}terea haud tutum exi{{s}}timant Incol{{ae}} ante biennium {{s}}ub{{s}}trahere nutricem; quod tenelli, mutationi huic ferend{{ae}} impares, {{s}}en{{s}}im deficiant; vixque bimuli, morbos graves incurrant. Hinc fit, ut toties tri{{s}}tes, decolores, aquo{{s}}oque humore inflati, ob debiliora vi{{s}}cera extenuentur, duri{{s}}que paulatim hypochondriis contabe{{s}}cant. Si qu{{ae}} medendi pr{{ae}}{{s}}idia adhiberi contingat, raro pro{{s}}unt. Qu{{ae}}dam tamen, longo u{{s}}u comprobata ab Empyricis accepi, eaque poti{{s}}{{s}}imum&lt;section end=&quot;XVII&quot;/&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||''E''|externa}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>ivnhq6l7c1d17wll3ps4p2pzhtadknc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/52</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87471</id>
    <revision>
      <id>284866</id>
      <timestamp>2026-10-18T15:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284866</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5733" sha1="3vw2st6i1vyaa4cd7xrxam9jm7kohrt" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|34|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XVII&quot;/&gt;externa, ut unctiones, frictiones, {{s}}uffumigia, illotiones, catapla{{s}}mata, {{et}} empla{{s}}tra emollientia, attenuantia, {{et}} a{{s}}tringentia. Ex omnibus probati{{s}}{{s}}imum quidem amplexus {{s}}um (nunc empla{{s}}tri nunc linimenti forma pr{{ae}}paratum) quod ex radicibus ''d'Erva de Capitaon'' {{et}} Nimphe{{ae}}, cum oleo earundem herbarum Aninge {{et}} capparum, atque {{s}}imilibus concinnatur, {{et}} per multum tempus applicatur. Interno {{s}}i remedio locus, extractum ex cortice ''Vbiraeé'' ad mellis con{{s}}i{{s}}tentiam {{ae}}gro propinatur, gratumque {{et}} tutum e{{s}}t medicamentum. Pr{{ae}}ter lumbricos inte{{s}}tinorum, quibus divexantur pueruli, vermium quoque genus exiguum {{et}} {{s}}ordidum in ventriculo (ut in di{{s}}{{s}}ectione infantium aliquoties vidi) generatur, quorum mor{{s}}ibus provectioris quoque {{ae}}tatis homines, invitis medicamentis, interire {{s}}{{ae}}pe contingit. Nihil horum videre e{{s}}t in Bra{{s}}ilien{{s}}ibus Mulieribus vel earum {{s}}obole. Nam robu{{s}}t{{ae}}, veget{{ae}} agile{{s}}que, {{s}}ive pr{{ae}}gnantes, {{s}}ive puerper{{ae}}, vivacem enituntur prolem. Antequam finiam, illud {{s}}ubjiciam, quod non pror{{s}}us extra limites in{{s}}tituti no{{s}}tri {{s}}it, {{s}}ed inter Ari{{s}}totelis forte di{{s}}cipulos de viribus imaginationis {{et}} {{s}}uperf{{oe}}tatione, lites movebit. In Paranambuco Anno 1638. ex {{AE}}thiopi{{s}}{{s}}a {{et}} Lu{{s}}itano Gemelli Ma{{s}}culi na{{s}}cebantur, validi{{s}}{{s}}imi, alter alba cute, alter nigra, cri{{s}}pis capillis, oculis c{{ae}}{{s}}iis.
&lt;section end=&quot;XVII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XVIII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XVIII.}}}}
{{c|{{larger|''De Morbis Contagio{{s}}is.'' }}}}

{{Is|V}}Idere e{{s}}t in Bra{{s}}ilia morbos Endemios familiares, imo malignos, licet rarius, è tetris {{et}} fuligino{{s}}is exhalationibus, terr{{ae}} paludo{{s}}{{ae}} {{et}} aqu{{ae}} {{s}}tagnantis natos; nulli autem ex mutatione tali tempe{{s}}tatum, qu{{ae}} {{s}}tatis temporibus {{s}}{{ae}}viunt, aut {{s}}yderum maligno influxu {{et}} noxia qualitate c{{ae}}litus de{{s}}cendente oriuntur. Anno 1639. magno no{{s}}trorum commodo, juxta {{s}}inum omnium {{s}}anctorum, tertia pars cla{{s}}{{s}}is Hi{{s}}panic{{ae}} maligno {{et}} contagio{{s}}a febre extincta e{{s}}t. Quippe ho{{s}}tis longo {{et}} fa{{s}}tidio{{s}}o itinere defatigatus, {{et}} {{s}}ub {{ae}}quatore diu propter {{s}}olitas malacias h{{ae}}rens, multa f{{oe}}tida pluvia, cibique ac potus corruptione {{et}} penuria fractus, paulatim attritus e{{s}}t. Contigit quoque pecora {{s}}emel atque iterum, miro a{{s}}trorum a{{s}}pectu, pluviis ex continenti ortis, ac mollioris venti mediterranei afflatu, morte repentina perii{{s}}{{s}}e. In tantum vero aëris malignitatem unquam accrevi{{s}}{{s}}e, ut pe{{s}}tis exinde enata ac gra{{s}}{{s}}ata fuerit, nemo unquam expertus e{{s}}t. Mihi bis tantum contigit toto {{s}}eptennio, febre petechiali laborantes videre, maculis per totum corpus diffu{{s}}is, morte po{{s}}tridie {{s}}equente. Anthraces maligni crebrius, {{s}}ed non contagio{{s}}i gra{{s}}{{s}}antes, ac curatu multo quam in Europa faciliores, dantur. Magnos autem {{et}} frequenti{{s}}{{s}}imos illos Dy{{s}}entericos ac malignos affectus, nunquam in Epidemios tran{{s}}ii{{s}}{{s}}e admiratu dignum. Vlcera porro (ut hoc obiter dicam) luis Venere{{ae}} {{et}} alia mala contagio{{s}}a {{et}} {{s}}erpentia, be{{s}}tias {{ae}}que ac homines mutua conver{{s}}atione inficiunt. Idem faciunt f{{oe}}tida illa Variolarum ulcera.

Quod autem ad Variolas {{et}} Morbillos (quos ''Be{{s}}igas'' uno vocabulo Lu{{s}}itani vocant) attinet, et{{s}}i non evadant eos Meridionalis Americ{{ae}} Incol{{ae}}, benignius tamen corripi iis {{s}}olent. Citius curantur laborantes, ob perpetuam pororum apertionem, victum {{s}}implicem, humorumque minorem f{{oe}}culentiam, modo ab aëre nocturno ambiente {{s}}ibi caveant {{s}}edulo. Quemadmodum autem ventum declinando facile re{{s}}tituuntur; ita per aërem vel clementi{{s}}{{s}}imum retropul{{s}}{{ae}}, mortem accelerant. Cum febres paulo vehementiores {{et}} ardentiores pr{{ae}}cedunt, Lu{{s}}itani non verentur in principio {{s}}ecare venas, idque cum {{s}}ucce{{s}}{{s}}u. Epidemi{{ae}} ex accidente bis quantum con{{s}}tat fact{{ae}} {{s}}unt variol{{ae}}. Neque enim pe{{s}}tifer{{ae}} variol{{ae}} vagari {{s}}olent in pueros {{s}}icut Pro{{s}}p. Alpinus de {{AE}}gypto bis anno fieri te{{s}}tatur. Primo, ante annos triginta {{AE}}thiopes Angolen{{s}}es Bra{{s}}iliam ingre{{s}}{{s}}i, {{et}} variolas ex Africa adducentes, in{{s}}igni mancipiorum {{s}}trage, reliquos infecerunt. Et nuper Anno 1641. idem fere accidit. Ita ut aliunde derivata, non inter nos nata Epidemici i{{s}}tius morbi principia, humidi{{s}}{{s}}ima accedente hyeme, per integra territoria prope annum, gra{{s}}{{s}}ata fuerint. Lu{{s}}itani autem his remediis vulgaribus, tanquam {{s}}acr{{ae}} anchor{{ae}} {{s}}e fidebant, {{s}}uo{{s}}que non infeliciter curabant. Fimum equinum arefactum {{et}} in pulverem tritum ex convenienti liquore iterum atque iterum {{ae}}grotanti propinant. Po{{s}}tea pectori {{et}} gutturi defendendis, gargari{{s}}mo {{et}} potionem ex albo Gr{{ae}}co, cann{{ae}} {{s}}acchare{{ae}} {{et}} aurantiorum recentium {{s}}ucco concinnatam pr{{ae}}parant. Pro alimento medicamento{{s}}o ex ''Tipioca'' de ''Mandihoca'' pultem optimam, pro potu, pti{{s}}anam {{s}}eu dilutum ex eadem ''Tipioca'', exhibent. Utrumque hoc ardores compe{{s}}cit {{et}} nutrimentum {{s}}uppeditat. His {{s}}uccedit mel {{s}}ilve{{s}}tre vel {{s}}implex, vel, {{s}}i calor ob{{s}}it, dilutum ex aqua cann{{ae}}&lt;noinclude&gt; {{s}}accha-&lt;noinclude/&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||re{{ae}}}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3vw2st6i1vyaa4cd7xrxam9jm7kohrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/53</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87472</id>
    <revision>
      <id>284868</id>
      <timestamp>2026-10-18T15:33:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284868</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6227" sha1="c5u4u5xo87p7vqurwgx42b6gy6qxm4t" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. II.}}|35}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XVIII&quot;/&gt;{{pt|re{{ae}}|{{s}}acchare{{ae}}}} quod hydromelis in{{s}}tar immundities pectoris {{et}} vi{{s}}cerum ab{{s}}terget, {{ae}}gro{{s}}que {{s}}uaviter demulcet.
&lt;section end=&quot;XVIII&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XIX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XIX.}}}}
{{c|{{larger|''De Lue Venerea.'' }}}}

{{Is|L}}Ues qu{{ae}}dam ex coitu non tantùm per contagium, vel parentum h{{ae}}reditario malo in liberos, {{s}}ed ex leviori attactu atque per {{s}}e contrahitur, orta poti{{s}}{{s}}imum ex alimento f{{oe}}tido {{et}} {{s}}al{{s}}o, potu rancido {{et}} corrupto. Inter Afros non {{s}}olum atque Indos, {{s}}ed Lu{{s}}itanos {{et}} Belgas quoque {{s}}{{ae}}vit, tumoribu{{s}}que {{s}}chirro{{s}}is {{et}} virulentis ulceribus, totum corpus infe{{s}}tat. Qu{{ae}} quidem lues huic regioni e{{s}}t Endemia {{et}} ''Bubas'' ab Hi{{s}}panis {{et}} Bra{{s}}ilianis appellatur. Et {{s}}icuti citius {{s}}anatur à {{s}}olis remediis indigenis; ita citius contaminat, quam illa qu{{ae}} lues gallica vulgo vocatur {{et}} ad Incolas huc defertur. De qua di{{s}}{{s}}ertationem in{{s}}tituere non e{{s}}t propo{{s}}iti mei, {{s}}ed de pr{{ae}}{{s}}enti, qu{{ae}} licet in quibu{{s}}dam conveniat cum illa; accidentibus {{et}} curatione tamen maxima ex parte differt. Empyrici initio data opera eam negligunt, quod curationem ante quintum vel {{s}}extum inva{{s}}ionis men{{s}}em perperam in{{s}}titui ajunt, humori{{s}}que tenacitatem, in quo mali fomes maxime inh{{ae}}ret, tot men{{s}}ium intervallum requirere ad pr{{ae}}parationem, credunt. Vitam interim intemperatam vivere interdicunt, aqu{{ae}} calid{{ae}} lavacra in{{s}}tituunt, frigus nocturnum, ne per{{s}}piratio cohibeatur, maximopere arcent, carnes recentes, imprimis ferinas, to{{s}}tas, remoto omni pi{{s}}cium genere, pr{{ae}}cipiunt. Vinum permittunt, quod {{s}}udores {{et}} fuligines non {{s}}ine {{ae}}grotantis levamine, per poros expellere, comperiantur. Qui ab hoc medendi modo recedunt, {{s}}ymptomatum quidem pro tempore levamen allaturos, {{s}}ed po{{s}}tea recidivam artuumque dolores {{s}}ucce{{s}}{{s}}uros, ratum habent. Tandem pr{{ae}}parato hoc modo corpore, evacuationes in{{s}}tituunt: mox, eos, qui pr{{ae}}{{s}}ertim tenuioris {{s}}ortis {{s}}unt, ad molendinas {{s}}acchareas igne{{s}}que luculenti{{s}}{{s}}imos ablegant; {{et}} {{s}}olo decocto, cujus ba{{s}}is ''Caaroba'' {{et}} Carcaparilla, curationem ex in{{s}}tituto propemodum Europ{{ae}}o, felici{{s}}{{s}}ime ab{{s}}olvunt. Ulcera quoque {{s}}olo attritu aut lotione ''Caaroba'' aliarumque herbarum ex{{s}}iccantium {{et}} ab{{s}}tergentium {{s}}ucco, tollunt. Indi autem foliis ''Caaroba'' nunc coctis pro balneo, nunc ore jejuno ma{{s}}ticatis, ulcera, qu{{ae}} per {{s}}e non evane{{s}}cunt, ex{{s}}iccant {{et}} malignitatem extrahunt. Quod ip{{s}}um aliquoties per Chirurgos in No{{s}}ocomio imitari ju{{s}}{{s}}i, {{et}} voti nos compotes reddidit. Ne quis autem fallatur, h{{ae}}c lues {{s}}ive ex Hi{{s}}panica mixta, ut {{s}}{{ae}}pe fit; {{s}}ive {{s}}implex Endemia, Europ{{ae}}is pr{{ae}}{{s}}ertim, non adeo parvi facienda {{s}}ive in principio {{s}}ive in progre{{s}}{{s}}u. Neque enim ut quidam exi{{s}}timarunt, intra Tropicos levior ob halituum à {{s}}ole perpetuam extractionem; gravior tantum in {{s}}eptentrionalibus regionibus datur. Ac {{s}}i nocturnum frigus modo leviter admi{{s}}{{s}}um, apertos diurno calore poros non cum {{s}}ummo detrimento {{ae}}gri altius occluderet, di{{s}}cu{{s}}{{s}}ionem tetrorum vaporum impediret, ver{{s}}u{{s}}que perio{{s}}tium, in quo dolor, repelleret. Sicut quotidie fit, vel {{ae}}grorum vel medicorum incuria, qui differentias diei {{et}} noctis contemnunt. Et tunc quidem male morata ulcera, quibus hoc malo infe{{s}}tati turpiter {{s}}catere {{s}}olent, {{s}}i maligni illi halitus minus ex{{s}}pirent, cariem in o{{s}}{{s}}ibus, c{{ae}}teraque {{s}}ymptomata, {{ae}}que ac in patria cau{{s}}ari videas.

Addam qu{{ae}} de Gonorrh{{ae}}a, ''Scantamento'' Lu{{s}}itanis dicta, notatu digna exi{{s}}timavi. Gonorrh{{ae}}a {{s}}implex, {{s}}icut haud difficilis habetur curationis, ita facile acquiritur, modo à {{s}}ola equitatione {{s}}ub {{ae}}{{s}}tu meridiano. A purgantibus initio {{s}}ibi cavent in omni Gonorrh{{ae}}a, vixque blandi{{s}}{{s}}ima ex Manna, Ca{{s}}{{s}}ia, {{s}}yrupis laxantibus exhibent, ne quid cacochymicum provocetur aut irritetur. Tam {{s}}alutaria contra hunc affectum domi nanci{{s}}cuntur remedia Incol{{ae}}, ut raro in exotica, qu{{ae}} in officinis pro{{s}}tant, inquirere illis nece{{s}}{{s}}um {{s}}it. Pr{{ae}}ferunt, ''Guabipoiocaiba'', Lu{{s}}itanis ''Pao Podre'', quam ego Arborem Siliquo{{s}}am, in tractatu de {{s}}implicibus appellavi. Ejus radix in taleolas di{{s}}{{s}}ecta {{et}} in aqua ex canna {{s}}accharea de{{s}}tillata, macerata, aërique expo{{s}}ita, eam ab{{s}}ter{{s}}oria {{et}} diuretica qualitate imbuit, qu{{ae}} mane {{et}} ve{{s}}peri pota, para{{s}}tatas {{et}} renes in{{s}}igniter mundificat. Cavendum tamen ne immodice hoc medicamento valido utare, quod {{s}}anguinem ducat. His accedit ''Iuripeba'', Canna ''Iacuacanga'' dicta {{s}}ilve{{s}}tris, radix item ''Iaborandi'', qu{{ae}} noctu {{s}}ub dio macerata in aqua fontana diluitur, eju{{s}}que diluti quatuor plus minus unci{{ae}} per quindecim circiter dies bibuntur, unde renes {{et}} ve{{s}}ica repurgantur. Po{{s}}t h{{ae}}c pro potu quotidiano, eju{{s}}dem cann{{ae}} {{s}}ilve{{s}}tris decocto utuntur. Atque alternatim ob calores {{s}}u{{s}}citatos, mane phti{{s}}anam {{s}}eu liquorem ex ''Tipioca'' exhibent. Dilutum radicis de ''Malva I{{s}}co'', ''Pagimirioba'', ''Fedago{{s}}o'', ''Caapomonga'', Emul{{s}}iones ex ''Tipioca'', nuce Coco recenti {{et}} {{s}}eminibus frigidis, cann{{ae}}que {{s}}acchare{{ae}} aqua pr{{ae}}parat{{ae}}, familiaria illis {{s}}unt remedia. Contra retentiones {{et}} inflammationes lotii, po{{s}}t frigidam dor{{s}}i {{et}} perin{{ae}}i inunctionem, genitalia emollientibus fomentant, nempe decocto {{s}}ummitatum ''Ba{{s}}urinha'' {{et}} ''Imbaiba'', floribu{{s}}que malv{{ae}} American{{ae}} {{et}} fabarum vulgarium, atque id genus aliis. Calorifica vero, tam à&lt;noinclude&gt; medi-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh||''E 2''|camento}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c5u4u5xo87p7vqurwgx42b6gy6qxm4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87473</id>
    <revision>
      <id>284888</id>
      <timestamp>2026-10-18T17:09:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Initial release</comment>
      <origin>284888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="8twb2uc0lqx0go8c40vwrqbknmdw6zh" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Prooemium Totius Operis
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Ante=Facultates Auctori Facta
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta
|Post=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=16 to=22 /&gt;

{{liber
|Ante=Facultates Auctori Facta
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta
|Post=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
}}</text>
      <sha1>8twb2uc0lqx0go8c40vwrqbknmdw6zh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284892</id>
      <parentid>284888</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T17:15:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <origin>284892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="ftfsbo7dm99hwshdizntiqfpzarpo4j" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Proœmium Totius Operis
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Ante=Facultates Auctori Facta
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta
|Post=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=16 to=22 /&gt;

{{liber
|Ante=Facultates Auctori Facta
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Facultates Auctori Facta
|Post=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
}}</text>
      <sha1>ftfsbo7dm99hwshdizntiqfpzarpo4j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87474</id>
    <revision>
      <id>284889</id>
      <timestamp>2026-10-18T17:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Initial page</comment>
      <origin>284889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="h50dw0j9kion2y7wjkldgkd20do9qr4" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Ante=Proemium Totius Operis
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis
|Post=Carmen
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Carmen
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=23 to=28 /&gt;

{{liber
|Ante=Proemium Totius Operis
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Proemium Totius Operis
|Post=Carmen
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Carmen
}}</text>
      <sha1>h50dw0j9kion2y7wjkldgkd20do9qr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cursus Mathematicus/Carmen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87475</id>
    <revision>
      <id>284891</id>
      <timestamp>2026-10-18T17:15:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sjgallagher2</username>
        <id>29663</id>
      </contributor>
      <comment>Initial page</comment>
      <origin>284891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="758" sha1="lvanho4vmbw9heauffug2b14i2aevkm" xml:space="preserve">{{titulus2
|Scriptor= Gaspar Schottus
|OperaeTitulus= Cursus Mathematicus
|SubTitulus=Carmen
|Genera=Mathematica
|Liber=Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu
}}

{{liber
|Ante=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|Post=Liber I. Isagoge Mathematica
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica
}}

&lt;pages index=&quot;Schott_Gaspar_CursusMathematicus_1677_Bambergae.djvu&quot; from=29 to=30 /&gt;
&lt;br/&gt;


{{liber
|Ante=Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|AnteNomen=Cursus Mathematicus/Paraeneses Virorum Doctorum in Cursum Mathematicum
|Post=Liber I. Isagoge Mathematica
|PostNomen=Cursus Mathematicus/Liber I Isagoge Mathematica
}}</text>
      <sha1>lvanho4vmbw9heauffug2b14i2aevkm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/489</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87476</id>
    <revision>
      <id>284903</id>
      <timestamp>2026-10-18T17:45:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'duo mala minus eft eligendum nec cuivis da- tum eft, ut lenitate, manfuetudine, pruden- tia, patientia morofitatem mulierum vel corrigant, &amp; diminuant vel tolerent, ceu crucem à Deo impofitam, juxta illud Var- ronis: Uxoris vitium tollas opus eft, aut feras. Qui tollit vitium, uxorem commodiuf- culam Sibi praftat; qui fert, fefe meliorem fa- cit. Ultimo fcribit Abarbenel; Lex noftra dedu- cit nos fecundum vias Natura fapientis.Jamve- ro conft...</comment>
      <origin>284903</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3344" sha1="eu0l3anvp034znhflcdf0uma5thbvcm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|479|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;duo mala minus eft eligendum nec cuivis da-
tum eft, ut lenitate, manfuetudine, pruden-
tia, patientia morofitatem mulierum vel
corrigant, &amp; diminuant vel tolerent, ceu
crucem à Deo impofitam, juxta illud Var-
ronis:
Uxoris vitium tollas opus eft, aut feras.
Qui tollit vitium, uxorem commodiuf-
culam
Sibi praftat; qui fert, fefe meliorem fa-
cit.
Ultimo fcribit Abarbenel; Lex noftra dedu-
cit nos fecundum vias Natura fapientis.Jamve-
ro conftat, omnia inferiora compofita e ex mate-
ria &amp; forma; materiam item vocari fæmi-
nam, &amp; formam virum, in parabolis &amp; ani-
gmatis Prophetarum. Quemadmodum forma

igitur (vir) non requiefeit in materia (fce-
mina) nifi certis conditionibus ficuti pri-
mam eft fignatura cæleftis (uxor à Deo)
motus coeli, tanquam generationis ipfius cau-
fa; dein difpofitio materia (uxoris tempera
mentum conveniens cum viro) ejusque tem-
peramentum ad recipiendam formam. ita &amp;c.
Quemadmodum mutato temperamento Forma
(vir) à materia feparatur, neque permanet, wife
fecundum difpofitione &amp; aqualitatem tempe-
ramenti materia,recipientis eam.ita &amp;c.&amp;fi-
cut generatio corruptio primo attribuuntur
forma (viri eft ducere &amp; expellere fœminam)
ita &amp;c. ficut omnis corruptio ex parte Ma-
teria(foeminæ vitio.Ef. so. Jer. 3.) ita &amp;c. Hæc
&amp; fimilia pro divortiis arbitrariis &amp; promi-
fcuis ad retundendam mulierum fuperbiam
inftitutis afferunt Rabbini.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T82&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T83&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXII|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 83.png|left|95px|N]]E verbulum enim hic extat de Polygamia, {{ls}}ed de divortio de quo quærebant Phari{{ls}}æi, e{{ls}}t {{ls}}ermo. Nec verba illa: ''quicunque {{ls}}e {{ls}}eparaverit ab uxore {{ls}}ua excepta fornicatione, &amp; duxerit aliam, mœchatur &amp; qui {{ls}}eparatam ducit mœchatur:'' ullo modo evincunt mœchationem con{{ls}}i{{ls}}tere in {{ls}}uperinductione alterius {{ls}}eu Polygamiâ. Quomodo enim {{ls}}it intelligendum ip{{ls}}e Matthæus explicat c. 5. 32. dum dicit: ''qui {{ls}}e {{ls}}eparaverit ab uxore {{ls}}ua excepta fornicatione, facit eam mœchari, &amp; qui {{ls}}eparatam ducit mœchatur.'' Ex quo di{{ls}}cimus mulierem propriè, (quia habet duos maritos, unum, à quo {{ls}}eparata quidem e{{ls}}t quoad externum vinculum {{ls}}ed quoad internum vinculum manet adhuc ejus uxor, &amp; alterum, à quo ducta e{{ls}}t) mœchari, &amp; qui {{ls}}eparatam (alterius uxorem, cujus adhuc e{{ls}}t &amp; manet, et{{ls}}i externo actu {{ls}}it {{ls}}eparata) ducit, mœchari, vinculum enim conjugii propter puram propria autoritate {{ls}}u{{ls}}ceptam illegitimam {{ls}}eparationem non tollitur, ita ut {{ls}}e {{ls}}eparans &amp; {{ls}}eparatam ducens mœchetur id e{{ls}}t, facit ut {{ls}}eparata mulier fiat adultera, ut pote quæ per novam maritationem rumpit vinculum conjugale, quod e{{ls}}t adhuc inter ip{{ls}}am &amp; ip{{ls}}ius maritum et{{ls}}i ille {{ls}}e ab illa illlegaliter {{ls}}eparaverit, &amp; qui {{ls}}eparatam ducit fit adulter, quia rumpit vinculum, quo uxor adhuc pri{{ls}}tino marito, qui {{ls}}e {{ls}}eparavit, alligatur. A{{ls}}cribitur verò ip{{ls}}i {{ls}}eparanti ip{{ls}}a mœchatio tanquam cau{{ls}}æ morali, uti in {{ls}}cripturis u{{ls}}itatum&lt;noinclude&gt;{{right|e{{ls}}t,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eu0l3anvp034znhflcdf0uma5thbvcm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/490</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87477</id>
    <revision>
      <id>284906</id>
      <timestamp>2026-10-18T18:17:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'e{{ls}}t, id e{{ls}}t facit eam mœchari, ceu Matth. 5. dicitur, {{ls}}icuti Davidi adjudicatur occi{{ls}}io Uriæ, qui tamen propria manu non occiderat, erat tamen cau{{ls}}a moralis ip{{ls}}ius homicidii. Ita {{ls}}eparans proprie &amp; immediatè utut non mœchetur, quia tamen e{{ls}}t cau{{ls}}a moralis ip{{ls}}ius mœchationis à muliere exercendæ, a{{ls}}cribitur ip{{ls}}i actio, ut pote qui etiam {{ls}}e {{ls}}eparando, &amp; ut ægrè faciat priori,...</comment>
      <origin>284906</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3477" sha1="qtitbdj2h0yivtyfuauwiz7f6dapa9x" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|480|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;e{{ls}}t, id e{{ls}}t facit eam mœchari, ceu Matth. 5. dicitur, {{ls}}icuti Davidi adjudicatur occi{{ls}}io Uriæ, qui tamen propria manu non occiderat, erat tamen cau{{ls}}a moralis ip{{ls}}ius homicidii. Ita {{ls}}eparans proprie &amp; immediatè utut non mœchetur, quia tamen e{{ls}}t cau{{ls}}a moralis ip{{ls}}ius mœchationis à muliere exercendæ, a{{ls}}cribitur ip{{ls}}i actio, ut pote qui etiam {{ls}}e {{ls}}eparando, &amp; ut ægrè faciat priori, in{{ls}}uper augendo crimen per {{ls}}uperinductionem alterius mœchetur, {{ls}}ive committat aliquid contrarium pacto conjugali {{ls}}eu violet torum conjugalem {{grc|πορνέια}} enim &amp; {{grc|μοιχᾶοθ}} ut Smid. in N. T. ob{{ls}}ervat, {{ls}}ignificant in genere omnem violationem tori quocunque modo id contingat, {{ls}}ive per adulterium {{ls}}ive alio modo (per de{{ls}}ertionem) contrario pacto conjugali. Jam certum e{{ls}}t, {{ls}}eparationem cum pacto conjugali non convenire. Quos enim Deus conjunxit, homo ne {{ls}}eparat. Quis vero nunc ni{{ls}}i plane cœcus non videt, hoc in loco Polygamiam non prohiberi, uti ingenui Pontificii, imprimis vero Sinnichius Ingenio{{ls}}i{{ls}}{{ls}}imus, uti creditur, modernorum fatentur, cum de hâc materiâ di{{ls}}putant, quod hàc in parte ''tantum'' {{ls}}equantur Innocentium in ''Decret.'' Nec e{{ls}}t quod quis objiciat; verba illa (''&amp; ducit aliam'') e{{ls}}{{ls}}e {{ls}}uperflua. Hoc enim communiter {{ls}}eparationem {{ls}}equitur &amp; adulterium {{ls}}eu violatio tori per {{ls}}eparationem exercita hoc pacto aggravatur. Quia ènim marito injunctum ut amet uxorem Eph. v. 25. nec {{ls}}e illi {{ls}}ubtrahat 1 Cor. 7. 37. certum e{{ls}}t, quod qui illud per illegitimam {{ls}}eparationem omittit, jam dum e{{ls}}t adulter, non enim facit, quæ ex ip{{ls}}a natura &amp; pacto conjugii facere debet, &amp; quia in ducendo alteram æquè amorem ac debitum conjugale priori non tantum {{ls}}ubtrahit {{ls}}ed &amp; cum exclu{{ls}}ione prioris alteri tribuit (ut ex Marc. 10. 11, 12. mœchatur cum ea, non ob{{ls}}cure videre licet) eo gravius peccat &amp; eo ju{{ls}}tius adulter appellatur, quo ductio alterius cedit {{ls}}eparatæ in ignominiam &amp; an{{ls}}am præbet adulterii per aliam maritationem {{ls}}eu medium utut incongruum averruncandi contemtus.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Ne Verbulum Matth. 19. extat de Poly-
gamia. Anti-Polygami nonnulli hoc verba
maximè adoriuntur &amp; dicunt, etfi à
ondè non habeatur, tamen per bonam con-
fequentiam poffe exinde probari Polyga-
miam cum primâ conjugii inftitutione pu-
gnare, &amp; importare adulterium ficuti per
B. Confequentiam Chriftns ex primâ inftitu-
tione prohibitionem divortii optime elicit,
etfi in terminis terminantibus, ut Scholafti-
ci loquuntur, ibi non habeatur. Verum enim
verò fatis clare ex illis verbis relinquet, ad-
barebit uxori, erunt una caro perfpicuum eft

devortia pugnare cum natura conjugii. At il-
las Bonas Confequentias nondum vidi, qui-
bus Polygamia antipathia cum prima infti-
tutione ejusque, ceu adulterii, iniquitas
fuerit oftenfa. Malas quidam fatis perfpexi
&amp; detexi confequentias, ficuti &amp; amplius in
fequentibus fiet. Alias illas libentiffimè ad-
mitto, bene gnarus, quod conclufio fit di-
verfum quid à medio concludendi, neque ad
probationem rectam &amp; congruam requiri,
ut in medio concludendi vel verbulum extet
de eo, quod ex illo concluditur, fed fuffi-
cere, fi medium concludendi fit toyys,&lt;noinclude&gt;{{right|do-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>qtitbdj2h0yivtyfuauwiz7f6dapa9x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/54</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87478</id>
    <revision>
      <id>284913</id>
      <timestamp>2026-10-18T20:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284913</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6140" sha1="oko9pp9adm8qx4pjh01am0qhbferlmr" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|36|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XIX&quot;/&gt;camentis quam epulis procul e{{s}}{{s}}e jubent, ne virulentia {{et}} incendium invale{{s}}cant. Ego tamen nimium refrigerantium u{{s}}um aliquando noxam intuli{{s}}{{s}}e expertus {{s}}um, quod tonus genitalium inde debilitetur. Semper enim condonandum e{{s}}t Empiricis, utpote exqui{{s}}itioribus in exhibendis medicamentis quam in di{{s}}tinguendis morborum cau{{s}}is. Quippe {{s}}icut ex his medendi formulis apparet, profluvia genitur{{ae}} cum Gonorrh{{ae}}is videntur confundere. Quod qui levitare velit, adeat Plat. Ob. pag. 729. Lang. Epi{{s}}t. 2. l. 5. Solenand. pag. 199. v. 45. Hof. pag. 540. Quocirca in Gonorrh{{ae}}a virulenta malignitate exturbata {{s}}ub{{s}}i{{s}}tunt peritiores, quando indicatio a{{s}}tringendi, con{{s}}olidandi {{et}} {{s}}iccandi e{{s}}t. Quod quidem optime fit bal{{s}}amo ''Copaiba,'' {{s}}accharo vel oleo olivarum di{{s}}{{s}}oluto atque per os {{et}} penem injecto.
&lt;section end=&quot;XIX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XX.}}}}
{{c|{{larger|''De Vulneribus {{et}} Ulceribus.''}}}}

{{Is|T}}{{sc|Ametsi}} pleraque vulnera {{et}} ulcera eju{{s}}dem fere natur{{ae}} {{et}} cur{{ae}} in novo hoc orbe ac in patria exi{{s}}tant; ea tamen in quibus differunt, {{s}}ilentio pr{{ae}}terire nolui. Sicut enim in multis malis internis con{{s}}iderandum qu{{ae}} infra hepar {{s}}int aut qu{{ae}} {{s}}upra; ita maxime in externis. Qu{{ae}} {{s}}uperne {{s}}unt, pr{{ae}}cipue in capite, multo benigniora {{et}} curatu faciliora exi{{s}}tunt. Tum quod ab humorum peccantium affluxu libera, tum quod capitis vulnera aëris calidioris beneficio {{et}} {{s}}ola mundificatione re{{s}}tituantur {{s}}{{ae}}pe. Ea autem qu{{ae}} in inferioribus partibus corporis, maxime in pedibus exi{{s}}tunt, difficillim{{ae}} curationis {{s}}unt; partim ob perpetuum de{{s}}cen{{s}}um {{et}} mobilitatem calidi humoris in acrimoniam degenerantis; partim ob facultatem retentricem debiliorem. Atque h{{ae}}c quidem veri{{s}}{{s}}ima deprehenduntur, {{s}}i tempus anni re{{s}}pondeat, nimirum con{{s}}titutio calida {{et}} humida; {{ae}}{{s}}tate enim {{s}}icca, {{s}}ponte vel felicius {{s}}altem curantur. Quid mirum, {{s}}i hac regione qu{{ae}} toto c{{oe}}lo ab Europa di{{s}}tat, vulnera {{et}} ulcera non aëri expo{{s}}ita, diver{{s}}um quid {{et}} peculiare habeant, cum authores pa{{s}}{{s}}im te{{s}}tentur, nonnunquam ob diver{{s}}um urbis aut regionis {{s}}itum, aut pejora, aut meliora tum capitis, tum pedum mala fieri. Longa experientia ob{{s}}ervatum e{{s}}t ab Incolis, oleis, unguentis aut empla{{s}}tris, minus profici quam in Europa, ob impeditam per{{s}}pirationem halituum. Haud facile {{s}}e dimoveri patiuntur à vegetabilibus qu{{ae}} a{{s}}tringendi facultate pollent; etiam tum, cum ob malignitatem altiorem, ad {{AE}}gyptiacum, pr{{ae}}cipitatum, alumen u{{s}}tum {{et}} {{s}}imilia a{{s}}cendere debent. Tamen ab ip{{s}}o principio u{{s}}que ad curationis finem, {{s}}ive loci affecti corruptel{{ae}}, {{s}}ive vicin{{ae}} carnis mollitiei invigilantes, nativas {{s}}uas a{{s}}trigentes {{et}} {{s}}iccantes herbas, re{{s}}inas {{et}} pulveres non de{{s}}erunt. Quod cordatiores, pr{{ae}}mi{{s}}{{s}}is generalibus purgantibus, tentant. A vino {{et}} fructu imprimis illo celebri ''Ananaß'', {{s}}ibi cavent. Quia non {{s}}olum curationem vulnerum {{et}} ulcerum remorari, {{s}}ed {{et}} in pejus di{{s}}ponere, recidivamque facere con{{s}}tat, quod calore infen{{s}}o humores accendat. Di{{ae}}ta utique illis tenuis {{et}} refrigerans e{{s}}{{s}}e {{s}}olet. Porro iis, quibus recens inflicta {{s}}unt vulnera, duo pr{{ae}}cipue hic ob{{s}}ervanda {{s}}unt. Primo {{ae}}{{s}}tum diurnum devitent, ne {{s}}anguis attenuetur, venarumque orificia aperiantur, quod ingenti virium jactura ob di{{s}}{{s}}ipationem {{s}}pirituum {{et}} febrilis caloris accen{{s}}ionem in ca{{s}}tris aliquoties contigi{{s}}{{s}}e memini. Deinde ne noctu {{s}}ub dio cubent, unde maximam calamitatem, {{s}}pa{{s}}mos, convul{{s}}iones mortemque ip{{s}}am po{{s}}tea incurrant. Cum vero in curatione vulnerum {{et}} ulcerum Lu{{s}}itani plerique {{et}} Bra{{s}}iliani peritiores longo u{{s}}u facti, {{et}} {{s}}ilvas remediorum quavis regionis parte, omnique anni tempore {{s}}ibi in promptu habeant, ea proferam qu{{ae}} oppido approbata {{et}} à no{{s}}tris recepta, longaque rerum experientia confirmata {{s}}unt. Optato {{s}}ucce{{s}}{{s}}u bal{{s}}amis illis fragrantibus ''Cabureiba'' {{et}} ''Copaiba,'' vulnera re{{s}}tituunt, haimorrhogiamque non tantum {{s}}i{{s}}tunt, {{s}}ed {{et}} interne ac externe exhibita nervis opitulantur. Gummi illud pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imum admodum familiare, ''Icicariba'' (quod Elemni vere dixeris) nervorum {{et}} capitis affectibus pr{{ae}} c{{ae}}teris remediis medetur. ''Tipioca'' autem, {{s}}icut pota fluxus {{s}}anguinis hepaticos {{et}} dy{{s}}entericos internos coërcet, {{et}} incra{{s}}{{s}}at; ita haimorrhogias à vulnere concitatas, {{s}}ive hau{{s}}ta, {{s}}ive plagis empla{{s}}tri aut catapla{{s}}matis forma applicata, mundificat, temperat {{et}} {{s}}anat, quod excellens remedium {{s}}i tamen {{s}}implex exhibitum minus pro{{s}}it, opiatum aliquod admi{{s}}cendum; ut coagulentur {{s}}imul humores moti. Porro {{s}}uccum ex arboris ''Ambaiba'' {{s}}ummitatibus expre{{s}}{{s}}um mira operari perhibent, quippe gravi{{s}}{{s}}imis quoque in{{s}}tillatus vulneribus {{s}}olatium adfert. Populare e{{s}}t medicamentum hoc corroborans, mundificans {{et}} ex{{s}}iccans, quod ex radicibus ''Araca'' {{et}} Limoniorum myrtique foliorum {{s}}ucco fit. Communia denique {{s}}unt remedia, folia Nymph{{ae}}{{ae}}, ''Lavapratos, Iuripeba,'' eorumque decocta, ''Figuero d'Inferno, Herva de No{{s}}{{s}}a Senhora, Pagimirioba, Cuipouna, Ambaiba, Tapia, Folhos do Spinhera,'' {{s}}uccus ''Bacoveira,'' aliaque pene infinita incolis u{{s}}itata, de quibus mox in hi{{s}}toria {{s}}implicium. Addantur, {{s}}i {{s}}imul pedum tumores ad{{s}}int, balnea vel fomenta ex corticibus arboris ''Cepipira,'' {{s}}ummitatibus ''Aninga,'' Myrto&lt;noinclude&gt; {{s}}il-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||ve{{s}}tri,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>oko9pp9adm8qx4pjh01am0qhbferlmr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284915</id>
      <parentid>284913</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:07:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284915</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6127" sha1="s5abmpc8xaq8pv0uyqwoau9pv78njhm" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|36|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XIX&quot;/&gt;camentis quam epulis procul e{{s}}{{s}}e jubent, ne virulentia {{et}} incendium invale{{s}}cant. Ego tamen nimium refrigerantium u{{s}}um aliquando noxam intuli{{s}}{{s}}e expertus {{s}}um, quod tonus genitalium inde debilitetur. Semper enim condonandum e{{s}}t Empiricis, utpote exqui{{s}}itioribus in exhibendis medicamentis quam in di{{s}}tinguendis morborum cau{{s}}is. Quippe {{s}}icut ex his medendi formulis apparet, profluvia genitur{{ae}} cum Gonorrh{{ae}}is videntur confundere. Quod qui levitare velit, adeat Plat. Ob. pag. 729. Lang. Epi{{s}}t. 2. l. 5. Solenand. pag. 199. v. 45. Hof. pag. 540. Quocirca in Gonorrh{{ae}}a virulenta malignitate exturbata {{s}}ub{{s}}i{{s}}tunt peritiores, quando indicatio a{{s}}tringendi, con{{s}}olidandi {{et}} {{s}}iccandi e{{s}}t. Quod quidem optime fit bal{{s}}amo ''Copaiba,'' {{s}}accharo vel oleo olivarum di{{s}}{{s}}oluto atque per os {{et}} penem injecto.
&lt;section end=&quot;XIX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XX.}}}}
{{c|{{larger|''De Vulneribus {{et}} Ulceribus.''}}}}

{{Is|T}}Ametsi pleraque vulnera {{et}} ulcera eju{{s}}dem fere natur{{ae}} {{et}} cur{{ae}} in novo hoc orbe ac in patria exi{{s}}tant; ea tamen in quibus differunt, {{s}}ilentio pr{{ae}}terire nolui. Sicut enim in multis malis internis con{{s}}iderandum qu{{ae}} infra hepar {{s}}int aut qu{{ae}} {{s}}upra; ita maxime in externis. Qu{{ae}} {{s}}uperne {{s}}unt, pr{{ae}}cipue in capite, multo benigniora {{et}} curatu faciliora exi{{s}}tunt. Tum quod ab humorum peccantium affluxu libera, tum quod capitis vulnera aëris calidioris beneficio {{et}} {{s}}ola mundificatione re{{s}}tituantur {{s}}{{ae}}pe. Ea autem qu{{ae}} in inferioribus partibus corporis, maxime in pedibus exi{{s}}tunt, difficillim{{ae}} curationis {{s}}unt; partim ob perpetuum de{{s}}cen{{s}}um {{et}} mobilitatem calidi humoris in acrimoniam degenerantis; partim ob facultatem retentricem debiliorem. Atque h{{ae}}c quidem veri{{s}}{{s}}ima deprehenduntur, {{s}}i tempus anni re{{s}}pondeat, nimirum con{{s}}titutio calida {{et}} humida; {{ae}}{{s}}tate enim {{s}}icca, {{s}}ponte vel felicius {{s}}altem curantur. Quid mirum, {{s}}i hac regione qu{{ae}} toto c{{oe}}lo ab Europa di{{s}}tat, vulnera {{et}} ulcera non aëri expo{{s}}ita, diver{{s}}um quid {{et}} peculiare habeant, cum authores pa{{s}}{{s}}im te{{s}}tentur, nonnunquam ob diver{{s}}um urbis aut regionis {{s}}itum, aut pejora, aut meliora tum capitis, tum pedum mala fieri. Longa experientia ob{{s}}ervatum e{{s}}t ab Incolis, oleis, unguentis aut empla{{s}}tris, minus profici quam in Europa, ob impeditam per{{s}}pirationem halituum. Haud facile {{s}}e dimoveri patiuntur à vegetabilibus qu{{ae}} a{{s}}tringendi facultate pollent; etiam tum, cum ob malignitatem altiorem, ad {{AE}}gyptiacum, pr{{ae}}cipitatum, alumen u{{s}}tum {{et}} {{s}}imilia a{{s}}cendere debent. Tamen ab ip{{s}}o principio u{{s}}que ad curationis finem, {{s}}ive loci affecti corruptel{{ae}}, {{s}}ive vicin{{ae}} carnis mollitiei invigilantes, nativas {{s}}uas a{{s}}trigentes {{et}} {{s}}iccantes herbas, re{{s}}inas {{et}} pulveres non de{{s}}erunt. Quod cordatiores, pr{{ae}}mi{{s}}{{s}}is generalibus purgantibus, tentant. A vino {{et}} fructu imprimis illo celebri ''Ananaß'', {{s}}ibi cavent. Quia non {{s}}olum curationem vulnerum {{et}} ulcerum remorari, {{s}}ed {{et}} in pejus di{{s}}ponere, recidivamque facere con{{s}}tat, quod calore infen{{s}}o humores accendat. Di{{ae}}ta utique illis tenuis {{et}} refrigerans e{{s}}{{s}}e {{s}}olet. Porro iis, quibus recens inflicta {{s}}unt vulnera, duo pr{{ae}}cipue hic ob{{s}}ervanda {{s}}unt. Primo {{ae}}{{s}}tum diurnum devitent, ne {{s}}anguis attenuetur, venarumque orificia aperiantur, quod ingenti virium jactura ob di{{s}}{{s}}ipationem {{s}}pirituum {{et}} febrilis caloris accen{{s}}ionem in ca{{s}}tris aliquoties contigi{{s}}{{s}}e memini. Deinde ne noctu {{s}}ub dio cubent, unde maximam calamitatem, {{s}}pa{{s}}mos, convul{{s}}iones mortemque ip{{s}}am po{{s}}tea incurrant. Cum vero in curatione vulnerum {{et}} ulcerum Lu{{s}}itani plerique {{et}} Bra{{s}}iliani peritiores longo u{{s}}u facti, {{et}} {{s}}ilvas remediorum quavis regionis parte, omnique anni tempore {{s}}ibi in promptu habeant, ea proferam qu{{ae}} oppido approbata {{et}} à no{{s}}tris recepta, longaque rerum experientia confirmata {{s}}unt. Optato {{s}}ucce{{s}}{{s}}u bal{{s}}amis illis fragrantibus ''Cabureiba'' {{et}} ''Copaiba,'' vulnera re{{s}}tituunt, haimorrhogiamque non tantum {{s}}i{{s}}tunt, {{s}}ed {{et}} interne ac externe exhibita nervis opitulantur. Gummi illud pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imum admodum familiare, ''Icicariba'' (quod Elemni vere dixeris) nervorum {{et}} capitis affectibus pr{{ae}} c{{ae}}teris remediis medetur. ''Tipioca'' autem, {{s}}icut pota fluxus {{s}}anguinis hepaticos {{et}} dy{{s}}entericos internos coërcet, {{et}} incra{{s}}{{s}}at; ita haimorrhogias à vulnere concitatas, {{s}}ive hau{{s}}ta, {{s}}ive plagis empla{{s}}tri aut catapla{{s}}matis forma applicata, mundificat, temperat {{et}} {{s}}anat, quod excellens remedium {{s}}i tamen {{s}}implex exhibitum minus pro{{s}}it, opiatum aliquod admi{{s}}cendum; ut coagulentur {{s}}imul humores moti. Porro {{s}}uccum ex arboris ''Ambaiba'' {{s}}ummitatibus expre{{s}}{{s}}um mira operari perhibent, quippe gravi{{s}}{{s}}imis quoque in{{s}}tillatus vulneribus {{s}}olatium adfert. Populare e{{s}}t medicamentum hoc corroborans, mundificans {{et}} ex{{s}}iccans, quod ex radicibus ''Araca'' {{et}} Limoniorum myrtique foliorum {{s}}ucco fit. Communia denique {{s}}unt remedia, folia Nymph{{ae}}, ''Lavapratos, Iuripeba,'' eorumque decocta, ''Figuero d'Inferno, Herva de No{{s}}{{s}}a Senhora, Pagimirioba, Cuipouna, Ambaiba, Tapia, Folhos do Spinhera,'' {{s}}uccus ''Bacoveira,'' aliaque pene infinita incolis u{{s}}itata, de quibus mox in hi{{s}}toria {{s}}implicium. Addantur, {{s}}i {{s}}imul pedum tumores ad{{s}}int, balnea vel fomenta ex corticibus arboris ''Cepipira,'' {{s}}ummitatibus ''Aninga,'' Myrto&lt;noinclude&gt; {{s}}il-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||ve{{s}}tri,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>s5abmpc8xaq8pv0uyqwoau9pv78njhm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284916</id>
      <parentid>284915</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T20:08:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <origin>284916</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6128" sha1="or5fd9nri3kj41d7hfetnc2fihfibub" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|36|{{sc|Gvilielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XIX&quot;/&gt;camentis quam epulis procul e{{s}}{{s}}e jubent, ne virulentia {{et}} incendium invale{{s}}cant. Ego tamen nimium refrigerantium u{{s}}um aliquando noxam intuli{{s}}{{s}}e expertus {{s}}um, quod tonus genitalium inde debilitetur. Semper enim condonandum e{{s}}t Empiricis, utpote exqui{{s}}itioribus in exhibendis medicamentis quam in di{{s}}tinguendis morborum cau{{s}}is. Quippe {{s}}icut ex his medendi formulis apparet, profluvia genitur{{ae}} cum Gonorrh{{ae}}is videntur confundere. Quod qui levitare velit, adeat Plat. Ob. pag. 729. Lang. Epi{{s}}t. 2. l. 5. Solenand. pag. 199. v. 45. Hof. pag. 540. Quocirca in Gonorrh{{ae}}a virulenta malignitate exturbata {{s}}ub{{s}}i{{s}}tunt peritiores, quando indicatio a{{s}}tringendi, con{{s}}olidandi {{et}} {{s}}iccandi e{{s}}t. Quod quidem optime fit bal{{s}}amo ''Copaiba,'' {{s}}accharo vel oleo olivarum di{{s}}{{s}}oluto atque per os {{et}} penem injecto.
&lt;section end=&quot;XIX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XX&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XX.}}}}
{{c|{{larger|''De Vulneribus {{et}} Ulceribus.''}}}}

{{Is|T}}Ametsi pleraque vulnera {{et}} ulcera eju{{s}}dem fere natur{{ae}} {{et}} cur{{ae}} in novo hoc orbe ac in patria exi{{s}}tant; ea tamen in quibus differunt, {{s}}ilentio pr{{ae}}terire nolui. Sicut enim in multis malis internis con{{s}}iderandum qu{{ae}} infra hepar {{s}}int aut qu{{ae}} {{s}}upra; ita maxime in externis. Qu{{ae}} {{s}}uperne {{s}}unt, pr{{ae}}cipue in capite, multo benigniora {{et}} curatu faciliora exi{{s}}tunt. Tum quod ab humorum peccantium affluxu libera, tum quod capitis vulnera aëris calidioris beneficio {{et}} {{s}}ola mundificatione re{{s}}tituantur {{s}}{{ae}}pe. Ea autem qu{{ae}} in inferioribus partibus corporis, maxime in pedibus exi{{s}}tunt, difficillim{{ae}} curationis {{s}}unt; partim ob perpetuum de{{s}}cen{{s}}um {{et}} mobilitatem calidi humoris in acrimoniam degenerantis; partim ob facultatem retentricem debiliorem. Atque h{{ae}}c quidem veri{{s}}{{s}}ima deprehenduntur, {{s}}i tempus anni re{{s}}pondeat, nimirum con{{s}}titutio calida {{et}} humida; {{ae}}{{s}}tate enim {{s}}icca, {{s}}ponte vel felicius {{s}}altem curantur. Quid mirum, {{s}}i hac regione qu{{ae}} toto c{{oe}}lo ab Europa di{{s}}tat, vulnera {{et}} ulcera non aëri expo{{s}}ita, diver{{s}}um quid {{et}} peculiare habeant, cum authores pa{{s}}{{s}}im te{{s}}tentur, nonnunquam ob diver{{s}}um urbis aut regionis {{s}}itum, aut pejora, aut meliora tum capitis, tum pedum mala fieri. Longa experientia ob{{s}}ervatum e{{s}}t ab Incolis, oleis, unguentis aut empla{{s}}tris, minus profici quam in Europa, ob impeditam per{{s}}pirationem halituum. Haud facile {{s}}e dimoveri patiuntur à vegetabilibus qu{{ae}} a{{s}}tringendi facultate pollent; etiam tum, cum ob malignitatem altiorem, ad {{AE}}gyptiacum, pr{{ae}}cipitatum, alumen u{{s}}tum {{et}} {{s}}imilia a{{s}}cendere debent. Tamen ab ip{{s}}o principio u{{s}}que ad curationis finem, {{s}}ive loci affecti corruptel{{ae}}, {{s}}ive vicin{{ae}} carnis mollitiei invigilantes, nativas {{s}}uas a{{s}}trigentes {{et}} {{s}}iccantes herbas, re{{s}}inas {{et}} pulveres non de{{s}}erunt. Quod cordatiores, pr{{ae}}mi{{s}}{{s}}is generalibus purgantibus, tentant. A vino {{et}} fructu imprimis illo celebri ''Ananaß'', {{s}}ibi cavent. Quia non {{s}}olum curationem vulnerum {{et}} ulcerum remorari, {{s}}ed {{et}} in pejus di{{s}}ponere, recidivamque facere con{{s}}tat, quod calore infen{{s}}o humores accendat. Di{{ae}}ta utique illis tenuis {{et}} refrigerans e{{s}}{{s}}e {{s}}olet. Porro iis, quibus recens inflicta {{s}}unt vulnera, duo pr{{ae}}cipue hic ob{{s}}ervanda {{s}}unt. Primo {{ae}}{{s}}tum diurnum devitent, ne {{s}}anguis attenuetur, venarumque orificia aperiantur, quod ingenti virium jactura ob di{{s}}{{s}}ipationem {{s}}pirituum {{et}} febrilis caloris accen{{s}}ionem in ca{{s}}tris aliquoties contigi{{s}}{{s}}e memini. Deinde ne noctu {{s}}ub dio cubent, unde maximam calamitatem, {{s}}pa{{s}}mos, convul{{s}}iones mortemque ip{{s}}am po{{s}}tea incurrant. Cum vero in curatione vulnerum {{et}} ulcerum Lu{{s}}itani plerique {{et}} Bra{{s}}iliani peritiores longo u{{s}}u facti, {{et}} {{s}}ilvas remediorum quavis regionis parte, omnique anni tempore {{s}}ibi in promptu habeant, ea proferam qu{{ae}} oppido approbata {{et}} à no{{s}}tris recepta, longaque rerum experientia confirmata {{s}}unt. Optato {{s}}ucce{{s}}{{s}}u bal{{s}}amis illis fragrantibus ''Cabureiba'' {{et}} ''Copaiba,'' vulnera re{{s}}tituunt, haimorrhogiamque non tantum {{s}}i{{s}}tunt, {{s}}ed {{et}} interne ac externe exhibita nervis opitulantur. Gummi illud pr{{ae}}{{s}}tanti{{s}}{{s}}imum admodum familiare, ''Icicariba'' (quod Elemni vere dixeris) nervorum {{et}} capitis affectibus pr{{ae}} c{{ae}}teris remediis medetur. ''Tipioca'' autem, {{s}}icut pota fluxus {{s}}anguinis hepaticos {{et}} dy{{s}}entericos internos coërcet, {{et}} incra{{s}}{{s}}at; ita haimorrhogias à vulnere concitatas, {{s}}ive hau{{s}}ta, {{s}}ive plagis empla{{s}}tri aut catapla{{s}}matis forma applicata, mundificat, temperat {{et}} {{s}}anat, quod excellens remedium {{s}}i tamen {{s}}implex exhibitum minus pro{{s}}it, opiatum aliquod admi{{s}}cendum; ut coagulentur {{s}}imul humores moti. Porro {{s}}uccum ex arboris ''Ambaiba'' {{s}}ummitatibus expre{{s}}{{s}}um mira operari perhibent, quippe gravi{{s}}{{s}}imis quoque in{{s}}tillatus vulneribus {{s}}olatium adfert. Populare e{{s}}t medicamentum hoc corroborans, mundificans {{et}} ex{{s}}iccans, quod ex radicibus ''Araca'' {{et}} Limoniorum myrtique foliorum {{s}}ucco fit. Communia denique {{s}}unt remedia, folia Nymphe{{ae}}, ''Lavapratos, Iuripeba,'' eorumque decocta, ''Figuero d'Inferno, Herva de No{{s}}{{s}}a Senhora, Pagimirioba, Cuipouna, Ambaiba, Tapia, Folhos do Spinhera,'' {{s}}uccus ''Bacoveira,'' aliaque pene infinita incolis u{{s}}itata, de quibus mox in hi{{s}}toria {{s}}implicium. Addantur, {{s}}i {{s}}imul pedum tumores ad{{s}}int, balnea vel fomenta ex corticibus arboris ''Cepipira,'' {{s}}ummitatibus ''Aninga,'' Myrto&lt;noinclude&gt; {{s}}il-&lt;/noinclude&gt;&lt;noinclude&gt;{{rh|||ve{{s}}tri,}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>or5fd9nri3kj41d7hfetnc2fihfibub</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/55</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87479</id>
    <revision>
      <id>284918</id>
      <timestamp>2026-10-18T20:24:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284918</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6229" sha1="enijfjkfyp80gchqkbz72rsf2jbij4h" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh||{{sc|de Medicina Brasil. Lib. II.}}|37}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XX&quot;/&gt;{{pt|ve{{s}}tri|{{s}}ilve{{s}}tri}}, ''Ba{{s}}ourinha'', ''Guabiraba'', ''Camara'' {{et}} {{s}}imilibus. Gangr{{ae}}nam, Europ{{ae}}is relictis remediis, {{s}}olis foliis recentis Tabaci contu{{s}}is, toties ab Empiricis re{{s}}titutam vidi, quippe majores facile ip{{s}}is redeunt fructus in curatione multorum malorum, ex u{{s}}u foliorum viridium eorumque {{s}}uccis {{et}} oleis; quam c{{ae}}teris orbis incolis, ex fumo ex{{s}}iccatorum. Furunculos {{et}} Apo{{s}}temata maturare {{s}}olent foliis ''Araticu'' vulgaris, ''Bredos'', ''Pulgera'', ''Pagimirioba'', ''Herva Mimo{{s}}a'', {{et}} bulbis Lilii Bra{{s}}ilien{{s}}is, ''Meeri'' dicti: Tum {{et}} radicibus mirabilis Peruan{{ae}} rubr{{ae}}.
&lt;section end=&quot;XX&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXI&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXI.}}}}
{{c|{{larger|''De Papulis {{et}} Impetigine.''}}}}

{{Is|I}}Nter vitia Cutanea nondum Scabiem, Lepram, Elephanti{{s}}in ob{{s}}erva{{s}}{{s}}e contigit, {{s}}icut in {{AE}}gypto alii{{s}}que fervidioribus regionibus gra{{s}}{{s}}ari te{{s}}tatum e{{s}}t ab Autoribus. Sed papul{{ae}} {{s}}eu {{s}}udamina, quibus cutis exa{{s}}peratur {{et}} rubet (vulgo {{Gothica|de Roothont}}) advenas fere omnes recens Bra{{s}}iliam ingre{{s}}{{s}}os, genioque imprimis largius indulgentes, {{s}}ummo cum pruritu invadunt. Vid. Tulpii Ob{{s}}. 44. l. 3. H{{ae}} pu{{s}}tul{{ae}} totum corpus {{s}}{{ae}}penumero arrodunt, fix{{ae}}que ac {{s}}tabiles totam ventris regionem occupant, ut ''Zona'' dici po{{s}}{{s}}int. Quod malum, balneo quidem aqu{{ae}} marin{{ae}} frigid{{ae}} cum limoniorum {{s}}ucco compo{{s}}ito, abolere plerique {{s}}tudent, {{s}}ed minus tamen con{{s}}uetum e{{s}}t exhibere quod ardores intropellat, {{s}}eu frigid{{ae}} lotione, balneoque nimis a{{s}}tringenti id fiat, {{s}}ive per fortiora purgantia acrem humorem à circumferentia revocare in{{s}}tituas. Si vero malum nimis excre{{s}}cat, longiu{{s}}que {{s}}erpat, leves admodum {{et}} faciles purgationes ex temperatis componantur, qu{{ae}} hepatis calorem, {{s}}entin{{ae}}que corporis, me{{s}}enterii {{s}}cilicet, ob{{s}}tructiones tollant, ut {{s}}unt, {{s}}yrupus ex novem infu{{s}}ionibus {{et}} ex cichoreo cum Rheo. Cremor tartari Tamarindi. Decocta radicis ''Iuripeba'' {{et}} limoniorum qu{{ae}} cichoreii vicem {{s}}upplent. Ven{{ae}}{{s}}ectioni {{s}}emel atque iterum in{{s}}i{{s}}tendum e{{s}}t. Externis ita utare, ut {{s}}udore crebro ab{{s}}ter{{s}}o, {{s}}ubuculam frequenter mutes. Mox fomentis ex aqua {{s}}ulphuris {{et}} nitri, albumine ovi, {{s}}eminibus frigidis majoribus, cum aceto {{et}} limoniorum {{s}}ucco coctis, immi{{s}}{{s}}o linteamine, corpus defrices. Qu{{ae}}, licet primo attactu acres {{s}}{{ae}}pe dolores excitent, cutemque vellicent, {{s}}tatim tamen ce{{s}}{{s}}are {{s}}olent; quos, {{s}}i quis impatientior ferre non potuerit; eorum loco, balneo tepido ex refrigerantibus {{et}} emollientibus herbis utatur. Sciendum e{{s}}t, quod plerique quamdiu hoc malo tentantur ac pruriunt, à multis morbis {{s}}int immunes, ac pro{{s}}pere valeant. Quamobrem qui h{{ae}}c incommoda {{s}}anitatis gratia aliquatenus obdurare malint, meo quidem judicio rectius fecerint. Ante omnia moderatam vivendi rationem in{{s}}tituant, ciboque ac potu frigidiore utantur, ut materia attenuata, felicius per {{s}}udores evocetur, ne ex intempe{{s}}tiva illa materi{{ae}} bilio{{s}}{{ae}} repre{{s}}{{s}}ione ad interna, fluxus ventris Dy{{s}}enterici ena{{s}}cantur, quod aliquoties factum memini.

Quum vero eruptiones h{{ae}} bilio{{s}}{{ae}} per poros exitum {{s}}ibi qu{{ae}}rentes, intra cutem detent{{ae}}, vique frigoris aut aur{{ae}} {{s}}ubito admi{{s}}{{s}}{{ae}} repre{{s}}{{s}}{{ae}} atque ob{{s}}truct{{ae}} in acres {{et}} igneos halitus degenerent, cum multa materia {{s}}al{{s}}a {{et}} adu{{s}}ta, in orbem qua{{s}}i {{s}}e cogunt {{et}} conglomerantur, pertinaciterque ad annos {{s}}{{ae}}pe cuti adh{{ae}}re{{s}}cunt. Et tunc quidem perver{{s}}am {{et}} plane alienam naturam induunt. Aliquando autem mobiles pu{{s}}tul{{ae}} {{s}}ejugat{{ae}} non {{s}}ine cruciatu, maximoque {{s}}calpendi ardore ac pruritu, pr{{ae}}cipue {{ae}}{{s}}tate juvenes ut plurimum infe{{s}}tant. Has {{Gothica|Ring-worm}} no{{s}}trates, Lu{{s}}itani ''Empige'' ab Impetigine vocant. Quando in{{s}}tar Herpetis exedentis, aliquandiu malum duraverit, externis {{s}}upradictis facile refragatur. Inter topica tamen remedia qu{{ae}} requiruntur exacti{{s}}{{s}}ima illa graminis juncei {{s}}pecies, ''Erva d'Empige'' dicta {{et}} Siliqu{{ae}} {{s}}ilve{{s}}tres longi{{s}}{{s}}im{{ae}}, inter {{s}}implicia de{{s}}cript{{ae}} primarium obtinent. Horum attritu morbus non leviter emendatur, imo in totum nonnunquam tollitur. Interdum locus affectus mutatur {{et}} {{ae}}que vehementer po{{s}}tea hominem {{s}}i ab interna cau{{s}}a foveatur, divexat. Quamobrem medicamentum compo{{s}}itum ex {{s}}uccis {{s}}upradictis ad lavamenti vel unguenti formam, partibus affectis applicui{{s}}{{s}}e, eximiam utilitatem pr{{ae}}{{s}}titit. Rec. {{s}}ucci graminis {{et}} {{s}}iliquarum pr{{ae}}dictarum partem unam, {{s}}ulphuris vivi {{et}} nitri partem dimidiatam, Turbith. albi parum ung. refrigerantis caphurati partes duas. ''(Vide porro remediorum in{{s}}ignium copiam contra impetiginem, quam Paulus {{AE}}gineta {{et}} alii nobis {{s}}ubmini{{s}}trarunt.)'' In tractu Paraybien{{s}}i exercitatiores incol{{ae}} nullum remedium pr{{ae}}ferre {{s}}olent cortici ''Cebipira'', cujus affrictus {{et}} lotio, {{s}}icut {{s}}cabiem, malignaque qu{{ae}}vis ulcera ex{{s}}iccant {{et}} curant; ita ab{{s}}tergendi beneficio hanc quoque impetiginem feliciter re{{s}}tituunt. Multoties tant{{ae}} malignitatis hic affectus con{{s}}picitur, ut ven{{ae}}{{s}}ectionibus, purgationibus {{s}}udoriferis ex {{s}}ar{{s}}aparilla {{s}}imilibu{{s}}que remediis, {{et}} di{{ae}}t{{ae}} refrigeranti, licet rite in{{s}}titutis, vix cedat. Tunc curationem ni{{s}}i per ip{{s}}um Mercurium, tanquam proprium antidotum, non recipit. Ex quo tamen intempe{{s}}tive intus aut externe {{s}}umpto, nonnullos ardentioris pruriginis impatientes in morbos animiq; deliquia non {{s}}ine vit{{ae}} di{{s}}crimine&lt;noinclude&gt;{{rh||''E 3''|inci-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>enijfjkfyp80gchqkbz72rsf2jbij4h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Historia Naturalis Brasiliae (1648).pdf/56</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87480</id>
    <revision>
      <id>284925</id>
      <timestamp>2026-10-18T20:39:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>EnaldoSS</username>
        <id>18086</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284925</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5387" sha1="2vwk8i5f2noioz44n7xd3jtq0l90l10" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;EnaldoSS&quot; /&gt;{{rh|38|{{sc|Gvlielmi Pisonis}}|}}&lt;/noinclude&gt;&lt;section begin=&quot;XXI&quot;/&gt;incidi{{s}}{{s}}e vidi, ob materiam virulentam ad cor u{{s}}que repul{{s}}am, quod facile fit, {{s}}i pectus, collum {{et}} emunctoria ob{{s}}ita, Mercurii litum non ferant. Enecare autem hominem, per {{s}}e hoc malum {{s}}i corpus cinxerit, ego {{s}}ane, quidquid authores {{s}}cribant, nondum comperire potui.
&lt;section end=&quot;XXI&quot;/&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;XXII&quot;/&gt;{{c|{{sc|Cap. XXII.}}}}
{{c|{{larger|''De Externis Malis quorundam In{{s}}ectorum.''}}}}

{{c|{{larger|Bicho dos pes.}}}}

{{Is|M}}Inuti{{s}}{{s}}imos vermiculos Lu{{s}}itanis ''Bicho'', Bra{{s}}ilianis ''Tunga'' h{{ae}}c terra nutrit. Qui {{s}}{{ae}}pe cum pruritu, raro cum dolore pedum digitorum extremitatibus inna{{s}}cuntur. Maximopere infe{{s}}tant pr{{ae}} c{{ae}}teris eos qui nudis pedibus, loca areno{{s}}a perambulant; in quibus utpote calidi{{s}}{{s}}imis vivere amant invi{{s}}ibiliter, fugiuntque pavimenta lytho{{s}}trata. Initio in cute exteriori aliquandiu latitant. Mox ingenti cum pruritu, pr{{ae}}cipue circa plantas pedum, cutem {{s}}ine noxa penetrant, inque ea {{s}}e recondunt. Nihil cum Guineen{{s}}ibus vermiculis commune habent, qui longi, lati {{et}} albicantes chordarum {{s}}peciem referunt. Hi vero exigui intu{{s}}que paulo profundius occultati {{et}} ve{{s}}icula orbilata inclu{{s}}i, nigricantes apparent, eo{{s}}que per M{{ae}}{{s}}ocopium explorare oportet; {{s}}ecus enim ne à lynceo quidem exacte {{s}}atis per{{s}}pici po{{s}}{{s}}unt. Tandem ubi ad ju{{s}}tam magnitudinem, quod e{{s}}t circa triduum vel quatriduum excrevi{{s}}{{s}}e compertum fuerit, tunc maxime de exci{{s}}ione cogitandum, quod {{s}}olius acicul{{ae}} aut argente{{ae}} cu{{s}}pidis beneficio à Bra{{s}}iliano aut {{AE}}thiope, facillimo negotio fieri con{{s}}uevit. Ea {{s}}olum adhibenda cautio, ut vermis membranula inclu{{s}}us integer eximatur, ne vitio{{s}}us humor quidam contentus, quod {{s}}{{ae}}pe contingit, di{{s}}pergatur. Tunc enim nova parti vitiat{{ae}} ex{{s}}urgunt accidentia. Rupta enim ve{{s}}icula, {{s}}tatim novi generantur, qui vicinas {{et}} ill{{ae}}{{s}}as partes depa{{s}}cunt. Et tunc quidem non minus calamito{{s}}i, quam illi in Guinea habentur, adeoque gangr{{ae}}nam ip{{s}}am intuli{{s}}{{s}}e memini, ut pedum digitos amputare non {{s}}emel coactus fuerim. Videre mihi contigit in No{{s}}ocomio, cutem in calce pedis callo{{s}}am, {{s}}ub qua innumeri latitabant vermiculi, militibus penitus fui{{s}}{{s}}e re{{s}}ectam. Remedium quo pr{{ae}}cautionis gratia Lu{{s}}itani {{ae}}que ac Braliani inungunt plantas {{et}} digitos pedum, e{{s}}t mordaci{{s}}{{s}}imum illud oleum glandium, qui pomis arborum ''Acaju'' adna{{s}}cuntur. Quod quidem oleum {{s}}it extractum ex immaturis {{et}} crudis glandibus; nam {{s}}i maturuerint, qualitate u{{s}}tiva caret, {{et}} gul{{ae}} potius delicias, quam huic affectui remedium pr{{ae}}bet. Lachryma flav{{ae}} arboris ''Camacari'' dict{{ae}} admotum eidem malo prode{{s}}t. Quod ip{{s}}um quoque gentem nauticam pice navali pr{{ae}}{{s}}tare videmus.

{{c|{{larger|Maribonda ''Lu{{s}}.{{gap}} Bra{{s}}il.'' Copueruçu.}}}}

{{Is|I}}Nfe{{s}}ti{{s}}{{s}}ima ve{{s}}parum examina in arboribus nidificantia non armenta, {{s}}ed viatores, aufugientes licet, per{{s}}equi amant; imo turmis equitum non parcunt irritata, ''Maripo{{s}}as'' vel ''Maribundas'' Hi{{s}}panis appellata. Nidus earum quem in ramorum extremitatibus fabricant, in medicinam receptus e{{s}}t, atque contra frigidos affectus, tum interne tum externe poti{{s}}{{s}}imum abhibetur. Magnitudine {{et}} figura Europ{{ae}}is ve{{s}}pis haud di{{s}}{{s}}imilia {{s}}unt, {{s}}ed crabronibus atque {{ae}}{{s}}tris omnibus infen{{s}}iora. Noxia h{{ae}}c in{{s}}ecta veloci{{s}}{{s}}ima, ip{{s}}o eodemque momento, quo in{{s}}ultant, aculeo rigidi{{s}}{{s}}ime faciem petunt, atque mox avolant. Unde atroci{{s}}{{s}}imus dolor cum ardore {{s}}ummo ex{{s}}urgit, duratque ultra horam, manente rubore {{et}} elata cute. Vix ullum {{s}}atis pr{{ae}}{{s}}ens tam immani cruciatui exi{{s}}tit remedium conveniens, quod pars eorum bal{{s}}amis indigenis, atque refrigerante quodam unguento de ''Imbaiba''; pars cauteriis potentialibus, calorem extrahendo pr{{ae}}{{s}}tat.

{{c|{{larger|Mo{{s}}cites ''Lu{{s}}.{{gap}} Bra{{s}}.'' Mariguè.}}}}

{{Is|A}}Liud porro genus datur vermiculi alati nigrum, adeoque parvum, ut tactus {{s}}en{{s}}u potius quam vi{{s}}us percipi {{s}}oleat. Culicum more gregatim volitant. Nunquam apparent ni{{s}}i {{s}}umma exi{{s}}tente malacia, idque ve{{s}}pertino tempore poti{{s}}{{s}}imum, circa fluviorum ripas inter paludo{{s}}as illas arbores ''Mangues'' dictas, h{{ae}}rent. Merito ab omnibus pariter incolis extime{{s}}cuntur h{{ae}}c in{{s}}ecta mole{{s}}ti{{s}}{{s}}ima; quippe adeo exercent {{et}} lancinant agricolas, ut non {{s}}olum membra eorum nuda, {{s}}ed {{et}} leviter ve{{s}}tita mor{{s}}u doloro{{s}}o infe{{s}}tent, acuumque mucrones referant. Scapha fluvium lento gradu a{{s}}cendentibus mecum Hi{{s}}panis, adeo intumuerat, ve{{s}}ici{{s}}que ac rubore con{{s}}per{{s}}a erat nobis facies, ut à familiari{{s}}{{s}}imis ne quidem digno{{s}}ceremur amicis. {{AE}}thiopem ju{{s}}{{s}}u domini {{s}}ui palo affixum, perque integram noctem (mirum {{s}}upplicii genus) relictum, po{{s}}tridie delirio captum, ex meris doloribus, memini. Peregrinantes per&lt;noinclude&gt;{{rh|||de{{s}}erta}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2vwk8i5f2noioz44n7xd3jtq0l90l10</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/512</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87481</id>
    <revision>
      <id>284927</id>
      <timestamp>2026-10-18T21:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284927</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3447" sha1="a2t4fc8lvewq115mxn8dqpwdvbd3gb8" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|502|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;ifterici omnia, quæ afpiciunt, putant effe
flava &amp; verum illud Poëtæ:
Quo fimul eft imbuta recens fervabit odo-
rem
Tefta diu.
Nonnulli in confcientia convicti licet, no-
lunt tamen confiteri ex pufillanimitate veri-
tatem ne odium, quod animo, ex fuo in-
genio alios æftimantes, concipiunt, &amp; non
emanfurum prævidere fe putant, incurrant.
Coteri ex malitia rem deditâ opera obfcu-
rant, &amp; evertere laborant veritatem etiam
agnitam, ne inconftantes, aut ab aliis ali-
quid difcere videantur, dicentes cum illis fub-

fannatoribus Davidis in corde fuo: Quid?
ille nobis monftrabit, quafunt falutaria. Qui-
bus omnibus verba Chrifti, non confilii, aut
conceffiva &amp; confultatoria, fed præceptiva
&amp; imperatoria, ut Danh. Hodam. Pap. t.
1 p. 6. p. 1055. loquitur, oppono: qui
poteft capere capiat, i. e. debet capere, &amp;
eò omnemirgenii aciem convertere, omnia-
que adhibere media, ut capiat uti dicitur
præceptive, qui habet aures ad audiendum,
audiat. fed merito mihi hic in memoriam
Servatoris noftri Paradoxum revoco: publi-
cani &amp;fcortatores facilius intrabunt in re-
gnum cælorum.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T83&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T84&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXI|V.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 84.png|left|95px|N]]Ec ip{{ls}}i Apo{{ls}}toli ita intellexerunt verba {{ls}}ui Salvatoris &amp; u{{ls}}piam Polygamiam inter Judæos &amp; gentes tum u{{ls}}itati{{ls}}{{ls}}imam recen{{ls}}uerunt inter peccata excludentia à regno cœlorum, quod tamen nece{{ls}}{{ls}}arium fui{{ls}}{{ls}}et, {{ls}}i à Chri{{ls}}to prohibita. Arce{{ls}}{{ls}}unt quidem communiter ceu cau{{ls}}æ {{ls}}uæ Patronum ho{{ls}}tes Polygamias Apo{{ls}}tolum Paulum qui 1 Cor. 7. dicit: ''Virnon habet pote{{ls}}tatem {{ls}}ui corporis {{ls}}ed mulier, &amp; mulier non habet {{ls}}ui corporis pote{{ls}}tatem {{ls}}ed vir.'' Sed omnia in vanum. Sicuti enim in illis verbis Chri{{ls}}ti: ''{{ls}}icut mi{{ls}}it me Pater ita ego mitto vos:'' non illico omnibus modis æqualis mi{{ls}}{{ls}}io filii &amp; di{{ls}}cipulorum concipienda e{{ls}}t (datur enim, ut in confe{{ls}}{{ls}}o e{{ls}}t, aliqua &amp; maxima quidem differentia) ita etiam in illis verbis non æqualis pote{{ls}}tas mulieris &amp; mariti in corpora mutua e{{ls}}t intelligenda. Maritum enim majorem habere pote{{ls}}tatem (ut taceam gentes &amp; jura civilia) ip{{ls}}a {{ls}}criptura infinitis locis in{{ls}}inuat. Maritus e{{ls}}t Dominus mulieris, poterat inquirere in virginitatem {{ls}}pon{{ls}}æ, Zelotypiam per aquam amaram probativam exercere, repudiare etiam, quæ ip{{ls}}a mulier non poterat. Ip{{ls}}e Paulus dicit: mulier e{{ls}}t alligata ''viro quamdiu'' vir vivit, ita ut non po{{ls}}{{ls}}it alteri nubere ''&amp; {{ls}}i alteri, vivente adhuc priore marito, nubat adultera vocatur. Si vero maritus e{{ls}}t mortuus, libera e{{ls}}t à lege viri, ita ut illa non {{ls}}it adultera, {{ls}}i alteri nubat,'' Rom. 7. 2, 3. &amp; in loco Parallelo, 1 Corint. 7. 39. ''Mulier quæ {{ls}}ub viro e{{ls}}t,'' Rom. 7. 2. ''alligata e{{ls}}t legi mariti {{ls}}ui, quamdiu vir e{{ls}}t in vivis,'' {{ls}}ed {{ls}}i e{{ls}}t mortuus libera e{{ls}}t, &amp; pote{{ls}}t nubere, cuicunque velit. Ex quibus duobus locis clari{{ls}}{{ls}}imis evidenti{{ls}}{{ls}}ime patet, maximum e{{ls}}{{ls}}e peccatum {{ls}}i fœmina habet duos maritos, quandoquidem ita e{{ls}}t&lt;noinclude&gt;{{right|obli-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a2t4fc8lvewq115mxn8dqpwdvbd3gb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/513</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87482</id>
    <revision>
      <id>284928</id>
      <timestamp>2026-10-18T21:48:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'obligata primo marito, ut ab illius nutu in folidum pendeat, &amp; ab illo leges accipere teneatur. Mulier verò nullas leges præfcribere poteft marito, nec ille tenetur fe ita mancipare fuæ uxori, ut non poffit alteri etiam fuum corpus communicare. Quod etiam clariffimè apparet ex eodem cap. 7. Cor. v. 10, 11. ubi Paulus inquit: Maritatis præcipio non ego fed dominus, ne mulier fe feparet à fuo marito,&amp; fi fe feparat (de facto, non de jure) ut it...</comment>
      <origin>284928</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2933" sha1="tgvis3k5dalv8p3lrhnrhfw8ros1bte" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|503|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;obligata primo marito, ut ab illius nutu in folidum pendeat, &amp; ab illo
leges accipere teneatur. Mulier verò nullas leges præfcribere poteft
marito, nec ille tenetur fe ita mancipare fuæ uxori, ut non poffit alteri
etiam fuum corpus communicare. Quod etiam clariffimè apparet ex
eodem cap. 7. Cor. v. 10, 11. ubi Paulus inquit: Maritatis præcipio non ego
fed dominus, ne mulier fe feparet à fuo marito,&amp; fi fe feparat (de facto, non de
jure) ut ita maneat, nec iterum nubat, aut cum marito iterum recon-
cilietur. Et ne vir uxorem fuam deferat. Ubi divus Apoftolus duo præ-
cepta divina commendat fœminis, 1. ne repudient fuos maritos. 2. fi vel
maxime affectibus inordinatis abreptæ quamvis injuftiffimè fe feparent, ut
maneant coelibes, aut in gratiam redeant cum priftino marito, cum quo
adhuc coram Deo funt una caro. Vinculum enim internum matrimo-
nii, quod cum viro primo contraxit, manet adhuc integrum, etfi fcele-
ftiffimè defertionem vel divortium externe &amp; quantum in fe, etiam
internè, fe feparaverit. Unicum verò injungit marito, ne fcilicet fe fe-
paret, non vero alterum, ne ducat aliam uxorem. Polygamia enim mu-
liebris feu multiviratus eft contra legem Dei, 6. &amp; 10. præceptum. Nus-
&amp; piam vero dicit Paulus, quod vir fit alligatus mulieri, quamdiu mulier vi-
m vit, ut non poffit aliam ducere. Polygynæcia enim non eft prohibita.
Adeoque maritus habet majorem poteftatem in corpus mulieris fibi foli
proprium, nec alteri communicabile. Mulier quidem habet etiam al-
185 quam poteftatem prorata parte in corpus mariti quoad debitum conju-
gale, feu iuria yaux, cum non eft prægnans &amp; vir non eft debilis &amp;
morbidus. Ita tamen ut omnia mariti arbitrio relinquat, qui uti in fe,
ita &amp; in uxore poteft, &amp; debet refrenare concupifcentias inordinatas, aut
ad interitum mariti fpectantes. Maritus poteft fuum corpus præter vo-
luntatem uxoris, non tantum cum eft prægnans fterilis, vetula, com-
municare alteri, ancillæ, fed &amp; quandocunque vult, ut videmus in Abra-
hamo, Jacobo, Davide, aliisque. Cum non vult aut poteft mulier, ve-
niat ancilla, ita tamen ut ad finem vitæ, ceu uxor fecundaria retineatur,
ne incurratur in pœnam fcortationis à Deo prohibitæ. Et præterea non
video, quid obftet quominus altera uxor ob parem contractum marita-
lem, etiam paria jura &amp; fine confufione æque communia habere poffit,
(ficuti filii multi æqualia jura refpectu parentum habent) illud tamen jus
feu poteftas mulieris in virum multas patitur limitationes, &amp; extra feu ci-
tra congruum concubitum conjugalem non habet locum, nec ultra, quam res
conjugii, quæ ex fine æftimandæ funt, extendi debent, alias maritum
oporteret effe fimul Dominum &amp; fervum quod abfurdum. Et idemjus,
quod mulier habet in poftulando debito conjugali, habet maritus ob pa-
rem imo majorem in ipfius corpus poteftatem in recufando.
{{smaller-block/s}}&lt;noinclude&gt;{{right|1. ''Nec''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tgvis3k5dalv8p3lrhnrhfw8ros1bte</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284930</id>
      <parentid>284928</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T22:21:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <origin>284930</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2990" sha1="7xvyjdw8z7z0eksz8s6t7b3gxbzmghg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|503|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;obligata primo marito, ut ab illius nutu in {{ls}}olidum pendeat, &amp; ab illo leges accipere teneatur. Mulier verò nullas leges præ{{ls}}cribere pote{{ls}}t marito, nec ille tenetur {{ls}}e ita mancipare {{ls}}uæ uxori, ut non po{{ls}}{{ls}}it alteri etiam {{ls}}uum corpus communicare. Quod etiam clari{{ls}}{{ls}}imè apparet ex eodem cap. 7. Cor. v. 10, 11. ubi Paulus inquit: ''Maritatis præcipio non ego {{ls}}ed dominus, ne mulier fe feparet à fuo marito,&amp; fi fe feparat (de facto, non de
jure) ut ita maneat, nec iterum nubat, aut cum marito iterum recon-
cilietur. Et ne vir uxorem fuam deferat. Ubi divus Apoftolus duo præ-
cepta divina commendat fœminis, 1. ne repudient fuos maritos. 2. fi vel
maxime affectibus inordinatis abreptæ quamvis injuftiffimè fe feparent, ut
maneant coelibes, aut in gratiam redeant cum priftino marito, cum quo
adhuc coram Deo funt una caro. Vinculum enim internum matrimo-
nii, quod cum viro primo contraxit, manet adhuc integrum, etfi fcele-
ftiffimè defertionem vel divortium externe &amp; quantum in fe, etiam
internè, fe feparaverit. Unicum verò injungit marito, ne fcilicet fe fe-
paret, non vero alterum, ne ducat aliam uxorem. Polygamia enim mu-
liebris feu multiviratus eft contra legem Dei, 6. &amp; 10. præceptum. Nus-
&amp; piam vero dicit Paulus, quod vir fit alligatus mulieri, quamdiu mulier vi-
m vit, ut non poffit aliam ducere. Polygynæcia enim non eft prohibita.
Adeoque maritus habet majorem poteftatem in corpus mulieris fibi foli
proprium, nec alteri communicabile. Mulier quidem habet etiam al-
185 quam poteftatem prorata parte in corpus mariti quoad debitum conju-
gale, feu iuria yaux, cum non eft prægnans &amp; vir non eft debilis &amp;
morbidus. Ita tamen ut omnia mariti arbitrio relinquat, qui uti in fe,
ita &amp; in uxore poteft, &amp; debet refrenare concupifcentias inordinatas, aut
ad interitum mariti fpectantes. Maritus poteft fuum corpus præter vo-
luntatem uxoris, non tantum cum eft prægnans fterilis, vetula, com-
municare alteri, ancillæ, fed &amp; quandocunque vult, ut videmus in Abra-
hamo, Jacobo, Davide, aliisque. Cum non vult aut poteft mulier, ve-
niat ancilla, ita tamen ut ad finem vitæ, ceu uxor fecundaria retineatur,
ne incurratur in pœnam fcortationis à Deo prohibitæ. Et præterea non
video, quid obftet quominus altera uxor ob parem contractum marita-
lem, etiam paria jura &amp; fine confufione æque communia habere poffit,
(ficuti filii multi æqualia jura refpectu parentum habent) illud tamen jus
feu poteftas mulieris in virum multas patitur limitationes, &amp; extra feu ci-
tra congruum concubitum conjugalem non habet locum, nec ultra, quam res
conjugii, quæ ex fine æftimandæ funt, extendi debent, alias maritum
oporteret effe fimul Dominum &amp; fervum quod abfurdum. Et idemjus,
quod mulier habet in poftulando debito conjugali, habet maritus ob pa-
rem imo majorem in ipfius corpus poteftatem in recufando.
{{smaller-block/s}}&lt;noinclude&gt;{{right|1. ''Nec''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>7xvyjdw8z7z0eksz8s6t7b3gxbzmghg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284933</id>
      <parentid>284930</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T23:53:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284933</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3371" sha1="obx0oeiy1x7wcoyijzrlrprff6806w0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|503|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;obligata primo marito, ut ab illius nutu in {{ls}}olidum pendeat, &amp; ab illo leges accipere teneatur. Mulier verò nullas leges præ{{ls}}cribere pote{{ls}}t marito, nec ille tenetur {{ls}}e ita mancipare {{ls}}uæ uxori, ut non po{{ls}}{{ls}}it alteri etiam {{ls}}uum corpus communicare. Quod etiam clari{{ls}}{{ls}}imè apparet ex eodem cap. 7. Cor. v. 10, 11. ubi Paulus inquit: ''Maritatis præcipio non ego {{ls}}ed dominus, ne mulier {{ls}}e {{ls}}eparet à {{ls}}uo marito, &amp; {{ls}}i {{ls}}e {{ls}}eparat'' (de facto, non de jure) ut ita maneat, nec iterum nubat, aut cum marito iterum reconcilietur. Et ne ''vir uxorem {{ls}}uam de{{ls}}erat.'' Ubi divus Apo{{ls}}tolus duo præcepta divina commendat fœminis, 1. ne repudient {{ls}}uos maritos. 2. {{ls}}i vel maxime affectibus inordinatis abreptæ quamvis inju{{ls}}ti{{ls}}{{ls}}imè {{ls}}e {{ls}}eparent, ut maneant cœlibes, aut in gratiam redeant cum pri{{ls}}tino marito, cum quo adhuc coram Deo {{ls}}unt una caro. Vinculum enim internum matrimonii, quod cum viro primo contraxit, manet adhuc integrum, et{{ls}}i {{ls}}cele{{ls}}ti{{ls}}{{ls}}imè de{{ls}}ertionem vel divortium externe &amp; quantum in {{ls}}e, etiam internè, {{ls}}e {{ls}}eparaverit. Unicum verò injungit marito, ne {{ls}}cilicet {{ls}}e {{ls}}eparet, non vero alterum, ne ducat aliam uxorem. Polygamia enim muliebris {{ls}}eu multiviratus e{{ls}}t contra legem Dei, 6. &amp; 10. præceptum. Nuspiam vero dicit Paulus, quod vir {{ls}}it alligatus mulieri, quamdiu mulier vivit, ut non po{{ls}}{{ls}}it aliam ducere. Polygynæcia enim non e{{ls}}t prohibita. Adeoque maritus habet majorem pote{{ls}}tatem in corpus mulieris {{ls}}ibi {{ls}}oli proprium, nec alteri communicabile. Mulier quidem habet etiam aliquam pote{{ls}}tatem prorata parte in corpus mariti quoad debitum conjugale, {{ls}}eu {{grc|ἐυνεἰαν γαμικἠν}}, cum non e{{ls}}t prægnans &amp; vir non e{{ls}}t debilis &amp; morbidus. Ita tamen ut omnia mariti arbitrio relinquat, qui uti in {{ls}}e, ita &amp; in uxore pote{{ls}}t, &amp; debet refrenare concupi{{ls}}centias inordinatas, aut ad interitum mariti {{ls}}pectantes. Maritus pote{{ls}}t {{ls}}uum corpus præter voluntatem uxoris, non tantum cum e{{ls}}t prægnans {{ls}}terilis, vetula, communicare alteri, ancillæ, {{ls}}ed &amp; quandocunque vult, ut videmus in Abrahamo, Jacobo, Davide, aliisque. Cum non vult aut pote{{ls}}t mulier, veniat ancilla, ita tamen ut ad finem vitæ, ceu uxor {{ls}}ecundaria retineatur, ne incurratur in pœnam {{ls}}cortationis à Deo prohibitæ. Et præterea non video, quid ob{{ls}}tet quominus altera uxor ob parem contractum maritalem, etiam paria jura &amp; {{ls}}ine confu{{ls}}ione æque communia habere po{{ls}}{{ls}}it, ({{ls}}icuti filii multi æqualia jura re{{ls}}pectu parentum habent) illud tamen jus {{ls}}eu pote{{ls}}tas mulieris in virum multas patitur limitationes, &amp; extra {{ls}}eu citra ''congruum concubitum conjugalem'' non habet locum, nec ultra, quam res conjugii, quæ ex fine æ{{ls}}timandæ {{ls}}unt, extendi debent, alias maritum oporteret e{{ls}}{{ls}}e {{ls}}imul Dominum &amp; {{ls}}ervum quod ab{{ls}}urdum. Et idem jus, quod mulier habet in po{{ls}}tulando debito conjugali, habet maritus ob parem imo majorem in ip{{ls}}ius corpus pote{{ls}}tatem in recu{{ls}}ando.
{{smaller-block/s}}&lt;noinclude&gt;{{right|1. ''Nec''}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>obx0oeiy1x7wcoyijzrlrprff6806w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/522</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87483</id>
    <revision>
      <id>284934</id>
      <timestamp>2026-10-19T00:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284934</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3419" sha1="877m91ieyphilizx21hnqxmec63t1xu" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|512|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;conjugium &amp; Juno, Juga &amp; Jugatina dicta
declarant.
7. Mulier habet aliquam poteftatem quoad
Evo,av. Nos non negamus illam uro
que vulgo concnbitu folo
ufurpatur, omnia matrimonialia includere,
fed eo tamen extendenda non eft, ut mulier
propter hanc debitam benevolentiam mari-
tum à ductione plurium prohibere poffit,
Nec enim Paulus, nec Chriftus ita exponunt
atque declarant, fed hic pofterior, uti de-
duximus nuper, expreffe docet ductionem
plurium Matth. 19.9. non effe moechiam,
fed feparationem ipfam vinculum conjugii
rumpentem. Nec primæ inftitutioni repu-
gnat, prima uxori retentæ fuperinducere
vel ancillas vel alias foeminas, fi fiat Ron ex
libidine fed ex propagandi defiderio. Miror
autem Archantagoniftam, tantum virum
adhuc afferere audere, quod Patriarchæ ob

fpem Meffiæ pluribus ancillis etiam fuerint
juncti, cum non nefciat, quod non fint fa-
cienda mala, ut eveniant bona, Atque ita
etiam Matriarchæ, fteriles præfertim, po-
tuiflent aliis ob fpem futuri Meffiæ copulari,
quod cum altero pari abfurditate laborat.
Falfum vero eft, maritum in contractu cum
prima uxore matrimonialife abdicare omni
facultate ducendi plures, &amp; omnem facul-
tateni impediendi in primam uxorem con-
ferre. Nec minori falfitate laborat, con-
jugium cum pluribus illis effe adulterium, &amp;
à Chrifto ita appellatum. que abfurdum
etiam eft, mariti poteftatem vi primæ væ in-
ftitutionis determinatam tantum effe ad
unam uxorem, uti hæc omnia abfona,
ada, azey &amp; à lirea pa effe in notis ad
hanc &amp; præcedentem thefin clariffime evici-
cmus.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T84&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T85&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXX|V.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 85.png|left|95px|S]]Ane in Mo{{ls}}e uxoris voluntas marito {{ls}}ube{{ls}}{{ls}}e jubetur, &amp; hic i{{ls}}tius dominus expre{{ls}}{{ls}}e con{{ls}}tituitur; adeo ut fœmina propriè loquendo non propriam &amp; liberam voluntatem {{ls}}ed re{{ls}}trictam, limitatam, dependentem habeat, &amp; velut luna à {{ls}}ole mutuatitium lumen &amp; vires à marito accipiat. Uude in{{ls}}olitum &amp; præter naturam e{{ls}}t, quod ''Ælianus V. H. l. 12. c. 8.'' de Sacris refert. ''Si quis puellam uxorem ducere cupit, pugnam cum ea {{ls}}u{{ls}}cipit, &amp; {{ls}}i illa {{ls}}uperior {{ls}}it, captivum abducit, atque imperium in eum tenet. Sin inferior igitur ab ip{{ls}}o. Certant autem non de vita {{ls}}ed de victoria.'' Et notum e{{ls}}t communi{{ls}}{{ls}}imum in hac ultima mundi fece natum proverbium: ''Mulieres imperant vel clam, vel vi vel precario.'' Quanquam enim ab initio ante pactum matrimoniale libere quodcunque velint, agere po{{ls}}{{ls}}unt fœminæ, eo tamen inito ad voluntatem viri {{ls}}e componere tenentur, &amp; quia familia {{ls}}egrex cumprimis {{ls}}e habet civitatis in{{ls}}tar, in quam dum recipitur uxor, ejusdem regimen {{ls}}ubire debere videtur; cum &amp; in hac valde ''irregularis {{ls}}it {{ls}}tatus biceps,'' aut ut in ca exi{{ls}}tat aliquis eidem capiti non {{ls}}ubjectus. nihilominus tamen fieri pote{{ls}}t, ut in{{ls}}tar {{ls}}implicis pacti &amp; per modum amicitiæ viro conjuncta videatur uxor. Uti Abrahamus in cœteros {{ls}}uos familiares imperium {{ls}}atis exercebat, Saram tamen non aliter ferè, quam Sororia æqualitate videtur habui{{ls}}{{ls}}e ''Gen. 16. 2, 5,''&lt;noinclude&gt;{{right|''6, 21,''}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>877m91ieyphilizx21hnqxmec63t1xu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/523</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87484</id>
    <revision>
      <id>284935</id>
      <timestamp>2026-10-19T00:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens '''6. 21, 10, 11, 12.'' quanquam in{{ls}}igniter in {{ls}}acris literis commendetur ip{{ls}}ius erga maritum ob{{ls}}ervantia, quod ''dominum'' ip{{ls}}um vocaverit, ''1 Pet. III. 6.'' Quia enim in contractu connubiali mariti conditio e{{ls}}t melior, non dicam quod natura &amp; {{ls}}exus etiam {{ls}}it præ{{ls}}tantior, naturam ''fœderis inæqualis'' hoc pactum æmulatur, in quo uxor marito ob{{ls}}ervantiam maxime hic illi protectionem debeat, ''...</comment>
      <origin>284935</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="8g4opzopjf5qtcwxuqebhhzmnrnfuwf" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|513|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;''6. 21, 10, 11, 12.'' quanquam in{{ls}}igniter in {{ls}}acris literis commendetur ip{{ls}}ius erga maritum ob{{ls}}ervantia, quod ''dominum'' ip{{ls}}um vocaverit, ''1 Pet. III. 6.'' Quia enim in contractu connubiali mariti conditio e{{ls}}t melior, non dicam quod natura &amp; {{ls}}exus etiam {{ls}}it præ{{ls}}tantior, naturam ''fœderis inæqualis'' hoc pactum æmulatur, in quo uxor marito ob{{ls}}ervantiam maxime hic illi protectionem debeat, ''Martialis 8. 12.''
{{ppoem|
''Inferior matrona {{ls}}uo {{ls}}it, Pri{{ls}}ce, marito''
::''Non aliter fuerint fœmina virque pares.''}}
{{nop}}
Neque tamen {{ls}}e invicem de{{ls}}truunt metus imperii &amp; amicitia conjugalis, non magis, quam imperium in principe amorem civium per {{ls}}e extinxerit. Et hoc imperium non {{ls}}olum {{ls}}inguli {{ls}}ibi mariti quærere po{{ls}}{{ls}}unt, per pactum matrimoniali conventioni adjectum, {{ls}}ed &amp; apud integros populos publica lege id {{ls}}anciri {{ls}}uevit, uti præter illa, quæ {{ls}}upra de 
''antiquo vitæ &amp; necis jure Gallicano, Germanico &amp; Romano'' adduximus, con{{ls}}tat ex illo Regio Maximi Monarchæ ''Aha{{ls}}ueri'' edicto, omnium mulierum animis aureis literis in{{ls}}cribendo, &amp; in omnibus benedictionibus {{ls}}acerdotalibus merito prælegendo, quod habetur ''E{{ls}}th. 1. 14, 15, 16.'' ubi legimus, quod Rex ille Magnus po{{ls}}t con{{ls}}ilium cum 7. illis {{ls}}apientibus {{ls}}eu Paribus Imperii, habitum curaverit {{ls}}uæ uxoris inobedientiam &amp; inde {{ls}}ub{{ls}}ecutam è Regali throno rejectionem diplomate Regio eoque more Medorum &amp; Per{{ls}}arum irrevocabili, publicari, &amp; in{{ls}}imul {{ls}}everi{{ls}}{{ls}}ime {{ls}}ignificari cum omnibus uxoribus cujuscunque {{ls}}int conditionis, ut debitam reverentiam præ{{ls}}tent {{ls}}uis maritis, tum ip{{ls}}is etiam maritis, ut ''quilibet {{ls}}it Rex in domo {{ls}}ua.''
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Irregularis flatus biceps. Status Oe-
conomicus eft Monarchicus, ubi pater fami-
Iras, maritus eft caput familiæ, caput uxo-
ris &amp; Rex in domo fua, in cujus focietatem
æqualem fi uxor fe obtrudit, &amp; de regimi-
ne fimul participare cupit, adeo ut colus &amp;
gladius de principatu digladientur, non po-
teft non res familiaris maxima fentire dam-
na, juxta Poetam: s'x ay mo uxores,
sorgus. Ita olim magnas turbas
dedit in Ecclefia,cum tres fimul Pontifices de
Petri clave &amp; patrimonio per quinquaginta
fere annos decertarent, ita ut alius Romæ,
vel alicubi in Italia, alius Avignione in Gal-
lia refideret, &amp; tertius tandem à Synodo
Pifana adderetur. Qui finguli pro veris fe
venditabant, &amp; duos reliquos damnabant.
Fuit hac Schifmatica divifio, ait Jo. Marius

l. de Concil. &amp; fchismat. part. 3. c. 13. adee
dubia atque perplexa, ut etiam peritiffimi
atque pracipui quique clerici difcernere non pof
fent, quis eorum verus Petri fucceßor effet,
Et Job. Gerfon ferm. de fign. ruin. Ecclef. ad
tantam inquit, ambiguitatem Ecclefia univer-
falis pervenit, quod ignoravit, apud quam
partem vera fedes Romana erat, nifi forfitan
Deus alicui revelaffet, &amp;c. Eaque propter
in Gallia magni motus fuere exorti, ut re-
fert Jo. Papon.l.1. tit. 5. arreft. qui fimul
fuam ieixi de officio Papæ adjicit, af-
ferens Petrum optime mandatum Chrifti
(Pafce oves meas) executum, &amp; poft ipfum
aliquos, fed paucos admodum.
2. Sara vocabat Abraham Dominum. Ex
vera fubjectione &amp; fubmiffione uxori debita,
fecus ac hodie fit in mundo inverfo, ubi&lt;noinclude&gt;{{right|rari{{ls}}{{ls}}i-}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>8g4opzopjf5qtcwxuqebhhzmnrnfuwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/525</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87485</id>
    <revision>
      <id>284936</id>
      <timestamp>2026-10-19T01:27:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */</comment>
      <origin>284936</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3397" sha1="eel7zmu3cm4iq1kequslif3sutltngg" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|515|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;poflit debitum conjugale petere, fi illa invi-
ta intraverit monafterium, maritus vero il-
lud exigere non poffit, cum tamen illud vo-
tum juxta Pontificem &amp; Lancell. Inftit. 2.
tit. 16. §. 13. non teneat, adeoque tali
exigendi poteftate per votum non fit priva-
tus, nec feipfum privare voluiffe præfu-
matur nec femper verbis quibufdam folenni-
bus &amp; conceptis debitum iftud inter conju-
ges flagitetur, verum illi quandoque mutuâ
quadam affectione in copulam illiciantur,
nulla omnino exactione verbali, aut peti-
tione interveniente. Quicquid vero ejus fit,
certum effe omnes norunt, fæminas omnem
reverentiam &amp; obedientiam juxta mandatum
Dei debere fuis maritis, etiam morefis &amp;

imprudentibus ac fape paradoxa imperantibus.
Cum enim in omni regimine fint vitia,
præftat, etiam non adeo fapienti marito,
ceu Regi in domo fua; eoque difficili &amp;
quodammodo contentiofo, ac litigiofo mo-
rem gerere, quam contra ordinationem di-
vinam ágere, &amp; ftatum Oeconomicum
evertere, poenam à Deo non fane injufte
impofitam cum murmuratione &amp; contra-
dictione perferre. Taceo, quod ficut fub-
dito de fuperioris fui Magiftratus actionibus,
juxta Politicorum monita, judicare non li.
cet, ita uxoribus fine ulla inquifitione ma-
ritalia imperia fint exequenda, &amp; vita ad
nutum mariti, obedientia quafi coeca com-
ponenda.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T85&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T86&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXV|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 86.png|left|95px|N]]Ec illa verba Pauli: ''Propter {{ls}}cortationem habeat unus qui{{ls}}que uxorem {{ls}}uam, &amp; unaquæque proprium maritum:'' aliquid faciunt contra Polygynæciam. Singularis enim numerus (uxorem {{ls}}uam) uti {{ls}}uprà demon{{ls}}tratum e{{ls}}t, nil probat. Nec vox proprium {{ls}}emper infert proprietatem in 4 modo uti in {{ls}}cholis loquimur. Quilibet enim filius inter 70 filios Ahabi potuit dicere de {{ls}}uo Patre. Hic e{{ls}}t proprius meus pater, &amp; tamen Ahab fuit Pater multorum filiorum. Non enim e{{ls}}t contra naturam proprii, ut hic {{ls}}umitur, pluribus e{{ls}}{{ls}}e commune, ut Rom. 14. ''Servus,'' dicitur, ''cadere {{ls}}uo proprio Domino.'' Sicuti nunc ex verbis, ''Servus cadit {{ls}}uo proprio Domino:'' non pote{{ls}}t inferri, quod illi Domino non po{{ls}}{{ls}}int &amp; alii {{ls}}ervi cadere, aut quod ille Dominus non po{{ls}}{{ls}}it &amp; alios habere {{ls}}ervos. Ita non {{ls}}equitur, quod, quia uxor habet proprium maritum, non &amp; alia uxor eundem maritum habere, aut ille maritus aliam uxorem {{ls}}imul habere non po{{ls}}{{ls}}it. Præterea e{{ls}}t extra controver{{ls}}iam, quod pluralis rerum numerus proprietati non {{ls}}it contrarius, &amp; in hoc {{ls}}en{{ls}}u numerus in ejusmodi locutionibus expre{{ls}}{{ls}}us non re{{ls}}picitur, ut cum dicitur: ob nuditatem habeat unusqui{{ls}}que propriam ve{{ls}}tem, propter commoditatem habeat unusqui{{ls}}que propriam domum.
{{nop}}
Sicuti etiam ex hoc loco de vera {{ls}}ignificatione vocis ''proprii'' non pote{{ls}}t judicari, {{ls}}ed illud ex locis Parallelis aliis, ubi de materia conjugii agitur, e{{ls}}t {{ls}}upplendum. Quia igitur Scriptura alibi {{ls}}ufficienti{{ls}}{{ls}}ime docet, quod uxor ita {{ls}}it propria {{ls}}uo marito, ut ab ip{{ls}}ius nutu dependeat, &amp; {{ls}}uum corpus&lt;noinclude&gt;{{right|al-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>eel7zmu3cm4iq1kequslif3sutltngg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/526</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87486</id>
    <revision>
      <id>284938</id>
      <timestamp>2026-10-19T04:07:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Emendata */</comment>
      <origin>284938</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3295" sha1="b1h9dll8t8erysg0jwwfevjzslrzd0l" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;3&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|516|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;alteri communicare nequeat, maritus vero non eodem pacto {{ls}}it proprius {{ls}}uæ uxori, ut ad illius voluntatem {{ls}}e componere teneatur, aut {{ls}}uum corpus alteri communicare non po{{ls}}{{ls}}it, ut ad nau{{ls}}eam hactenus e{{ls}}t probatum, itaque hic textus ita e{{ls}}t explicandus, ut ne reliquis clari{{ls}}{{ls}}imis contradicat; Scilicet, ut brevi{{ls}}{{ls}}imè rem complectar, quilibet his verbis obligatur ad ineundum matrimonium, eo {{ls}}cil. modo, qui aliàs in verbo Dei præ{{ls}}criptus, ut nempe non maritus, {{ls}}ed ''uxor {{ls}}it alligata legi viri,'' ut non po{{ls}}{{ls}}it citra culpam adulterii nubere, ''Rom. 7. 2, 3. 1 Cor. 7. 39.'' Uterque vero tenetur ad contrahendum conjugium ad ''evitandas {{ls}}cortationes'' tum temporis maximè inter Ethnicos nec minus hodie deplorandis temporibus u{{ls}}itatas. Cum enim regularem {{ls}}exuum commixtionem non voluptatis ergo, {{ls}}ed ad procreandam {{ls}}obolem natura fuerit commenta, utique intentioni huus repugnant, qui nil hic {{ls}}pectant aliud, quàm ut pruritum demulceant. Equidem quibu{{ls}}dam per{{ls}}ua{{ls}}um e{{ls}}t, complures gentes hanc partem naturalis libertatis cen{{ls}}ui{{ls}}{{ls}}e, ut innupti, innuptæque corporis {{ls}}ui copiam invicem commodandi haberent licentiam etiam deliciarum duntaxat &amp; voluptatis ergo, gratis aut pacta etiam mercede. Sic ''Seldenus'' v. 4. ex Hebræorum Doctoribus o{{ls}}tendere vult ante legem Mo{{ls}}aicam licui{{ls}}{{ls}}e fœminæ innuptæ &amp; nondum de{{ls}}pon{{ls}}atæ {{ls}}ui copiam corporis gratis aut pro mercede facere {{ls}}ine con{{ls}}en{{ls}}u in vitæ communionem; {{ls}}ed ex lege Mo{{ls}}aica primum ejusmodi concubitus innuptarum Hebræis interdictos fui{{ls}}{{ls}}e, adeo ut dein nec mercedis nec libidinis gratia extra matrimonium circumci{{ls}}is inter {{ls}}e concubitus aliquis licitus haberetur, et{{ls}}i circumci{{ls}}i cum pagana innupta concubitum in certis ca{{ls}}ibus illi non judicarint illicitum. quo fine allegant ''Deut. 13. 18. Lev. 19. 29. Gen. 38. 14.'' Rationem autem pro{{ls}}criptarum è Sancto populo meretricum hanc affert ''Maimonides'' citante ''Seldeno,'' tum, ut evitarentur contentionum &amp; {{ls}}imultatum mala, quæ ex ejusmodi libidine matrimonio non cohibitâ, oriri {{ls}}olent, tum ut bono illo fruamur di{{ls}}tinctionis ac certæ notitiæ familiarum. Ad Gentilium te{{ls}}timonia provocare non e{{ls}}t opus: vid. ''Epicteti Enchir. c. 17. Plaut. Curcul. act. 1. {{ls}}c. 1. Ph. quin leno hic habitat. Palm. Nemo hic prohibet, nec vetat. quin quod palàm e{{ls}}t venale, {{ls}}i argentum e{{ls}}t emas. Nemo ire quenquam publica prohibet via. dum ne per fundum {{ls}}eptum facias {{ls}}emitam. dum te ab{{ls}}tineas nupta, vidua, virgine, juventute &amp; pueris liberis. ama, quod lubet.'' Verum enimvero, {{ls}}i in univer{{ls}}um id reciperetur, ut omnes {{ls}}ibi membra generationi dicata, {{ls}}oli libidini exercendæ data crederent, eique u{{ls}}ui unicè applicarent, decora inter homines &amp; tranquilla Societas {{ls}}ub{{ls}}i{{ls}}tere non po{{ls}}{{ls}}et. Ex quo con{{ls}}equitur, jure naturali illas vagas libidines &amp; {{ls}}cortationes damnari, nec per conniventiam tolerari debere, et{{ls}}i quidam prætexere velint, quod hoc pacto&lt;noinclude&gt;{{right|matro-}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>b1h9dll8t8erysg0jwwfevjzslrzd0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/527</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87487</id>
    <revision>
      <id>284939</id>
      <timestamp>2026-10-19T04:20:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'matronarum atque virginum pudicitia paucioribus in{{ls}}idiis {{ls}}it obnoxia. Neque enim {{ls}}unt facienda mala, ut eveniant bona. Neque etiam apud illos, ubi velut publica {{ls}}ecuritas i{{ls}}ti vitio e{{ls}}t indulta, ita exolevit dictamen recta rationis, ut vagam libidinem non taxarent, atque ab omni turpitudinis nota ab{{ls}}olverent. ''Turpiter facere meretricem, quod {{ls}}it meretrix.'' Ulpiani pronuntiatum e{{ls}}t. &amp; gravis{{ls}...</comment>
      <origin>284939</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3663" sha1="54djnc6ls46p32eh5oel0otabcw20m0" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|517|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}&lt;/noinclude&gt;matronarum atque virginum pudicitia paucioribus in{{ls}}idiis {{ls}}it obnoxia. Neque enim {{ls}}unt facienda mala, ut eveniant bona. Neque etiam apud illos, ubi velut publica {{ls}}ecuritas i{{ls}}ti vitio e{{ls}}t indulta, ita exolevit dictamen recta rationis, ut vagam libidinem non taxarent, atque ab omni turpitudinis nota ab{{ls}}olverent. ''Turpiter facere meretricem, quod {{ls}}it meretrix.'' Ulpiani pronuntiatum e{{ls}}t. &amp; gravis{{ls}}imæ in{{ls}}tar pœnæ habebatur, apud ædiles licentiam {{ls}}tupri vulgando exi{{ls}}timationis jacturam facere. Tacitus Ann. 11. ''Vi{{ls}}tilia prætoriâ familiâ genita licentiam {{ls}}tupri apud ædiles vulgaverat; more inter veteres recepto, qui {{ls}}atis pœnarum adver{{ls}}us impudicas in ip{{ls}}a profe{{ls}}{{ls}}ione flagitii credebant.'' His ultimis quidem temporibus, de quibus illud Horatianum u{{ls}}urpari po{{ls}}{{ls}}et:
{{ppoem|
''Ætas parentum pejor avis tulit,''
''Nos nequiores mox daturos''
''Progeniem vitio {{ls}}iorem.''}}

eò deventum e{{ls}}t, ut {{ls}}olutas &amp; vilioris {{ls}}ortis fœminas inerra{{ls}}{{ls}}e juvenilis quædam labes habeatur, lubrico ætatis non tam defen{{ls}}a, quam utcunque elevata. vid. ''Cic. pro Lælio.'' &amp; prolixus locus Au{{ls}}onii apud ''Stohæum Serm. {{sc|vi.}}'' Inde cettè Gentiles multis Chri{{ls}}tianis hic Sanctiores quibus &amp; {{ls}}cortatio {{ls}}implex grande peccatum ducitur. te{{ls}}te ''Petro de Vall. Itin. p. 3.'' Muhammedani vero {{ls}}cortationem cum ancillis inter licita recen{{ls}}ent.
{{smaller-block/s}}
{{anchor|n1}}1. Ob fcortationem habet unusquifque.
Toga hic ingenitam carnis vim nota-
re obfervat Jo. Currad Dietr. Lexic. Phil.
N. T. in voce. Quæ explicatio, quia ana-
logiæ fidei non fit contraria, nil impedit,
quo minus admitti poffit, ita tamen ut al-
tera expofitio non infuper habeatur, qua
Apoftolus vult, ut propter evitandas fcorta-
tiones quilibet matrimonium inire debeat,
&amp; hoc pacto fe à fufpicione omni liberare.
Peffimus vero eft fenfus hujus loci, quem
vir magni nominis aliàs non ita pridem præ-
fentibus multis honeftis viris, eructabat,
quod Apoft li mens fit, quod ad fcortatio-
nes exercendas cum propria uxore conju-
gium fit amplexandum. Huic non alia fe-
fubiit leges &amp; frena momordit:
dit in mente fententia, quàm quod conju-
gium ipfum fit honefta fcortatio, ut veteri-
Bus Hæreticis, &amp; nonnullis modernis Mifo-
gamis dicitur Equidem negare non poffu-
mus, impios in his mundi foecibus fæpe non
aliter cum uxoribus fuis converfari, atque
cum fcortis. Interim conjugium ipfum eft
Tipo row, in omnibus perfonis, par-
tibus, ordinibus, temporibus ut Danh. Ho-

dof. 108. explicat; &amp; hodie poft lapfum in
remedium fcortationum ceu medicina adhi-
betur, Unde Plutarchus libr. de educ. lib.
vinculum illud jugale (juxta Virg. 4. Ae 1.
v. 16. 59.) vocat severa
salos certiffimum vinculum, quo libido ju-
ventutis poffit frenari. Cui confentit Bafil.
in Ep. ad Greg. Naz. de folitudine. Luxu-
ria ifta puerilis nuptialibus pedicis alliganda.
dicit Apul. 6. Met. 279. Arnobius contra
Gent. I. 5. p. 97. dicit uxore adolefcentulums
vincirc. Horatius gratam compedem vocat
amorem. 1. 1. od. 33. &amp; Lipfius vincula &amp;
carcerem de nuptiis dixit. Statius in Epithal.
Stellæ &amp; Violant.
Gteg. M. homil 17. in Eu. p. 660. Cum 20-
cantem quendam lubricum videmus, admo-
nendus eft, ut conjugio frenare fludeat iniqui-
tatem fuam, quatenus per hoc, quod licet,
difcat fuperare, quod non licet. Hoc confi-
lio data fuit Plautiani filia Baffiano Caracal-
la, eroci juveni, à Patre Severo.za i ow-
Peg is a bio tefte Herodiano l. 3. p. 76.&lt;noinclude&gt;{{right|Sic}}{{smaller-block/e}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>54djnc6ls46p32eh5oel0otabcw20m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Polygamia Triumphatrix.pdf/533</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87488</id>
    <revision>
      <id>284940</id>
      <timestamp>2026-10-19T04:46:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Erblanchard57</username>
        <id>30712</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'catur adjutorium. Gen. 2. 18. Tob. 8. 8. Multum enim præfidii viro in matre familias, ut fit ad manum n'auró, ut fideliter LXX. reddiderunt To Chenegdo vel ut Onkelos &amp; Jonathan in confpectu ejus i. e. ut effet individua vitæ comes. qua adbaret ipfi marito, ut Targum Hierof. cxplicat illud Chenegdo. Ita defcribitur uxor &amp; officium ejus, quod fit ander ou met de quén. Syr. 25. 2. quæ ad nutum viri q. circum je- ratur individui inftar comitis ;...</comment>
      <origin>284940</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="2dh7wdo24uwrn1ksuo3w02uj35boa5e" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;Erblanchard57&quot; /&gt;{{rvh|523|DE POLYGAMIA.|DISCURSUS}}{{smaller-block/s}}&lt;/noinclude&gt;catur adjutorium. Gen. 2. 18. Tob. 8. 8.
Multum enim præfidii viro in matre familias,
ut fit ad manum n'auró, ut fideliter
LXX. reddiderunt To Chenegdo vel ut
Onkelos &amp; Jonathan in confpectu ejus i. e. ut
effet individua vitæ comes. qua adbaret ipfi
marito, ut Targum Hierof. cxplicat illud
Chenegdo. Ita defcribitur uxor &amp; officium
ejus, quod fit ander ou met de quén.
Syr. 25. 2. quæ ad nutum viri q. circum je-
ratur individui inftar comitis ; quòd fit q.
navis inftitoris. vaós progesom prov.
31. 14. lumen domus doxos enná
mario dix as. Syr. 26. 19. levamen-
tum viri. Ecclef. 4. 11. Neque enim aliud
probis, quam ex matrimonio folatium, quod
apud Tacitum Ann. 53. ait Agrippina fibi
maritum à Tiberio depofcens, inde &amp; por-
tus viri iu merorem prolapfi, dicitur uxor ap.
Naumachium in Stobæi ferm. 72. f. 401.
unde Chryfoftomo t. 8. Op. p. 86. etiam
ype dicitur ipin ng napuni
Tapuliavime now, na 2
yun sa yo homil 26. in 1. Cor.
P. 415. Nam fi virum cafus aliquis aut
morbus gravior lecto affixit; præfto eft,
quæ affideat, confoletur, manum porri-
gat, medicum advocet, fomenta paret, ni-
hilque non agat, quò reftituatur. Va au-
tem foli, cum cadet. Ecclef. 4. 10. Itaque ca-
denti viro, fi quæ triftia aut incommoda ob-
veniunt, focietas uxoris lenit, adimitque
dimidium infortunii, ut de Hipficrateà Ms-
thridatis uxore refert ex Plutarchi Pompejo
Valer. Max. 1. 4. c. 6. tantam ejus fidem in

afperis atque difficilibus rebus Mithridati
maximumfuiffe folatium, &amp; jucundiffimum
lenimentum: Nihil enim tàm adverfum, quod
non per hanc minus adverfum, nihilque tam
lærum, quod hujus alloqui non lætius ap-
pareat. ut Lucian, docet in Amoribus p. 206.
Sic Ciceroni unicu adverforum folatium uxor
fidiflimaTerentia,ficut legenti patebit exp.
ftolis curfim ad eandem datis , quanquam
Ciceronem in Cicerone requiram; nam ibi vi-
deo Philofophum ita emollitum &amp; dejectum,
ut nil præter Epiftolas quafdam muliebres
exararit,omnia queftibus implens, ut etiam
Terentia afflictiffima non habuerit in Viro
alov xxg ávix ingens curarum leva-
men, quale in Achille Brif is deprædicat ap
Q. Calabrum l. 3. v. 563. Chriftierni R. Da-
norum uxor Elifabetha omnium mariti æ-
rumnarum &amp; exiliorum comes &amp; focia effe
maluit, quam in regno tranquilla &amp; inco-
lumis fine marito florere, tefte Chythrae
Orat. de Conjug. T. 4: Declam. Witeb.p.495.
Alia exempla vid. in eleganti tractatu Belgi-
cè confcripto de Eccl. fex. fem. Beverovicii
. 3. c. 5. p. 574. Si autem læta obveniunt
marito, gemina eft voluptas, quia in dul-
ciffimæ conjugis finum effunditur, neque
non aliud blandimentum majus viris, quam
ex uxorculis blandientibus. Nam uxoris
eft exhilarare virum Syr. 26. 2. &amp; haut de-
cet triftem eße fuo Jovi Junonem. ut Plaut. &amp;
Martial. 10. Ep. 47. Non triftem torum,
fed pudicum inter vitæ beatioris partes nu-
merat.
{{smaller-block/e}}&lt;section end=&quot;T86&quot; /&gt;
{{dhr}}
&lt;section begin=&quot;T87&quot; /&gt;{{larger|{{c|{{sc|{{spatium|0.75em|'''Thesis LXXXVI|I.'''}}}}}}}}
{{dhr}}
[[File:Ornamental Letter from Polygamia Triumphatrix - Thesis 87.png|left|95px|N]]Ec denique ex illis verbis cum dicitur, quod Epi{{ls}}copus debeat e{{ls}}{{ls}}e ''unius uxoris vir,'' aliquid pote{{ls}}t obtineri. Sciendum enim e{{ls}}t quod numerus unitatis, dualis vel pluralis non exclu{{ls}}ive po{{ls}}itus non {{ls}}emper excludat majorem pluralitatem. Nec enim unius po{{ls}}itio e{{ls}}t {{ls}}tatim alterius exclu{{ls}}io. Unum e{{ls}}t nece{{ls}}{{ls}}arium dicit Salvator no{{ls}}ter. Unum peto à Domino, dicit&lt;noinclude&gt;{{right|David.}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2dh7wdo24uwrn1ksuo3w02uj35boa5e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liber:Charte d'henri Ier confirmant donations abbaye Hommes H-1833-1.pdf</title>
    <ns>106</ns>
    <id>87489</id>
    <revision>
      <id>284943</id>
      <timestamp>2026-10-19T10:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <comment>Paginam instituit, scribens ''</comment>
      <origin>284943</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="238" sha1="gmzksrbctew7ruhd97k3xglqtwcqiyp" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Charte d'Henri Ier d'Angleterre confirmant les donations de ces prédécesseurs à l'Abbaye-aux-Hommes de Caen
|Language=la
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=Archivum Departmentale Calvadosense
|Address=
|Year=
|Source=
|Image=[Charte d'henri Ier confirmant donations abbaye Hommes H-1833-1.pdf{{!}}150px]
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>gmzksrbctew7ruhd97k3xglqtwcqiyp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284944</id>
      <parentid>284943</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T10:53:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <origin>284944</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="249" sha1="2a6zt0s9c5qgifb0j3ld2msck1k4zxc" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Charte d'Henri Ier d'Angleterre confirmant les donations de ces prédécesseurs à l'Abbaye-aux-Hommes de Caen
|Language=la
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=Archivum Departmentale Calvadosense
|Address=
|Year=
|Source=
|Image=[Fasciculus:Charte d'henri Ier confirmant donations abbaye Hommes H-1833-1.pdf{{!}}150px]
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>2a6zt0s9c5qgifb0j3ld2msck1k4zxc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284945</id>
      <parentid>284944</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T10:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <origin>284945</origin>
      <model>proofread-index</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="247" sha1="9f0t5k962b9scl4vjyon6cqw1o06b8i" xml:space="preserve">{{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template
|Title=Charte d'Henri Ier d'Angleterre confirmant les donations de ces prédécesseurs à l'Abbaye-aux-Hommes de Caen
|Language=la
|Volume=
|Author=
|Translator=
|Editor=
|Illustrator=
|Publisher=Archivum Departmentale Calvadosense
|Address=
|Year=
|Source=
|Image=[[Fasciculus:Charte d'henri Ier confirmant donations abbaye Hommes H-1833-1.pdf|150px]]
|Progress=X
|Pages=&lt;pagelist /&gt;
|Remarks=
|Header=
|Footer=
}}</text>
      <sha1>9f0t5k962b9scl4vjyon6cqw1o06b8i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pagina:Charte d'henri Ier confirmant donations abbaye Hommes H-1833-1.pdf/1</title>
    <ns>104</ns>
    <id>87490</id>
    <revision>
      <id>284946</id>
      <timestamp>2026-10-19T10:55:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nondum emendata */ Paginam instituit, scribens 'Henricus, rex Angliae et dux Normanniae, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, comitibus, baronibus, justiciis, vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis totius Angliae et Normanniae, salutem. Sciatis me concessisse Deo et Sancto Stephano de Cadomo et monachis ibidem Deo servientibus, pro salute animae meae, uxoris, filiorum ac parentum meorum et antecessorum, donationes quas fecerunt barones Normanniae, illam scilicet quam fecit Rog...</comment>
      <origin>284946</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24020" sha1="81mtht143fakjk186nlx9z3vdyfgpy4" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Henricus, rex Angliae et dux Normanniae, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, comitibus, baronibus, justiciis, vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis totius Angliae et Normanniae, salutem. Sciatis me concessisse Deo et Sancto Stephano de Cadomo et monachis ibidem Deo
servientibus, pro salute animae meae, uxoris, filiorum ac parentum meorum et antecessorum, donationes quas fecerunt barones Normanniae, illam scilicet quam fecit Rogerius de Mungomerico, de burgo de Trum cum silva de Algia, et cum terris et lundis et omnibus ad ipsum burgum 
pertinentibus exceptis molendinis et decimis quae jam aliis aecclesiis concesserat, et in memoria hujus donationis viam quae extra burgum ducebat pater meux rex Willelmus per burgum ire concessit ; et donationem quam fecit Robertus comes Moretonio predictae abbatiae, scilicet villam juris 
sui, quam Hultiwillam vocant, cum colonis et conditionariis ac liberis hominibus seu omnibus redditibus et consuetudinibus ad eam pertinentibus ; presbyterium etiam cum tota terra sua, aecclesiam quoque cum decima ; et donationem quam fecit Ricardus filius Turstini, vicecomes abrincensis,
 sansto Stephano, scilicet terram juris sui quam habebat in Ruscavilla, de fędio Turstini filii Ricardi, concedente ipso Turstino ; et donationem quam fecit Rannulfus vicecomes Baiocensis, sancto Stephano, scilicet ecclesia de Roiavilla cum alodio et omni decima ad eam pertinente, et totam 
terram quam in Britivilla Orgulosa habebat cum parte ecclesie ad eam pertinente, cum colonis et liberis hominibus ad eam pertinentibus ; et donationem quam fecit Robertus Bertram, scilicet quicquid terre habebat in Britivilla Orgulosa cum parte sua ecclesie, cum colonis et liberis hominibus 
et omnibus ad eam pertinentibus ; et donationem quam fecit Eudo dapifer, scilicet totam partem quę ad eum pertinebat de villa cui Balta nomen est, cum terris cultis et incultis, pratis, paschuis, decimis, molendinis, aquis et omnobus sui juris ad ipsam villam pertinentibus ; terram 
quoque de Hotot cujus unam medietatem ipse habebat in suo dominio, alteram tenebat Willelmus de fędio suo. De silva vero quę in suo remansit dominio, hanc monachis et monachorum hominibus in prefatis terris degentibus, consuetudinem concessit, pasturam videlicet et pastionem, porcis 
et reliquis animantibus eorum, ligna ad focos et domos faciendas et ad omnem eorum necessarium usum ; tamen si ligna viridaria excidi oportuerit, monachi seu homines petant licentiam a forestariis quatinus ipsi eant et ubi competenter incidi possint ostendant. Qui si forte 
ire renuerint, seu dolo seu aliqua calliditate monstrare despexerint, tunc liceat monachis et eorum hominibus in silvam ire et ubi voluerint ad prefatos usus ligna incidere. Et donationem quam fecit Robertus de Moubrai, comes de Northumberlant, sancto Stehpano, scilicet quod 
habebat in territorio de Vileris quae qunt in Algia juxta Boseval, in elemosina sine ullo servitio. Et donationem quam fecit Ingilrannus, cum Agnete uxore sua, de ecclesia, cum tota decima de villa quam vocant Alnetum, ab omni episcopali consuetudine quietam et liberam, et una 
acra terrae ubi possit grancia fieri ; dabit autem chrisma ecclesia Alneti ecclesiae de Baucha. Et donationem quam fecit Radulfus filius Ansere, sancto Stephano, scilicet .LXXIII. acras alodii sui, in territorio de Boseval, et quartam partem in duobus molendinis et octavam in tercio. Et 
donationem quam fecit Radulphus filius Herfredi, sancto Stephano, scilicet medietatem terrae quam juxta Badventum habebat, sicut dividebat domus Normanni et crux quae erat in Bivio. Et donationem quam fecit Serlo de Liugereio, sancto Stehpano, scilicet aecclesiam de Buxedello cum tribus 
acris terrae et dimidia, cum tota recta decima de dominio suo et villanis suis, cum tercia quoque parte decimae de militibus suis jam dictae villae et de aliis parrochianis qui ad ecclesiam conveniunt. Et donationem quam fecit Willelmus Gorz, sancto Stephano, scilicet terram quam tenebat Robertus 
medicus de illo in Starvilla et Columbeio. Et donum quod fecit Willelmus de Sola, sancto Stephano, scilicet totum hoc quod Hugo de Diva tenebat de eo in territorio Dive et Calvi Montis. Et libertatem quam concessit Willelmus comes Pontivi abbati Sancti Stephani et omni conventui, scilicet costumam
suam et passagium de Alencon in elemosina, imperpetuum quiete et libere. Concedo etiam et confirmo subscriptas emptiones et commutationes quas Lanfrancus, Willelmus, Gislebert[us], Eudo, abbates Sancti Stephani de Cadomo, fecerunt. Emit Lanfrancus ab Hersenda et filiis ejus duo 
jugera terrae, non longe ab Olna fluvio, sub hac conditione ut liceat omni tempore ad reparandum alveum Ulduni terram proici supra terram quam ipsi habent juxta utrunque fluvium. Emit Lanfrancus ab Arturo, sedem molendini de Becco cum alveo suo et ripis utrius que partis
quantum ad jus suum pertinebat. Emit Lanfrancus a Waleranno, sex jugera prati non longe ab Olna fluvio. Emit Lanfrancus a Milone quicquid terrae alveus Ulduni habet ab eo loco quo exit de veteri alveo quantum ad jus suum pertinebat cum utrisque ripis. Emit Lanfrancus a Rodulfo
Cocherel duo jugera terrae, et in eadem terra concessit sibi domum liberam ab omnibus consuetudinibus quae ad thelonarios pertinere solent. Commutavit Lanfrancus a Rodulfo Taillebosc .VIII. jugera terrae quae ipse habebat ante monasterium et, tantundem dedit sibi in territorio 
Villariensi. Emit Lanfrancus a Godefrido cocco .V. jugera terrae quae sita erant inter culturas ecclesiae. Emit Lanfrancus a Maingiso terram quam habebat in territorio Villariensi. Emit Lanfrancus a Rannulfo et fratre eius hortum quem tenebat Gauterius et mater eius. Vendidit Lanfranco 
Godefridus pratarius duo jugera prati non longe a prato Ceusii. Emit Lanfrancus a Golda et filio ejus aream domus juxta Uldunum fluvium, sitam cum pomerio et horto, ad ipsam aream pertinentibus. Vendidit Lanfranco Goisfridus presbyter aream domus juxta Uldunum fluvium sitam 
cum pomerio, et horto ad ipsam aream pertinentibus. Vendidit Lanfranco Willelmus de Corcella .VI. jugera prati. Vendidit Lanfranco Durandus terram quam habeat juxta maceriam cimiterii et terram quam habebat infra macerias horti. Vendidit Lanfranco Albinus aream domus 
suae cum omnibus ad eam pertinentibus. Vendidit Lanfranco Goisfridus partem hortis sui a ripa alvei quae est juxta domum suam versus hortum monasterii. Emit Lanfrancus terram Rainaldi in territorio Villarii sitam. Vendiderunt Lanfranco filii Milonis culturam inter duos Uldunos 
Venuncii sitam et hospitem unum in eodem territorio. Commutavit Lanfrancus Willelmo presbitero duo jugera terrae pro terra sua, quae duo jugera post mortem suam idem Willelmus sancto Stephano habenda reliquit. Emit Willelmus abbas a Roberto Marmione, concedentibus ejusdem uxore ac liberis, 
molendinum super Leisiam fluvium cum medietate unius jugeri terrae ubi domus molendinarii possit fieri, ea conditione, ne liceat molendinariis predicti Roberti consuetudinarios nostros subtrahere, nec nostro ipsius consuetudinarios auferre. Sponte ergo advenientes ut sunt Cadomenses et similes, ubi 
voluerint molendi habebunt licentiam. Emit Willelmus ab Herluino partem insulae quam habebat juxta idem molendinum. Emit Willelmus a Morello reliquam ejusdem insulae partem. Emit Willelmus ab Hunfredo Mariscallo duo jugera prati juxta pratum quondam Waleran-
-ni. Emit Willelmus a Rogero Harundel unum jugerum prati et dimidium. Emit Willelmus terram Rodulfi Pilot in Badvento juxta terram Rodulfi filii Herfredi. Emit Willelmus a Sarlone de Curleio .XII. jugera terrae in eodem Curleio. Emit Willelmus cellarium Rothomagi super Sequa-
-nam situm ab Hosmundo et nepote ejus Hugone. Emit Willelmus ab Osmundo Aculeo, Ricardo et Rogerio, alodium quod habebant in Calvo Monte supra Divam. Hujus terrae .L. jugera postea dedit Boselino in fedio, recepta ab eo pecunia quam pro ipsa terra dederat, ea conditione 
ut post obitum Anseredi presbyteri, avunculi ipsius Boselini duae partes decimae ejusdem terrae sancto Stephano semper reddantur. Si vero maris sevicia oportuerit burgum mutari, super praefatam terram, licebit abbati transferre. Vendidit Rannulfus filius Ascelini Willelmo abbati Sancti 
Stephani omnem terram juris sui intra aecclesiam et circa et quicquid ab eo ecclesia emerat in omnibus locis, tali conditione ut non liceat vel ipsi, vel alicui suo heredi, in rebus predictis aliquem quandoque clamorem facere. In hac venditione comprehensa est omnis terra quam habuerat praeter 
donum propriam, et duo jugera prati, et unum jugerum terre cum tribus virgis. Haec quidem omnia ita diffinivit et firmavit coram altare Sancti Stephani et coram abbate et magna parte conventus, presente uxore sua et presentibus liberis et concedentibus atque cum parte donantibus. 
Emit .W. ab Ernosto clerico de Billeio quicquid terrae habebat de foedio quondam Luponis in eodem Billeio. Emit Willelmus a Mainardo filio Durandi duo jugera terrae ultra Montem, et unum jugerum prati juxta ea que fuerunt Rannulfi filii Ascelini. Emit Willelmus
 .III. virgas terre a Willelmo filio Theobaldi inter duos Uldones sitas juxta hortum nostrum. Emit Willelmus a Giraldo filio Brune in Alemannia .XXX. jugera terrae cum.V. virgis prati. Caeteram autem terram filiae suae reliquit, ea conditione ut si legaliter non vixerit, vel absque herede 
obierit, in dominium Sancti Stephani deveniat. Vendidit Lupus Lanfranco terram quam Bilieto et Walmereto habebat cum parte ecclesie que ad eum pertinebat. Vendidit Lanfranco Rannulfus filius Ascelini .IIII. jugera terre, unde lapides extrahuntur ad opus monasterii. 
Emit Willelmus a Godefrido filio Wimundi de Icio unum jugerum terrae. Emit Willelmus a Durando filio Fulcheran .IIII. jugera terrae et dimidium. Accepit Willelmus a Godefrido Malsaveir .IIII. jugera terrae pro anima ejus. Recuperavit Willelmus duo jugera prati quondam 
Odonis de Carpichet, et alia duo jugera prati quondam Odonis Gobiani. Item duo jugera que tenuit Goisfridus balistarius. Commutavit Willelmus ab Ansfrida uxore Roberti Doisnel unum jugerum prati de tribus jugeribus que erant infra viridiarium Sancti Stephani, pro terra 
que erat ante portam ejusdem Ansfride, reliquorum uero duum jugerum dedit unum sancto Stephano vir ejusdem uxoris Robertus, et aliud dedit filius ejus Philippus pro animabus suis. Accepit Willelmus super altare Sancti Stephani a Gaufrido Mariscallo donationem terre in qua mo-
-nachi alveum Ulduni fecerant, et calumniam quam inde adversus monasterium habuerat omnino dimisit et super eandem terram ad reparandum alveum ire et redire et terram proici omni tempore concessit, propter quod rectitudinem de lignagio quod Rannulfus filius Ascelini 
de eo tenere debuerat jam dictus abbas ei consensit, ita ut Gausfridus de abbate et Rannulfus de Gausfrido teneret. Commutavit Willelmus a Rodulfo filio Durandi domum suam quae occupata fuit ad officinas monasterii pro alia domo in Crapoldaria cum tali consuetu-
-dine qualem habuit in priori domo et X libris. Emit Gislebertus abbas a Wimarc et filiis eius .V. virgas vineae. Emit Gislebertus a Buterico acram et dimidiam. Emit Gislebertus a Lancelina et Frederico filio ejus .IX. virgas. Emit Gislebertus a Maugero tres virgas. Emit Gislebertus 
a Mahumete et Arturo .III. virgas et tertiam partem unius virgae. Emit Gislebertus a Rannulfo clerico filio Serede .III. virgas. Emit G[islebertus] a Gaufrido et Fulchone filio ejus acram et dimidiam. Emit G. ab Ansgoto genero Planeti .III. virgas. Emit G. a Rodulfo filio Roberti .V. 
virgas. Emit G. abbas a Rainaldo de Oireval totam partem quam habebat in manerio Balthe, liberam, solidam et quietam, cum universis que ad eam pertinent. Godefridus de Veedenes vendidit sancto Stephano .VI. acras terrae in Alemannia. Robertus de Belfou concessit sancto
Stehphano in elemosinam totam terram quam Hugo de Diva tenebat de illo apud Divam et circa Divam, ut eam sanctus habeat impertuum solidam et quietam. Rogerius de Ivreio reddidit sancto Stephano totam terram quam Hugo avunculus ejus, tenuerat in Ceusio, sicut eam Hugo 
habebat ea die qua mertuus fuit. Anfridus de Polceio vendidit sancto Stehpano .XX. acras terrae ad perticam de .XX. pedibus in Alge. Gislebertus abbas emit ab Hunfredo Torto .III. virgatas vineae in Mool. Willelmus Bacun dedit sancto Stephano illam partem quam habebat in ecclesiis de 
Sethvans et .XX. acras terrae sitas in circuitu ecclesiae Sancti Laurentii. Osmundus Froulant homo ejusdem Willelmi dedit sancto Stephano .V. acras terrae. Robertus de Toirewast dedit sancto Stephano in elemosinam, partem quam habebat in ecclesiis de Sethvans cum decimis et unam masu-
-ram terrae quae vocatur Viana, liberam et quietam. Anschetillus de Usseio dedit sancto Stephano terram de Locellis quam Grento de illo tenebat, ob hoc scilicet ut frater esset loci, et post mortem suam sepeliretur in cimiterio Sancti Stephani. Quo defuncto et in cimiterio sancti sepulto, 
Ricardus filius ejus concessit donationem quam pater suus fecerat de predicta terra et posuit super altare. Ricardus de Meltiz venditionem quam fecerat pater ipsius de decima totius parrochie et eccleconcessit sancto Stephano siam ejusdem villae. Gislebertus filius Fabri vendidit 
sancto Stephano .III. virgas vineae sitas in Mool. Hugo de Rovres dedit sancto Stephano totam terram et pratum quae sunt inter domum Sancti Stephani de Mool et rivum ibidem decurrentem, excepto illo tantillo ubi pressorium ipsius est, et terram Walterii hominis sui et dangerium et pres-
-soragium de tribus virgatis vineae dedit eidem sancto Fulcheredus qui accepit uxorem filiam Willelmi filii Arturi, devenit homo ligis Gisleberti abbatis eccepitque in foedium ab eodem abbate domum ipsius Willelmi filii Arturi. Petrus filius Godefridi infantis de Fontaneto, vendi- 
-dit sancto Stephano duas rartes decimae de toto dominio Willelmi Paganelli, duas quoque partes decimae .IIII. vavassorum suorum, Rogerii scilicet Flambart, et Willelmi vitrici ipsius Petri, de mansura dotis matris ejusdem Petri et mansurae Bolonii et Godefridi filii Petri, duas quoque acras terrae in terri-
-torio Fontaneti juxta granciam Sancti Stephani, convenitque quod hanc venditionem concedere faceret omnes heredes suos, inde calmnia moveretur totum hoc adquietaret et duas acras terrae et si que adquietaret sancto Stephano, usque dum Willelmus Paganellus ipsam venditionem concederet, 
quod et fecit. Emit G. abbas ab Arnulfo falconario .III. acras terrae sitas in territorio de Sanellis concedente Willelmo filio ipsius, convenit autem quod hoc ipsum concedere faceret dominium suum, et quod ipsam terram bene semper manuteneret contra omnes homines ad opus Sancti Stephani. Robertus 
 de Pointel dedit in elemosinam sancto Stephano, concedente uxore sua et filiis, totum quod habebat in ecclesia de Siccavilla, et unam domum et unam acram terrae in eadem villa. Hugo de Diva et Boselinus frater ejus dederunt sancto Stephano, in territorio de Mool, .IIII. acras et dimidiam vineae, 
solutas et quietas ab omnibus consuetudinibus, excepta tercia parte decimae. Debet etiam idem Hugo vel suus heres per singulos annos reddere monachis, tempore vindemiae, .VI. modios vini. Pro his ei excambio terram quam habet a vero ante Willelmum regem dedimus nobis apud 
Divam. Gauterius Beneventanus dedit sancto Stephano, quando ad monachatum receptus est, .III. virgas vineae, solutas ab omni consuetudine, praeter decimam et .VI. denarios. Emit G. abbas duas virgultas vineae juxta eandem vineam, a Simone nepote ejusdem Walterii similiter quietas praeter 
decimam et .IIII. denarios. Gislebertus cognominatus filius episcopi dedit sancto Stephano prensoragium et decimam de toto vino quod premitur in torculari nostro et omne dangerium et consuetudines quas habebat in vineis Sancti Stephani que erant in terra sua, excepta recta comparatione earundem 
vinearum et decima de toto vino quod premitur in torculari nostro. Willelmus filius Gozonis vendidit G. abbati decimam et comparationem et omnes consuetudines de tribus virgatis vineae quam ante habebamus. Robertus filius Waucheri de Argentiis dedit Deo et sancto Stephano de 
suo proprio patrimonio .V. acras terrae una virgulta minus et duas acras vineae, ut ad ordinem monachi reciperetur et receptus est. Robertus filius Bernardi incendit .IIII. domus Sancti Stephani et unum torcular cum omnibus vinariis quorum magna copia erat apud Mool, in tempore vinde-
-miarum, et sic cum predicto dampno fuit aliud magnum dampnum, de vino scilicet necnon et de caballis, de bobus et de aliis pluribus rebus, pro quibus dampnis dedit ipse Robertus .XL. solidos Cenomanensium et decimam de Moem juxta Ceus et omnes illas consuetudines et vadimonia 
et emptiones atque elemosinas quas ipsi monachi tenebat ad Mool de Hugone de Rovres et de Emma uxore sua. Rogerius de Rosel vendidit G. abbati, concedente Normanniae comite, pro .XV. libras Cenomanensium, alodium suum totum quod habebat in Rosel, tali conditione ut eum 
de sancto teneret per tale servitium quale ante ex eo comiti reddebat, concedente Roberto filio suo. Ricardus filius Godescal de Alemannia cum fratre suo dedit sancto Stephano in elemosinam .IIII. acras terrae quam habebat in marisco et medietatem suorum pratorum in eodem marisco. 
Turstinus de Conde dedit sancto Stephano terram de Cantepia pro anima sua, hanc donationem concesserunt filii ejus Rannulfus et Hugo et posuerunt super altare. Gislebertus abbas concessit in foedium Rannulfo filio Erfast totum quicquid pater et mater ipsius Rannulfi habuerunt in Venuntio, ipse 
vero ob hoc devenit homo ligis ejusdem abbatis, concessit etiam idem Rannulfus venditionem quam mater ipsius fecerat de rustico de Valceolis, et donum terrae sitae in territorio Cadomi, quam eadem mater ejus fecerat. Et concordiam confirmo factam inter utrasque abbatias Cadomi de 
parrochianis de Sancti Nicholai et Sancti Martini et Sancti Stephani Veteris et de ecclesia Sancti Michaelis, sicut scripta illorum testantur, et concordiam factam inter abbatem Gislebertum et Bendengel, de terra de Clivilla. Emit Eudo abbas a Willelmo de Capella molendinum de Drocion juxta Divam 
quod molendinum recognitum fuit in presentia mea esse de fedio meo. Emit Eudo a Durando Malopacto de Badvento filiis suis concedentibus .XX. acras terrae in uno campo qui vocatur cultura Fulberti, et postea dedit idem in elemosina sancto Stephano .IIII. acras terrae ad caput 
prefatae culturae Willelmus comes Ebroicensis, et uxor ejus dederunt sancto Stephano in Badvent duas acras terrae pro salute animarum suarum, si et concesserunt in nemore Badventi domitas ante portam domus nostrae nio obedientiae nostrae clausuram, ignem, pasturam, quae tamen omnia a tempore 
patris mei ipsa obedientia habuerat, hanc donationem et concessionem per quendam ramum prefato abbati tradiderunt et concesserunt aeternaliter habendam. Herbertus de Brivilla dedit dedit sancto Stephano .V. acras terre liter habendam. Herbertus de Brivilla et dimidiam in valle de Irevilla, concedente Roberto, dominio suo, 
et Rannulfus et Willelmus filius eius dederunt in Batventum duas acras optimae terrae. Emit Eudo in eodem Badvento a Radulfo filio Pepelinae et a Rogero filio ejus duas acras terrae que vocatur Vicus Monachi. Emit Eudo a filiis Gisleberti Molarii unam mansuram terrae 
quam habebant super Olnam, pro concessione huius venditionis habuerunt .IIII. filii Rogerii filii Hersent, quia mansura illa inter terras illorum erat, Hugo primogenitus unum equum, reliqui suo unusquisque fustanium unum. Willelmus filius Thedbout sua sibi penitus defi- 
-ciente substantia, dedit tali tenore sancto Stephano terram quam habebat de sanctum Nicholaum et dimidiam acram prati et supra quicquid terrae in Francavilla habebat, ut quamdiu viveret victum suum de ecclesia haberet et in fine vitae suae monachus fieret, quod et factum fuit. 
Emit idem Eudo a Radulfo filio Anschitilli de Icio .VII. acras terrae. Filii Tegrini Radulfus videlicet et Wiguen, et alii duo, vendiderunt Eudoni abbati quicquid jure hereditario ad Truum de fedio Sancti Stephani habebant, domum scilicet quam postea habuit Gislibertus de Wimo- 
-nasterio, et unum bordellum, et V. acras terrae arabilis in uno campo. Robertus filius Mabilie et fratres ejus uendiderunt Eudoni unum campum quem habebant inter duos campos Sancti Stephani in via qua itur ad Thruum de Baiseria in sinistra parte viae. Willelmus pincerna de Al-
-bineio dedit sancto Stephano quicquid in Stavellis jure hereditario ab ipso sancto tenebat, hanc autem donationem idem Willelmus jam antea in castello Cadomi, in presentia regis et baronum, eidem sancto fecerat, quando abbas et monachi obedientiam de Moretonio reddiderunt 
donno Vitali heremitae quam ab eodem Vitale heremite habuerant, nulla tamen necessitate coacti, immo vero eius inopiae et paupertati compassi. Emit Eudo in Starvilla .L. acras terrae, liberas, solutas et quietas ab omni servitio et auxilio, a duobus fratribus, Adelulfo vi- 
-delicet et Alanno, XXX. libris Rotomagensium et .X. solidis, de quibus Adelulfus primogenitus habuit .XII. libras et unum equum .XX. solidotum, filii ipsius Willelmus et Osmundus, habuerunt p[ro] concessione, unus .XX. solidos, et clamidem mater vero ipsorum, .II. sextaria ordei. 
Alannus autem .XV. libras, Thomas filius ejus pro concessione unum equum .XX. solidotum, mater ipsius .X. solidos et II. sextaria frumenti, et unum ordei. Willelmus autem Bacun, de cuius faedio haec ipsa terra erat, pro concessione et ut ipsa terra sancto Stephano libera, soluta et quieta remaneret, 
ut ab ipso vel ab illis qui eam vendiderant sive a successoribus eorum, numquam deinceps [in] futuro tempore servitium aliquod vel auxilium requireretur, recepit a prefato abbate .XVI. libras, undecim in lorica que fuit Roberti de Tresgoz .C. solidos in denariis. Rogerius filius 
ejus, pro eadem concessione .XL. solidos pro uno palefrido. Robertus de Tresgoz habitum monachilem in monasterio Sancti Stephani suscipiens, dedit apud Sanctam Crucem eidem sancto unum vavassorum .XX. acrarum terrae et partem illam quam habebat in eadem ecclesia cum recta 
decima totius terrae quam habebat in eadem villa. Gaufridus filius Hadvis et Nigellus frater ejus dederunt sancto Stephano pro salute animarum suarum .II. acras terrae sitas in territorio Baiocensi. Emit Eudo in Locellis .III. acras optimae terrae ad faciendam granciam Hugone de Fai. Homines 
de Siccavilla recepti in societate monasterii Sancti Stephani dederunt eidem sancto duas partes decimarum suarum. Hujus autem villae ecclesiam quam Sanctus Stephanus antiquitus in magna pace tenuerat. Herbertus quidam clericus ei modis quibuscumque poterat auferre querens, 
abbatem et monachos inde diu fortiter vexavit, quorum vexationi ego finem imponere decernens utrisque ante me in castello Cadomi diem constitui placitandi. Die igitur constitutu abbas et monachi cum omnibus quae eis necessaria erant mihi et justitiae meae suum 
placitum obtulerunt. Herberto autem ibi in audientia mea et totius justitiae necnon et baronum deficiente de prefata ecclesia meo et justitiae meae judicio sanctus Stephanus saisitus remansit, nemini deinceps amplius inde responsurus. Rogerius filius Petri de Fon-
-taneto, in presentia totius justitiae, reddidit sancto Stephano terram illam et omnes decimas illas quas ipse sanctus a Godefrido avo illius et a patre suo habuerat, easque eidem sancto deinceps firmiter im perpetuum tenendas concessit. Has quippe donationes quas ferecunt barones 
patris mei et emptiones quas fecerunt suprascripti abbat[e]s, tempore illius et meo, confirmo et auctoritate mea corroboro, p[re]sentibus et concedentibus meis.
+ Signum Henrici regis. 
+ Signum Ricardi Baiocensis episcopi. 
+ Signum Johannis Luxoviensis episcopi. 
+ Signum Roberti comitis Gloec[estrie]. 
+ Signum Willelmi de Albigneio. 
+ Signum Roberti de Haia, dapifero (sic). 
+ Signum Roberti de Corceio. 
+ Signum Radulfi Taixon. 
+ Signum Willelmi de Bruis. 
+ Signum Roberti de Sigillo. 
+ Signum Hunfredi de Bohun. 
+ Signum Pagani filii Johannis.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>81mtht143fakjk186nlx9z3vdyfgpy4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284947</id>
      <parentid>284946</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T10:55:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <origin>284947</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24019" sha1="c1xgupcsr3465kefmd8rvv3kya9bter" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Henricus, rex Angliae et dux Normanniae, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, comitibus, baronibus, justiciis, vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis totius Angliae et Normanniae, salutem. Sciatis me concessisse Deo et Sancto Stephano de Cadomo et monachis ibidem Deo
servientibus, pro salute animae meae, uxoris, filiorum ac parentum meorum et antecessorum, donationes quas fecerunt barones Normanniae, illam scilicet quam fecit Rogerius de Mungomerico, de burgo de Trum cum silva de Algia, et cum terris et lundis et omnibus ad ipsum burgum 
pertinentibus exceptis molendinis et decimis quae jam aliis aecclesiis concesserat, et in memoria hujus donationis viam quae extra burgum ducebat pater meux rex Willelmus per burgum ire concessit ; et donationem quam fecit Robertus comes Moretonio predictae abbatiae, scilicet villam juris 
sui, quam Hultiwillam vocant, cum colonis et conditionariis ac liberis hominibus seu omnibus redditibus et consuetudinibus ad eam pertinentibus ; presbyterium etiam cum tota terra sua, aecclesiam quoque cum decima ; et donationem quam fecit Ricardus filius Turstini, vicecomes abrincensis,
sansto Stephano, scilicet terram juris sui quam habebat in Ruscavilla, de fędio Turstini filii Ricardi, concedente ipso Turstino ; et donationem quam fecit Rannulfus vicecomes Baiocensis, sancto Stephano, scilicet ecclesia de Roiavilla cum alodio et omni decima ad eam pertinente, et totam 
terram quam in Britivilla Orgulosa habebat cum parte ecclesie ad eam pertinente, cum colonis et liberis hominibus ad eam pertinentibus ; et donationem quam fecit Robertus Bertram, scilicet quicquid terre habebat in Britivilla Orgulosa cum parte sua ecclesie, cum colonis et liberis hominibus 
et omnibus ad eam pertinentibus ; et donationem quam fecit Eudo dapifer, scilicet totam partem quę ad eum pertinebat de villa cui Balta nomen est, cum terris cultis et incultis, pratis, paschuis, decimis, molendinis, aquis et omnobus sui juris ad ipsam villam pertinentibus ; terram 
quoque de Hotot cujus unam medietatem ipse habebat in suo dominio, alteram tenebat Willelmus de fędio suo. De silva vero quę in suo remansit dominio, hanc monachis et monachorum hominibus in prefatis terris degentibus, consuetudinem concessit, pasturam videlicet et pastionem, porcis 
et reliquis animantibus eorum, ligna ad focos et domos faciendas et ad omnem eorum necessarium usum ; tamen si ligna viridaria excidi oportuerit, monachi seu homines petant licentiam a forestariis quatinus ipsi eant et ubi competenter incidi possint ostendant. Qui si forte 
ire renuerint, seu dolo seu aliqua calliditate monstrare despexerint, tunc liceat monachis et eorum hominibus in silvam ire et ubi voluerint ad prefatos usus ligna incidere. Et donationem quam fecit Robertus de Moubrai, comes de Northumberlant, sancto Stehpano, scilicet quod 
habebat in territorio de Vileris quae qunt in Algia juxta Boseval, in elemosina sine ullo servitio. Et donationem quam fecit Ingilrannus, cum Agnete uxore sua, de ecclesia, cum tota decima de villa quam vocant Alnetum, ab omni episcopali consuetudine quietam et liberam, et una 
acra terrae ubi possit grancia fieri ; dabit autem chrisma ecclesia Alneti ecclesiae de Baucha. Et donationem quam fecit Radulfus filius Ansere, sancto Stephano, scilicet .LXXIII. acras alodii sui, in territorio de Boseval, et quartam partem in duobus molendinis et octavam in tercio. Et 
donationem quam fecit Radulphus filius Herfredi, sancto Stephano, scilicet medietatem terrae quam juxta Badventum habebat, sicut dividebat domus Normanni et crux quae erat in Bivio. Et donationem quam fecit Serlo de Liugereio, sancto Stehpano, scilicet aecclesiam de Buxedello cum tribus 
acris terrae et dimidia, cum tota recta decima de dominio suo et villanis suis, cum tercia quoque parte decimae de militibus suis jam dictae villae et de aliis parrochianis qui ad ecclesiam conveniunt. Et donationem quam fecit Willelmus Gorz, sancto Stephano, scilicet terram quam tenebat Robertus 
medicus de illo in Starvilla et Columbeio. Et donum quod fecit Willelmus de Sola, sancto Stephano, scilicet totum hoc quod Hugo de Diva tenebat de eo in territorio Dive et Calvi Montis. Et libertatem quam concessit Willelmus comes Pontivi abbati Sancti Stephani et omni conventui, scilicet costumam
suam et passagium de Alencon in elemosina, imperpetuum quiete et libere. Concedo etiam et confirmo subscriptas emptiones et commutationes quas Lanfrancus, Willelmus, Gislebert[us], Eudo, abbates Sancti Stephani de Cadomo, fecerunt. Emit Lanfrancus ab Hersenda et filiis ejus duo 
jugera terrae, non longe ab Olna fluvio, sub hac conditione ut liceat omni tempore ad reparandum alveum Ulduni terram proici supra terram quam ipsi habent juxta utrunque fluvium. Emit Lanfrancus ab Arturo, sedem molendini de Becco cum alveo suo et ripis utrius que partis
quantum ad jus suum pertinebat. Emit Lanfrancus a Waleranno, sex jugera prati non longe ab Olna fluvio. Emit Lanfrancus a Milone quicquid terrae alveus Ulduni habet ab eo loco quo exit de veteri alveo quantum ad jus suum pertinebat cum utrisque ripis. Emit Lanfrancus a Rodulfo
Cocherel duo jugera terrae, et in eadem terra concessit sibi domum liberam ab omnibus consuetudinibus quae ad thelonarios pertinere solent. Commutavit Lanfrancus a Rodulfo Taillebosc .VIII. jugera terrae quae ipse habebat ante monasterium et, tantundem dedit sibi in territorio 
Villariensi. Emit Lanfrancus a Godefrido cocco .V. jugera terrae quae sita erant inter culturas ecclesiae. Emit Lanfrancus a Maingiso terram quam habebat in territorio Villariensi. Emit Lanfrancus a Rannulfo et fratre eius hortum quem tenebat Gauterius et mater eius. Vendidit Lanfranco 
Godefridus pratarius duo jugera prati non longe a prato Ceusii. Emit Lanfrancus a Golda et filio ejus aream domus juxta Uldunum fluvium, sitam cum pomerio et horto, ad ipsam aream pertinentibus. Vendidit Lanfranco Goisfridus presbyter aream domus juxta Uldunum fluvium sitam 
cum pomerio, et horto ad ipsam aream pertinentibus. Vendidit Lanfranco Willelmus de Corcella .VI. jugera prati. Vendidit Lanfranco Durandus terram quam habeat juxta maceriam cimiterii et terram quam habebat infra macerias horti. Vendidit Lanfranco Albinus aream domus 
suae cum omnibus ad eam pertinentibus. Vendidit Lanfranco Goisfridus partem hortis sui a ripa alvei quae est juxta domum suam versus hortum monasterii. Emit Lanfrancus terram Rainaldi in territorio Villarii sitam. Vendiderunt Lanfranco filii Milonis culturam inter duos Uldunos 
Venuncii sitam et hospitem unum in eodem territorio. Commutavit Lanfrancus Willelmo presbitero duo jugera terrae pro terra sua, quae duo jugera post mortem suam idem Willelmus sancto Stephano habenda reliquit. Emit Willelmus abbas a Roberto Marmione, concedentibus ejusdem uxore ac liberis, 
molendinum super Leisiam fluvium cum medietate unius jugeri terrae ubi domus molendinarii possit fieri, ea conditione, ne liceat molendinariis predicti Roberti consuetudinarios nostros subtrahere, nec nostro ipsius consuetudinarios auferre. Sponte ergo advenientes ut sunt Cadomenses et similes, ubi 
voluerint molendi habebunt licentiam. Emit Willelmus ab Herluino partem insulae quam habebat juxta idem molendinum. Emit Willelmus a Morello reliquam ejusdem insulae partem. Emit Willelmus ab Hunfredo Mariscallo duo jugera prati juxta pratum quondam Waleran-
-ni. Emit Willelmus a Rogero Harundel unum jugerum prati et dimidium. Emit Willelmus terram Rodulfi Pilot in Badvento juxta terram Rodulfi filii Herfredi. Emit Willelmus a Sarlone de Curleio .XII. jugera terrae in eodem Curleio. Emit Willelmus cellarium Rothomagi super Sequa-
-nam situm ab Hosmundo et nepote ejus Hugone. Emit Willelmus ab Osmundo Aculeo, Ricardo et Rogerio, alodium quod habebant in Calvo Monte supra Divam. Hujus terrae .L. jugera postea dedit Boselino in fedio, recepta ab eo pecunia quam pro ipsa terra dederat, ea conditione 
ut post obitum Anseredi presbyteri, avunculi ipsius Boselini duae partes decimae ejusdem terrae sancto Stephano semper reddantur. Si vero maris sevicia oportuerit burgum mutari, super praefatam terram, licebit abbati transferre. Vendidit Rannulfus filius Ascelini Willelmo abbati Sancti 
Stephani omnem terram juris sui intra aecclesiam et circa et quicquid ab eo ecclesia emerat in omnibus locis, tali conditione ut non liceat vel ipsi, vel alicui suo heredi, in rebus predictis aliquem quandoque clamorem facere. In hac venditione comprehensa est omnis terra quam habuerat praeter 
donum propriam, et duo jugera prati, et unum jugerum terre cum tribus virgis. Haec quidem omnia ita diffinivit et firmavit coram altare Sancti Stephani et coram abbate et magna parte conventus, presente uxore sua et presentibus liberis et concedentibus atque cum parte donantibus. 
Emit .W. ab Ernosto clerico de Billeio quicquid terrae habebat de foedio quondam Luponis in eodem Billeio. Emit Willelmus a Mainardo filio Durandi duo jugera terrae ultra Montem, et unum jugerum prati juxta ea que fuerunt Rannulfi filii Ascelini. Emit Willelmus
 .III. virgas terre a Willelmo filio Theobaldi inter duos Uldones sitas juxta hortum nostrum. Emit Willelmus a Giraldo filio Brune in Alemannia .XXX. jugera terrae cum.V. virgis prati. Caeteram autem terram filiae suae reliquit, ea conditione ut si legaliter non vixerit, vel absque herede 
obierit, in dominium Sancti Stephani deveniat. Vendidit Lupus Lanfranco terram quam Bilieto et Walmereto habebat cum parte ecclesie que ad eum pertinebat. Vendidit Lanfranco Rannulfus filius Ascelini .IIII. jugera terre, unde lapides extrahuntur ad opus monasterii. 
Emit Willelmus a Godefrido filio Wimundi de Icio unum jugerum terrae. Emit Willelmus a Durando filio Fulcheran .IIII. jugera terrae et dimidium. Accepit Willelmus a Godefrido Malsaveir .IIII. jugera terrae pro anima ejus. Recuperavit Willelmus duo jugera prati quondam 
Odonis de Carpichet, et alia duo jugera prati quondam Odonis Gobiani. Item duo jugera que tenuit Goisfridus balistarius. Commutavit Willelmus ab Ansfrida uxore Roberti Doisnel unum jugerum prati de tribus jugeribus que erant infra viridiarium Sancti Stephani, pro terra 
que erat ante portam ejusdem Ansfride, reliquorum uero duum jugerum dedit unum sancto Stephano vir ejusdem uxoris Robertus, et aliud dedit filius ejus Philippus pro animabus suis. Accepit Willelmus super altare Sancti Stephani a Gaufrido Mariscallo donationem terre in qua mo-
-nachi alveum Ulduni fecerant, et calumniam quam inde adversus monasterium habuerat omnino dimisit et super eandem terram ad reparandum alveum ire et redire et terram proici omni tempore concessit, propter quod rectitudinem de lignagio quod Rannulfus filius Ascelini 
de eo tenere debuerat jam dictus abbas ei consensit, ita ut Gausfridus de abbate et Rannulfus de Gausfrido teneret. Commutavit Willelmus a Rodulfo filio Durandi domum suam quae occupata fuit ad officinas monasterii pro alia domo in Crapoldaria cum tali consuetu-
-dine qualem habuit in priori domo et X libris. Emit Gislebertus abbas a Wimarc et filiis eius .V. virgas vineae. Emit Gislebertus a Buterico acram et dimidiam. Emit Gislebertus a Lancelina et Frederico filio ejus .IX. virgas. Emit Gislebertus a Maugero tres virgas. Emit Gislebertus 
a Mahumete et Arturo .III. virgas et tertiam partem unius virgae. Emit Gislebertus a Rannulfo clerico filio Serede .III. virgas. Emit G[islebertus] a Gaufrido et Fulchone filio ejus acram et dimidiam. Emit G. ab Ansgoto genero Planeti .III. virgas. Emit G. a Rodulfo filio Roberti .V. 
virgas. Emit G. abbas a Rainaldo de Oireval totam partem quam habebat in manerio Balthe, liberam, solidam et quietam, cum universis que ad eam pertinent. Godefridus de Veedenes vendidit sancto Stephano .VI. acras terrae in Alemannia. Robertus de Belfou concessit sancto
Stehphano in elemosinam totam terram quam Hugo de Diva tenebat de illo apud Divam et circa Divam, ut eam sanctus habeat impertuum solidam et quietam. Rogerius de Ivreio reddidit sancto Stephano totam terram quam Hugo avunculus ejus, tenuerat in Ceusio, sicut eam Hugo 
habebat ea die qua mertuus fuit. Anfridus de Polceio vendidit sancto Stehpano .XX. acras terrae ad perticam de .XX. pedibus in Alge. Gislebertus abbas emit ab Hunfredo Torto .III. virgatas vineae in Mool. Willelmus Bacun dedit sancto Stephano illam partem quam habebat in ecclesiis de 
Sethvans et .XX. acras terrae sitas in circuitu ecclesiae Sancti Laurentii. Osmundus Froulant homo ejusdem Willelmi dedit sancto Stephano .V. acras terrae. Robertus de Toirewast dedit sancto Stephano in elemosinam, partem quam habebat in ecclesiis de Sethvans cum decimis et unam masu-
-ram terrae quae vocatur Viana, liberam et quietam. Anschetillus de Usseio dedit sancto Stephano terram de Locellis quam Grento de illo tenebat, ob hoc scilicet ut frater esset loci, et post mortem suam sepeliretur in cimiterio Sancti Stephani. Quo defuncto et in cimiterio sancti sepulto, 
Ricardus filius ejus concessit donationem quam pater suus fecerat de predicta terra et posuit super altare. Ricardus de Meltiz venditionem quam fecerat pater ipsius de decima totius parrochie et eccleconcessit sancto Stephano siam ejusdem villae. Gislebertus filius Fabri vendidit 
sancto Stephano .III. virgas vineae sitas in Mool. Hugo de Rovres dedit sancto Stephano totam terram et pratum quae sunt inter domum Sancti Stephani de Mool et rivum ibidem decurrentem, excepto illo tantillo ubi pressorium ipsius est, et terram Walterii hominis sui et dangerium et pres-
-soragium de tribus virgatis vineae dedit eidem sancto Fulcheredus qui accepit uxorem filiam Willelmi filii Arturi, devenit homo ligis Gisleberti abbatis eccepitque in foedium ab eodem abbate domum ipsius Willelmi filii Arturi. Petrus filius Godefridi infantis de Fontaneto, vendi- 
-dit sancto Stephano duas rartes decimae de toto dominio Willelmi Paganelli, duas quoque partes decimae .IIII. vavassorum suorum, Rogerii scilicet Flambart, et Willelmi vitrici ipsius Petri, de mansura dotis matris ejusdem Petri et mansurae Bolonii et Godefridi filii Petri, duas quoque acras terrae in terri-
-torio Fontaneti juxta granciam Sancti Stephani, convenitque quod hanc venditionem concedere faceret omnes heredes suos, inde calmnia moveretur totum hoc adquietaret et duas acras terrae et si que adquietaret sancto Stephano, usque dum Willelmus Paganellus ipsam venditionem concederet, 
quod et fecit. Emit G. abbas ab Arnulfo falconario .III. acras terrae sitas in territorio de Sanellis concedente Willelmo filio ipsius, convenit autem quod hoc ipsum concedere faceret dominium suum, et quod ipsam terram bene semper manuteneret contra omnes homines ad opus Sancti Stephani. Robertus 
 de Pointel dedit in elemosinam sancto Stephano, concedente uxore sua et filiis, totum quod habebat in ecclesia de Siccavilla, et unam domum et unam acram terrae in eadem villa. Hugo de Diva et Boselinus frater ejus dederunt sancto Stephano, in territorio de Mool, .IIII. acras et dimidiam vineae, 
solutas et quietas ab omnibus consuetudinibus, excepta tercia parte decimae. Debet etiam idem Hugo vel suus heres per singulos annos reddere monachis, tempore vindemiae, .VI. modios vini. Pro his ei excambio terram quam habet a vero ante Willelmum regem dedimus nobis apud 
Divam. Gauterius Beneventanus dedit sancto Stephano, quando ad monachatum receptus est, .III. virgas vineae, solutas ab omni consuetudine, praeter decimam et .VI. denarios. Emit G. abbas duas virgultas vineae juxta eandem vineam, a Simone nepote ejusdem Walterii similiter quietas praeter 
decimam et .IIII. denarios. Gislebertus cognominatus filius episcopi dedit sancto Stephano prensoragium et decimam de toto vino quod premitur in torculari nostro et omne dangerium et consuetudines quas habebat in vineis Sancti Stephani que erant in terra sua, excepta recta comparatione earundem 
vinearum et decima de toto vino quod premitur in torculari nostro. Willelmus filius Gozonis vendidit G. abbati decimam et comparationem et omnes consuetudines de tribus virgatis vineae quam ante habebamus. Robertus filius Waucheri de Argentiis dedit Deo et sancto Stephano de 
suo proprio patrimonio .V. acras terrae una virgulta minus et duas acras vineae, ut ad ordinem monachi reciperetur et receptus est. Robertus filius Bernardi incendit .IIII. domus Sancti Stephani et unum torcular cum omnibus vinariis quorum magna copia erat apud Mool, in tempore vinde-
-miarum, et sic cum predicto dampno fuit aliud magnum dampnum, de vino scilicet necnon et de caballis, de bobus et de aliis pluribus rebus, pro quibus dampnis dedit ipse Robertus .XL. solidos Cenomanensium et decimam de Moem juxta Ceus et omnes illas consuetudines et vadimonia 
et emptiones atque elemosinas quas ipsi monachi tenebat ad Mool de Hugone de Rovres et de Emma uxore sua. Rogerius de Rosel vendidit G. abbati, concedente Normanniae comite, pro .XV. libras Cenomanensium, alodium suum totum quod habebat in Rosel, tali conditione ut eum 
de sancto teneret per tale servitium quale ante ex eo comiti reddebat, concedente Roberto filio suo. Ricardus filius Godescal de Alemannia cum fratre suo dedit sancto Stephano in elemosinam .IIII. acras terrae quam habebat in marisco et medietatem suorum pratorum in eodem marisco. 
Turstinus de Conde dedit sancto Stephano terram de Cantepia pro anima sua, hanc donationem concesserunt filii ejus Rannulfus et Hugo et posuerunt super altare. Gislebertus abbas concessit in foedium Rannulfo filio Erfast totum quicquid pater et mater ipsius Rannulfi habuerunt in Venuntio, ipse 
vero ob hoc devenit homo ligis ejusdem abbatis, concessit etiam idem Rannulfus venditionem quam mater ipsius fecerat de rustico de Valceolis, et donum terrae sitae in territorio Cadomi, quam eadem mater ejus fecerat. Et concordiam confirmo factam inter utrasque abbatias Cadomi de 
parrochianis de Sancti Nicholai et Sancti Martini et Sancti Stephani Veteris et de ecclesia Sancti Michaelis, sicut scripta illorum testantur, et concordiam factam inter abbatem Gislebertum et Bendengel, de terra de Clivilla. Emit Eudo abbas a Willelmo de Capella molendinum de Drocion juxta Divam 
quod molendinum recognitum fuit in presentia mea esse de fedio meo. Emit Eudo a Durando Malopacto de Badvento filiis suis concedentibus .XX. acras terrae in uno campo qui vocatur cultura Fulberti, et postea dedit idem in elemosina sancto Stephano .IIII. acras terrae ad caput 
prefatae culturae Willelmus comes Ebroicensis, et uxor ejus dederunt sancto Stephano in Badvent duas acras terrae pro salute animarum suarum, si et concesserunt in nemore Badventi domitas ante portam domus nostrae nio obedientiae nostrae clausuram, ignem, pasturam, quae tamen omnia a tempore 
patris mei ipsa obedientia habuerat, hanc donationem et concessionem per quendam ramum prefato abbati tradiderunt et concesserunt aeternaliter habendam. Herbertus de Brivilla dedit dedit sancto Stephano .V. acras terre liter habendam. Herbertus de Brivilla et dimidiam in valle de Irevilla, concedente Roberto, dominio suo, 
et Rannulfus et Willelmus filius eius dederunt in Batventum duas acras optimae terrae. Emit Eudo in eodem Badvento a Radulfo filio Pepelinae et a Rogero filio ejus duas acras terrae que vocatur Vicus Monachi. Emit Eudo a filiis Gisleberti Molarii unam mansuram terrae 
quam habebant super Olnam, pro concessione huius venditionis habuerunt .IIII. filii Rogerii filii Hersent, quia mansura illa inter terras illorum erat, Hugo primogenitus unum equum, reliqui suo unusquisque fustanium unum. Willelmus filius Thedbout sua sibi penitus defi- 
-ciente substantia, dedit tali tenore sancto Stephano terram quam habebat de sanctum Nicholaum et dimidiam acram prati et supra quicquid terrae in Francavilla habebat, ut quamdiu viveret victum suum de ecclesia haberet et in fine vitae suae monachus fieret, quod et factum fuit. 
Emit idem Eudo a Radulfo filio Anschitilli de Icio .VII. acras terrae. Filii Tegrini Radulfus videlicet et Wiguen, et alii duo, vendiderunt Eudoni abbati quicquid jure hereditario ad Truum de fedio Sancti Stephani habebant, domum scilicet quam postea habuit Gislibertus de Wimo- 
-nasterio, et unum bordellum, et V. acras terrae arabilis in uno campo. Robertus filius Mabilie et fratres ejus uendiderunt Eudoni unum campum quem habebant inter duos campos Sancti Stephani in via qua itur ad Thruum de Baiseria in sinistra parte viae. Willelmus pincerna de Al-
-bineio dedit sancto Stephano quicquid in Stavellis jure hereditario ab ipso sancto tenebat, hanc autem donationem idem Willelmus jam antea in castello Cadomi, in presentia regis et baronum, eidem sancto fecerat, quando abbas et monachi obedientiam de Moretonio reddiderunt 
donno Vitali heremitae quam ab eodem Vitale heremite habuerant, nulla tamen necessitate coacti, immo vero eius inopiae et paupertati compassi. Emit Eudo in Starvilla .L. acras terrae, liberas, solutas et quietas ab omni servitio et auxilio, a duobus fratribus, Adelulfo vi- 
-delicet et Alanno, XXX. libris Rotomagensium et .X. solidis, de quibus Adelulfus primogenitus habuit .XII. libras et unum equum .XX. solidotum, filii ipsius Willelmus et Osmundus, habuerunt p[ro] concessione, unus .XX. solidos, et clamidem mater vero ipsorum, .II. sextaria ordei. 
Alannus autem .XV. libras, Thomas filius ejus pro concessione unum equum .XX. solidotum, mater ipsius .X. solidos et II. sextaria frumenti, et unum ordei. Willelmus autem Bacun, de cuius faedio haec ipsa terra erat, pro concessione et ut ipsa terra sancto Stephano libera, soluta et quieta remaneret, 
ut ab ipso vel ab illis qui eam vendiderant sive a successoribus eorum, numquam deinceps [in] futuro tempore servitium aliquod vel auxilium requireretur, recepit a prefato abbate .XVI. libras, undecim in lorica que fuit Roberti de Tresgoz .C. solidos in denariis. Rogerius filius 
ejus, pro eadem concessione .XL. solidos pro uno palefrido. Robertus de Tresgoz habitum monachilem in monasterio Sancti Stephani suscipiens, dedit apud Sanctam Crucem eidem sancto unum vavassorum .XX. acrarum terrae et partem illam quam habebat in eadem ecclesia cum recta 
decima totius terrae quam habebat in eadem villa. Gaufridus filius Hadvis et Nigellus frater ejus dederunt sancto Stephano pro salute animarum suarum .II. acras terrae sitas in territorio Baiocensi. Emit Eudo in Locellis .III. acras optimae terrae ad faciendam granciam Hugone de Fai. Homines 
de Siccavilla recepti in societate monasterii Sancti Stephani dederunt eidem sancto duas partes decimarum suarum. Hujus autem villae ecclesiam quam Sanctus Stephanus antiquitus in magna pace tenuerat. Herbertus quidam clericus ei modis quibuscumque poterat auferre querens, 
abbatem et monachos inde diu fortiter vexavit, quorum vexationi ego finem imponere decernens utrisque ante me in castello Cadomi diem constitui placitandi. Die igitur constitutu abbas et monachi cum omnibus quae eis necessaria erant mihi et justitiae meae suum 
placitum obtulerunt. Herberto autem ibi in audientia mea et totius justitiae necnon et baronum deficiente de prefata ecclesia meo et justitiae meae judicio sanctus Stephanus saisitus remansit, nemini deinceps amplius inde responsurus. Rogerius filius Petri de Fon-
-taneto, in presentia totius justitiae, reddidit sancto Stephano terram illam et omnes decimas illas quas ipse sanctus a Godefrido avo illius et a patre suo habuerat, easque eidem sancto deinceps firmiter im perpetuum tenendas concessit. Has quippe donationes quas ferecunt barones 
patris mei et emptiones quas fecerunt suprascripti abbat[e]s, tempore illius et meo, confirmo et auctoritate mea corroboro, p[re]sentibus et concedentibus meis.
+ Signum Henrici regis. 
+ Signum Ricardi Baiocensis episcopi. 
+ Signum Johannis Luxoviensis episcopi. 
+ Signum Roberti comitis Gloec[estrie]. 
+ Signum Willelmi de Albigneio. 
+ Signum Roberti de Haia, dapifero (sic). 
+ Signum Roberti de Corceio. 
+ Signum Radulfi Taixon. 
+ Signum Willelmi de Bruis. 
+ Signum Roberti de Sigillo. 
+ Signum Hunfredi de Bohun. 
+ Signum Pagani filii Johannis.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>c1xgupcsr3465kefmd8rvv3kya9bter</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>284948</id>
      <parentid>284947</parentid>
      <timestamp>2026-10-19T10:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>AD14-LS</username>
        <id>32676</id>
      </contributor>
      <origin>284948</origin>
      <model>proofread-page</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24018" sha1="trqu62hq32zrdgf53ui3isegm0n55gn" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;&lt;pagequality level=&quot;1&quot; user=&quot;AD14-LS&quot; /&gt;&lt;/noinclude&gt;Henricus, rex Angliae et dux Normanniae, archiepiscopis, episcopis, abbatibus, comitibus, baronibus, justiciis, vicecomitibus, ministris et omnibus fidelibus suis totius Angliae et Normanniae, salutem. Sciatis me concessisse Deo et Sancto Stephano de Cadomo et monachis ibidem Deo
servientibus, pro salute animae meae, uxoris, filiorum ac parentum meorum et antecessorum, donationes quas fecerunt barones Normanniae, illam scilicet quam fecit Rogerius de Mungomerico, de burgo de Trum cum silva de Algia, et cum terris et lundis et omnibus ad ipsum burgum 
pertinentibus exceptis molendinis et decimis quae jam aliis aecclesiis concesserat, et in memoria hujus donationis viam quae extra burgum ducebat pater meux rex Willelmus per burgum ire concessit ; et donationem quam fecit Robertus comes Moretonio predictae abbatiae, scilicet villam juris 
sui, quam Hultiwillam vocant, cum colonis et conditionariis ac liberis hominibus seu omnibus redditibus et consuetudinibus ad eam pertinentibus ; presbyterium etiam cum tota terra sua, aecclesiam quoque cum decima ; et donationem quam fecit Ricardus filius Turstini, vicecomes abrincensis,
sansto Stephano, scilicet terram juris sui quam habebat in Ruscavilla, de fędio Turstini filii Ricardi, concedente ipso Turstino ; et donationem quam fecit Rannulfus vicecomes Baiocensis, sancto Stephano, scilicet ecclesia de Roiavilla cum alodio et omni decima ad eam pertinente, et totam 
terram quam in Britivilla Orgulosa habebat cum parte ecclesie ad eam pertinente, cum colonis et liberis hominibus ad eam pertinentibus ; et donationem quam fecit Robertus Bertram, scilicet quicquid terre habebat in Britivilla Orgulosa cum parte sua ecclesie, cum colonis et liberis hominibus 
et omnibus ad eam pertinentibus ; et donationem quam fecit Eudo dapifer, scilicet totam partem quę ad eum pertinebat de villa cui Balta nomen est, cum terris cultis et incultis, pratis, paschuis, decimis, molendinis, aquis et omnobus sui juris ad ipsam villam pertinentibus ; terram 
quoque de Hotot cujus unam medietatem ipse habebat in suo dominio, alteram tenebat Willelmus de fędio suo. De silva vero quę in suo remansit dominio, hanc monachis et monachorum hominibus in prefatis terris degentibus, consuetudinem concessit, pasturam videlicet et pastionem, porcis 
et reliquis animantibus eorum, ligna ad focos et domos faciendas et ad omnem eorum necessarium usum ; tamen si ligna viridaria excidi oportuerit, monachi seu homines petant licentiam a forestariis quatinus ipsi eant et ubi competenter incidi possint ostendant. Qui si forte 
ire renuerint, seu dolo seu aliqua calliditate monstrare despexerint, tunc liceat monachis et eorum hominibus in silvam ire et ubi voluerint ad prefatos usus ligna incidere. Et donationem quam fecit Robertus de Moubrai, comes de Northumberlant, sancto Stehpano, scilicet quod 
habebat in territorio de Vileris quae qunt in Algia juxta Boseval, in elemosina sine ullo servitio. Et donationem quam fecit Ingilrannus, cum Agnete uxore sua, de ecclesia, cum tota decima de villa quam vocant Alnetum, ab omni episcopali consuetudine quietam et liberam, et una 
acra terrae ubi possit grancia fieri ; dabit autem chrisma ecclesia Alneti ecclesiae de Baucha. Et donationem quam fecit Radulfus filius Ansere, sancto Stephano, scilicet .LXXIII. acras alodii sui, in territorio de Boseval, et quartam partem in duobus molendinis et octavam in tercio. Et 
donationem quam fecit Radulphus filius Herfredi, sancto Stephano, scilicet medietatem terrae quam juxta Badventum habebat, sicut dividebat domus Normanni et crux quae erat in Bivio. Et donationem quam fecit Serlo de Liugereio, sancto Stehpano, scilicet aecclesiam de Buxedello cum tribus 
acris terrae et dimidia, cum tota recta decima de dominio suo et villanis suis, cum tercia quoque parte decimae de militibus suis jam dictae villae et de aliis parrochianis qui ad ecclesiam conveniunt. Et donationem quam fecit Willelmus Gorz, sancto Stephano, scilicet terram quam tenebat Robertus 
medicus de illo in Starvilla et Columbeio. Et donum quod fecit Willelmus de Sola, sancto Stephano, scilicet totum hoc quod Hugo de Diva tenebat de eo in territorio Dive et Calvi Montis. Et libertatem quam concessit Willelmus comes Pontivi abbati Sancti Stephani et omni conventui, scilicet costumam
suam et passagium de Alencon in elemosina, imperpetuum quiete et libere. Concedo etiam et confirmo subscriptas emptiones et commutationes quas Lanfrancus, Willelmus, Gislebert[us], Eudo, abbates Sancti Stephani de Cadomo, fecerunt. Emit Lanfrancus ab Hersenda et filiis ejus duo 
jugera terrae, non longe ab Olna fluvio, sub hac conditione ut liceat omni tempore ad reparandum alveum Ulduni terram proici supra terram quam ipsi habent juxta utrunque fluvium. Emit Lanfrancus ab Arturo, sedem molendini de Becco cum alveo suo et ripis utrius que partis
quantum ad jus suum pertinebat. Emit Lanfrancus a Waleranno, sex jugera prati non longe ab Olna fluvio. Emit Lanfrancus a Milone quicquid terrae alveus Ulduni habet ab eo loco quo exit de veteri alveo quantum ad jus suum pertinebat cum utrisque ripis. Emit Lanfrancus a Rodulfo
Cocherel duo jugera terrae, et in eadem terra concessit sibi domum liberam ab omnibus consuetudinibus quae ad thelonarios pertinere solent. Commutavit Lanfrancus a Rodulfo Taillebosc .VIII. jugera terrae quae ipse habebat ante monasterium et, tantundem dedit sibi in territorio 
Villariensi. Emit Lanfrancus a Godefrido cocco .V. jugera terrae quae sita erant inter culturas ecclesiae. Emit Lanfrancus a Maingiso terram quam habebat in territorio Villariensi. Emit Lanfrancus a Rannulfo et fratre eius hortum quem tenebat Gauterius et mater eius. Vendidit Lanfranco 
Godefridus pratarius duo jugera prati non longe a prato Ceusii. Emit Lanfrancus a Golda et filio ejus aream domus juxta Uldunum fluvium, sitam cum pomerio et horto, ad ipsam aream pertinentibus. Vendidit Lanfranco Goisfridus presbyter aream domus juxta Uldunum fluvium sitam 
cum pomerio, et horto ad ipsam aream pertinentibus. Vendidit Lanfranco Willelmus de Corcella .VI. jugera prati. Vendidit Lanfranco Durandus terram quam habeat juxta maceriam cimiterii et terram quam habebat infra macerias horti. Vendidit Lanfranco Albinus aream domus 
suae cum omnibus ad eam pertinentibus. Vendidit Lanfranco Goisfridus partem hortis sui a ripa alvei quae est juxta domum suam versus hortum monasterii. Emit Lanfrancus terram Rainaldi in territorio Villarii sitam. Vendiderunt Lanfranco filii Milonis culturam inter duos Uldunos 
Venuncii sitam et hospitem unum in eodem territorio. Commutavit Lanfrancus Willelmo presbitero duo jugera terrae pro terra sua, quae duo jugera post mortem suam idem Willelmus sancto Stephano habenda reliquit. Emit Willelmus abbas a Roberto Marmione, concedentibus ejusdem uxore ac liberis, 
molendinum super Leisiam fluvium cum medietate unius jugeri terrae ubi domus molendinarii possit fieri, ea conditione, ne liceat molendinariis predicti Roberti consuetudinarios nostros subtrahere, nec nostro ipsius consuetudinarios auferre. Sponte ergo advenientes ut sunt Cadomenses et similes, ubi 
voluerint molendi habebunt licentiam. Emit Willelmus ab Herluino partem insulae quam habebat juxta idem molendinum. Emit Willelmus a Morello reliquam ejusdem insulae partem. Emit Willelmus ab Hunfredo Mariscallo duo jugera prati juxta pratum quondam Waleran-
-ni. Emit Willelmus a Rogero Harundel unum jugerum prati et dimidium. Emit Willelmus terram Rodulfi Pilot in Badvento juxta terram Rodulfi filii Herfredi. Emit Willelmus a Sarlone de Curleio .XII. jugera terrae in eodem Curleio. Emit Willelmus cellarium Rothomagi super Sequa-
-nam situm ab Hosmundo et nepote ejus Hugone. Emit Willelmus ab Osmundo Aculeo, Ricardo et Rogerio, alodium quod habebant in Calvo Monte supra Divam. Hujus terrae .L. jugera postea dedit Boselino in fedio, recepta ab eo pecunia quam pro ipsa terra dederat, ea conditione 
ut post obitum Anseredi presbyteri, avunculi ipsius Boselini duae partes decimae ejusdem terrae sancto Stephano semper reddantur. Si vero maris sevicia oportuerit burgum mutari, super praefatam terram, licebit abbati transferre. Vendidit Rannulfus filius Ascelini Willelmo abbati Sancti 
Stephani omnem terram juris sui intra aecclesiam et circa et quicquid ab eo ecclesia emerat in omnibus locis, tali conditione ut non liceat vel ipsi, vel alicui suo heredi, in rebus predictis aliquem quandoque clamorem facere. In hac venditione comprehensa est omnis terra quam habuerat praeter 
donum propriam, et duo jugera prati, et unum jugerum terre cum tribus virgis. Haec quidem omnia ita diffinivit et firmavit coram altare Sancti Stephani et coram abbate et magna parte conventus, presente uxore sua et presentibus liberis et concedentibus atque cum parte donantibus. 
Emit .W. ab Ernosto clerico de Billeio quicquid terrae habebat de foedio quondam Luponis in eodem Billeio. Emit Willelmus a Mainardo filio Durandi duo jugera terrae ultra Montem, et unum jugerum prati juxta ea que fuerunt Rannulfi filii Ascelini. Emit Willelmus
 .III. virgas terre a Willelmo filio Theobaldi inter duos Uldones sitas juxta hortum nostrum. Emit Willelmus a Giraldo filio Brune in Alemannia .XXX. jugera terrae cum.V. virgis prati. Caeteram autem terram filiae suae reliquit, ea conditione ut si legaliter non vixerit, vel absque herede 
obierit, in dominium Sancti Stephani deveniat. Vendidit Lupus Lanfranco terram quam Bilieto et Walmereto habebat cum parte ecclesie que ad eum pertinebat. Vendidit Lanfranco Rannulfus filius Ascelini .IIII. jugera terre, unde lapides extrahuntur ad opus monasterii. 
Emit Willelmus a Godefrido filio Wimundi de Icio unum jugerum terrae. Emit Willelmus a Durando filio Fulcheran .IIII. jugera terrae et dimidium. Accepit Willelmus a Godefrido Malsaveir .IIII. jugera terrae pro anima ejus. Recuperavit Willelmus duo jugera prati quondam 
Odonis de Carpichet, et alia duo jugera prati quondam Odonis Gobiani. Item duo jugera que tenuit Goisfridus balistarius. Commutavit Willelmus ab Ansfrida uxore Roberti Doisnel unum jugerum prati de tribus jugeribus que erant infra viridiarium Sancti Stephani, pro terra 
que erat ante portam ejusdem Ansfride, reliquorum uero duum jugerum dedit unum sancto Stephano vir ejusdem uxoris Robertus, et aliud dedit filius ejus Philippus pro animabus suis. Accepit Willelmus super altare Sancti Stephani a Gaufrido Mariscallo donationem terre in qua mo-
-nachi alveum Ulduni fecerant, et calumniam quam inde adversus monasterium habuerat omnino dimisit et super eandem terram ad reparandum alveum ire et redire et terram proici omni tempore concessit, propter quod rectitudinem de lignagio quod Rannulfus filius Ascelini 
de eo tenere debuerat jam dictus abbas ei consensit, ita ut Gausfridus de abbate et Rannulfus de Gausfrido teneret. Commutavit Willelmus a Rodulfo filio Durandi domum suam quae occupata fuit ad officinas monasterii pro alia domo in Crapoldaria cum tali consuetu-
-dine qualem habuit in priori domo et X libris. Emit Gislebertus abbas a Wimarc et filiis eius .V. virgas vineae. Emit Gislebertus a Buterico acram et dimidiam. Emit Gislebertus a Lancelina et Frederico filio ejus .IX. virgas. Emit Gislebertus a Maugero tres virgas. Emit Gislebertus 
a Mahumete et Arturo .III. virgas et tertiam partem unius virgae. Emit Gislebertus a Rannulfo clerico filio Serede .III. virgas. Emit G[islebertus] a Gaufrido et Fulchone filio ejus acram et dimidiam. Emit G. ab Ansgoto genero Planeti .III. virgas. Emit G. a Rodulfo filio Roberti .V. 
virgas. Emit G. abbas a Rainaldo de Oireval totam partem quam habebat in manerio Balthe, liberam, solidam et quietam, cum universis que ad eam pertinent. Godefridus de Veedenes vendidit sancto Stephano .VI. acras terrae in Alemannia. Robertus de Belfou concessit sancto
Stehphano in elemosinam totam terram quam Hugo de Diva tenebat de illo apud Divam et circa Divam, ut eam sanctus habeat impertuum solidam et quietam. Rogerius de Ivreio reddidit sancto Stephano totam terram quam Hugo avunculus ejus, tenuerat in Ceusio, sicut eam Hugo 
habebat ea die qua mertuus fuit. Anfridus de Polceio vendidit sancto Stehpano .XX. acras terrae ad perticam de .XX. pedibus in Alge. Gislebertus abbas emit ab Hunfredo Torto .III. virgatas vineae in Mool. Willelmus Bacun dedit sancto Stephano illam partem quam habebat in ecclesiis de 
Sethvans et .XX. acras terrae sitas in circuitu ecclesiae Sancti Laurentii. Osmundus Froulant homo ejusdem Willelmi dedit sancto Stephano .V. acras terrae. Robertus de Toirewast dedit sancto Stephano in elemosinam, partem quam habebat in ecclesiis de Sethvans cum decimis et unam masu-
-ram terrae quae vocatur Viana, liberam et quietam. Anschetillus de Usseio dedit sancto Stephano terram de Locellis quam Grento de illo tenebat, ob hoc scilicet ut frater esset loci, et post mortem suam sepeliretur in cimiterio Sancti Stephani. Quo defuncto et in cimiterio sancti sepulto, 
Ricardus filius ejus concessit donationem quam pater suus fecerat de predicta terra et posuit super altare. Ricardus de Meltiz venditionem quam fecerat pater ipsius de decima totius parrochie et eccleconcessit sancto Stephano siam ejusdem villae. Gislebertus filius Fabri vendidit 
sancto Stephano .III. virgas vineae sitas in Mool. Hugo de Rovres dedit sancto Stephano totam terram et pratum quae sunt inter domum Sancti Stephani de Mool et rivum ibidem decurrentem, excepto illo tantillo ubi pressorium ipsius est, et terram Walterii hominis sui et dangerium et pres-
-soragium de tribus virgatis vineae dedit eidem sancto Fulcheredus qui accepit uxorem filiam Willelmi filii Arturi, devenit homo ligis Gisleberti abbatis eccepitque in foedium ab eodem abbate domum ipsius Willelmi filii Arturi. Petrus filius Godefridi infantis de Fontaneto, vendi- 
-dit sancto Stephano duas rartes decimae de toto dominio Willelmi Paganelli, duas quoque partes decimae .IIII. vavassorum suorum, Rogerii scilicet Flambart, et Willelmi vitrici ipsius Petri, de mansura dotis matris ejusdem Petri et mansurae Bolonii et Godefridi filii Petri, duas quoque acras terrae in terri-
-torio Fontaneti juxta granciam Sancti Stephani, convenitque quod hanc venditionem concedere faceret omnes heredes suos, inde calmnia moveretur totum hoc adquietaret et duas acras terrae et si que adquietaret sancto Stephano, usque dum Willelmus Paganellus ipsam venditionem concederet, 
quod et fecit. Emit G. abbas ab Arnulfo falconario .III. acras terrae sitas in territorio de Sanellis concedente Willelmo filio ipsius, convenit autem quod hoc ipsum concedere faceret dominium suum, et quod ipsam terram bene semper manuteneret contra omnes homines ad opus Sancti Stephani. Robertus 
de Pointel dedit in elemosinam sancto Stephano, concedente uxore sua et filiis, totum quod habebat in ecclesia de Siccavilla, et unam domum et unam acram terrae in eadem villa. Hugo de Diva et Boselinus frater ejus dederunt sancto Stephano, in territorio de Mool, .IIII. acras et dimidiam vineae, 
solutas et quietas ab omnibus consuetudinibus, excepta tercia parte decimae. Debet etiam idem Hugo vel suus heres per singulos annos reddere monachis, tempore vindemiae, .VI. modios vini. Pro his ei excambio terram quam habet a vero ante Willelmum regem dedimus nobis apud 
Divam. Gauterius Beneventanus dedit sancto Stephano, quando ad monachatum receptus est, .III. virgas vineae, solutas ab omni consuetudine, praeter decimam et .VI. denarios. Emit G. abbas duas virgultas vineae juxta eandem vineam, a Simone nepote ejusdem Walterii similiter quietas praeter 
decimam et .IIII. denarios. Gislebertus cognominatus filius episcopi dedit sancto Stephano prensoragium et decimam de toto vino quod premitur in torculari nostro et omne dangerium et consuetudines quas habebat in vineis Sancti Stephani que erant in terra sua, excepta recta comparatione earundem 
vinearum et decima de toto vino quod premitur in torculari nostro. Willelmus filius Gozonis vendidit G. abbati decimam et comparationem et omnes consuetudines de tribus virgatis vineae quam ante habebamus. Robertus filius Waucheri de Argentiis dedit Deo et sancto Stephano de 
suo proprio patrimonio .V. acras terrae una virgulta minus et duas acras vineae, ut ad ordinem monachi reciperetur et receptus est. Robertus filius Bernardi incendit .IIII. domus Sancti Stephani et unum torcular cum omnibus vinariis quorum magna copia erat apud Mool, in tempore vinde-
-miarum, et sic cum predicto dampno fuit aliud magnum dampnum, de vino scilicet necnon et de caballis, de bobus et de aliis pluribus rebus, pro quibus dampnis dedit ipse Robertus .XL. solidos Cenomanensium et decimam de Moem juxta Ceus et omnes illas consuetudines et vadimonia 
et emptiones atque elemosinas quas ipsi monachi tenebat ad Mool de Hugone de Rovres et de Emma uxore sua. Rogerius de Rosel vendidit G. abbati, concedente Normanniae comite, pro .XV. libras Cenomanensium, alodium suum totum quod habebat in Rosel, tali conditione ut eum 
de sancto teneret per tale servitium quale ante ex eo comiti reddebat, concedente Roberto filio suo. Ricardus filius Godescal de Alemannia cum fratre suo dedit sancto Stephano in elemosinam .IIII. acras terrae quam habebat in marisco et medietatem suorum pratorum in eodem marisco. 
Turstinus de Conde dedit sancto Stephano terram de Cantepia pro anima sua, hanc donationem concesserunt filii ejus Rannulfus et Hugo et posuerunt super altare. Gislebertus abbas concessit in foedium Rannulfo filio Erfast totum quicquid pater et mater ipsius Rannulfi habuerunt in Venuntio, ipse 
vero ob hoc devenit homo ligis ejusdem abbatis, concessit etiam idem Rannulfus venditionem quam mater ipsius fecerat de rustico de Valceolis, et donum terrae sitae in territorio Cadomi, quam eadem mater ejus fecerat. Et concordiam confirmo factam inter utrasque abbatias Cadomi de 
parrochianis de Sancti Nicholai et Sancti Martini et Sancti Stephani Veteris et de ecclesia Sancti Michaelis, sicut scripta illorum testantur, et concordiam factam inter abbatem Gislebertum et Bendengel, de terra de Clivilla. Emit Eudo abbas a Willelmo de Capella molendinum de Drocion juxta Divam 
quod molendinum recognitum fuit in presentia mea esse de fedio meo. Emit Eudo a Durando Malopacto de Badvento filiis suis concedentibus .XX. acras terrae in uno campo qui vocatur cultura Fulberti, et postea dedit idem in elemosina sancto Stephano .IIII. acras terrae ad caput 
prefatae culturae Willelmus comes Ebroicensis, et uxor ejus dederunt sancto Stephano in Badvent duas acras terrae pro salute animarum suarum, si et concesserunt in nemore Badventi domitas ante portam domus nostrae nio obedientiae nostrae clausuram, ignem, pasturam, quae tamen omnia a tempore 
patris mei ipsa obedientia habuerat, hanc donationem et concessionem per quendam ramum prefato abbati tradiderunt et concesserunt aeternaliter habendam. Herbertus de Brivilla dedit dedit sancto Stephano .V. acras terre liter habendam. Herbertus de Brivilla et dimidiam in valle de Irevilla, concedente Roberto, dominio suo, 
et Rannulfus et Willelmus filius eius dederunt in Batventum duas acras optimae terrae. Emit Eudo in eodem Badvento a Radulfo filio Pepelinae et a Rogero filio ejus duas acras terrae que vocatur Vicus Monachi. Emit Eudo a filiis Gisleberti Molarii unam mansuram terrae 
quam habebant super Olnam, pro concessione huius venditionis habuerunt .IIII. filii Rogerii filii Hersent, quia mansura illa inter terras illorum erat, Hugo primogenitus unum equum, reliqui suo unusquisque fustanium unum. Willelmus filius Thedbout sua sibi penitus defi- 
-ciente substantia, dedit tali tenore sancto Stephano terram quam habebat de sanctum Nicholaum et dimidiam acram prati et supra quicquid terrae in Francavilla habebat, ut quamdiu viveret victum suum de ecclesia haberet et in fine vitae suae monachus fieret, quod et factum fuit. 
Emit idem Eudo a Radulfo filio Anschitilli de Icio .VII. acras terrae. Filii Tegrini Radulfus videlicet et Wiguen, et alii duo, vendiderunt Eudoni abbati quicquid jure hereditario ad Truum de fedio Sancti Stephani habebant, domum scilicet quam postea habuit Gislibertus de Wimo- 
-nasterio, et unum bordellum, et V. acras terrae arabilis in uno campo. Robertus filius Mabilie et fratres ejus uendiderunt Eudoni unum campum quem habebant inter duos campos Sancti Stephani in via qua itur ad Thruum de Baiseria in sinistra parte viae. Willelmus pincerna de Al-
-bineio dedit sancto Stephano quicquid in Stavellis jure hereditario ab ipso sancto tenebat, hanc autem donationem idem Willelmus jam antea in castello Cadomi, in presentia regis et baronum, eidem sancto fecerat, quando abbas et monachi obedientiam de Moretonio reddiderunt 
donno Vitali heremitae quam ab eodem Vitale heremite habuerant, nulla tamen necessitate coacti, immo vero eius inopiae et paupertati compassi. Emit Eudo in Starvilla .L. acras terrae, liberas, solutas et quietas ab omni servitio et auxilio, a duobus fratribus, Adelulfo vi- 
-delicet et Alanno, XXX. libris Rotomagensium et .X. solidis, de quibus Adelulfus primogenitus habuit .XII. libras et unum equum .XX. solidotum, filii ipsius Willelmus et Osmundus, habuerunt p[ro] concessione, unus .XX. solidos, et clamidem mater vero ipsorum, .II. sextaria ordei. 
Alannus autem .XV. libras, Thomas filius ejus pro concessione unum equum .XX. solidotum, mater ipsius .X. solidos et II. sextaria frumenti, et unum ordei. Willelmus autem Bacun, de cuius faedio haec ipsa terra erat, pro concessione et ut ipsa terra sancto Stephano libera, soluta et quieta remaneret, 
ut ab ipso vel ab illis qui eam vendiderant sive a successoribus eorum, numquam deinceps [in] futuro tempore servitium aliquod vel auxilium requireretur, recepit a prefato abbate .XVI. libras, undecim in lorica que fuit Roberti de Tresgoz .C. solidos in denariis. Rogerius filius 
ejus, pro eadem concessione .XL. solidos pro uno palefrido. Robertus de Tresgoz habitum monachilem in monasterio Sancti Stephani suscipiens, dedit apud Sanctam Crucem eidem sancto unum vavassorum .XX. acrarum terrae et partem illam quam habebat in eadem ecclesia cum recta 
decima totius terrae quam habebat in eadem villa. Gaufridus filius Hadvis et Nigellus frater ejus dederunt sancto Stephano pro salute animarum suarum .II. acras terrae sitas in territorio Baiocensi. Emit Eudo in Locellis .III. acras optimae terrae ad faciendam granciam Hugone de Fai. Homines 
de Siccavilla recepti in societate monasterii Sancti Stephani dederunt eidem sancto duas partes decimarum suarum. Hujus autem villae ecclesiam quam Sanctus Stephanus antiquitus in magna pace tenuerat. Herbertus quidam clericus ei modis quibuscumque poterat auferre querens, 
abbatem et monachos inde diu fortiter vexavit, quorum vexationi ego finem imponere decernens utrisque ante me in castello Cadomi diem constitui placitandi. Die igitur constitutu abbas et monachi cum omnibus quae eis necessaria erant mihi et justitiae meae suum 
placitum obtulerunt. Herberto autem ibi in audientia mea et totius justitiae necnon et baronum deficiente de prefata ecclesia meo et justitiae meae judicio sanctus Stephanus saisitus remansit, nemini deinceps amplius inde responsurus. Rogerius filius Petri de Fon-
-taneto, in presentia totius justitiae, reddidit sancto Stephano terram illam et omnes decimas illas quas ipse sanctus a Godefrido avo illius et a patre suo habuerat, easque eidem sancto deinceps firmiter im perpetuum tenendas concessit. Has quippe donationes quas ferecunt barones 
patris mei et emptiones quas fecerunt suprascripti abbat[e]s, tempore illius et meo, confirmo et auctoritate mea corroboro, p[re]sentibus et concedentibus meis.
+ Signum Henrici regis. 
+ Signum Ricardi Baiocensis episcopi. 
+ Signum Johannis Luxoviensis episcopi. 
+ Signum Roberti comitis Gloec[estrie]. 
+ Signum Willelmi de Albigneio. 
+ Signum Roberti de Haia, dapifero (sic). 
+ Signum Roberti de Corceio. 
+ Signum Radulfi Taixon. 
+ Signum Willelmi de Bruis. 
+ Signum Roberti de Sigillo. 
+ Signum Hunfredi de Bohun. 
+ Signum Pagani filii Johannis.&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>trqu62hq32zrdgf53ui3isegm0n55gn</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>